Connect with us

Jamiyat

O‘zbekistonning umumiy ovqatlanish sohasidagi yashirin aylanmasi 120 trln so‘mdan ortadi – tahlil

Published

on


O‘zbekistonning umumiy ovqatlanish sohasidagi yashirin iqtisodiy faoliyati hajmi 120 trln so‘mdan ortiqni tashkil etadi. Uning eng katta ulushi esa xizmatlar sohasi, qishloq xo‘jaligi va qurilish tarmoqlariga to‘g‘ri keladi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (Markaz) hamda O‘zbekistondagi BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) tomonidan o‘tkazilgan qo‘shma tadqiqot natijalariga ko‘ra, bu sohasida yashirin aylanmani 1 foiz bandga qisqartirish davlat budjetiga yiliga qo‘shimcha 119 mlrd so‘m tushum keltirishi mumkin.

Toshkent shahrida Markaz hamda boshqa davlat organlari, xalqaro tashkilotlar va ekspertlar hamjamiyati vakillari ishtirokida o‘tgan «Umumiy ovqatlanish sohasida norasmiy iqtisodiyot rivojiga ta’sir etuvchi omillar» mavzusidagi davra suhbatida qayd etilishicha, so‘nggi 7 yilda O‘zbekistonda umumiy ovqatlanish sohasi yuqori o‘sish sur’atlarini namoyon etgan. 2018–2024 yillarda tarmoqda ishlab chiqarish hajmi 87 foizga oshib, YaIMdagi ulushi 4,4 foizdan 5,6 foizgacha ko‘tarilgan.

Shu bilan birga, jadal o‘sishga qaramasdan, 2024 yilda mehmonxona xizmatlari va umumiy ovqatlanish sohasida kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 87 foizni tashkil etdi. Shundan 83 foizi yashirin iqtisodiyot, 4 foizi esa norasmiy iqtisodiyot hissasiga to‘g‘ri keladi.

Ta’kidlanishicha, so‘nggi yillarda mamlakatda soliq ma’murchiligini raqamlashtirish, onlayn-kassalarni joriy etish, elektron mehnat shartnomalari, QQSni qaytarish mexanizmlari hamda vaqtinchalik soliq imtiyozlari kabi qator islohotlar amalga oshirildi. Biroq biznes kengaygan sari soliq va tartibga solish yukining ortishi natijasida iqtisodiy faoliyatning ma’lum qismi rasmiy hisobdan tashqari qolishini rag‘batlantiruvchi omillar saqlanib qolmoqda.

Soddalashtirilgan rejimlar va ijtimoiy soliq bo‘yicha pasaytirilgan stavkalar mavjud bo‘lishiga qaramasdan, aylanma bo‘yicha belgilangan chegaralardan oshish QQS, foyda solig‘i va ijtimoiy ajratmalar bo‘yicha majburiyatlarning sezilarli ortishiga olib keladi.

Qo‘shimcha bosim kredit stavkalari yuqoriligi (22–32 foiz), xaridlarning asosan an’anaviy bozorlar orqali amalga oshirilishi (64 foiz) hamda hisob-fakturalar orqali rasmiylashtirilgan yetkazib berish ulushining cheklangani (54 foiz) bilan izohlanadi.

Ishlab chiqarish resurslari tuzilmasi ham muhim ahamiyatga ega: ularning 52 foizi qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga to‘g‘ri keladi. Shu bilan birga, mazkur mahsulotlarning 64 foizi kuzatilmaydigan sektorda shakllanadi, bu esa qiymat yaratish zanjiri bo‘ylab rasmiy hisobdan tashqari amaliyotlarning tarqalishiga xizmat qiladi.

So‘rov natijalari sohada bandlik va mehnatga haq to‘lashning to‘liq rasmiylashtirilmagan amaliyotlari saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi. Baholashlarga ko‘ra, umumiy ovqatlanish korxonalarida xodimlarning 17–23 foizi mehnat munosabatlari to‘liq rasmiylashtirilmasdan band etilgan. Shuningdek, sohadagi har beshinchi korxona ish haqi to‘lovlarini to‘liq rasmiylashtirmaydi.

