Dunyodan
Chegaradagi eronliklar elektr uzilishi paytida zo’ravonlik va norozilik namoyishlarida ko’proq zo’ravonlik haqida gapiradi
Lyusi Uilyamson Bashmak chegara punkti, Iroq Kurdistoni
Fred Skott/BBC
Odamlar va transport hali ham Eron-Iroq chegarasini muntazam kesib o’tadi
Erondan Iroq Kurdistoniga o’tadigan chegara o’tish joyida Eronning sobiq oliy rahnamosi Oyatulloh Humayniyning qattiq yuzi eronliklarning o’z hududini tark etishini kuzatmoqda.
Bu olis tog‘ dovoniga kelayotgan yuk mashinalari va piyodalar ustiga qalin qor yog‘adi.
Bir necha metr narida, chegara o‘tish joyidan narida Eron bayrog‘i qor ostida hilpirab turibdi.
Eron internetni o’chirib qo’ydi va Eronga qo’ng’iroqlarni to’sib qo’ydi, biroq uning chegaralari ochiqligicha qolmoqda.
Qabul qiluvchilar zaliga kirganimda, o’nlab erkaklar, ayollar va bolalarni ko’rdim, ularning aksariyati chegaraning Iroq tomonidagi oilalarni ko’rish uchun kelgan.
Biz uchrashgan odamlarning hech biri so‘nggi namoyishlar yoki hukumatning bosimlari tufayli Erondan qochib ketayotganini aytmadi, biroq bizdan o‘z shaxsini yashirishimizni so‘ragan bir kishi o‘tgan juma kuni Eron markazidagi namoyish chog‘ida xavfsizlik kuchlari tomonidan otib tashlanganini aytdi.
“Mening yuzimga yettita zarracha o‘q tegdi”, dedi u yuzidagi bir nechta jarohatlar va jarohatlarni qayd etib. “Ular meni qovoqlarimdan yuqoriga, peshonamga, yonoqlarimga, lablarimga, quloqlarim ostiga va iyagim bo’ylab urishdi. Donalardan birini kesish uchun ustara ishlatishim kerak edi”.
Uning so‘zlariga ko‘ra, hukumatning namoyishchilarni bostirishda jabrlanganlar ham xavfsizlik kuchlarining yetib kelishi va ularni hibsga olishidan qo‘rqib, tibbiy yordamdan qochmoqda.
“Do’stlarimdan biri menga granuladan o’q tegib ketganini aytdi”, dedi u bizga. “12-13 yoshlardagi o‘g‘limning oyog‘iga ikki marta o‘q uzgan. O‘qlardan biri uning boldir suyagiga tegib ketgan. Uni olib tashlash uchun kasalxonaga borishga qo‘rqishadi”.
Eron rejimi bu noroziliklarga ekzistensial tahdid sifatida qaradi. Namoyishchilarning aksariyati otishma yoki hibsga olinishdan qo’rqib, uylarida qamalib o’tirishganga o’xshaydi. Inson huquqlari guruhlari kamida 2500 kishi halok bo’lganini aytishadi.
Ammo bu yerda bir necha kishi namoyishlar kamida shu hafta davom etganini aytdi. Biz suhbatlashgan namoyishchilar o‘tgan juma kuni xavfsizlik kuchlari o‘z shaharlarida namoyishlarni bostirganini, ammo boshqa joylarda norozilik namoyishlari davom etganini aytishdi.
“Namoyishlar Fardis va Marod viloyatlari va Tehronning ayrim tumanlarida davom etdi. “Mening do’stlarim u erda edi. Biz doimo telefonda gaplashdik. Seshanba oqshomida noroziliklar hali ham davom etayotgan edi, lekin o’shandan beri hech narsa eshitmadik.”
Eronliklar hudud orqali tranzit o’tish uchun vizaga muhtoj emas va rasmiylar ular muntazam ravishda oldinga va orqaga sayohat qilishlarini aytishadi.
Chegarada gaplashgan yana bir kishi chorshanba kuni Tehronda bo‘lganini va ko‘chalarda namoyishchilarni ko‘rganini aytdi. Namoyish qanday shaklda o‘tgani va qancha odam qatnashgani ma’lum emas.
Bi-bi-si ko’cha namoyishlari hali ham davom etayotganiga aniq dalil ko’rmadi. Juda kam tasvirlar sizdirilgan va bugun biz eshitgan xabarlarni tasdiqlashning iloji yo’q. BBC, boshqa xalqaro ommaviy axborot vositalari kabi, Eronda ham xabar berish taqiqlangan.
