Siyosat
Mintaqaviy xavfsizlik paradigmasi ekspertlar Rossiya bazalarining Markaziy Osiyodagi rolini shubha ostiga qo’ygani sababli o’zgarib bormoqda
Markaziy Osiyodagi xorijiy harbiy bazalarning amalda foydaliligi mintaqaviy mudofaa ekspertlari o‘rtasida qizg‘in muhokama qilinadigan masala bo‘lib qolmoqda. “Geosiyosat” ko‘rsatuvining Kun.uz’dagi jonli efirida siyosatshunoslar Farxod Tripov va Hamid Sodiq hozirgi geosiyosiy vaziyatda ushbu obyektlar hamon qonuniy maqsadga xizmat qilmoqdami yoki yo‘qligi haqida o‘z baholari bilan o‘rtoqlashdi.
Muhokama tinglovchilarning savollariga qaratildi va Rossiyaning Qirg‘izistondagi havo ob’ektlari bilan bir qatorda Tojikistondagi 201-harbiy bazasi ham borligi haqida so‘z yuritildi.
Harbiy bazalar geosiyosiy bosim vositalari sifatida
Farxod Tripovga ko‘ra, hozirgi geosiyosiy muhit mintaqa bo‘ylab xorijiy harbiy infratuzilmani tubdan qayta baholashni talab qiladi. Uning ta’kidlashicha, ushbu aktivlarni bosqichma-bosqich yo’q qilish yoki hech bo’lmaganda ularni funktsional jihatdan qayta formatlash vaqti keldi.
Janob Tripov Qirgʻiziston havo bazalari kabi obʼyektlarning amaliy samaradorligini shubha ostiga qoʻydi va ularning amaldagi operatsion samaradorligi sezilarli darajada pastligi haqida keng tarqalgan ekspert konsensusiga ishora qildi. Qolaversa, Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (ODKB) kabi ko’p tomonlama mintaqaviy xavfsizlik tuzilmalari ular uchun mo’ljallangan mustahkam mudofaa mexanizmlari sifatida izchil ishlamayapti.
Siyosatshunosning ta’kidlashicha, jamoaviy mudofaa shartnomalarining haqiqiy qiymati faqat yirik inqiroz davrida sinovdan o’tkaziladi. O‘tgan 30-35 yil davomida Markaziy Osiyo tashqi davlatning uyushgan va odatiy harbiy tajovuziga duchor bo‘lmagan. Afg’onistondan isyonchilarning mahalliy bosqinlari sodir bo’lgan bo’lsa-da, milliy xavfsizlik kuchlari bu tahdidlarni mustaqil ravishda bartaraf etishga muvaffaq bo’ldi. Natijada, xorij tomonidan boshqariladigan yirik harbiy bazalarga amalda ehtiyoj qolmaydi.
Tripov logistika kamchiliklaridan tashqari, xorijiy harbiy ishtirokning yashirin geosiyosiy xarajatlarini ham ta’kidladi. Ham tarixiy pretsedent, ham siyosiy nazariya shuni ko’rsatadiki, xorijiy harbiy ob’ektlar har doim joylashtirilgan davlatning strategik manfaatlari uchun sohil bo’lib xizmat qiladi. Bu mavjudlik to’g’ridan-to’g’ri va bilvosita ta’sir kanallarini yaratadi, bu ko’pincha mezbon davlatning suveren qaror qabul qilish jarayonlariga nozik bosim sifatida namoyon bo’ladi.
Yangi mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasi
Muzokaralarda o‘tgan yilning noyabr oyida Toshkentda bo‘lib o‘tgan Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 7-maslahat konferensiyasida qayd etilgan strategik muxtoriyat sari katta siljish qayd etildi. Sammit ikki muhim natija berdi: keng qamrovli mintaqaviy xavfsizlik konsepsiyasi va mintaqaviy tahdidlar katalogi.
Hujjatlar maxfiylashtirilgan va jamoatchilik nazoratidan himoyalangan, Tripov bu cheklov mustaqil akademik tahlilga xalaqit bermoqda, deb tanqid qilgan, biroq ularning qabul qilinishi aniq signal beradi. Markaziy Osiyo davlatlari tashqi vasiyliksiz ichki va tashqi tahdidlarni boshqarish uchun mustaqil “mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasini” yaratishga faol harakat qilmoqda.
Ushbu traektoriya o’tgan mintaqaviy sa’y-harakatlarni aks ettiradi. 1997 yilda Turkmaniston qat’iy betarafligiga qaramay, Markaziy Osiyo davlatlari mintaqani yadro qurolidan xoli hudud deb e’lon qilishga muvaffaq bo’ldi. Tahlilchilar bu tarixiy saboqni odatiy kuchlarga tatbiq etish keyingi mantiqiy qadamga olib kelishi mumkinligini taxmin qilmoqdalar: Markaziy Osiyoni xorijiy harbiy bazalardan butunlay xoli mintaqaga aylantirish.
