Iqtisodiyot
Deputatlar TXMM va Enterprise Uzbekistan to‘g‘risidagi qonunlarni qabul qildi
Qonunchilik palatasi Angliya va Uels huquqi amal qiladigan Toshkent xalqaro moliya markazi hamda Raqamli texnologiyalar xalqaro markazi to‘g‘risidagi konstitutsiyaviy qonunlarni qabul qildi. Alohida hududlarda maxsus huquqiy rejim o‘rnatish uchun O‘zbekiston Konstitutsiyasiga ham o‘zgartishlar kiritilmoqda.
Oliy Majlis Qonunchilik palatasining 2 iyun kungi yalpi majlisida “Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida”gi hamda “Raqamli texnologiyalar xalqaro markazi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy qonunlar loyihalari ikkinchi o‘qishda ko‘rib chiqilib, qabul qilindi va ma’qullash uchun Senatga yuborildi.
Konstitutsiyaga o‘zgartishlar
“Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida”gi qonun loyihasi bilan, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qator qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritilmoqda.
Xususan, Konstitutsiyaning 15-moddasiga kiritilayotgan qo‘shimchaga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi hududida yagona huquqiy makon saqlangan holda, alohida hududlarda qonun asosida maxsus huquqiy rejim o‘rnatish imkoniyati belgilanmoqda.
Bosh qomusning 131-moddasiga kiritilayotgan qo‘shimcha bilan esa, maxsus huquqiy rejim amal qiladigan hududlarda ixtisoslashgan sudlar tashkil etilishi mumkinligi nazarda tutilmoqda.
Konstitutsiyadagi 134-moddaga kiritilayotgan o‘zgartirish bilan, ayrim maxsus holatlarda sud yurisdiksiyasi va sud ishlarini yuritish tartibi qonun bilan alohida belgilanishi mumkinligi mustahkamlanmoqda.
Toshkent xalqaro moliya markazi
Konstitutsiyaviy qonun loyihasida Toshkent xalqaro moliya markazining huquqiy maqomi, faoliyat tamoyillari, boshqaruv tizimi, vakolatlari va markaz hududida amal qiladigan maxsus huquqiy rejim belgilangan.
Jumladan, markaz hududida O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, mazkur konstitutsiyaviy qonunga va moliya markazining qarorlariga zid bo‘lmagan holda Angliya va Uels huquqining prinsiplari, qonunchiligi va sud pretsedentlari amal qilishiga oid qoidalar o‘z aksini topgan.
Majlisda dunyoning yetakchi moliya markazlari – Dubay xalqaro moliya markazi (DIFC), Ostona xalqaro moliya markazi (AIFC) va Singapur tajribasi atroflicha o‘rganilgani ta’kidlanib, qonun loyihasi bilan Toshkent xalqaro moliya markazining institutsional tuzilmasi belgilanayotgani qayd etildi.
Qonun loyihasida Toshkent xalqaro moliya markazi ma’muriyati, Toshkent moliyaviy xizmatlar boshqarmasi va Toshkent xalqaro tijorat sudining huquqiy maqomi mustahkamlanmoqda. Toshkent moliyaviy xizmatlar boshqarmasi litsenziyalash, nazorat qilish va ta’sir choralarini qo‘llash vakolatiga ega bo‘ladi. Toshkent xalqaro tijorat sudi esa markaz ishtirokchilari o‘rtasidagi nizolarni mustaqil ravishda ko‘rib chiqadi.
Loyihada markaz ishtirokchilari va ularning xodimlariga xorijiy valutalarda hisob-kitob qilish, chet ellik mutaxassislarni ishga qabul qilish, 5 yilgacha amal qiladigan maxsus vizalar olish huquqi berilishi ham nazarda tutilmoqda. Shu bilan birga, markaz hududida soliq va bojxona imtiyozlari joriy etilishi belgilangan.
“Enterprise Uzbekistan” xalqaro IT-markazi
“Raqamli texnologiyalar xalqaro markazi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy qonun loyihasi bilan, markaz hududida maxsus huquqiy rejimni yaratish, xususan, ro‘yxatga olish, litsenziyalash va tadbirkorlik tartib-taomillarini soddalashtirish, tijorat operatsiyalarini tartibga solishda xalqaro standartlarni qo‘llash nazarda tutilmoqda.
Shuningdek, moslashuvchan soliq va bojxona rejimini joriy etish, jumladan 2100 yilgacha ayrim faoliyat turlari bo‘yicha soliqlardan ozod qilish, asbob-uskunalar, texnologiyalar va materiallarni olib kirishning soddalashtirilgan tartibini joriy etish taklif etilyapti.
