Jamiyat
Oramizdagi “Epshteynlar” yoxud bolalar pornografiyasi ortidagi qorabozor
O‘zbekistonda yopiq Telegram-kanallar orqali bolalar ishtirokidagi pornografik materiallar tarqatilgani aniqlandi. Qo‘lga olinganlardan biri 3750 ta, yana biri 925 ta, boshqasi 403 ta shunday materiallarni tarqatgan. Xo‘sh, bunday “kontent” xaridorlari kimlar?
Foto: Internet Watch Foundation
Jinoyatchilar ham “hazar qiladigan” jinoyat
O‘zbekistonda yopiq Telegram-kanallar orqali bolalar ishtirokidagi pornografik materiallar tarqatilgani aniqlandi. Gumonlanuvchilardan biri 925 ta, yana biri 403 ta, yana boshqasi 3750 ta shunday materiallarni tarqatgan. Ulardan biri shuning ortidan qariyb 30 mln so‘m noqonuniy daromad qilgan. Bu raqamlar ortida og‘ir savol turibdi: nega bunday materiallarga talab bor va ular kimlar?
Keling, og‘ir bo‘lsa-da bu masala haqida biroz o‘rganamiz. Xalqaro amaliyotda “bolalar pornografiyasi” atamasi o‘rniga ko‘proq “Child Sexual Abuse Material” (CSAM), ya’ni bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik materiallari atamasi ishlatiladi. Chunki bu yerda gap yopiq kanallarda sotilayotgan “kontent” haqida emas, balki bolalarga qarshi sodir etilayotgan jinoyat haqida ketmoqda.
Kimlar asosiy talabgorlar?
Interpol va ECPAT International xalqaro tashkiloti tomonidan 2018 yilda e’lon qilingan hisobotda qayd etilishicha, bolalarning jinsiy ekspluatatsiyasi aks etgan videolarni tarqatish – internetda eng tez o‘sib borayotgan jinoyat turlaridan biri. Asosiy iste’molchilarning katta qismi – katta yoshli erkaklar bo‘lib, ko‘p holatda ular avval sudlanmagan, ijtimoiy hayotdagi “oddiy” odamlar bo‘lgani uchun biz ularni ajrata olmaymiz. Ularning talabi darknet va messenjerlardagi yopiq kanallar orqali shakllanadi.
Tadqiqotda tahlil qilingan materiallarning 84 foizida balog‘atga yetmagan shaxslarning ochiq jinsiy harakatlari aks etgan. Bu jinoyatchilarning qariyb 93 foizi erkaklar ekani qayd etilgan. Bu fotosurat yoki videolar bolalarning ishonch doirasiga kiruvchi shaxslar tomonidan tarqatilgan. Jabrlanuvchilar orasida qizlarning ulushi kattaroq, ammo o‘g‘il bolalar ulushi ham anchagina.
“Bir qancha sabablarga ko‘ra ma’lumotlar bazasida jabrlanuvchilar sonini aniqlash qiyinligicha qolmoqda. Kengroq aytganda, huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan hibsga olingan jinoyatchilar soni yoki onlayn tarzda aniqlangan materiallar umumiy jinoyat hajmining juda kichik qismini tashkil qiladi. Ko‘pgina jinoyatchilar ochilmay qoladi va hozirda biz bilganimizdan ko‘ra ko‘proq aniqlanmagan jabrlanuvchilar borligi e’tirof etiladi. Bu jabrlanuvchilarning aksariyati hech qachon huquqni muhofaza qilish organlari e’tiboriga tushmaydi”, deyiladi hisobotda.
Yevropa politsiyasi (Yevropol) tomonidan 2023 yilda e’lon qilingan “Internetdagi uyushgan jinoyatchilik tahdidlarini baholash” nomli hisobotda ham bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik materiallarini onlayn tarqatish kiberjinoyat muhitidagi eng barqaror va o‘sib borayotgan tahdidlardan biri ekani ta’kidlangan. Unda talabgorlar orasida oddiy foydalanuvchilar, oilali erkaklar, ishbilarmonlar ham bo‘lishi mumkinligi aytilgan.
Internet anonimligi jazosizlik hissini kuchaytiradi va bu jinoyatchi, talabgorlarga erkinlik yaratadi. Ayrim hollarda oddiy pornografiyadan og‘irroq materiallarga asta-sekin o‘tish ham kuzatiladi. Psixologlar bu jarayonni “eskalatsiya” deb ataydi, ya’ni talabgor shaxsda taqiqlangan va xavfliroq materiallarga bosqichma-bosqich o‘tishga rag‘batlar oshib boraveradi.