Shu bilan birga, tadbirkorlarning 40 foizi amalga oshirilayotgan davlat qo‘llab-quvvatlash choralaridan xabardor emas. Jumladan, korporativ daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozlar, QQSni qaytarish mexanizmlari hamda qisqa muddatli elektron mehnat shartnomalaridan foydalanish imkoniyatlari to‘g‘risida yetarli ma’lumotga ega emas.

Ijtimoiy va xulqiy omillar ham muhim ahamiyat kasb etadi. So‘rov natijalariga ko‘ra, xodimlarning 46 foizi ish haqini to‘liq naqd pulda oladi, iste’molchilarning 37 foizi esa fiskal chek talab qilmaydi. Naqd hisob-kitoblar va onlayn o‘tkazmalar hanuz keng tarqalgan to‘lov usullari bo‘lib qolmoqda.

Shu bilan birga, xodimlarning 73 foizi rasmiy bandlikni afzal ko‘rishini bildirgan, tadbirkorlarning 77 foizi esa faoliyatni rasmiy maydonda yuritish muhimligini tan olgan. Bu holat esa ko‘p jihatdan mavjud institutsional cheklovlar bilan izohlanadi.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Jamiyat

Bola asrab olmoqchi bo‘lgan ayol qo‘rqyapti. Ruhshunos nima deydi?

Published

on


«Mening yoshim 29 da, sakkiz yoshli qizim bor. Boshqa farzandim yo‘q. Mana, bir necha yilki, turmush o‘rtog‘im bilan davolanmagan joyimiz qolmadi. Oilamiz to‘kis, erim juda yaxshi pul topadi. Ammo odamlarning menga nisbatan «tug‘mas» degan gaplari jonimga tegdi. Ba’zi qarindoshlar hatto, «ajrashinglar», deyishyapti. Qizimga maktabida bittasi «sening aka-ukang yo‘q, yolg‘izsan», debdi. Uyga kelib: «Oyijon, nega mening ukam, singlim yo‘q?» deya xafa bo‘ldi. Turmush o‘rtog‘im farzand asrab olishni taklif qilyapti. Lekin uni atrofdagilar keyinchalik asrandi deyishidan qo‘rqaman. Tavakkal qilaveraymi, nima deysiz?»

Yu.U.

Savol bergan bu ayolda ichki aybdorlik hissi kuchli. U «turmush o‘rtog‘imga farzand tug‘ib bera olmayapman», deb faqat o‘zini ayblayapti. Inson nimadan qo‘rqsa, ya’ni «falon ish bo‘lsa-ya, odamlar gapirsa-ya» deb qanchalik ko‘p gapiraversa, xuddi shu tashvishlar boshiga tushadi.

Aybdorlik hissi ko‘paygan sari farzandli bo‘lish imkoniyati ham kamayib boradi. Gap shundaki, bunday odam ichki noroziligi bilan birga Xudoga shukr qilmasdan, aksincha, «Qachon farzand berasan, berasanmi o‘zi?» deya uni koyigan bo‘lyapti.

Agar ayol farzandsizlikdan tamoman tushkunlikka tushgan bo‘lsa, bu holat ham onalikka erishish yo‘lida to‘siq sifatida xizmat qiladi. Aslida esa mazkur vaziyatga duch kelgan ayol ichki aybdorlik hissidan voz kechib, ko‘nglidagi e’tiqodi-yu ixlosi bilan harakat qilsa, atrofdagilarning gap-so‘zini yengib, boshi berk ko‘chadan g‘alaba bilan chiqishi mumkin.

Insonni har qanday murakkab vaziyatdan olib chiqadigan tuyg‘u, bu – ishonch. Shifokorlar tomonidan «tuzalmaydi» deb tashxis qo‘yilib, aynan hayotga bo‘lgan ishonchi tufayli sog‘ayib ketgan bemorlar buning yaqqol misolidir.