Konstitutsiyaviy qonun loyihasiga ko‘ra, Raqamli texnologiyalar xalqaro markazi faoliyati O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga asoslangan maxsus qonunchilik bilan birga Angliya va Uels umumiy huquqining elementlariga hamda yetakchi xalqaro moliya markazlarining standartlariga asoslangan normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi.
Qonun loyihasida Markaz ishtirokchilarini qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari: ro‘yxatga olish va boshqarish uchun yagona darcha tashkil etish, intellektual mulk va investitsiyalarni himoya qilish kafolatlarini joriy etish, davlat organlari bilan o‘zaro hamkorlik yo‘nalishlarini belgilash nazarda tutilmoqda.
Qonun loyihasini ikkinchi o‘qishga tayyorlash jarayonida bir qator aniqlashtiruvchi o‘zgartirishlar kiritildi. Unga ko‘ra, Raqamli texnologiyalar xalqaro markazi hududida axborot xavfsizligini yanada kuchaytirish maqsadida bulutli texnologiyalardan foydalanishda ma’lumotlarning xavfsizligi, yaxlitligi, muhofazasi, ishonchliligi, shuningdek ma’lumotlarni qayta ishlash hamda ulardan foydalanish imkoniyati ta’minlanishi zaruriyati nazarda tutilmoqda.
Har ikkala qonun loyihasi qabul qilinib, ma’qullash uchun Senatga yuborildi.
Adliya vazirligi Kapital harakati bilan bog‘liq ayrim valyuta operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirishlarni ro‘yxatdan o‘tkazdi (ro‘yxat raqami 2536-3, 2026-yil 15-iyun).
Hujjatga ko‘ra:
1. Rezidentlarning chet eldagi investitsiya faoliyati uchun 1 kalendar yil davomidagi limitlar amaldagi 10 000 $ o‘rniga quyidagicha oshirilmoqda:
a) chet eldagi korxonalarining ustav kapitalini shakllantirish (ulushli ishtirok etish) va chet elda filiallar, vakolatxonalar va savdo uylari faoliyatini tashkil etishga:
– 200 000 $ gacha, davlat ulushi mavjud bo‘lmagan korxonalar uchun;
– 100 000 $ gacha, davlat ulushi mavjud bo‘lgan korxonalar uchun;
b) chet eldagi filial va vakolatxonalarini aylanma mablag‘lar bilan to‘ldirishga:
– 100 000 $ gacha, davlat ulushi mavjud bo‘lmagan korxonalar uchun;
– 50 000 $ gacha, davlat ulushi mavjud bo‘lgan korxonalar uchun;
d) chet eldagi korxonalarining ustav kapitalini shakllantirish yoki ulushli ishtirok etishga – 10 000 $ gacha, jismoniy shaxslar uchun.
2.Banklar tomonidan kapital harakati operatsiyalari bo‘yicha qog‘oz jurnal hamda hujjatlarning nusxalari tikilgan yig‘majildlar yuritish talabi bekor qilindi.
Bunda, jarayonni raqamlashtirish orqali ushbu operatsiyalarni ro‘yxatga olish Markaziy bankning «FERUz» axborot tizimi orqali amalga oshirilishi belgilandi.
3. Kapital harakati operatsiyalari hisobini yuritish raqamlashtirilgani munosabati bilan ushbu operatsiyalarni faqat asosiy hisobvaraq ochilgan bank orqali amalga oshirish talabi bekor qilinmoqda.
4.Endilikda tadbirkorlik subyektlari kapital harakati operatsiyalarini ikkilamchi hisobvaraqlar orqali ham amalga oshirishlari mumkin.
2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekiston 11 ta xorijiy davlatga 5,8 million AQSh dollariga teng 26,2 ming tonna piyoz eksport qildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, eksport hajmi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 18,4 ming tonnaga qisqargan. Natijada tashqi bozorlarga piyoz yetkazib berish ko‘rsatkichi 41,2 foizga kamaygan.
Qayd etilishicha, O‘zbekiston piyozining eng yirik xaridori Turkmaniston bo‘ldi. Ushbu mamlakatga 8,7 ming tonna mahsulot yetkazib berilgan.
Ikkinchi o‘rinda Rossiya qayd etildi. Bu davlatga eksport hajmi 8,4 ming tonnani tashkil qildi. Shuningdek, Iroq bozoriga 5,3 ming tonna piyoz yuborilgan.
