Siyosat
Eron Islom Respublikasi — iqtisod, siyosat va ideologiya (video)
Eronda 1978-1979-yillarda Shoh Muhammad Rizo Pahlaviyning xorijga qochishi va shoh rejimi ag‘darilishi ortidan 1979 yil aprel oyida tashkil etilgan Eron Islom Respublikasi ijtimoiy fanlar va xalqaro munosabatlar mutaxassislari tomonidan tushunish va tahlil qilish qiyin bo‘lgan ijtimoiy hodisa sifatida baholandi. Eron “islom inqilobi” G‘arbdagi inqiloblardan va Eronda 1905-1911-yillarda yuz bergan “konstitutsion inqilob”dan mafkuraviy jihatdan farq qiluvchi tuzilma edi.
1978-79-yillarda Eronda sodir bo‘lgan voqealar, shohning ag‘darilishi kutilmagan hodisa bo‘ldi. Eng muhimi, inqilob jarayonida Mehdi Bozirgon va Bani Sadr o‘z ta’sirini yo‘qotgandan keyin mullalarning hokimiyatni qo‘lga olishi va diniy reaksion mafkuraning jamiyatga hukmron bo‘lishi kutilmagan holat sifatida baholandi.
Inqilob jarayonida chap kuchlar faol qatnashgan bo‘lsa-da, hokimiyatning mullalar qo‘liga o‘tishi noto‘g‘ri strategiyalar, chap kuchlarning tarixiy davr mobaynida doimiy ravishda ezilib kelgani va mullalar kuchini to‘g‘ri baholay olmaslik bilan izohlandi. Shuningdek, anti imperializmga ortiqcha urg‘u berilishi va chap harakatning o‘zini islomiy harakatdan ajrata olmasligi ham bu muvaffaqiyatsizlik sabablaridan deb hisoblanadi.
1980-yillar boshida yangi rejimning zaif tomonlarini ko‘rsatgan va chap kuchlar kuchayishi mumkinligini taxmin qilgan qarashlar mavjud edi. Biroq Eron-Iroq urushi davrida oyatulloh Humayniy rahbarligida rejim mustahkamlandi, 1978-83-yillarda shohga qarshi birgalikda kurashgan liberal va chap kuchlar tazyiq va zo‘ravonlik orqali yo‘q qilindi. Bu jarayon diniy ulamolar hukmronligi ostida siyosiy va mafkuraviy jihatdan reaksion va bosimli tuzilma shakllanishiga olib keldi.
Inqilobdan oldingi yillar
Eronda neft zaxiralari nisbatan erta — 1908-yilda topilgan. 1901-yilda, neft topilmasidan oldin, uning konsessiyasi (davlat tomonidan ma’lum bir faoliyatni amalga oshirish huquqi xususiy shaxs yoki kompaniyaga ma’lum shartlar asosida berilishi) ingliz Uilyam Noks Darsiga berilgan.
XX asr boshlaridan mamlakatga kapitalistik munosabatlar kirib kela boshladi. Neft sanoatida band mehnatkashlar hisobiga ishchi sinfi shakllandi. 1905-yilgi Rossiya inqilobidan keyin Eronda 1905-1911-yillarda Konstitutsion inqilob amalga oshirildi.
Bu davrda kasaba uyushmalari paydo bo‘lib, mutlaq monarxiyaga qarshi konstitutsion harakat yuzaga keldi. Keyinchalik Eron chap harakati kuchayib borayotgan paytda qattiq bosimga uchradi.
1921-yilda Qajar sulolasi ag‘darilib, Pahlaviylar davri boshlandi. Shoh Rizo mamlakatda modernizatsiya va markazlashtirish siyosatini olib bordi.
1941-yilda, Ikkinchi jahon urushi davrida Germaniyaga yaqinlashgani uchun, Rizo shoh AQSh va Britaniya yordami bilan taxtdan tushirildi va o‘rniga o‘g‘li Muhammad Rizo Pahlaviy keltirildi. Shu bilan Eronda G‘arbga, ayniqsa AQShga yaqin rejim o‘rnatildi.