Haddan tashqari tahdidlar va ichki vositachilik
Hamid Sodiq bu fikrni yanada kengaytirib, Afgʻonistondan Tojikiston tomon kelayotgan harbiy tahdid uzoq vaqtdan beri tashqi ishtirokchilar tomonidan muntazam ravishda boʻrttirilganini aytdi. Xalqaro e’tibor Afg’onistondagi beqarorlikka qaratilayotgan bo’lsa-da, boshqa joylarda xavfsizlikni buzish holatlari, jumladan Qirg’iziston va Tojikiston o’rtasidagi bir necha marta halokatli chegara to’qnashuvlari sodir bo’ldi. Xorijiy bazalarning ushbu ichki mojarolarning oldini olish yoki yumshatishga qodir emasligi tahdidlarni erta baholashning noto’g’riligini ta’kidlaydi.
Ekspertning qayd etishicha, 201-diviziya kabi xorijiy kuchlar mahalliy hukumatlar ularni siyosiy omon qolish uchun zarur deb hisoblasa, davom etishi mumkin, ammo ular endi mintaqaning kengroq kollektiv mudofaa ehtiyojlariga mos kelmaydi. Strategik nuqtai nazardan, bu kuchlarni tuzilgan va shartli ravishda olib chiqib ketish tobora real bo’lib bormoqda.
Bu o’zgarish mintaqada ishonchli vatandosh diplomatik vositachilarning ko’payishi bilan yanada kuchaydi. O‘zbekiston bu rolga muvaffaqiyatli kirishdi va qo‘shni davlatlar o‘rtasidagi ikki tomonlama kelishmovchiliklarni qat’iy tenglik va o‘zaro hurmat asosida hal etish tarafdori. Muhimi, tashqi qudratli davlatlardan farqli o‘laroq, Toshkentning vositachilik sa’y-harakatlari geosiyosiy ta’sir yoki tranzaksiyaviy siyosiy tazyiqlar bilan yuklanmaydi.
Toʻliq tahliliy munozarani Geosiyosatkunuz YouTube kanalida tomosha qiling.
Siyosat
Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Osiyo safari doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurdi
Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Osiyo bo‘ylab bo‘lajak besh kunlik turnesi doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurishi rejalashtirilgan. Rasmiy tashrif Indoneziya va Filippindagi to’xtashlarni ham o’z ichiga oladi. Shtaynmayerga safarda turmush o‘rtog‘i va yuqori darajadagi biznes delegatsiyasi hamrohlik qiladi.
Germaniya Prezidenti Toshkentga tashrifi davomida Germaniyaning mashhur GP Gyunter Papenburg qurilish kompaniyasining mahalliy filialiga tashrif buyuradi. Bu toʻxtash ikki davlat oʻrtasidagi savdo va sanoat aloqalari tobora kuchayib borayotganidan dalolat beradi va hamrohlik qilayotgan ishbilarmon delegatsiya ushbu munosabatlarni yanada kengaytirishni maqsad qilgan.
Davlat tashrifi chog‘ida malakali ishchilar migratsiyasi masalasi muhokama qilinishi kutilmoqda. Germaniya Markaziy Osiyo davlatlari bilan hamkorlikni asosiy ustuvor yo‘nalishga aylantirib, malakali xorijiy ishchilar uchun tizimli yo‘lni yo‘lga qo‘yishga faol intilmoqda.
Germaniya raisligining statistik maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston Germaniya bilan noyob madaniy aloqalarga ega va Osiyodagi boshqa mamlakatlarga qaraganda koʻproq nemis tilini oʻrganuvchilarga ega. Ushbu kuchli ta’lim bazasi kelgusida mehnat harakatchanligi va akademik almashinuv bo’yicha ikki tomonlama shartnomalar uchun asosiy afzallik sifatida ko’rilmoqda.
Yaponiya hukumati O‘zbekistonda energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan ikki yirik loyihani moliyalashtirish uchun jami 36,757 milliard iyena miqdorida imtiyozli kredit ajratmoqda.
10-iyun kuni Toshkent shahrida Yaponiyaning O‘zbekistondagi Favqulodda va Muxtor elchisi Xirata Kenji hamda Bosh vazir o‘rinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov o‘rtasida tegishli almashinuv notalari imzolandi.
Mablag‘lar «Davlat binolarida energiya samaradorligini oshirish loyihasi» va «Sanoat sektorida energiya samaradorligini oshirish loyihasi»ni amalga oshirishga yo‘naltiriladi. Birinchi loyiha uchun 21,788 milliard iyena, ikkinchisi uchun esa 14,969 milliard iyena ajratilishi belgilangan.
Ma’lum qilinishicha, har ikki loyiha bo‘yicha kreditlar imtiyozli shartlarda ajratilmoqda. Asosiy qarz uchun yillik foiz stavkasi 2,4 foizni, konsalting xizmatlari uchun esa 0,8 foizni tashkil etadi.
Kreditlarni qaytarish muddati 25 yil etib belgilangan bo‘lib, uning 7 yili imtiyozli davr hisoblanadi. Shuningdek, xarid shartlari «bog‘lanmagan» shaklda amalga oshiriladi.