Savol bergan ayolga ham faqat ana shu ishonch yordam beradi. «Kim nima desa, desin. Mening fikrim ularnikidan ustun. Men qanday bo‘lmasin, farzandli bo‘laman. Istasam, farzand boqib olaman. Bu mening ishim, mening hayotim», – desin-u, o‘zining umr yo‘liga, xohishiga e’tiqodi kuchli bo‘lsin.

Qolaversa, birinchi farzandni dunyoga keltirgan ayolning yana bir bor ona bo‘lish imkoniyati shu muammodan aziyat chekayotgan ayollarga nisbatan ko‘proq. Savol egasini turmush o‘rtog‘i bilan birga nafaqat jismonan, balki ruhan tekshirib, psixologik tavsiyalarni ham berish kerak.

Baxtiniso Azimboyeva, shifokor-ruhshunos



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар

Published

on


Самарқанд вилоятида энергия ресурсларидан ноқонуний фойдаланиш ҳолатлари фош этилди. 

Бош прокуратура ҳузуридаги Департаментнинг Жомбой тумани бўлими томонидан терговга қадар текширув ўтказилган. Унда фуқаро Ф.К.«Деҳқонобод» МФЙ ҳудудидаги дала ҳовлисида умумий фойдаланишдаги электр тармоғига тижорат мақсадида тўғридан-тўғри уланиб, 324,4 млн сўмлик электр энергиясидан ноқонуний фойдаланганлиги аниқланган.

Департаментнинг Каттақўрғон тумани бўлими томонидан ўтказилган терговга қадар текширувда «K.G.» МЧЖ раҳбари Г.М. “Навбаҳор” МФЙ ҳудудидаги ишлаб чиқариш цехида умумий фойдаланишдаги электр тармоғига тижорат мақсадида тўғридан-тўғри уланиб, 112,2 млн сўмлик электр энергиясидан ноқонуний фойдаланганлиги аниқланган.

Шунингдек, Департаментнинг Самарқанд шаҳар бўлими томонидан ўтказилган терговга қадар текширувда «Sh.S.» МЧЖ раҳбари Д.Ш. Самарқанд шаҳрида фойдаланишга топширилган кўп қаватли уйни умумий фойдаланишдаги табиий газ тармоғига ўзбошимчалик билан улаб, 241 млн сўмлик табиий газдан ноқонуний фойдаланганлиги аниқланган.

Мазкур ҳолатлар юзасидан Жиноят кодексининг 169-моддаси (ўғрилик) билан жиноят ишлари қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари ўтказилмоқда



Source link

Continue Reading

Jamiyat

O‘zbekistonda kripto-aktivlar bilan savdo qilishga ruxsat beriladi

Published

on


Barqaror tokenlar aylanmasini tartibga solishning maxsus huquqiy rejimini taqdim etish tartibi to‘g‘risidagi idoraviy hujjat davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi.

Adliya vazirligi bergan ma’lumotga ko‘ra, barqaror token (stablecoin) qiymati milliy yoki xorijiy valyutaning nominal qiymatiga teng bo‘lgan token (kripto-aktiv) turi hisoblanadi.

Maxsus rejim doirasida O‘zbekiston Respublikasi rezidenti bo‘lgan yuridik shaxslar barqaror tokenlarni chiqarishi mumkin.

Maxsus rejim doirasida quyidagi tajriba-sinov loyihalari amalga oshirilishi mumkin:


milliy va (yoki) xorijiy valyuta bilan ta’minlangan barqaror tokenlarni chiqarish;
O‘zbekiston hududida barqaror tokenlardan to‘lov vositasi sifatida foydalanish;
xalqaro o‘tkazmalarni amalga oshirish uchun barqaror tokenlardan foydalanish;
blokcheyn texnologiyasi asosida faoliyat yurituvchi to‘lov tizimlarini yaratish.

Barqaror tokenlarni chiqarish uchun ta’minot sifatida faqat Markaziy bankdagi alohida hisobvaraqda zaxiraga qo‘yilgan milliy va (yoki) xorijiy valyutadagi pul mablag‘laridan foydalanilishi lozim.

Barqaror tokenlarga ta’minotni shakllantirish uchun kredit yoki garovga olingan mablag‘lar yoxud boshqa jalb qilingan mablag‘lardan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Arizachilar tomonidan taqdim etilgan ariza va hujjatlarni ko‘rib chiqish hamda maxsus rejim ishtirokchisini ro‘yxatdan o‘tkazish bepul amalga oshiriladi.

 



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Samarqandda ma’danli toshlardan oltin ajratib olayotganlar ushlandi

Published

on


Samarqand viloyatida noqonuniy ravishda ma’danli toshlardan oltin ajratib olish bilan shug‘ullanib kelgan shaxslar ushlandi. 

Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Narpay tumani bo‘limi tomonidan tergovga qadar tekshiruv o‘tkazilgan. Unda fuqarolar D.A., M.A. va boshqalar o‘zaro til biriktirib, Paxtachi tumani hududida tarkibida oltin bo‘lishi mumkin bo‘lgan 5 tonna ma’danli toshlarni tegishli ruxsatnomasiz noqonuniy ravishda qazib olib, qo‘lbola usulda yasalgan uskunalar yordamida oltin ajratib olish faoliyati bilan shug‘ullanib kelganliklari aniqlangan. 

Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 196-2-moddasi (foydali qazilmalarni oltin izlovchilar usulida ruxsatnomasiz qazib olish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq DXX hududiy boshqarmalari hamda IIV o‘tkazgan tezkor tadbirlar davomida katta miqdordagi narkotik moddalarning noqonuniy aylanmasiga chek qo‘yilgandi.



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Urush qatnashchilariga 30 mln so‘mdan mukofot puli beriladi

Published

on


II jahon urushi qatnashchilari 30 mln so‘m miqdorida mukofotlanadi. 

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo‘mondoni Shavkat Mirziyoyevga harbiy xizmatchilarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, rezerv va zaxiradagi ofitserlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, shuningdek, 9 may – Xotira va qadrlash kuniga tayyorgarlik ko‘rish yuzasidan axborot berildi.

Avvalo, armiyaning jangovar shayligi va tayyorgarligini rivojlantirish, shaxsiy tarkibga yangi tizim asosida ta’lim berish va kasbga tayyorlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar yuzasidan hisobot berildi. 

Xususan, jangovar shaylik yo‘nalishida qo‘shinlarda majmuaviy strategik va qo‘mondonlik shtab o‘quvlari, yig‘in, dala chiqishlari va o‘quv kurslari tizimli ravishda o‘tkazib kelinayotgani, bunda shaxsiy tarkibda axloqiy-ruhiy, real jangovar vaziyatlarda qo‘rquv va emotsiyalarni boshqarish hamda dadil harakatlana olish kabi muhim jangovar sifatlarni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilayotgani qayd etildi.

Zamonaviy jangovar harakatlar tahlilidan kelib chiqib, barcha o‘quv, trening va mashg‘ulotlarda jang olib borishning yangi usul va shakllari o‘zlashtirilayotgani, bo‘linmalarning mobilligini, jangovar imkoniyatlarini va qo‘yilgan vazifalarni mustaqil bajarish qobiliyatini oshirishga qaratilgan tegishli chora-tadbirlar ko‘rilayotgani yuzasidan axborot berildi.

Har yili mamlakatimizda 9 may – Xotira va qadrlash kuni umumxalq bayrami sifatida nishonlanishi yurtimizda tinchlikni asrash, mustaqillikni mustahkamlash, Vatan ozodligi yo‘lida qurbon bo‘lganlar xotirasini yod etish, bugun oramizda sog‘-omon yashayotgan urush va mehnat faxriylariga g‘amxo‘rlik ko‘rsatishning yorqin amaliy ifodasidir.

Joriy yilda bayram munosabati bilan Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogironlarining har biriga 30 million so‘m miqdorida bir martalik pul mukofotini to‘lash taklif qilindi.

Shuningdek, bu kunda urush qatnashchilari, front orti mehnat faxriylari, keksalar va ustozlarga hurmat-ehtirom ko‘rsatish, yolg‘iz va kam ta’minlangan faxriylarning turar joylarini obodonlashtirish, turli xotira va qadrlash tadbirlarini tashkil etish rejalashtirilgan. Mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chog‘ida halok bo‘lgan Vatan fidoyilarining xotirasi ham ulug‘lanadi. Ularning oila a’zolariga moddiy va ma’naviy yordam ko‘rsatiladi.