1953-yilda bosh vazir Muhammad Musaddiq AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA) qo‘llab-quvvatlagan davlat to‘ntarishi orqali ag‘darildi. Bu voqeadan keyin mamlakatda avtoritar boshqaruv kuchaydi. 1960-yillarda “Oq inqilob” deb atalgan islohotlar amalga oshirildi. Uning asosiy qismi yer islohoti edi. Bu jarayon iqtisodiy o‘zgarishlarga olib keldi, lekin ijtimoiy tengsizlik va ziddiyatlarni ham kuchaytirdi.
Eron inqilobi jarayoni
1978-79-yillarda mamlakat bo‘ylab ommaviy qo‘zg‘olonlar boshlandi. Bu harakat AQSh imperializmi va shoh despotizmiga qarshi qaratilgan edi.
1979-yil 1-fevralda Humayniy Eronga qaytdi. 1-aprel 1979-yilda referendum orqali Eron Islom Respublikasi rasman e’lon qilindi.
Inqilobdan keyin liberallar, chap kuchlar va boshqa muxolif guruhlar o‘rtasida ichki kurash boshlandi. Oxir-oqibat mullalar barcha raqiblarni yo‘q qilib, hokimiyatni to‘liq egalladi.
Tizimning mustahkamlanishi
1980-88 yillardagi Eron-Iroq urushi rejimni mustahkamlashda muhim rol o‘ynadi. Urush muxolifatni yo‘q qilish uchun bahona sifatida ham ishlatildi.1989 yilda, Humayniy vafotidan so‘ng iqtisodiy va siyosiy islohotlar boshlandi. Prezident Hoshimiy Rafsanjoniy bozor iqtisodiga yo‘naltirilgan siyosat yuritdi.
Eronning asosiy xususiyatlari
Eron Yaqin Sharqdagi muhim davlatlardan biri. Aholining katta qismi yoshlardan iborat. Mamlakatda turli etnik guruhlar yashaydi: forslar, turklar, kurdlar, arablar va boshqalar. Rasmiy til — fors tili.
Davlat tizimida diniy rahbar asosiy siyosiy kuch hisoblanadi.
Iqtisodiyot
Eron iqtisodiyoti asosan neft daromadlariga tayanadi. Inqilobdan keyin iqtisodiyot jiddiy tanazzulga uchradi. Davlat katta sanoat tarmoqlarini milliylashtirdi, lekin bu barqaror iqtisodiy o‘sishga olib kelmadi. 1989 yildan boshlab xususiylashtirish, bozor iqtisodiyotiga o‘tish va tashqi iqtisodiy aloqalarni kengaytirish siyosati olib borildi.
Xulosa
1978-79-yillar inqilobi Eronda monarxiyani ag‘darib, siyosiy tuzumni tubdan o‘zgartirdi. Biroq iqtisodiy tizim asosan kapitalistikligicha qoldi. Mullalar hokimiyatni qo‘lga kiritgach, barcha muxolif kuchlar yo‘q qilindi va qattiq nazorat o‘rnatildi. Bugungi kunda Eron tashqi siyosatda pragmatik yo‘l tutib, iqtisodiy jihatdan G‘arb bilan hamkorlikni kengaytirishga intilayotgan davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Siyosat
O‘zLiDeP tashabbusi bilan eng chekka mahallalardan yangi tadbirkorlar kashf etilmoqda
Xorazmda “Xalq bilan birga” umummilliy dasturi doirasida “Ishbilarmon ayol” tanlovining hududiy respublika bosqichi o‘tkazildi. O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi tashabbusi bilan tashkil etilgan tanlovda viloyatning 500 dan ortiq mahallasi va tadbirkorlik subyekti qamrab olindi.
Saralash bosqichlarida 3054 nafardan ziyod tadbirkor xotin-qiz ishtirok etdi. Ular orasidan 13 nafar eng istiqbolli ishbilarmon ayol viloyat bosqichida o‘z biznes loyihalari va faoliyatini namoyish qildi.
Tanlovning o‘ziga xos jihati – tadbirkorlarni faqat yirik shaharlardan emas, mahallalardan izlashga urg‘u berilgani. Yangi ish o‘rinlari yaratayotgan, mahalliy mahsulot ishlab chiqarayotgan, eksport qilayotgan yoki qishloq xo‘jaligida yangi yondashuvlarni qo‘llayotgan ayollar saralash jarayonida aniqlandi.
Viloyat bosqichida Xiva shahridagi “Khiva Plaza” MChJ rahbari Lola Mirzayeva birinchi o‘rinni egalladi. Korxonada 150 nafar xodim ishlaydi. Ikkinchi o‘rin “Shovot-Qumtepa” fermer xo‘jaligi rahbari Oychehra Tohirovaga nasib etdi. Xo‘jalikda shifobaxsh giyohlar yetishtirilmoqda.
Uchinchi o‘rinni “Marjona tekstil” MChJ rahbari Dilafro‘z Bekjanova oldi. Korxonada 70 nafar xotin-qiz doimiy ish bilan ta’minlangan. 2025 yilda korxona Rossiyaga 200 ming dollarlik bolalar kiyimlari eksport qilgan.
Tashkilotchilarning ta’kidlashicha, tanlovdan maqsad – mahallalarda o‘z ishini yo‘lga qo‘ygan xotin-qizlarni aniqlash, ularning tajribasini ommalashtirish va tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash.
Xorazmdagi 3054 nafar ishtirokchi esa mahallalarda tadbirkorlik salohiyati qanchalik keng ekanini ko‘rsatmoqda.
Siyosat
Shavkat Mirziyoyev bugun Qoraqalpog‘istonga boradi
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashrif bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasida bo‘ladi.
Ikki kunlik safar davomida davlatimiz rahbari sanoat, qishloq xo‘jaligi, ta’lim, tibbiyot, transport, turizm va sport sohalaridagi loyihalar, aholi bandligini ta’minlash va mahallalarni obodonlashtirish borasidagi ishlar bilan tanishadi.
Shuningdek, bir qator yangi loyihalarni ishga tushirish va qurilishiga start berish rejalashtirilgan.
Tashrif doirasida Qoraqalpog‘istonni kompleks rivojlantirish bo‘yicha navbatdagi ustuvor vazifalar yuzasidan yig‘ilish o‘tkaziladi.
Siyosat
Shavkat Mirziyoyev Kallibek Kamalovning xonadoniga tashrif buyurdi
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qoraqalpog‘iston Respublikasiga keldi.
Safarni boshlashdan avval mamlakatimiz yetakchisi atoqli davlat va jamoat arbobi Kallibek Kamalovning xonadoniga tashrif buyurdi. Qur’on tilovat qilinib, marhumning haqqiga duoi fotiha qilindi.
Prezidentimiz marhumning ibratli hayot yo‘li, ezgu ishlari va el-yurt ravnaqi yo‘lidagi xizmatlarini yodga oldi. O‘tganlar xotirasiga ehtirom ko‘rsatish, kattalarni e’zozlash yosh avlod uchun ibrat ekanini ta’kidladi.
Joriy yil fevral oyida vafot etgan Kallibek Kamalov ko‘p yillar Qoraqalpog‘istonda rahbarlik lavozimlarida ishlab, hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, sanoat va qishloq xo‘jaligini ravnaq toptirish, aholi turmushini yaxshilashga katta hissa qo‘shdi.
Keyingi yillarda nuroniylar jamoatchilik kengashi raisi sifatida keksalarni qo‘llab-quvvatlash, hamjihatlikni mustahkamlash va yoshlar tarbiyasida faol ishtirok etdi. Xizmatlari “Shuhrat” medali va “El-yurt hurmati” ordeni bilan taqdirlangan.
Siyosat
Saida Mirziyoyeva kino sohasida boshqaruv tizimi o‘zgarishi lozimligini ta’kidladi
Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva “O‘zbekfilm” kinostudiyasiga borib, uning joriy holati va faoliyati bilan tanishdi.
“O‘zbekfilm” shunchaki kinostudiya emas, balki qariyb bir asr davomida xalqimizning tarixi, taqdiri, orzu-armonlari va kechinmalarini ekranda aks ettirgan milliy kino maskanidir.
“Endigi vazifa — uni zamonaviy O‘zbekiston kino industriyasining milliy brendi va tayanch markaziga aylantirish. Buning uchun kino sohasida boshqaruv tizimi o‘zgarishi kerak. Bundan buyon davlat filmning ijodiy jarayoniga aralashadigan buyurtmachi emas, sohani rivojlantiradigan va moliyaviy qo‘llab-quvvatlaydigan strategik hamkor bo‘ladi. Xususiy kinostudiyalar, mustaqil prodyuserlar va ijodkorlar esa industriyaning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanadi”, dedi Saida Mirziyoyeva.
Kinoni ishlab chiqarishdan tomoshabingacha bo‘lgan butun zanjir — moliyalashtirish, distributsiya, prokat, festivallar va eksport — zamonaviy talablar asosida yangilanadi. Milliy kino merosini saqlash, restavratsiya va raqamlashtirish tizimi kuchaytiriladi, yangi avlod ijodkorlarini tayyorlash va xalqaro tajriba almashinuviga keng yo‘l ochiladi.
Eng muhimi, sohada professional muhit va o‘zini o‘zi boshqarish madaniyati shakllanib, kinoijodkorning fikri, tajribasi va kasbiy obro‘si munosib qadrlanadi.
“Tashrif yakunida Abu Ali ibn Sinoning bolaligi haqidagi tarixiy film suratga olinayotgan maydonda bo‘ldim. Ulkan dekoratsiyalar va ijodiy jamoaning mehnati menda katta taassurot qoldirdi. Ijodiy jamoaga omad tilayman. Premerada ko‘rishguncha!”, deya fikrini yakunlagan Mirziyoyeva.
Siyosat
O‘zbekiston prezidentining Tonggi tarovat yurtiga tashrifi samimiy uchrashuv va suhbatlarga boy bo‘ldi (foto)
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Tonggi tarovat yurtiga tashrifi samimiy uchrashuv va suhbatlarga boy bo‘ldi. Birinchi “Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi” sammiti doirasida davlatimiz rahbari mintaqa davlatlari rahbarlari bilan muloqot qilib, ikki tomonlama munosabatlar va hamkorlikning yangi rejalarini muhokama qildi. Samimiy tabassumlar va bemalol suhbatlar mamlakatlarimiz hamda ularning yetakchilari o‘rtasidagi o‘zaro ishonchni yaqqol namoyon etadi.
Koreya Respublikasining O‘zbekistondagi sobiq elchisi Li Uk Xyon bilan suhbat, ayniqsa, samimiy kechdi. Bu uchrashuv o‘tgan yillarni, O‘zbekiston–Koreya do‘stligini mustahkamlash yo‘lida birgalikda amalga oshirilgan ishlarni yodga olish imkonini berdi.
Sammit arafasida davlatimiz rahbari Milliy Assambleya Spikeri uchun koreys tiliga tarjima qilingan “Mirziyoyev doktrinasi” kitobiga mamnuniyat bilan dastxat yozib berdi. Bu Yangi O‘zbekiston g‘oyalari va islohotlariga bo‘lgan samimiy qiziqishning yana bir ifodasidir.
Koreyalik do‘stlarimiz davlat tashrifiga alohida e’tibor va ehtirom ko‘rsatdi. Janubiy Koreyadagi eng baland bino — Lotte World Tower hamda Seul teleminorasida O‘zbekiston bayrog‘ining yorqin tasvirlari namoyon bo‘ldi. Prezidentimiz tashrifi sharafiga bayrog‘imiz ranglaridagi dirijabl parvoz qildi, qarorgoh oldidagi favvorada esa davlatimiz gerbi va bayrog‘i tasvirlari aks ettirildi.
Bularning barchasida mezbonlarning samimiy mehmondo‘stligi va yuksak hurmati sezilib turardi. Seuldan iliq taassurotlar va do‘stligimizning istiqboli porloq ekaniga ishonch bilan qaytdik, deb yozdi Prezident matbuot kotibi Sherzod Asadov.
-
Mahalliy5 days ago
Nima uchun eski buyumlardan voz kechish qiyin?
-
Siyosat5 days ago
O‘zLiDeP tashabbusi bilan eng chekka mahallalardan yangi tadbirkorlar kashf etilmoqda
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda valyutaga talab 44,3 mlrd dollarga yetdi
-
Sport4 days ago
Parashaxmatchilarimiz tarixiy natija bilan Toshkentda tantanali kutib olindi
-
Jamiyat3 days ago
O‘zi uchar gilamlardan ekranlar qa’rigacha….
-
Jamiyat3 days ago
Savdo-sanoat palatasi mansabdori porani qaytarib berayotganda ushlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistondagi xorijiy korxonalarning har uchtasidan biri savdo sohasida
-
Jamiyat4 days ago
Andijonda ilk bor “Yashil uyim” ekofestivali o‘tkaziladi