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putinni va do‘st Rossiya xalqini milliy bayram — Rossiya kuni munosabati bilan samimiy muborakbod etdi.
Davlat rahbari tabrik maktubida ushbu sana rus xalqining boy ma’naviy merosi hamda har tomonlama taraqqiyot sari intilishini o‘zida aks ettirishini ta’kidlagan.
Shu jumladan, hududlararo hamkorlik, savdo-iqtisodiy aloqalar va gumanitar sohadagi munosabatlar yangi sur’at kasb etayotgani qayd etilgan.
Ta’kidlanishicha, yaqinda Sankt-Peterburg shahrida bo‘lib o‘tgan oliy darajadagi muzokaralar ham ikki davlat o‘rtasidagi an’anaviy do‘stlik munosabatlarini yana bir bor tasdiqladi.
«Ishonamanki, erishilgan kelishuvlar O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro manfaatli hamkorlik munosabatlarini yanada chuqurlashtirish, mamlakatlarimiz va xalqlarimiz farovonligi yo‘lida ko‘p qirrali sheriklikning ulkan salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi», deyiladi tabrik xatida.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyanga u rahbarlik qilayotgan «Fuqarolik shartnomasi» partiyasining parlament saylovidagi g‘alabasi munosabati bilan tabrik yo‘lladi. Bu haqda Pashinyanning idorasi xabar bermoqda.
Davlat rahbari o‘z maktubida mazkur saylov natijalari arman xalqi tomonidan Pashinyan olib borayotgan ichki va tashqi siyosatga bo‘lgan yuksak ishonchning amaliy tasdig‘i ekanini ta’kidlagan.
«Saylov natijalari Armaniston xalqining mamlakatdagi islohotlar va Janubiy Kavkazda tinchlik hamda farovonlikni ta’minlashga qaratilgan sa’y-harakatlaringizga bo‘lgan yuqori ishonchini yana bir bor namoyon etdi», – deyiladi tabrikda.
Prezident Mirziyoyev kelgusida ham ikki mamlakat o‘rtasidagi o‘zaro manfaatli hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha birgalikdagi ishlar davom ettirilishiga ishonch bildirgan.
Shuningdek, O‘zbekiston rahbari Nikol Pashinyanga mustahkam sog‘liq, baxt-saodat va mas’uliyatli davlatchilik faoliyatida ulkan muvaffaqiyatlar, Armaniston xalqiga esa tinchlik va farovonlik tilagan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Armaniston parlamenti saylovida “Fuqarolik shartnoma” partiyasi g‘alaba qozongani munosabati bilan Bosh vazir Nikol Pashinyanga tabrik maktubi yo‘lladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Mirziyoev o‘z murojaatida saylov natijalari arman saylovchilarining kuchli mandatini aks ettirib, xalq amaldagi hukumatning ichki va tashqi siyosat yo‘nalishini qat’iy qo‘llab-quvvatlayotganini namoyish etishini ta’kidladi. U Nikol Pashinyanning butun Janubiy Kavkaz mintaqasida uzoq muddatli barqarorlik, xavfsizlik va iqtisodiy o‘sishni o‘rnatishga qaratilgan sa’y-harakatlarini davom ettirayotganini alohida ta’kidladi.
Oʻzbekiston Prezidenti, shuningdek, ikki tomonlama munosabatlarni chuqurlashtirish tarafdori ekanini taʼkidlab, Toshkent va Yerevanning hamkorlikdagi saʼy-harakatlari oʻzaro manfaatli iqtisodiy va diplomatik hamkorlik sari muvaffaqiyatli yangi yoʻl ochishiga qatʼiy ishonch bildirdi.
Maktub yakunida Oʻzbekiston rahbari arman xalqiga tinchlik va iqtisodiy farovonlik davom etishini tiladi hamda Armaniston Bosh vaziriga mustahkam sogʻlik, shaxsiy baxt va muvaffaqiyatlar tilaganini bildirdi.
Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Osiyo safari doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurdi
Advokatlar davlat muassasalariga shartnoma asosida yuridik xizmat ko‘rsatishi mumkin
Ilon Mask dunyodagi birinchi millionerga aylandi
-
Iqtisodiyot3 days agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan4 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Jamiyat3 days agoIchki kiyimga yashirilgan giyohvandlik moddasi saqlovchi kapsulalar aniqlandi
-
Iqtisodiyot3 days agoMevalar nega qimmat?
-
Iqtisodiyot4 days ago
Fond birjasi va birjadan tashqari savdo tashkilotchilari uchun litsenziyalash tartibi belgilandi
-
Jamiyat3 days agoAQShdan deportatsiya qilingan 24 nafar o‘zbekistonlik Toshkentga qaytarildi
-
Jamiyat5 days agoYo‘l talashib ayol haydovchini haqorat qilgan erkak 15 sutkaga qamaldi
-
Iqtisodiyot3 days ago11:55 Namanganda “chempion” tadbirkorlar va yirik investitsiya loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi