Iqtisodiyot
AQShda 250 dollarlik banknota chiqarilishi mumkin. Unga Tramp tasviri tushiriladi
Amerikada mamlakat tashkil topganining 250 yilligi munosabati bilan amaldagi prezident Donald Tramp tasviri tushirilgan 250 dollarlik yangi banknota chiqarish g‘oyasi muhokama qilinyapti. Agar bu amalga oshsa, Qo‘shma Shtatlar tarixida so‘nggi 160 yil ichida ilk bor tirik insonning surati milliy valutada paydo bo‘ladi. Gravirovka va bosma ishlar byurosi yangi kupyura ishlab chiqishni boshlash uchun bir necha yil kerakligi, jarayon murakkab huquqiy ekspertiza va texnik xavfsizlik talablarini o‘z ichiga olishini ta’kidlagan.
Tramp ma’muriyati vakillari mamlakatda pullarni chop etishga mas’ul idoraga prezident portreti tushirilgan 250 dollarlik banknota dizaynini ishlab chiqishni talab qilib bosim o‘tkazyapti. Bu haqda idoraning hozirgi va sobiq to‘rt nafar xodimi ma’lum qildi, deya yozadi The Washington Post.
Agar bu amalga oshsa, AQSh tarixida so‘nggi 150 yildan ortiq vaqt ichida ilk bor tirik insonning surati milliy valutada paydo bo‘ladi.
WP manbalariga ko‘ra, o‘tgan yildan boshlab G‘aznachilik departamentining ikki amaldori: g‘aznachi Brendon Bich va uning maslahatchisi Mayk Braun Gravirovka va bosma ishlar byurosi xodimlarini yangi kupyura prototiplarini tayyorlashga bir necha bor undagan. Bu esa xavotir uyg‘otadi, chunki amaldagi federal qonunchilik bo‘yicha banknotlarda faqat vafot etgan shaxslarning surati bo‘lishi mumkin.
O‘tgan yilning avgust va sentabr oylarida Brendon Bich byuro xodimlariga banknotaning bir nechta maket dizaynlarini yuborgan. Ulardan birida prezident Donald Trumpning yuzi 250 dollarlik kupyuraning markazida, prezident va G‘aznachilik kotibi Skott Bessent imzolari orasida tasvirlanadi.
Loyiha muallifi, britaniyalik rassom Ian Aleksander ushbu maket mavjudligini tasdiqladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Tramp bilan dizaynga Amerika bayrog‘i ranglari va maxsus logotip qo‘shish masalasi ham muhokama qilingan.
“U meni o‘zining eng sevimli britaniyalik rassomi deb ataydi”, — degan Aleksandr. U avval professional suzuvchi va DJ bo‘lganini, keyinchalik esa qirolicha Yelizaveta II va boshqa mashhur shaxslarning portretlarini chizganini aytgan.
AQSh valutasida 1866 yildan beri hech bir tirik shaxs tasviri tushirilmagan. O‘sha paytda 5 sentlik banknotaga G‘aznachilikdagi o‘rta bo‘g‘in amaldorining rasmi chiqib ketgach, bu amaliyot qonun bilan taqiqlanadi.
O‘tgan yili Kongresga Tramp surati tushirilgan 250 dollarlik banknotani chiqarishga ruxsat beruvchi qonun loyihasi kiritilgan. Bu mustaqillikning 250 yilligini nishonlash maqsadi bilan izohlangan. Biroq, loyiha hanuz harakatsiz holatda qolyapti.
G‘aznachilik departamenti vakili bayonotida chop etish idorasi “taklif etilgan qonunchilikka javoban tegishli rejalashtirish va huquqiy tekshiruvlarni amalga oshirayotgani” aytilgan.
“Agar bu qonun tasdiqlanib kuchga kirsa, byuro mamlakatimizning 250 yilligi munosabati bilan 250 dollarlik maxsus esdalik banknotani chiqarishga tayyorgarlik ko‘radi”, — deyiladi bayonotda.