Eksport qilingan mahsulotning yana bir qismi Eron va Qirg‘iz Respublikasi hissasiga to‘g‘ri keladi. Xususan, Eronga 2,2 ming tonna, Qirg‘iz Respublikasiga esa 1,4 ming tonna piyoz eksport qilingan. Boshqa davlatlarga jami 260,4 tonna mahsulot yetkazib berilgan.
Markaziy bank mijozlarning shikoyatlari asosida eng yomon ishlayotgan banklar ro‘yxatini e’lon qilib borishni rejalashtiryapti. «Biz birinchi marta banklarning fuqarolar murojaatlari bilan ishlash bo‘yicha indeksini ishlab chiqdik. Kelasi hafta eng yomon ko‘rsatkichlarga ega banklarni e’lon qilishni boshlaymiz», – dedi regulyator raisi Timur Ishmetov.
Markaziy bank mijozlarning shikoyatlari asosida eng yomon ishlayotgan banklar ro‘yxatini e’lon qilib boradi. Bu haqda 13 iyun kungi Oliy Majlis Senatining yalpi majlisida regulyator rahbari Timur Ishmetov ma’lum qildi.
«Biz birinchi marta banklarning fuqarolar murojaatlari bilan ishlash bo‘yicha indeksini ishlab chiqdik. Kelasi hafta eng yomon ko‘rsatkichlarga ega banklarni e’lon qilishni boshlaymiz», — dedi MB raisi.
Timur Ishmetovning so‘zlariga ko‘ra, bir oydan keyin Markaziy bank o‘zining ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida fuqarolarning bank xizmatlari bo‘yicha murojaatlari uchun ikkita kanal ochadi. Bunda fuqarolar murojaat bilan chiqishi mumkin bo‘ladi, banklar esa bir soat ichida javob berishi va masalalarni hal qilishi kerak.
Regulyator rahbari Markaziy bankning o‘zida ham kommunikatsiya borasida muammolar bo‘lganligini tan olgan holda, o‘tgan oyda koll-markaz yangilanib, aloqa markaziga aylantirilgani va hozirda test rejimida ishlayotganini aytib o‘tdi.
«Shuning hisobiga bizda murojaatlar soni olti baravar oshdi. Avvallari bizga ham yetarlicha qo‘ng‘iroq qila olmagan odamlar. Buni hozir sinovdan o‘tkazyapmiz, bir-ikki oydan keyin e’lon qilib, ishlashni kengaytiramiz», — dedi Ishmetov.
2026-yil may oyida o‘tkazilgan so‘rov natijalari moliya sohasi ekspertlarining inflyasiya va iqtisodiy barqarorlik bo‘yicha qarashlari ijobiy tomonga o‘zgarayotganini ko‘rsatdi. Bu haqda Markaziy bank xabar berdi.
So‘rovda jami 41 nafar ekspert ishtirok etgan bo‘lib, ularning 71 foizini tijorat banklari, 22 foizini mikromoliya tashkilotlari va 7 foizini boshqa moliya institutlari vakillari tashkil qildi.
Natijalarga ko‘ra, kelgusi 12 oy uchun yillik inflyasiya bo‘yicha kutilmalar 7,5 foizdan 7,2 foizgacha pasaygan. Kelgusi uch yil uchun inflyasiya prognozi ham 5,7 foizdan 5,4 foizga tushgan. Bu ko‘rsatkichlar inflyasiyaning Markaziy bank belgilagan 5 foizlik maqsadli darajasiga yaqinlashayotganini anglatadi.
Ta’kidlanishicha, 2025-yil dekabrida kelgusi 12 oy uchun inflyasiya 7,8 foiz deb baholangan bo‘lsa, may oyiga kelib bu ko‘rsatkich 7,2 foizgacha kamaygan.
Ekspertlarning inflyasiyaning 5 foizlik maqsadli ko‘rsatkichiga erishish bo‘yicha ishonchi ham ortib bormoqda. May oyida ishtirokchilarning 51,2 foizi ushbu maqsadga 2027–2028-yillarda erishilishini kutmoqda. Bu aprel oyidagi 48 foizlik ko‘rsatkichdan yuqori.
Markaziy bankning asosiy stavkasini o‘zgartirmaslik bo‘yicha qarashlar ham ustuvor bo‘lib qolmoqda. Ekspertlarning 80,5 foizi navbatdagi boshqaruv yig‘ilishidan keyin stavka 14 foiz darajasida saqlanishini prognoz qilgan. Kelgusi 12 oy uchun asosiy stavka bo‘yicha kutilmalar esa 13 foiz atrofida shakllangan.
Shuningdek, banklararo pul bozoridagi resurslar qiymati bo‘yicha kutilmalar yuqori saqlanmoqda. Bir yillik resurslar bo‘yicha stavkalar kelgusi 30 kunda 15,8 foiz, kelgusi 12 oyda esa 15 foiz atrofida bo‘lishi kutilmoqda.
Iqtisodiy o‘sish bo‘yicha baholar ham ijobiy saqlanmoqda. Ekspertlar joriy va kelgusi yilda real yalpi ichki mahsulot o‘sishi 6,4 foiz darajasida bo‘lishini prognoz qilmoqda.
Shu bilan birga, nominal ish haqi o‘sishi joriy yilda 13,3 foiz, kelgusi yilda esa 12,8 foiz bo‘lishi kutilmoqda. Umuman, so‘rov natijalari moliya bozori ishtirokchilari inflyasiyaning bosqichma-bosqich pasayishi, pul-kredit siyosati barqarorligi va iqtisodiy o‘sish sur’atlarining saqlanishiga ishonayotganini ko‘rsatmoqda.
Raqobat qo‘mitasining Surxondaryo viloyati hududiy boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlar natijasida «DENOV OLTIN DON» MChJ tomonidan yuqori likvidli mahsulotlarni sotish bo‘yicha belgilangan talablarga rioya qilinmagani aniqlandi.
Ma’lum bo‘lishicha, korxona 2025-yil oktyabridan 2026-yil 31-martga qadar Jamg‘arma hisobidan birja savdolari orqali xarid qilingan 273 tonna bug‘doyni qayta ishlagan. Belgilangan me’yorlarga ko‘ra, ushbu hajmdan 205 tonna un mahsuloti ishlab chiqarilishi lozim bo‘lgan.
Biroq mazkur un mahsulotlari birja savdolariga chiqarilmasdan, to‘g‘ridan to‘g‘ri eksport shartnomalari asosida sotilgan. Savdo operatsiyalarining umumiy qiymati 634 million so‘mdan oshgan.
O‘zbekistonning «Raqobat to‘g‘risida»gi Qonunining 29-moddasiga muvofiq, birja savdolarini o‘tkazish tartibini buzish yoki raqobatni cheklashi mumkin bo‘lgan harakatlar taqiqlanadi.
Shuningdek, yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlarni faqat birja savdolari orqali sotish talab etiladi. Bunday mahsulotlarni birjadan tashqari holda to‘g‘ridan to‘g‘ri shartnomalar asosida realizatsiya qilish qonunchilikka zid hisoblanadi.
Raqobat qo‘mitasi ta’kidlashicha, mazkur talablar bozorda shaffoflikni ta’minlash, narxlarning sun’iy oshirilishiga yo‘l qo‘ymaslik va barcha ishtirokchilar uchun teng raqobat muhitini shakllantirishga qaratilgan.
Aniqlangan holatlar yuzasidan hududiy boshqarmaning Maxsus komissiyasi tomonidan «DENOV OLTIN DON» MChJga nisbatan ish qo‘zg‘atildi.
Tekshiruv yakuniga ko‘ra, korxona tomonidan «Raqobat to‘g‘risida»gi Qonunning 29-moddasi hamda Vazirlar Mahkamasining 170-son qarori bilan tasdiqlangan tartib talablari buzilgani e’tirof etildi va belgilangan tartibda tegishli ta’sir chorasi qo‘llanildi.
Shu bilan birga, qonunbuzilish oqibatlarini bartaraf etish hamda kelgusida bunday holatlarning takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha korxonaga bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatma berildi.
O‘zbekistonda o‘qish uchun xorijga ketayotganlar soni keskin kamaydi
O‘zbekiston va Albaniya yashil energiya, savdo va turizm bo‘yicha qo‘shma dasturlarni belgilab beradi
Toshkentda IIO bo‘linma boshlig‘i jinoyatda gumonlanib qo‘lga olindi
-
Iqtisodiyot4 days agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan5 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Jamiyat4 days agoIchki kiyimga yashirilgan giyohvandlik moddasi saqlovchi kapsulalar aniqlandi
-
Iqtisodiyot4 days agoMevalar nega qimmat?
-
Iqtisodiyot5 days ago
Qaysi hududlar aholisi eng ko‘p keshbekka ega bo‘ldi?
-
Jamiyat4 days agoToshkentda 34 kilogrammdan ziyod narkotik moddalar musodara qilindi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Fond birjasi va birjadan tashqari savdo tashkilotchilari uchun litsenziyalash tartibi belgilandi
-
Jamiyat4 days agoAQShdan deportatsiya qilingan 24 nafar o‘zbekistonlik Toshkentga qaytarildi