Fred Skott/BBC
Eron hukumati bir haftadan ko‘proq vaqt oldin internetni o‘chirib qo‘ygan edi
Hukumat tomonidan olib borilayotgan tazyiqlar ko‘p jihatdan muvaffaqiyatli bo‘lgan ko‘rinadi. Biroq, bu inqirozni keltirib chiqargan iqtisodiy muammolar haligacha hal etilmagan.
Chegara yaqinidagi shaharchada yashovchi o‘qituvchining aytishicha, u rahbarning kimligi qiziq emas, faqat iqtisodiy sharoit yaxshilanishini xohlaydi.
“Biz asosiy huquqlardan boshqa narsani xohlamaymiz”, dedi u menga. “Uyga ega bo’lish, mashinaga ega bo’lish, oddiy hayot kechirish. Siz atigi 10 kunlik maosh olasiz va oyning qolgan qismini qoplash uchun qarz olishingiz kerak. Bu juda yomon”.
Men prezident Donald Tramp va agar uning maʼmuriyati namoyishchilarni oʻldirishda davom etsa, harbiy zarba berish tahdidi haqida soʻrayman.
“Tramp nima qilishini ko’rishni kutmoqdamiz”, dedi u menga. “Ayni paytda tinch aholini o’ldirish davom etmoqda”.
Eron yetakchilarining noroziliklarni bostirgan kuchlari ularning zaifligini ko‘rsatadi. Ular bir vaqtlar hujumga qarshi himoya sifatida foydalangan mintaqaviy ishonchli kuchlar Isroilning Xamas va Hizbulloh bilan urushlari va Suriyaning sobiq prezidenti Bashar al-Assadning hokimiyatdan chetlatilishi tufayli zaiflashdi.
Va o’tgan yili Isroil va AQSh o’rtasida Eronga qarshi urush Eron armiyasini tugatdi va uni hujumga qarshi himoyasiz qoldirdi.
Tog’li chegaralari ortiga yashiringan Eron rejimi yana o’z nazoratini kuchaytirishga harakat qilmoqda.
Ammo uning repressiv nazorati ortida Islom Respublikasi o’z xalqining eng asosiy ehtiyojlarini qondira olmasligidan qo’rqish kuchayib bormoqda: xorijiy hujumlardan himoyalanish va ichki farovonlik.
Samanta Granvil va Maad Muhammadning qo’shimcha hisoboti
Pokiston xavfsizlik kuchlarining ma’lum qilishicha, Afg‘oniston bilan chegaradosh hududlarda quruqlik va havo amaliyotlari chog‘ida kamida 29 jangari yo‘q qilingan. Tolibon havo hujumida kamida 38 nafar tinch aholi vakili halok bo‘lganini ma’lum qildi.
Pokiston Axborot vaziri Aturo Tarar 29-iyun kuni Afg‘onistonning Paktiya, Paktika va Kunar viloyatlaridagi uchta nishonga berilgan aviazarbalar natijasida 25 nafar jangari o‘ldirilgani, katta miqdordagi qurol-yarog‘ va o‘q-dorilar yo‘q qilinganini aytdi.
Shuningdek, Pokistonning Xayber-Paxtunxva viloyatining Bajaur tumanida o‘tkazilgan quruqlik amaliyotida “Jamoat-ul-Ahror” guruhiga mansub yana to‘rt nafar jangari yo‘q qilingani qayd etildi.
Afg‘oniston Tolibon hukumati rahbari Hamdulloh Fitratning aytishicha, Pokiston havo hujumlarida kamida 38 nafar tinch aholi halok bo‘lgan, 163 nafari, jumladan, ayollar va bolalar yaralangan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, qurbonlarning aksariyati Paktiya viloyatidagi uylarga berilgan aviazarbalar tufayli sodir bo‘lgan. Mahalliy ma’muriyatning xabar berishicha, qutqaruv ishlari davom etayotgan paytda hudud ikkinchi havo hujumiga uchragan.
Pokiston rasmiylari bu amaliyotlar so‘nggi teraktlarga javoban amalga oshirilganini da‘vo qilmoqda. Xususan, 28-iyun kuni Karachi shahridagi chegara qo‘riqlash postiga uyushtirilgan hujumda uch askar halok bo‘ldi, to‘rt nafari yaralandi.
30-iyun kuni ertalab Tojikiston Favqulodda vaziyatlar qo‘mitasi qutqaruvchilari tog‘li Badaxshon muxtor viloyati raisi Alisher Mirzonavotning jasadini topdi. Bu haqda agentlikning OAV bo‘limi boshlig‘i Arif Nozimyan ma’lum qildi.
Uning aytishicha, jasad Xatlon viloyati Shamsiddin Shohin tumanidagi Kisht qishlog‘i yaqinidagi Panj daryosi yuzasidan topilgan.