Gravirovka va bosma ishlari byurosi direktori Patrisiya Solimen va boshqa xodimlar Bich va Braunga bunday banknotani chiqarishda huquqiy va texnik to‘siqlar mavjudligi, jarayon ular o‘ylagandan ancha ko‘proq — yillar talab qilishini bir necha bor tushuntirgan.
Ushbu vaziyat fonida Patrisiya Solimen 27 aprel kuni ishdan olingan. The Washington Post qo‘lga kiritgan xat nusxasida u G‘aznachilik departamentidagi boshqa ishga o‘tkazilgani va bu qaror “uning tanlovi bo‘lmaganini” yozgan. Idora Solimenening boshqa lavozimga o‘tkazilishi yuzasidan izoh berishni rad etgan. Oq uy ham savollarga javob qaytarmagan.
Solimen va uning jamoasi ma’muriyatning Tramp imzosi tushirilgan 100 dollarlik kupyuralarni chop etish talabiga rozilik bildirgani aytilyapti. Bu banknotalar AQSh tarixida ilk bor amaldagi prezident imzosi tushirilgan pul bo‘ladi va hozirda Vashington markazidagi bosmaxonada chop etilyapti.
“AQSh g‘aznachisi Brendon Bich tavsiyasiga binoan, kotib Bessent prezident Trampning tarixiy yutuqlarini uning imzosini valutaga qo‘shish orqali e’tirof etadi”, — deyiladi bayonotda.
AQSh dollarida kimlarning tasviri bor?
1 dollar: Jorj Vashington
Eng ko‘p tarqalgan bir dollarlik banknotda AQShning birinchi prezidenti va mustaqillik urushi qahramoni Jorj Vashington tasvirlangan. Uning surati 1869 yildan beri ushbu kupyuraning ajralmas qismi hisoblanadi.
2 dollar: Tomas Jyefferson
Kamdan-kam uchraydigan 2 dollarlik qog‘oz pulda AQSh Mustaqillik deklaratsiyasining asosiy muallifi va mamlakatning 3-prezidenti Tomas Jyefferson aks etgan. Banknotning orqa tomonida esa Mustaqillik deklaratsiyasining imzolanish jarayoni tasvirlangan.
5 dollar: Avraam Linkoln
Fuqarolar urushi davrida mamlakat birligini saqlab qolgan va qullikni bekor qilgan 16-prezident Avraam Linkoln 5 dollarlik kupyurada joy olgan. Banknotning orqa tomonida Vashington shahridagi Linkoln memoriali tasvirlangan.
10 dollar: Aleksandr Hamilton
Hamilton AQSh asoschilaridan biri va mamlakatning birinchi Moliya vaziri bo‘lgan. U Amerikaning zamonaviy iqtisodiy va bank tizimiga asos solganligi sababli 10 dollarlik kupyurada tasvirlanishga loyiq ko‘rilgan.
20 dollar: Endryu Jyekson
20 dollarlik banknotada AQShning 7-prezidenti, harbiy general Endryu Jyekson surati bor. Qizig‘i shundaki, Jyekson o‘z davrida qog‘oz pullarga qarshi bo‘lgan, biroq bugun uning tasviri eng ommabop kupyuralardan birini bezab turibdi.
50 dollar: Ulis Grant
Fuqarolar urushida shimolliklar armiyasiga qo‘mondonlik qilgan va keyinchalik AQShning 18-prezidenti etib saylangan general Ulis Grant sur’ati 50 dollarlik pulda aks ettirilgan.
100 dollar: Benjamin Franklin
Dunyodagi eng mashhur yuz dollarlik kupyurada atoqli olim, ixtirochi, diplomat Benjamin Franklin tasviri bor. U AQShning shakllanishiga asos bo‘lgan uchta muhim hujjat (Mustaqillik deklaratsiyasi, Konstitutsiya va Parij tinchlik shartnomasi)ga imzo chekkan yagona insondir.
