Connect with us

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda tug‘ilishlar ketma ket ikkinchi yil qisqardi. Sabab nima?

Published

on


2025 yil davomida O‘zbekistonda 879,6 mingta tug‘ilish qayd etildi. Bu oxirgi 5 yillikdagi eng past ko‘rsatkich. Xususan, tug‘ilishlar soni 2024 yilga nisbatan 46,8 ming kishiga yoki 5 foizga, 2023 yilga nisbatan esa 82,4 ming kishiga yoki 8,5 foizga qisqardi. 

2026 yilning 1 yanvar holatiga O‘zbekistonning doimiy aholisi soni 38 mln 236 ming kishini tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,8 foizga ko‘paydi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.

2025 yil davomida O‘zbekistonda 879,6 mingta tug‘ilish qayd etildi. Bu oxirgi 5 yillikdagi eng past ko‘rsatkich. Xususan, tug‘ilishlar soni 2024 yilga nisbatan 46,8 ming kishiga yoki 5 foizga, 2023 yilga nisbatan esa 82,4 ming kishiga yoki 8,5 foizga qisqardi.

Vafot etganlar soni 177,1 ming kishini, har ming aholiga nisbatan o‘lim koeffitsiyenti 4,7 promilleni tashkil etdi. Vafot etganlar soni 2025 yilda 2024 yilning mos davriga nisbatan 2,7 ming nafarga ko‘paygan.

2025 yilda O‘zbekistonda 454,7 ming nafar o‘g‘il bola, 424,9 ming qiz bola tug‘ilgan. Bunda respublika bo‘yicha har 100 qiz bolaga 107 nafar o‘g‘il bola to‘g‘ri kelgan.

Nega aholi kamayyapti?

Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev yillar kesimida O‘zbekistondagi tug‘ilish dinamikasini tahlil qilgan holda, qisqarishni «mavsumiylikka» xos xususiyat sifatida baholagandi.

«Mustaqillikdan yangi asrgacha bo‘lgan iqtisodiy qiyinchilik va tiklanish davrida tug‘ilishning pasayishi odatiy holga aylanib qolgandi. 1992-2000 yillarda faqatgina 1995 yilda tug‘ilish 3,2 foiz o‘sgan bo‘lsa, qolgan barcha yillarda chuqur pasayishi kuzatilgan. Xo‘sh, kuzatilayotgan qisqarish yaqin tariximizda kuzatilgani kabi bir yillikmi yoki uzoq davom etuvchi demografik muammolarning boshlanishimi?

Bu savolga aniq javob topish qiyin, lekin menimcha, hozirgi pasayish chuqur muammolarni ifoda etmaydi. Buning asosiy sababi 1992-2001 yillardagi tug‘ilishning pasayishi hisoblanadi. O‘sha yillarda tug‘ilishlar soni qariyb 30 foizga kamaygan. Masalan, mustaqillikning ilk yillarida 700 mingdan ko‘proq bola tug‘ilgan bo‘lsa, yangi asrga kelib bu ko‘rsatkich 500 minggacha qisqardi. Hozirga kelib mustaqillikning ilk davrida tug‘ilgan insonlar farzand ko‘rish davridan o‘tmoqda va ayni chuqur pasayish davrida tug‘ilganlar mamlakatdagi tug‘ilishlar sonida asosiy rol o‘ynay boshlagan. Bu esa tabiiy ravishda tug‘ilishning kamayishiga olib kelayotgan bo‘lishi mumkin», deya yozgandi Xolboyev.

Urbanizatsiya effekti

Qishloq joylarda tug‘ilishning nisbatan yuqori darajasi ishchi kuchining ko‘payishiga olib keldi va odamlar shaharlarga ko‘chib o‘tdi hamda urbanizatsiya darajasi oshdi. Tug‘ilishlar sonining qisqarayotganiga urbanizatsiyalashuv darajasining kengayishi ham ta’sir qilayotgan bo‘lishi mumkin. Shahar oilalarida bolalar soni an’anaviy ravishda kamroq bo‘ladi. Sababi oddiy: uy-joy qimmat, ta’lim va sog‘liqni saqlash xarajatlari ham yuqori. Shuningdek, ayollar o‘rtasida oliy ta’limga qamrab olinganlik darajasining oshishi va ularning mehnat bozoridagi ishtiroki ortib boryapti. Bu esa kechroq oila qurish yoki farzandlar sonini rejalashtirish tendensiyasini kuchaytiradi. Global miqyosida ham bunday demografik o‘zgarish deyarli barcha rivojlanayotgan mamlakatlarda kuzatilgan.