Tibbiy ekspertiza natijasida marhumning shaxsi aniqlangan.
Hozirda qutqaruv guruhlari Alisher Mirzonavottning turmush o‘rtog‘i va voyaga yetmagan qizini qidirmoqda.
Qidiruv-qutqaruv ishlari 17 iyundan beri davom etmoqda. O‘sha kuni tog‘li Badaxshon muxtor viloyati rahbari Alisher Mirzonavot hamrohlari bilan Darvoz tumanida yo‘ldan chiqib ketib, Panj daryosiga qulagan.
Avvalroq qutqaruv guruhlari YTHda halok bo‘lgan haydovchi va tuman boshlig‘i maslahatchisining jasadlarini topgan edi.
Tojikiston Ichki ishlar vazirligi ish bo‘yicha tergov jarayoni mamlakat prezidenti Imomali Rahmonning shaxsan nazorati ostida olib borilayotganini ma’lum qildi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi Eron delegatsiyasining shu hafta Qatar poytaxti Dohaga tashrif buyurishini, biroq AQSh bilan muzokaralar rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.
Mutaxassislar delegatsiyasi AQSh bilan shu oy boshida imzolangan anglashuv memorandumini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish uchun Dohaga tashrif buyuradi, dedi vazirlik vakili. Biroq bu tashrif AQSh bilan bevosita muzokaralar boshlanganini anglatmaydi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili: “Biz hali yakuniy kelishuvni muhokama qilish bosqichiga yetganimiz yo’q. Yaqin kelajakda AQSh tomoni bilan hech qanday muzokara bo’lmaydi”, dedi.
Avvalroq AQShning ko‘plab ommaviy axborot vositalari, jumladan Axios va CNN seshanba kuni Dohada ikki davlat o‘rtasidagi texnik muzokaralar davom etishi haqida xabar bergan edi. Keyinroq Eron Tashqi ishlar vazirligi direktori oʻrinbosari Kozim Gʻaribobodiy bu maʼlumotni rad etdi.
Shunga qaramay, AQSh prezidenti Donald Tramp Eron muzokaralar o‘tkazishni so‘ragani va muzokaralar Dohada o‘tkazilishini ma’lum qildi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levittning ma’lum qilishicha, AQSh maxsus vakili Stiv Uitkoff va katta maslahatchi Jared Kushner shu hafta yuqori darajadagi muzokaralar uchun Qatarga tashrif buyurishadi.
Qayd etilishicha, 17-iyun kuni imzolangan doiraviy kelishuv tomonlarga Eron yadro dasturi, sanksiyalarni yumshatish va Hormuz bo‘g‘ozining kelajakdagi maqomi bo‘yicha yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun 60 kun muhlat bergan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti ustidan sud jarayonining yangi bosqichi: prokurorlar o‘lim jazosini talab qilmoqda.
Yonhap News xabariga ko‘ra, Maxsus prokuratura 2024-yilda harbiy holat joriy qilinganidan keyin sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishiga urinish munosabati bilan Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti Yun Sek Yolga o‘lim jazosini berishni yana bir bor so‘ragan.
Seul apellyatsiya sudi tanaffusdan keyin qayta ochildi. Sud jarayoni avvalroq Yun Seok Yolning sudyani ishdan bo‘shatish haqidagi iltimosi tufayli to‘xtatilgan edi, biroq Oliy sud bu iltimosni rad etdi.
Ayblov tomoni birinchi instantsiya sudining hukmi juda yumshoq ekanligini ta’kidlab, avvalgi pozitsiyasini saqlab qoldi.
Fevral oyida sud sobiq prezidentni davlat toʻntarishiga urinishda boshchilik qilgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilgan edi.
Bundan tashqari, prokuratura quyi sudning sobiq harbiy qo’mondon Roh Sang-vonning yozuvlarini harbiy holatga tayyorgarlik ko’rish dalili sifatida rad etish to’g’risidagi qaroriga e’tiroz bildirdi.
Maxsus prokuratura “Birinchi sud hukmi juda yumshoq bo‘ldi”, dedi va Yun Seok Yulga o‘lim jazosi berilishini so‘radi.
Jahon banki O‘zbekiston boshlang‘ich ta’limini imtiyozli moliyalashtiradi
O‘zbekiston prezidenti davlat tashrifi bilan Gruziyada bo‘ladi
Pokiston Afg’onistonga hujum qildi: qurbonlar
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan5 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Jamiyat3 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Jamiyat5 days agoYunusobodda hojatxonaga tushib ketgan bola qutqarildi
-
Mahalliy3 days ago
Birov bildi, birov bilmadi…
-
Sport5 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama