Dunyodan
Chegaradagi eronliklar elektr uzilishi paytida zo’ravonlik va norozilik namoyishlarida ko’proq zo’ravonlik haqida gapiradi
Lyusi Uilyamson Bashmak chegara punkti, Iroq Kurdistoni
Fred Skott/BBC
Odamlar va transport hali ham Eron-Iroq chegarasini muntazam kesib o’tadi
Erondan Iroq Kurdistoniga o’tadigan chegara o’tish joyida Eronning sobiq oliy rahnamosi Oyatulloh Humayniyning qattiq yuzi eronliklarning o’z hududini tark etishini kuzatmoqda.
Bu olis tog‘ dovoniga kelayotgan yuk mashinalari va piyodalar ustiga qalin qor yog‘adi.
Bir necha metr narida, chegara o‘tish joyidan narida Eron bayrog‘i qor ostida hilpirab turibdi.
Eron internetni o’chirib qo’ydi va Eronga qo’ng’iroqlarni to’sib qo’ydi, biroq uning chegaralari ochiqligicha qolmoqda.
Qabul qiluvchilar zaliga kirganimda, o’nlab erkaklar, ayollar va bolalarni ko’rdim, ularning aksariyati chegaraning Iroq tomonidagi oilalarni ko’rish uchun kelgan.
Biz uchrashgan odamlarning hech biri so‘nggi namoyishlar yoki hukumatning bosimlari tufayli Erondan qochib ketayotganini aytmadi, biroq bizdan o‘z shaxsini yashirishimizni so‘ragan bir kishi o‘tgan juma kuni Eron markazidagi namoyish chog‘ida xavfsizlik kuchlari tomonidan otib tashlanganini aytdi.
“Mening yuzimga yettita zarracha o‘q tegdi”, dedi u yuzidagi bir nechta jarohatlar va jarohatlarni qayd etib. “Ular meni qovoqlarimdan yuqoriga, peshonamga, yonoqlarimga, lablarimga, quloqlarim ostiga va iyagim bo’ylab urishdi. Donalardan birini kesish uchun ustara ishlatishim kerak edi”.
Uning so‘zlariga ko‘ra, hukumatning namoyishchilarni bostirishda jabrlanganlar ham xavfsizlik kuchlarining yetib kelishi va ularni hibsga olishidan qo‘rqib, tibbiy yordamdan qochmoqda.
“Do’stlarimdan biri menga granuladan o’q tegib ketganini aytdi”, dedi u bizga. “12-13 yoshlardagi o‘g‘limning oyog‘iga ikki marta o‘q uzgan. O‘qlardan biri uning boldir suyagiga tegib ketgan. Uni olib tashlash uchun kasalxonaga borishga qo‘rqishadi”.
Eron rejimi bu noroziliklarga ekzistensial tahdid sifatida qaradi. Namoyishchilarning aksariyati otishma yoki hibsga olinishdan qo’rqib, uylarida qamalib o’tirishganga o’xshaydi. Inson huquqlari guruhlari kamida 2500 kishi halok bo’lganini aytishadi.
Ammo bu yerda bir necha kishi namoyishlar kamida shu hafta davom etganini aytdi. Biz suhbatlashgan namoyishchilar o‘tgan juma kuni xavfsizlik kuchlari o‘z shaharlarida namoyishlarni bostirganini, ammo boshqa joylarda norozilik namoyishlari davom etganini aytishdi.
“Namoyishlar Fardis va Marod viloyatlari va Tehronning ayrim tumanlarida davom etdi. “Mening do’stlarim u erda edi. Biz doimo telefonda gaplashdik. Seshanba oqshomida noroziliklar hali ham davom etayotgan edi, lekin o’shandan beri hech narsa eshitmadik.”
Eronliklar hudud orqali tranzit o’tish uchun vizaga muhtoj emas va rasmiylar ular muntazam ravishda oldinga va orqaga sayohat qilishlarini aytishadi.
Chegarada gaplashgan yana bir kishi chorshanba kuni Tehronda bo‘lganini va ko‘chalarda namoyishchilarni ko‘rganini aytdi. Namoyish qanday shaklda o‘tgani va qancha odam qatnashgani ma’lum emas.
Bi-bi-si ko’cha namoyishlari hali ham davom etayotganiga aniq dalil ko’rmadi. Juda kam tasvirlar sizdirilgan va bugun biz eshitgan xabarlarni tasdiqlashning iloji yo’q. BBC, boshqa xalqaro ommaviy axborot vositalari kabi, Eronda ham xabar berish taqiqlangan.
Fred Skott/BBC
Eron hukumati bir haftadan ko‘proq vaqt oldin internetni o‘chirib qo‘ygan edi
Hukumat tomonidan olib borilayotgan tazyiqlar ko‘p jihatdan muvaffaqiyatli bo‘lgan ko‘rinadi. Biroq, bu inqirozni keltirib chiqargan iqtisodiy muammolar haligacha hal etilmagan.
Chegara yaqinidagi shaharchada yashovchi o‘qituvchining aytishicha, u rahbarning kimligi qiziq emas, faqat iqtisodiy sharoit yaxshilanishini xohlaydi.
“Biz asosiy huquqlardan boshqa narsani xohlamaymiz”, dedi u menga. “Uyga ega bo’lish, mashinaga ega bo’lish, oddiy hayot kechirish. Siz atigi 10 kunlik maosh olasiz va oyning qolgan qismini qoplash uchun qarz olishingiz kerak. Bu juda yomon”.
Men prezident Donald Tramp va agar uning maʼmuriyati namoyishchilarni oʻldirishda davom etsa, harbiy zarba berish tahdidi haqida soʻrayman.
“Tramp nima qilishini ko’rishni kutmoqdamiz”, dedi u menga. “Ayni paytda tinch aholini o’ldirish davom etmoqda”.
Eron yetakchilarining noroziliklarni bostirgan kuchlari ularning zaifligini ko‘rsatadi. Ular bir vaqtlar hujumga qarshi himoya sifatida foydalangan mintaqaviy ishonchli kuchlar Isroilning Xamas va Hizbulloh bilan urushlari va Suriyaning sobiq prezidenti Bashar al-Assadning hokimiyatdan chetlatilishi tufayli zaiflashdi.
Va o’tgan yili Isroil va AQSh o’rtasida Eronga qarshi urush Eron armiyasini tugatdi va uni hujumga qarshi himoyasiz qoldirdi.
Tog’li chegaralari ortiga yashiringan Eron rejimi yana o’z nazoratini kuchaytirishga harakat qilmoqda.
Ammo uning repressiv nazorati ortida Islom Respublikasi o’z xalqining eng asosiy ehtiyojlarini qondira olmasligidan qo’rqish kuchayib bormoqda: xorijiy hujumlardan himoyalanish va ichki farovonlik.
Samanta Granvil va Maad Muhammadning qo’shimcha hisoboti