Umuman olganda, O‘zbekistonda tug‘ilish kamayishi bilan kuzatilayotgan tendensiya ko‘proq tug‘ish yoshidagi insonlar sonining oldingi avlodga nisbatan kamligi bilan izohlanishi mumkin. Pasayish chuqur demografik muammolar yuzaga kelayotganini ko‘rsatmaydi. Butun dunyoda global muammoga aylanib borayotgan aholining keksayish jarayoni tobora ko‘proq mamlakatlarni qamrab olayotgan bir paytda O‘zbekistonning demografik holatida keskin yosharish jarayoni kuzatilyapti.

Mutaxassislar tomonidan aholi sonining o‘sishi eng qimmat kapital sifatida baholanadi. S&P xalqaro agentligining oxirgi hisobotida ham O‘zbekistonning demografik afzalliklarga egaligi qayd etilgandi: aholi tarkibining qariyb 90 foizi mehnat yoshida yoki mehnat yoshidan kichkina bo‘lib, bu taklifga asoslangan o‘sish imkoniyatini yaratadi.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

Soliqdan qarzi bor kambag‘al aholining svetga to‘lov imkoniyati cheklanmaydi

Published

on


16 apreldan Namangan viloyatida boshlanadigan eksperiment nogironligi bo‘lgan shaxslar, boquvchisini yo‘qotgan oilalar, ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan fuqarolar va boshqa imtiyozli toifalar uchun qo‘llanilmaydi, deya ma’lum qildi Soliq qo‘mitasi. Qo‘mita, shuningdek, “abonent hisobida pul bo‘lsa ham svet o‘chaveradi” degan talqinni rad etdi.

Avval xabar berilganidek, 16 apreldan boshlab Namangan viloyatida mol-mulk va yer soliqlari bo‘yicha umumiy summasi 1 mln so‘mdan oshgan qarzdorlikni undirish uchun eksperiment tariqasida elektr energiyasining billing tizimi mexanizmidan foydalanib ko‘riladi.

Soliq qo‘mitasi ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan “svet uchun balansda pul bo‘lsa ham, svet o‘chiriladi” degan mazmundagi talqinni rad etdi.

Qo‘mitaga ko‘ra, soliq qarzdorligi 1 mln so‘mdan oshgan jismoniy shaxslar “bir necha bosqichda ogohlantirilgandan keyin ham qarzdorlikni to‘lamagan taqdirda”, elektr energiyasi o‘chirilmaydi, balki elektr uchun to‘lov qilishga vaqtincha cheklov kiritiladi.

Cheklov aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj quyidagi toifalariga qo‘llanilmaydi:


nogironligi bo‘lgan shaxslar (1 va 2-guruh);
boquvchisini yo‘qotgan oilalar;
ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan fuqarolar;
qonunchilikda belgilangan boshqa imtiyozli toifalar.

“Namangan viloyatida bugungi kunda 1 mln so‘mdan yuqori qarzdorligi mavjud jismoniy shaxslar soni 45,8 ming nafarni tashkil etadi. Bu esa jami 531,2 ming nafar soliq to‘lovchining 8 foizidir”, – deyiladi rasmiy axborotda.

Ulardan qanchasi yuqorida sanab o‘tilgan imtiyozli toifalarga kirmasligi xabarda keltirilmagan.

Mazkur tizim 16 apreldan eksperiment tariqasida Namangan viloyatida yo‘lga qo‘yiladi. Eksperiment natijalaridan kelib chiqib mazkur tajribani boshqa hududlarda joriy etish yoki etmaslik yuzasidan 2026 yil 1 oktyabrga qadar Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritiladi. Ya’ni elektr energiyasining billing tizimi mexanizmi to‘g‘ridan to‘g‘ri barcha hududlarda joriy etilmaydi.

Soliq qo‘mitasining eslatishicha, jismoniy shaxslarning 1 mln so‘mdan yuqori soliq qarzdorligi qonunchilikka muvofiq sud tartibida undirilishi ham mumkin, lekin bu qo‘shimcha davlat boji va ijro yig‘imlariga sabab bo‘ladi.

Eslatib o‘tamiz, 2025 yildan boshlab barcha hududlarda chiqindi qarzdorligi uchun abonentning elektr energiyasiga to‘lov qilish imkoniyatini cheklab qo‘yish yo‘lga qo‘yilgan edi.

2026 yil 1 iyuldan e’tiboran esa, “kvartplata”ni har oyning 15-sanasigacha to‘lamagan mulkdorlar ham elektr energiyasiga to‘lov qilolmay qoladi.

Qayd etish lozim, chiqindi qarzdorligini elektr to‘loviga bog‘lash – qonun orqali yo‘lga qo‘yilgan edi. Soliq va “kvartplata” bo‘yicha qarzlarni ham shu mexanizm orqali undirish masalasi hozircha qonunlarga kiritilmagan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Xitoy Buxoroda 75 mln dollarlik “yashil” energiya loyihasini amalga oshiradi

Published

on


O‘zbekistonda “yashil” energiya ishlab chiqarish va energiya saqlash tizimlarini rivojlantirishga qaratilgan yirik investitsiya loyihalari muhokama qilindi. Xitoyning yetakchi kompaniyalaridan biri Buxoro viloyatida 75 million dollarlik loyihani amalga oshirishga qiziqish bildirdi.

O‘zbekiston Bosh konsulxonasida Xitoyning Soltenia Technology Introduction (STI) kompaniyasi prezidenti o‘rinbosari Xao Jui bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Muloqot chog‘ida mamlakatda quyosh issiqlik energiyasi va zamonaviy energiya saqlash texnologiyalarini joriy etish istiqbollari muhokama qilindi. Qayd etilishicha, STI kompaniyasi ushbu yo‘nalishda dunyodagi yetakchi tuzilmalardan biri hisoblanadi.

Xitoy tomoni Buxoro viloyatida sanoat parki uchun integratsiyalashgan issiqlik va fotoelektrik “yashil” energiya tizimini barpo etishga qiziqish bildirib, mazkur loyihaning umumiy qiymati 75 million AQSh dollarini tashkil etishi ma’lum qilindi.

Shuningdek, kompaniya O‘zbekistondagi sanoat korxonalari va obektlarini quyosh energiyasi bilan ta’minlashga qaratilgan, qiymati 50 million dollarlik yana bir loyihani ham ko‘rib chiqishga tayyorligini bildirdi.

Ushbu tashabbuslar mamlakatimizda “yashil” iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini qo‘llab-quvvatlash, energiya samaradorligini oshirish va hududlarning energetik mustaqilligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

07:15 Agrar yerlar geografiyasi: qaysi davlatlar yetakchi?

Published

on



07:15

Agrar yerlar geografiyasi: qaysi davlatlar yetakchi?



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

ertadan dollar kursi yana oshadi

Published

on


Markaziy bank 2025-yil 18-martdan valyutalarning yangi kursini belgiladi. 

AQSh dollari 37,79 so‘mga oshib, 12 129,01 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 124,53 so‘mga oshdi va 13 968,98 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 175,25 so‘m (+156,80).

Rossiya rubli 147,99 so‘m etib belgilandi (-1,17). 



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

payme’dagi «Keyinroq to‘lash» xizmati nima va u qachon kerak bo‘lishi mumkin?

Published

on


Ba’zida xarid yoki xizmat uchun hoziroq to‘lov qilish kerak bo‘ladi, lekin mablag‘ biroz keyinroq tushishi aniq. Shunday vaziyatlar uchun payme ilovasida “Keyinroq to‘lash” xizmati mavjud. U qanday ishlashi va qaysi paytlarda asqotishini tushuntiramiz.

Bu qanday xizmat?

“Keyinroq to‘lash” — bu payme ilovasidagi xizmat bo‘lib, u to‘lov vaqtida kartangizda mablag‘ bo‘lmasa ham to‘lovni amalga oshirish imkonini beradi.

Xarid haqi darhol to‘lanadi. Sarflangan summani 10 kun ichida qaytarish lozim. Agar ushbu muddatga amal qilinsa, to‘lov summasi oshmaydi. 11-kundan boshlab esa to‘lov summasidan kelib chiqib, xizmat uchun haq hisoblanadi.

Eng muhimi, qo‘shimcha sozlamalarni amalga oshirish shart emas. To‘lov paytida shunchaki “Keyinroq to‘lash” tugmasini bosish kifoya — to‘lov darhol o‘tadi, ilovada esa qaytarilishi kerak bo‘lgan summa va muddat ko‘rinib turadi.

Bu qachon qulay bo‘lishi mumkin:


Kutilmagan vaziyatlar. Masalan, oylik kechiksa yoki karta vaqtincha ishlamay qolsayu, xaridni aynan hozir amalga oshirish kerak bo‘lsa. Hech kimdan qarz so‘rab o‘tirmasdan, “Keyinroq to‘lash” xizmatidan foydalanib to‘lovni amalga oshirish mumkin.
Hamma pullar naqd bo‘lganda. Internet, mobil aloqa yoki TV uchun to‘lov qilish kerak, ammo kartada pul yo‘q. Bunday holda ushbu xizmat orqali to‘lov qilsa bo‘ladi.
Kutilmagan xarajatlar. Kafedagi hisob kutilganidan ko‘proq chiqsa yoki do‘stlar bilan uchrashuvga to‘satdan taklif tushib qolsa, servis orqali to‘lov qilib, mablag‘ni keyinroq qaytarish mumkin.

Ushbu xizmat hamkor — “TBC BNPL” ” MChJ tomonidan taqdim etiladi. Xizmat haqida batafsil ma’lumot bilan payme saytida tanishish mumkin.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.