Siyosat
Mintaqaviy xavfsizlik paradigmasi ekspertlar Rossiya bazalarining Markaziy Osiyodagi rolini shubha ostiga qo’ygani sababli o’zgarib bormoqda
Markaziy Osiyodagi xorijiy harbiy bazalarning amalda foydaliligi mintaqaviy mudofaa ekspertlari o‘rtasida qizg‘in muhokama qilinadigan masala bo‘lib qolmoqda. “Geosiyosat” ko‘rsatuvining Kun.uz’dagi jonli efirida siyosatshunoslar Farxod Tripov va Hamid Sodiq hozirgi geosiyosiy vaziyatda ushbu obyektlar hamon qonuniy maqsadga xizmat qilmoqdami yoki yo‘qligi haqida o‘z baholari bilan o‘rtoqlashdi.
Muhokama tinglovchilarning savollariga qaratildi va Rossiyaning Qirg‘izistondagi havo ob’ektlari bilan bir qatorda Tojikistondagi 201-harbiy bazasi ham borligi haqida so‘z yuritildi.
Harbiy bazalar geosiyosiy bosim vositalari sifatida
Farxod Tripovga ko‘ra, hozirgi geosiyosiy muhit mintaqa bo‘ylab xorijiy harbiy infratuzilmani tubdan qayta baholashni talab qiladi. Uning ta’kidlashicha, ushbu aktivlarni bosqichma-bosqich yo’q qilish yoki hech bo’lmaganda ularni funktsional jihatdan qayta formatlash vaqti keldi.
Janob Tripov Qirgʻiziston havo bazalari kabi obʼyektlarning amaliy samaradorligini shubha ostiga qoʻydi va ularning amaldagi operatsion samaradorligi sezilarli darajada pastligi haqida keng tarqalgan ekspert konsensusiga ishora qildi. Qolaversa, Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (ODKB) kabi ko’p tomonlama mintaqaviy xavfsizlik tuzilmalari ular uchun mo’ljallangan mustahkam mudofaa mexanizmlari sifatida izchil ishlamayapti.
Siyosatshunosning ta’kidlashicha, jamoaviy mudofaa shartnomalarining haqiqiy qiymati faqat yirik inqiroz davrida sinovdan o’tkaziladi. O‘tgan 30-35 yil davomida Markaziy Osiyo tashqi davlatning uyushgan va odatiy harbiy tajovuziga duchor bo‘lmagan. Afg’onistondan isyonchilarning mahalliy bosqinlari sodir bo’lgan bo’lsa-da, milliy xavfsizlik kuchlari bu tahdidlarni mustaqil ravishda bartaraf etishga muvaffaq bo’ldi. Natijada, xorij tomonidan boshqariladigan yirik harbiy bazalarga amalda ehtiyoj qolmaydi.
Tripov logistika kamchiliklaridan tashqari, xorijiy harbiy ishtirokning yashirin geosiyosiy xarajatlarini ham ta’kidladi. Ham tarixiy pretsedent, ham siyosiy nazariya shuni ko’rsatadiki, xorijiy harbiy ob’ektlar har doim joylashtirilgan davlatning strategik manfaatlari uchun sohil bo’lib xizmat qiladi. Bu mavjudlik to’g’ridan-to’g’ri va bilvosita ta’sir kanallarini yaratadi, bu ko’pincha mezbon davlatning suveren qaror qabul qilish jarayonlariga nozik bosim sifatida namoyon bo’ladi.
Yangi mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasi
Muzokaralarda o‘tgan yilning noyabr oyida Toshkentda bo‘lib o‘tgan Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 7-maslahat konferensiyasida qayd etilgan strategik muxtoriyat sari katta siljish qayd etildi. Sammit ikki muhim natija berdi: keng qamrovli mintaqaviy xavfsizlik konsepsiyasi va mintaqaviy tahdidlar katalogi.
Hujjatlar maxfiylashtirilgan va jamoatchilik nazoratidan himoyalangan, Tripov bu cheklov mustaqil akademik tahlilga xalaqit bermoqda, deb tanqid qilgan, biroq ularning qabul qilinishi aniq signal beradi. Markaziy Osiyo davlatlari tashqi vasiyliksiz ichki va tashqi tahdidlarni boshqarish uchun mustaqil “mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasini” yaratishga faol harakat qilmoqda.