Ona Vatanimiz tinchligi, xalqimiz osoyishtaligi yo‘lida jon fido qilgan harbiy xizmatchilarning mardligi va jasoratini targ‘ib qilishga qaratilgan ma’naviy-vatanparvarlik tadbirlari o‘tkaziladi. Mamlakatimiz bo‘ylab “Burch, jasorat, matonat!” shiori ostida madaniy-ma’rifiy tadbirlar, uch avlod uchrashuvlari, ijodiy kechalar, tanlovlar va ommaviy sport musobaqalari tashkil etiladi.

Taqdimotda rezervdagi va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlash tizimini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar ham ko‘rib chiqildi. Qayd etilganidek, dunyoda yuz berayotgan harbiy mojarolar tahlili urush davridagi safarbarlik ehtiyojlaridan kelib chiqib, tinchlik davrida harbiy tayyorgarlikka ega bo‘lgan ofitserlar zaxirasini shakllantirish va ularni mutaxassisliklar bo‘yicha to‘g‘ri taqsimlash dolzarb vazifa ekanini ko‘rsatmoqda.

Hozirgi kunda 4 ta oliy ta’lim va 2 ta oliy harbiy ta’lim muassasasining harbiy tayyorgarlik o‘quv markazlari va fakultetlarida 42 ta mutaxassislik bo‘yicha rezerv va zaxiradagi ofitserlar tayyorlanmoqda. Bunga qo‘shimcha ravishda Urganch, Termiz, Andijon davlat universitetlari, Samarqand iqtisodiyot va servis instituti hamda Andijon davlat tibbiyot institutida yana 5 ta harbiy tayyorgarlik o‘quv markazini tashkil etish taklif qilindi.

Shuningdek, davlat oliy ta’lim muassasalarida qo‘shimcha ravishda “Chaqiriqqacha harbiy ta’lim” yo‘nalishi bo‘yicha 3 yillik bakalavriat ta’limi asosida rezerv va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlash tizimi yo‘lga qo‘yiladi. Harbiy tibbiyot institutida esa ilk bor klinik ordinatura va magistraturaga qabul qilingan hamda harbiy tayyorgarlikdan o‘tish istagini bildirgan talabalar to‘lov-kontrakt asosida o‘qitiladi. Bunday imkoniyat nodavlat oliy ta’lim muassasalari talabalari uchun ham yaratiladi.

Bugungi kunda dolzarb bo‘lgan sun’iy intellekt, dron, robototexnika kabi zamonaviy va tor mutaxassisliklar bo‘yicha ham zaxira ofitserlari tayyorlash yo‘lga qo‘yiladi. Harbiy tayyorgarlik o‘quv bo‘linmalari uchun ilg‘or xorijiy armiyalar tajribasi asosida yangi o‘quv reja va dasturlar ishlab chiqiladi.

Harbiy xizmatchilarni ijtimoiy himoya qilish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi. Joriy yil 13-yanvar kuni Prezidentimiz, Qurolli Kuchlarimiz Oliy Bosh Qo‘mondoni raisligida o‘tkazilgan Xavfsizlik kengashi yig‘ilishida mazkur masala ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan edi.

Jumladan, Mudofaa vazirligi ofitserlariga xizmat yillari uchun to‘lanadigan har oylik ustama miqdori ikki baravarga oshirish, kontrakt bo‘yicha xizmat qilayotgan oddiy askar va serjantlarning oylik pul ta’minotini 10 foizga ko‘paytirish taklif qilindi.

Prezidentimiz takliflarni qo‘llab-quvvatlab, ularning ijrosi harbiy xizmatchilar va ularning oila a’zolari ijtimoiy himoyasini yanada kuchaytirish, harbiy xizmat nufuzi va jozibadorligini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi hamda tegishli hujjatlarni imzoladi.

 

 



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.