Iqtisodiyot
tadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi
Toshkent shahrida dizayn-kod kuchga kirgach, Raqamli rivojlanish departamenti ko‘p qavatli uylar tomiga o‘rnatilgan reklama konstruksiyalarini demontaj qilish bo‘yicha tadbirkorlarga talabnomalar yubora boshladi. Tadbirkor Kun.uzʼga yuborgan murojaatida reklama joylari uchun davlatga yuz millionlab so‘m to‘laganini, reklama pasportlari esa yana bir necha yil amal qilishi kerakligini aytmoqda. Biznes yangi talablar sabab bu huquqlardan muddatidan oldin mahrum bo‘lmoqda. Masala atrofida tadbirkor, Toshkent shahar hokimligi va Adliya vazirligi turlicha huquqiy talqinlarni ilgari surmoqda.
Single Media Group MChJning Kun.uzʼga ma’lum qilishicha, kompaniya 2025 yilda Toshkent shahar hokimligi huzuridagi Raqamli rivojlanish departamentidan ko‘p kvartirali uylar tomiga reklama konstruksiyalarini joylashtirish bo‘yicha ikki reklama joyi pasportini olgan. Ulardan biri 2030 yilgacha, ikkinchisi esa 2034 yilgacha amal qilishi belgilangan.
Biroq 2026 yil may oyida kompaniyaga yuborilgan bildirishnomada Toshkent shahrining dizayn-kodi kuchga kirgani, unga ko‘ra ko‘p kvartirali uylar tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirish taqiqlangani sabab reklama konstruksiyalarini 10 kun ichida demontaj qilish talab qilingan. Departament reklama joyi pasportlarini bekor qilish choralari ko‘rilayotganini ma’lum qilgan.
Tadbirkor: «Biz qonuniy ruxsatnoma asosida investitsiya qilganmiz»
Kompaniya vakilining aytishicha, reklama joylari uchun davlatga katta miqdorda to‘lovlar amalga oshirilgan. Xususan, Shota Rustaveli ko‘chasidagi reklama joyi uchun shu kungacha 270,4 mln so‘m, Chilonzor tumani, Olmazor dahasidagi reklama joyi uchun esa 69,4 mln so‘m to‘langan.
Tadbirkor reklama pasportlari 2030 va 2034 yilgacha amal qilishiga ishonib investitsiya kiritganini, yangi dizayn-kod esa amalda ilgari berilgan huquqlarni bekor qilayotganini ta’kidlamoqda.
Kompaniya Ombudsmanga yo‘llagan murojaatida bir nechta huquqiy asoslarni keltirgan.
Birinchidan, tadbirkor prezidentning 2026 yil 5 fevraldagi PQ-48-son qaroriga tayanmoqda. Mazkur hujjat bilan ko‘p kvartirali uylarni boshqarish tizimi takomillashtirilgan bo‘lib, unda uylarning umumiy mol-mulkidan olinadigan daromadlar qatorida reklama joylashtirishdan tushadigan mablag‘lar ham ko‘rsatilgan. Qarorga ko‘ra, reklama, mobil aloqa antennalari va boshqa umumiy mol-mulkni ijaraga berishdan tushadigan daromadlar ko‘p kvartirali uyning bank hisobraqamiga yo‘naltiriladi hamda mulkdorlarning daromadi hisoblanadi.
Shuningdek, qarorning 9-ilovasida ishchi guruhlarga ko‘p kvartirali uylarning reklama joylashtirish mumkin bo‘lgan joylarini aniqlash vazifasi yuklatilgan.
Tadbirkor aynan shu normalarga tayanib, Prezident qarorida reklama konstruksiyalarini, jumladan tom qismida reklama joylashtirishni taqiqlovchi norma mavjud emasligini, aksincha reklama joylashtirish daromad manbayi sifatida e’tirof etilganini ta’kidlamoqda.
Ikkinchidan, kompaniya “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi qonunning 41-moddasiga murojaat qilib, normativ-huquqiy hujjatlar orqaga qaytish kuchiga ega emasligini eslatmoqda. Uning fikricha, dizayn-kod kuchga kirishidan avval qonuniy ravishda berilgan reklama pasportlariga yangi cheklovlar tatbiq etilmasligi kerak.
Yana bir e’tiroz Vazirlar Mahkamasining 104-son qaroriga taalluqli. Tadbirkor reklama joyi pasportlarini bekor qilishdan oldin maxsus ishchi guruh xulosasi bo‘lishi kerakligini, biroq bunday xulosa taqdim etilmaganini bildirgan.
Hokimlik pozitsiyasi
Toshkent shahar hokimligi huzuridagi Raqamli rivojlanish departamenti esa aksincha fikrda.
Departament yuborgan bildirishnomada Vazirlar Mahkamasining 104 va 428-son qarorlari hamda Toshkent shahrining dizayn-kodi talablariga muvofiq barcha tashqi reklama obektlari shaharsozlik normalari va dizayn talablariga mos bo‘lishi shartligi qayd etilgan.
Bildirishnomada, shuningdek, reklama tarqatuvchi bilan tuzilgan ommaviy oferta shartnomasiga havola qilinib, qonunchilik yoki shaharsozlik vaziyati o‘zgargan taqdirda reklama konstruksiyalarini demontaj qilish tadbirkorning majburiyati ekani ko‘rsatilgan. Shu asosda reklama konstruksiyalarini 10 kun ichida olib tashlash, aks holda ular majburiy tartibda demontaj qilinishi hamda xarajatlar tadbirkordan undirilishi haqida ogohlantirilgan.
Adliya vazirligi nima deydi?
Mazkur masala yuzasidan Adliya vazirligi ham tadbirkorning murojaatini ko‘rib chiqdi.
Vazirlik javobida “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi qonunga muvofiq Toshkent shahar Kengashi dizayn-kodni qabul qilish vakolatiga ega ekanini qayd etgan.
(Muharrirga: Fotogalereyada adliya vazirligining javobi va hokimiyat xatidan skrinshot bor, shuni qo’ya olmadim)
Shuningdek, vazirlik bahs markazida turgan prezidentning 2026 yil 5 fevraldagi PQ-48-son qaroriga ham izoh berib, unda ko‘p kvartirali uylar tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirishga ruxsat beruvchi norma mavjud emasligini bildirgan.
Biroq vazirlik tadbirkorning huquqiy manfaatlari masalasiga ham e’tibor qaratgan. “Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risida”gi qonunning 59-moddasiga ko‘ra, manfaatdor shaxsning ishonchi himoya qilinishi lozim bo‘lgan hollarda ma’muriy hujjatni bekor qilish yoki o‘zgartirish masalasi sud tartibida ko‘rib chiqiladi. Shu bois vazirlik tadbirkorga Toshkent shahar Kengashi qarori yuzasidan sudga murojaat qilish huquqi mavjudligini ma’lum qilgan.
Bahs nimada?
Tomonlar bir hujjatni turlicha talqin qilmoqda. Tadbirkor prezidentning PQ-48-son qarori reklama joylashtirishni ko‘p kvartirali uylarning daromad manbayi sifatida tan olganini, shu bois dizayn-kod bilan bunday reklama konstruksiyalarini to‘liq taqiqlash prezident qaroriga zid ekanini ta’kidlamoqda.
Adliya vazirligi esa boshqa yondashuvni ilgari suradi: vazirlikka ko‘ra, PQ-48 qarorida reklama joylashtirishdan daromad olish nazarda tutilgan bo‘lsa-da, unda aynan ko‘p kvartirali uylarning tom qismida reklama konstruksiyalarini joylashtirishga ruxsat beruvchi norma mavjud emas. Shu sababli dizayn-kodning mazkur taqiqi prezident qaroriga zid deb baholanmagan.
Natijada bahsning asosiy savoli ochiqligicha qolmoqda: davlat tomonidan 2030 va 2034 yilgacha amal qilishi belgilab berilgan reklama pasportlari yangi mahalliy normativ hujjat asosida muddatidan oldin bekor qilinishi mumkinmi? Agar mumkin bo‘lsa, reklama joylari uchun yuz millionlab so‘m to‘lagan tadbirkorning investitsiyalari va mulkiy manfaatlari qanday himoya qilinadi?
Kun.uz bu borada Biznes ombudsman va Savdo-sanoat palatasiga so‘rov yubordi.
Iqtisodiyot
Andijonda Belarus texnologiyasi asosida qishloq xo‘jaligi texnikalari ishlab chiqariladi
Andijon viloyati hokimi Shuhratbek Abdurahmonov Belarusning Grodno viloyati Lida tumanida joylashgan «LidaTexmash» MChJ korxonasi rahbari bilan uchrashuv o‘tkazdi. Muzokaralar davomida Andijon viloyatida qishloq xo‘jaligi texnikalarini ishlab chiqarishni kengaytirish va yangi quvvatlarni ishga tushirish masalalari atroflicha muhokama qilindi.
Uchrashuv yakunida tomonlar o‘zaro hamkorlik doirasida bog‘dorchilik va dehqon xo‘jaliklari uchun arzon va ixcham texnikalar, shuningdek, kartoshka ekish hamda hosilni terib olishga mo‘ljallangan zamonaviy agrotexnikalar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha muhim kelishuvga erishdi.
«Mazkur istiqbolli loyiha viloyat agrar tarmog‘ini hamyonbop va zamonaviy uskunalar bilan ta’minlash orqali qishloq xo‘jaligida ish unumdorligini yanada oshirishga xizmat qiladi», — deyiladi viloyat hokimligi xabarida.
Iqtisodiyot
«Anorbank»ka nisbatan moliyaviy jarima qo‘llanildi
Raqobat qo‘mitasi tomonidan «Anorbank» jarimaga tortildi.
Qo‘mita tomonidan Toshkent viloyatida istiqomat qiluvchi fuqaroning murojaati asosida «ANOR BANK» AJ tomonidan Instagram ijtimoiy tarmog‘ida joylashtirilgan reklama axboroti o‘rganildi.
Xususan, mazkur murojaatda bank tomonidan aksiya doirasida e’lon qilingan axborotlarda aksiya shartlari to‘g‘risida to‘liq ma’lumotlar berilmaganligiga e’tiroz bildirilgan.
O‘rganishlarda reklamada moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatishda shartnomaning muhim shartlaridan biri — aksiyaning amal qilish shartlari, unga qo‘llanilgan limit hamda limitdan oshgan hollarda komissiya to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud emasligi aniqlandi.
Yuqoridagi holatlar yuzasidan Qo‘mita Maxsus komissiyasi tomonidan O‘zbekiston Respublikasining «Reklama to‘g‘risida»gi Qonunining 16, 21 va 43-moddalari talablari buzilishi alomatlari yuzasidan «ANOR BANK» AJga nisbatan ish qo‘zg‘atilib, ishni ko‘rib chiqish yakunlari bo‘yicha moliyaviy jarima qo‘llanildi.
Shuningdek, qonunbuzilish holatini bartaraf etish hamda kelgusida bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslik yuzasidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatma berildi.
Iqtisodiyot
Yil boshidan beri tadbirkorlarga 97 mlrd so‘m QQS qaytarildi
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va soliq yukini kamaytirish maqsadida budjetga to‘langan qo‘shilgan qiymat solig‘ining (QQS) bir qismi ayrim sohalarda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarga qaytarilmoqda.
2026-yil 6-iyul holatiga ko‘ra, mazkur mexanizm doirasida korxonalarga jami 97 mlrd so‘mga yaqin mablag‘ qaytarildi.
QQS qaytarish tartibi turoperatorlar, mehmonxonalar, umumiy ovqatlanish korxonalari, chorvachilik va parrandachilik xo‘jaliklari hamda zargarlik korxonalarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan.