Ushbu traektoriya o’tgan mintaqaviy sa’y-harakatlarni aks ettiradi. 1997 yilda Turkmaniston qat’iy betarafligiga qaramay, Markaziy Osiyo davlatlari mintaqani yadro qurolidan xoli hudud deb e’lon qilishga muvaffaq bo’ldi. Tahlilchilar bu tarixiy saboqni odatiy kuchlarga tatbiq etish keyingi mantiqiy qadamga olib kelishi mumkinligini taxmin qilmoqdalar: Markaziy Osiyoni xorijiy harbiy bazalardan butunlay xoli mintaqaga aylantirish.
Haddan tashqari tahdidlar va ichki vositachilik
Hamid Sodiq bu fikrni yanada kengaytirib, Afgʻonistondan Tojikiston tomon kelayotgan harbiy tahdid uzoq vaqtdan beri tashqi ishtirokchilar tomonidan muntazam ravishda boʻrttirilganini aytdi. Xalqaro e’tibor Afg’onistondagi beqarorlikka qaratilayotgan bo’lsa-da, boshqa joylarda xavfsizlikni buzish holatlari, jumladan Qirg’iziston va Tojikiston o’rtasidagi bir necha marta halokatli chegara to’qnashuvlari sodir bo’ldi. Xorijiy bazalarning ushbu ichki mojarolarning oldini olish yoki yumshatishga qodir emasligi tahdidlarni erta baholashning noto’g’riligini ta’kidlaydi.
Ekspertning qayd etishicha, 201-diviziya kabi xorijiy kuchlar mahalliy hukumatlar ularni siyosiy omon qolish uchun zarur deb hisoblasa, davom etishi mumkin, ammo ular endi mintaqaning kengroq kollektiv mudofaa ehtiyojlariga mos kelmaydi. Strategik nuqtai nazardan, bu kuchlarni tuzilgan va shartli ravishda olib chiqib ketish tobora real bo’lib bormoqda.
Bu o’zgarish mintaqada ishonchli vatandosh diplomatik vositachilarning ko’payishi bilan yanada kuchaydi. O‘zbekiston bu rolga muvaffaqiyatli kirishdi va qo‘shni davlatlar o‘rtasidagi ikki tomonlama kelishmovchiliklarni qat’iy tenglik va o‘zaro hurmat asosida hal etish tarafdori. Muhimi, tashqi qudratli davlatlardan farqli o‘laroq, Toshkentning vositachilik sa’y-harakatlari geosiyosiy ta’sir yoki tranzaksiyaviy siyosiy tazyiqlar bilan yuklanmaydi.
Toʻliq tahliliy munozarani Geosiyosatkunuz YouTube kanalida tomosha qiling.
Xorazmda “Xalq bilan birga” umummilliy dasturi doirasida “Ishbilarmon ayol” tanlovining hududiy respublika bosqichi o‘tkazildi. O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasi tashabbusi bilan tashkil etilgan tanlovda viloyatning 500 dan ortiq mahallasi va tadbirkorlik subyekti qamrab olindi.
Saralash bosqichlarida 3054 nafardan ziyod tadbirkor xotin-qiz ishtirok etdi. Ular orasidan 13 nafar eng istiqbolli ishbilarmon ayol viloyat bosqichida o‘z biznes loyihalari va faoliyatini namoyish qildi.
Tanlovning o‘ziga xos jihati – tadbirkorlarni faqat yirik shaharlardan emas, mahallalardan izlashga urg‘u berilgani. Yangi ish o‘rinlari yaratayotgan, mahalliy mahsulot ishlab chiqarayotgan, eksport qilayotgan yoki qishloq xo‘jaligida yangi yondashuvlarni qo‘llayotgan ayollar saralash jarayonida aniqlandi.
Viloyat bosqichida Xiva shahridagi “Khiva Plaza” MChJ rahbari Lola Mirzayeva birinchi o‘rinni egalladi. Korxonada 150 nafar xodim ishlaydi. Ikkinchi o‘rin “Shovot-Qumtepa” fermer xo‘jaligi rahbari Oychehra Tohirovaga nasib etdi. Xo‘jalikda shifobaxsh giyohlar yetishtirilmoqda.
Uchinchi o‘rinni “Marjona tekstil” MChJ rahbari Dilafro‘z Bekjanova oldi. Korxonada 70 nafar xotin-qiz doimiy ish bilan ta’minlangan. 2025 yilda korxona Rossiyaga 200 ming dollarlik bolalar kiyimlari eksport qilgan.
Tashkilotchilarning ta’kidlashicha, tanlovdan maqsad – mahallalarda o‘z ishini yo‘lga qo‘ygan xotin-qizlarni aniqlash, ularning tajribasini ommalashtirish va tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash.
Xorazmdagi 3054 nafar ishtirokchi esa mahallalarda tadbirkorlik salohiyati qanchalik keng ekanini ko‘rsatmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashrif bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasida bo‘ladi.
Ikki kunlik safar davomida davlatimiz rahbari sanoat, qishloq xo‘jaligi, ta’lim, tibbiyot, transport, turizm va sport sohalaridagi loyihalar, aholi bandligini ta’minlash va mahallalarni obodonlashtirish borasidagi ishlar bilan tanishadi.
Shuningdek, bir qator yangi loyihalarni ishga tushirish va qurilishiga start berish rejalashtirilgan.
Tashrif doirasida Qoraqalpog‘istonni kompleks rivojlantirish bo‘yicha navbatdagi ustuvor vazifalar yuzasidan yig‘ilish o‘tkaziladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qoraqalpog‘iston Respublikasiga keldi.
Safarni boshlashdan avval mamlakatimiz yetakchisi atoqli davlat va jamoat arbobi Kallibek Kamalovning xonadoniga tashrif buyurdi. Qur’on tilovat qilinib, marhumning haqqiga duoi fotiha qilindi.
Prezidentimiz marhumning ibratli hayot yo‘li, ezgu ishlari va el-yurt ravnaqi yo‘lidagi xizmatlarini yodga oldi. O‘tganlar xotirasiga ehtirom ko‘rsatish, kattalarni e’zozlash yosh avlod uchun ibrat ekanini ta’kidladi.
Joriy yil fevral oyida vafot etgan Kallibek Kamalov ko‘p yillar Qoraqalpog‘istonda rahbarlik lavozimlarida ishlab, hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, sanoat va qishloq xo‘jaligini ravnaq toptirish, aholi turmushini yaxshilashga katta hissa qo‘shdi.
Keyingi yillarda nuroniylar jamoatchilik kengashi raisi sifatida keksalarni qo‘llab-quvvatlash, hamjihatlikni mustahkamlash va yoshlar tarbiyasida faol ishtirok etdi. Xizmatlari “Shuhrat” medali va “El-yurt hurmati” ordeni bilan taqdirlangan.
Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva “O‘zbekfilm” kinostudiyasiga borib, uning joriy holati va faoliyati bilan tanishdi.
“O‘zbekfilm” shunchaki kinostudiya emas, balki qariyb bir asr davomida xalqimizning tarixi, taqdiri, orzu-armonlari va kechinmalarini ekranda aks ettirgan milliy kino maskanidir.
“Endigi vazifa — uni zamonaviy O‘zbekiston kino industriyasining milliy brendi va tayanch markaziga aylantirish. Buning uchun kino sohasida boshqaruv tizimi o‘zgarishi kerak. Bundan buyon davlat filmning ijodiy jarayoniga aralashadigan buyurtmachi emas, sohani rivojlantiradigan va moliyaviy qo‘llab-quvvatlaydigan strategik hamkor bo‘ladi. Xususiy kinostudiyalar, mustaqil prodyuserlar va ijodkorlar esa industriyaning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanadi”, dedi Saida Mirziyoyeva.
Kinoni ishlab chiqarishdan tomoshabingacha bo‘lgan butun zanjir — moliyalashtirish, distributsiya, prokat, festivallar va eksport — zamonaviy talablar asosida yangilanadi. Milliy kino merosini saqlash, restavratsiya va raqamlashtirish tizimi kuchaytiriladi, yangi avlod ijodkorlarini tayyorlash va xalqaro tajriba almashinuviga keng yo‘l ochiladi.
Eng muhimi, sohada professional muhit va o‘zini o‘zi boshqarish madaniyati shakllanib, kinoijodkorning fikri, tajribasi va kasbiy obro‘si munosib qadrlanadi.
“Tashrif yakunida Abu Ali ibn Sinoning bolaligi haqidagi tarixiy film suratga olinayotgan maydonda bo‘ldim. Ulkan dekoratsiyalar va ijodiy jamoaning mehnati menda katta taassurot qoldirdi. Ijodiy jamoaga omad tilayman. Premerada ko‘rishguncha!”, deya fikrini yakunlagan Mirziyoyeva.
Siyosat
O‘zbekiston prezidentining Tonggi tarovat yurtiga tashrifi samimiy uchrashuv va suhbatlarga boy bo‘ldi (foto)
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Tonggi tarovat yurtiga tashrifi samimiy uchrashuv va suhbatlarga boy bo‘ldi. Birinchi “Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi” sammiti doirasida davlatimiz rahbari mintaqa davlatlari rahbarlari bilan muloqot qilib, ikki tomonlama munosabatlar va hamkorlikning yangi rejalarini muhokama qildi. Samimiy tabassumlar va bemalol suhbatlar mamlakatlarimiz hamda ularning yetakchilari o‘rtasidagi o‘zaro ishonchni yaqqol namoyon etadi.
Koreya Respublikasining O‘zbekistondagi sobiq elchisi Li Uk Xyon bilan suhbat, ayniqsa, samimiy kechdi. Bu uchrashuv o‘tgan yillarni, O‘zbekiston–Koreya do‘stligini mustahkamlash yo‘lida birgalikda amalga oshirilgan ishlarni yodga olish imkonini berdi.
Sammit arafasida davlatimiz rahbari Milliy Assambleya Spikeri uchun koreys tiliga tarjima qilingan “Mirziyoyev doktrinasi” kitobiga mamnuniyat bilan dastxat yozib berdi. Bu Yangi O‘zbekiston g‘oyalari va islohotlariga bo‘lgan samimiy qiziqishning yana bir ifodasidir.
Koreyalik do‘stlarimiz davlat tashrifiga alohida e’tibor va ehtirom ko‘rsatdi. Janubiy Koreyadagi eng baland bino — Lotte World Tower hamda Seul teleminorasida O‘zbekiston bayrog‘ining yorqin tasvirlari namoyon bo‘ldi. Prezidentimiz tashrifi sharafiga bayrog‘imiz ranglaridagi dirijabl parvoz qildi, qarorgoh oldidagi favvorada esa davlatimiz gerbi va bayrog‘i tasvirlari aks ettirildi.
Bularning barchasida mezbonlarning samimiy mehmondo‘stligi va yuksak hurmati sezilib turardi. Seuldan iliq taassurotlar va do‘stligimizning istiqboli porloq ekaniga ishonch bilan qaytdik, deb yozdi Prezident matbuot kotibi Sherzod Asadov.
Qoraqalpog‘istonda 7 mlrd dollarlik loyihalar qurilishiga start berildi
Pedagoglarning farzandlari kontraktni 30 foiz kamroq to‘lashi mumkin bo‘ladi
Nukusda ishlab chiqarilgan qurilish materiallari Qozog‘iston va Turkmanistonga eksport qilinadi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev Seuldagi Milliy yodgorlik majmuasiga bordi
-
Sport4 days agoButunjahon shaxmat olimpiadasi mash’alasi O‘zbekistonga keltiriladi
-
Mahalliy4 days ago
Toshkentda xorijiy tillarga ixtisoslashtirilgan maktab-internati ochildi
-
Jamiyat4 days ago
Murojaatlar bilan ishlashdagi kamchiliklar uchun 151 nafar xodim lavozimidan ozod etildi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston — Koreya biznes forumidagi asosiy fikrlari
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev Koreya Respublikasi prezidenti qarorgohida tantanali kutib olindi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston va Koreya hamkorligiga bag‘ishlangan maqolasi e’lon qilindi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Nankin va Toshkent o‘rtasida yuk reyslari yo‘lga qo‘yilishi mumkin