Terrordan xavfliroq masala
Yodingizda bo‘lsa, 2024 yilda Telegram messenjeri 15,3 millionga yaqin guruh va kanallarni bloklagan edi. O‘shanda bu kanallarning 702 mingtasi bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlikka oid materiallar bo‘lgani uchun bloklangan. Terrorizm bilan bog‘liq materiallar sabab bloklangan kanallar soni 129 ta ekanini hisobga olsak, bu tahdid ko‘lam jihatdan terrorizmdan qolishmasligini sezamiz.
Huquqni himoya qilish organlari o‘z ishini qilishi bilan birga, jamiyat bu jirkanch holatga keskin reaksiya ko‘rsatishi, ijtimoiy va psixologik xabardorlikni kuchaytirish kerak. Ota-onalar va o‘quv muassasalari bolalarni internetdagi xavflardan himoya qilishi, onlayn xavfsizlik va shaxsiy hududni hurmat qilish haqida doimiy ma’lumotlar hamma joyda bo‘lishi lozim.
Chunki talab bor ekan, taklif paydo bo‘ladi. Taklif bor ekan, yangi jabrlanuvchilar paydo bo‘ladi va bolalarga nisbatan davomli jinoyatchilik yuz beraveradi.
O‘zbekistonda ham bu holatning qayd etilishi xavfli signal. Ayniqsa xalqaro jamiyat Epshteyn fayllari dahshatini hali hazm qila olmayotgan bir paytda. Bu – bolalar xavfsizligi, uyushgan kiberjinoyat tarmoqlari, shantaj va tovlamachilik zanjiri, xalqaro jinoiy moliyalashtirish kabi muammolarga nisbatan kompleks choralar zaruratini o‘rtaga chiqaradi.
Migratsiya agentligi AQShdagi mavsumiy ishlar dasturi yuzasidan fuqarolarni faqat rasmiy e’lonlarga ishonishga, vositachilar va asossiz takliflarga aldanmaslikka chaqirdi.
Migratsiya agentligi va AQShning USAFARMLABOR tashkiloti o‘rtasidagi dastur doirasida dastlabki talabnomalar qabul qilingan bo‘lib, ayni paytda jarayonlar bosqichma-bosqich yo‘lga qo‘yilmoqda.
Qayd etilishicha, ish beruvchi ma’lumotiga ko‘ra, ayrim fuqarolar hamkor tashkilot saytlari yoki uning tarkibidagi fermer xo‘jaliklariga to‘g‘ridan to‘g‘ri murojaat qilishga urinmoqda. Biroq bunday yo‘l bilan murojaat qilish hech qanday natija bermaydi.
Migratsiya agentligi ish beruvchining talabnomasi asosida tanlov e’lon qilinganidan keyingina fuqarolar belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilishini eslatdi. Shu bois mustaqil ro‘yxatdan o‘tishga urinish yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qilish foydasiz ekani ta’kidlanmoqda.
Shuningdek, fuqarolardan vositachilar va pulli “taklif”larga aldanmaslik, faqat rasmiy manbalarda e’lon qilinadigan ma’lumotlarga tayanish so‘raldi.
Surxondaryo viloyatida huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan o‘tkazilgan maxsus operatsiya davomida pensionerlar ham ishtirok etgan narkoguruh faoliyatiga chek qo‘yildi.
Ichki ishlar organlari ma’lumotiga ko‘ra, chegara hududlarida yashovchi ayrim shaxslar, jumladan pensionerlar, afg‘on yetkazib beruvchilar bilan til biriktirib, opiy moddasini O‘zbekiston hududiga olib kirish va uni Termiz shahri hamda atrof hududlarda tarqatish bilan shug‘ullangan.
O‘tkazilgan tezkor tadbirlar davomida guruh a’zolaridan biri — keksa yoshdagi kurer qo‘lga olingan va uning yonidan narkotik modda aniqlangan. Keyinchalik uning sheriklari ham fosh etilib, ulardan biriga tegishli pul mablag‘lari, yana biriga tegishli 5 gramm narkotik modda daliliy ashyo sifatida musodara qilingan.
Tergov harakatlari davomida guruh tashkilotchisiga tegishli xonadonda yirik miqdordagi narkotik zaxirasi aniqlangan. U yerdan umumiy og‘irligi 12 kilogrammdan ortiq bo‘lgan 12 ta o‘ram opiy va uni iste’mol qilishga mo‘ljallangan vositalar topilgan.
Hozirda mazkur holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, barcha gumonlanuvchilar qo‘lga olingan va tergov harakatlari olib borilmoqda.
«O‘zgidromet» kelayotgan aprel oyida qanday ob-havo kutilishi mumkinligi haqida ma’lumot berdi.
Ushbu yilning aprel oyi bahor fasli uchun xos bo‘lgan beqaror ob-havo bilan boshlanadi.
Oyning birinchi o‘n kunligida respublika bo‘yicha vaqti-vaqti bilan qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq kuzatiladi. Yog‘ingarchiliklar mahalliy (lokal) xususiyatga ega bo‘lib, ular hamma joyda va har kuni ham kuzatilmaydi.