Ma’lumotga ko‘ra, eng katta mablag‘ 828 ta umumiy ovqatlanish korxonasiga qaytarilgan bo‘lib, ular 63,8 mlrd so‘m QQS kompensatsiyasini olgan.
Shuningdek, 323 ta zargarlik korxonasiga 26,2 mlrd so‘m, 145 ta mehmonxonaga 4,7 mlrd so‘m mablag‘ qaytarildi.
Bundan tashqari, 23 ta turoperatorga 1,1 mlrd so‘m, 28 ta chorvachilik va parrandachilik xo‘jaligiga ham 1,1 mlrd so‘m QQSning bir qismi qaytarilgan.
Iqtisodiyot
Hududlarda katta miqdordagi kreditlarni o‘zlashtirgan bankirlar qo‘lga olindi
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Farg‘ona, Andijon va Buxoro viloyatlarida kredit mablag‘larini o‘zlashtirgan “bankir”lar fosh etildi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Beruniy tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining 3 nafar BXM xodimlari o‘zaro til biriktirib, 5 nafar fuqaroning nomiga imtiyozli kredit mablag‘i ajratib, 146 mln so‘mlik kredit mablag‘larini o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Farg‘ona viloyati boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat banklaridan birining Rishton filiali mas’ul shaxslari va boshqalar o‘zaro til biriktirib, 21 nafar fuqaroning nomiga “Har bir oila-tadbirkor” dasturi doirasida hunarmandchilik va tikuv dastgohlari sotib olish hamda issiqxona qurish uchun yillik 14 foiz ustama bilan va chorvachilik uchun yillik 25 foiz ustama bilan 747 mln so‘m imtiyozli kredit mablag‘larini ajratib, ularga bu haqida xabar bermasdan, ushbu ajratilgan kredit mablag‘larini ta’minotchi korxonalarga o‘tkazib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Xo‘jaobod tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankning BXM boshqaruvchisi sobiq o‘rinbosari (muqaddam JKning 167-moddasi bilan sudlangan) va boshqalar o‘zaro til biriktirib, fuqaro E.X.ning nomiga yakka tartibdagi tadbirkorlik subyektini tashkil qilib, soxta ma’lumotlar orqali 500 mln so‘m kredit mablag‘i ajratib, o‘zlashtirish yo‘li bilan talon-toroj qilganliklari aniqlangan.
Departamentning Jondor tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining sobiq rahbari va sobiq mutaxassisi o‘zaro til biriktirib, fuqarolarning xabarisiz ularning nomiga 110 mln so‘m kredit mablag‘larini ajratib, firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganliklari aniqlangan.
Departamentning Qo‘shtepa tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda tijorat bankining sobiq bo‘lim boshlig‘i fuqaro M.D.ning ishonchiga kirib, unga uy-joy sotib olishiga 240,5 mln so‘m ipoteka krediti ajratib berishini aytib, qalbaki kredit shartnomasi evaziga ajratilgan kredit mablag‘laridan 90 mln so‘mini o‘z ehtiyoji uchun ishlatib yuborganligi aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
-
Sport5 days agoJCh anonsi. Belgiya hayron qoldira oladimi?
-
Sport4 days agoAngliya-Norvegiya bahsi boshlanish vaqti kechiktirilishi mumkin
-
Sport4 days agoIspaniya Belgiyani yengib, yarimfinalga chiqdi
-
Sport3 days agoInfantino yana JCh ishtirokchilari sonini oshirish g‘oyasi haqida gapirdi
-
Siyosat5 days agoElchi Furqat Sidiqov Braziliya Prezidentiga ishonch yorliqlarini topshirmoqda
-
Jamiyat4 days agoBektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
-
Jamiyat4 days agoDori narxini sun’iy oshirgan yuzlab dorixonalar aniqlandi
-
Jamiyat4 days agoJanubiy Koreya va AQShga noqonuniy migratsiya tashkil etmoqchi bo‘lganlar ushlandi