Masalan, Toshkent viloyati va Farg‘ona vodiysi viloyatlarida 1-3-aprel kunlari yog‘ingarchilik kutilmaydi.
Aprel oyining ikkinchi va uchinchi o‘n kunliklarida ayrim kunlarda, har bir o‘n kunlikda 1-3 kundan yomg‘ir yog‘ishi kutilmoqda.
Oy davomida havo harorati ancha yuqori fon ko‘rsatkichlarida: kechalari 12-17 daraja iliqdan 7-12 daraja iliqqacha, kunduz kunlari 27-32 daraja iliqdan 15-20 daraja iliqqacha o‘zgarib turishi kutilmoqda.
Aprel – yil davomida eng nam oylardan biridir. Yomg‘ir, odatda momaqaldiroq va kuchli shamollar bilan tez-tez kuzatiladi. Respublikaning shimolida, eng chekka janubida va cho‘l hududlarda o‘rtacha oyiga 5 kundan 8 kungacha yog‘ingarchilik qayd etiladi, tog‘larga yaqinroq hududlarda esa yog‘ingarchilik kuzatiladigan kunlar soni 9-13 gacha ko‘payadi.
Endokrinolog Margarita Belousova tuxum tarkibidagi muhim ozuqa moddalari haqida gapirdi. U bu haqda RIA «Novosti» nashriga bergan intervyusida aytib o‘tdi.
Shifokor tuxum tarkibida ko‘plab muhim ozuqa moddalari borligini tushuntirdi.«Masalan, tuxum oqsili tarkibida organizm o‘zi ishlab chiqara olmaydigan, ammo hujayralar qurilishi va yangilanishi uchun zarur bo‘lgan to‘qqizta muhim aminokislotaning barchasi mavjud», deb ta’kidladi endokrinolog.
Uning qo‘shimcha qilishicha, tuxum tarkibida ko‘plab vitaminlar ham mavjud: teri va ko‘rish uchun muhim bo‘lgan A vitamini; asab tizimi uchun zarur bo‘lgan B vitamini; hujayralarni zararli omillardan himoya qiluvchi Ye vitamini va immunitet tizimi uchun zarur bo‘lgan D vitamini.
Bundan tashqari, tuxum tarkibida muhim mikroelementlar: xolin, selen, rux va temir mavjud. Shifokorning so‘zlariga ko‘ra, bu ozuqa moddalari miya faoliyati, immunitet tizimi va gematopoetik tizim uchun zarurdir.
O‘zbekistonda 2025-yilda foydalanishga topshirilgan xonadonlar soni bo‘yicha ikki tashkilot e’lon qilgan ma’lumotlar bir-biridan keskin farq qilmoqda.
27 mart kuni Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekistonda 135 ming 92 ta yangi xonadon foydalanishga topshirilgan.
Vazirlikka ko‘ra, bunda quyidagi hududlar yetakchi bo‘lgan:
Toshkent shahri — 37 183 ta;
Samarqand viloyati — 12 942 ta;
Farg‘ona viloyati — 10 605 ta.
Avvalroq, 24-mart kuni e’lon qilingan Milliy statistika qo‘mitasi xabarida esa 2025-yilda O‘zbekistonda jami 69,1 mingta xonadon foydalanishga topshirilgani qayd etilgan.
Qo‘mita ma’lumotida keltirilishicha, o‘tgan yili eng ko‘p foydalanishga topshirilgan xonadonlar quyida hududlarga to‘g‘ri kelgan:
Namangan viloyati — 10,8 mingta;
Toshkent viloyati — 6,7 mingta;
Surxondaryo viloyati — 6,1 mingta.
2025 yilda O‘zbekistonda real ish haqining o‘sishi tezlashdi
AQShning Yaqin Sharqdagi ittifoqchilari urushni davom ettirishga chaqirmoqda
Jahon bozorlaridagi beqarorlik sharoitida O‘zbekiston inflyatsiya chegarasini 6,5 foizga ko‘tarmoqchi
-
Siyosat5 days agoOʻzbekiston ikkita toʻlaqonli islom bankini tashkil etadi, 2030-yilgacha 1 milliard dollar jalb etishni maqsad qilgan
-
Dunyodan5 days ago
Maskat va Toshkent oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar yoʻlga qoʻyiladi.
-
Dunyodan2 days agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp Hormuz boʻgʻozini ochish haqidagi soʻrovni yana keyinga qoldirdi
-
Dunyodan3 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozida baʼzi davlatlar bilan koridor ochadi
-
Sport4 days agoO‘zbekiston 4 ta gol urilgan o‘yinda Gabon ustidan irodali g‘alaba qozondi
-
Dunyodan3 days ago
Saudiya Arabistoni AQShni urushga chaqirmoqda
-
Iqtisodiyot4 days ago2026 yilda dunyodagi 50 ta eng yirik iqtisodiyot