Dunyodan
Afg’onistonda xizmat qilish uchun hayotini xavf ostiga qo’ygan yagona amerikaliklar emas edi.
Frank Gardner BBC xavfsizlik bo’yicha muxbir
PA ommaviy axborot vositalari
Bomba devorlari, raketa hujumlari, oldinga ishlovchi bazalar (FOB), qo’lda yasalgan portlovchi qurilmalar (IED) … va kafeteryadagi uzun navbatlar. 2001-2021-yillarda Afg‘onistonga har qanday vazifada jo‘natilgan har bir kishi o‘sha kunlarni yorqin xotirasida qoladi.
Qandahor, Kobul yoki Kamp Bastionga parvoz qilish bilan boshlandi. Bu Qirollik havo kuchlari samolyoti uchun uzoq, sekin, yorug’liksiz tushish yoki C-130 tashish uchun tirbandlik bo’lishi mumkin. Ikkala holatda ham maqsad Tolibonning “yer-havo” raketalari tomonidan havodan uchib ketmaslik edi.
Yigirma yil davomida AQShning yordam soʻroviga javoban oʻnlab mamlakatlardan minglab harbiylar, ayollar va tinch aholi Afgʻonistonga joʻnatilgan.
Bu chaqiriq NATO Nizomining 5-moddasiga asoslanib qilingan – bu NATOning 77 yillik tarixida yagona bo’lgan – bir a’zo davlatga qilingan hujum barchaga qilingan hujum deb hisoblanadi.
Afg’onistonda Tolibon tomonidan panoh topgan Al-Qoida Nyu-Yorkdagi egizak minoralar va Vashingtondagi Pentagonga o’ralgan samolyotlarni uchirib, 3000 ga yaqin odamni o’ldirganida, Qo’shma Shtatlar 11-sentabrdagi vayronkor xurujlardan ovora edi.
AQSh harbiylari, Markaziy razvedka boshqarmasi va Afg’oniston Shimoliy alyansining birgalikdagi sa’y-harakatlari natijasida Tolibon tezda hokimiyatdan olib tashlandi.
Qirollik dengiz piyoda askarlari Britaniya maxsus kuchlari bilan tog‘lar bo‘ylab al-Qoida qoldiqlarini ta’qib qilish uchun birlashdilar, biroq hammasi Al-Qoida qoldiqlarini ovlash bilan bog‘liq bo‘ldi, chunki ko‘pchilik xavfsiz joyga qochib, Pokistonda qayta to‘plandi.
Oradan 10 yil o‘tib, AQSh harbiy-dengiz kuchlarining SEAL Team Six maxsus kuchlari Al-Qoida yetakchisi Usama bin Lodinni Pokistonning Abbotobod shahridagi villasida kuzatib borishdi.
AQSh boshchiligidagi “Ozodlik” operatsiyasi deb nomlangan operatsiyaning dastlabki ikki yili nisbatan tinch o‘tdi. 2003 yil oxiriga kelib, Amerikaning diqqati Iroqqa qaratildi, biz uchrashgan amerikalik harbiylar hatto Afg’onistonni “unutilgan operatsiya” deb ham tilga boshladilar. Ammo bu hali ham xavfli edi.
Yomg‘irga botgan Qandahor aviabazasidan men Ruminiya qo‘shinlarining navbatdagi pistirmadan ehtiyot bo‘lib, asabiy tarzda sovet davridagi zirhli mashinalarda patrulga o‘tayotganini kuzatdim.
BBC ekipaji va men Black Hawk vertolyotini AQShning Paktika tog‘li provinsiyasidagi olis olis o‘t o‘chirish stantsiyasiga uchib borar ekanmiz, “Siz hozirgina yer yuzidagi eng yomon joyga yetib keldingiz”, deb xursand bo‘lishdi.
Albatta, Tolibon quyosh botgandan keyin bazaga Xitoyda ishlab chiqarilgan raketalarni otgan, ular pora yoki majburlangan dehqonlar tomonidan ekilgan deb aytishadi.
2006-yilda Britaniya Afgʻonistonning avvallari nisbatan tinch boʻlgan qismi boʻlgan Hilmand viloyatiga qoʻshin kiritgach, hammasi oʻzgardi.
Tolibon o‘z niyatlarini ochiq-oydin bildirgan. Agar kelsang jang qilamiz, deyishdi.
Biroq, o’sha paytdagi Britaniya hukumati 3-desantchilar hozirda qatnashayotgan janglarning shafqatsizligidan hayratda qolgandek tuyuldi va ingliz parashyutchilari bazani egallab olishlariga yo’l qo’ymaslik uchun “xavfli yondashuv” deb atalgan darajada pozitsiyani minomyot va artilleriya o’qlari bilan bombardimon qildilar.
Keyingi sakkiz yil davomida, ya’ni 2014-yilda janglar tugaguniga qadar, Afg’onistonda xizmat qilish uchun hayoti va oyoq-qo’llarini xavf ostiga qo’ygan yagona amerikaliklar emas edi.
Inglizlar, kanadaliklar, daniyaliklar va estonlar eng og‘ir janglarni Qandahor va Hilmand viloyatlarida o‘tkazdilar. Shuningdek, 20 yildan ortiq jang qilib, halok bo‘lgan ko‘p afg‘onlarning jasorati va fidoyiliklariga e’tibor bermaslik ham hurmatsizlik bo‘lar edi.
Men “jangovar” dedim, lekin ko’pchilik askarlarning eng katta qo’rquvi yashirin portlovchi qurollardan yoki aql bilan yashiringan qo’lbola portlovchi qurilmalardan edi. Albatta, Tolibon erning har bir qarichini bilar va o‘z qo‘shinlari sug‘orish kanallari va kanallarini qayerdan kesib o‘tishlari va shunga mos ravishda bomba qo‘yishlari kerakligini oldindan bashorat qila olgan.
Ko’z ochib yumguncha, yorug’lik va qora tutunning ko’r-ko’rona chaqnashida, hatto 20 yoshli sog’lom, sog’lom odam ham amputatsiyalar va hayotini yakunlashi yoki halokatli tarzda o’zgartirishi mumkin bo’lgan boshqa ko’plab asoratlarga duch kelishi mumkin.
Bu IEDlar shunchalik keng tarqalgan ediki, askarlar patrullik qilayotgan FOBlarning (oldinga operatsiya bazalari) darvozasidan chiqib ketishar va agar ular urishsa, tizzasidan yuqorisi o’rniga tizzadan pastga amputatsiya qilinishini so’rashardi.
O‘shandan beri men uchratgan, dahshatli yo‘qotish va musibatlarga qaramay, vayron bo‘lgan hayotini tiklay olgan insonlarning jasorati va matonati ham kamtarlik, ham hayrat uyg‘otadi.
Bular 11-sentabr xurujlaridan so‘ng Amerikaning yordam so‘roviga javob bergan odamlarning bir nechtasi.
Mamlakat prezidentining qandaydir tarzda urushdan qochish taklifi milliy g’azabni keltirib chiqargan bo’lsa ajab emas.
Isroil harbiylari Livan janubida “cheklangan va maqsadli” quruqlikdagi operatsiyani boshlaganini e’lon qildi. SAHAL bayonotiga ko’ra, operatsiya Livan janubidagi Hizbulloh pozitsiyalari va infratuzilmasiga qarshi olib borilgan.
SAHAL bayonotiga ko’ra, operatsiyadan maqsad frontdagi mudofaa hududlarini mustahkamlash, terror infratuzilmasini yo’q qilish, u erda faoliyat yuritayotgan ekstremistlarni yo’q qilish va shimoliy Isroil aholisi uchun qo’shimcha xavfsizlik qatlamini yaratishdir.
2-mart, Hizbulloh Isroilga raketa hujumlarini boshlaganidan beri keskinlik kuchaygan. Keyin Isroil Livan hududini kuchli havo va artilleriya bombardimon qila boshladi. Ushbu qo’shimcha hujumlar Livandagi yuz minglab odamlarni uy-joyidan haydab chiqardi va qurbonlar soni ortib ketdi, deb xabar beradi Reuters.
Sahar, Hizbullohni Eron homiyligida urushda qatnashgan tashkilot deb atadi va Isroil tinch aholiga tahdidlarga toqat qilmasligini ta’kidladi.
Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxan Vader NATOning Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochishdagi roli haqida o‘ylamasligini aytdi.
Uning aytishicha, NATO bu yo‘nalishda hech qanday qaror qabul qilmagan va bo‘g‘oz uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi kutilmaydi. Vadehr bu haqda Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlarining Bryusseldagi uchrashuvi oldidan bayonot berdi.
Shu bilan birga, u Yevropa Ittifoqida Hormuz boʻgʻozi boʻyicha aniq chora-tadbirlar muhokama qilinayotganini, biroq hozircha aniq qarorlar qabul qilinmaganini aytdi.
“Germaniya bu muammoni harbiy yoʻl bilan emas, balki diplomatik yoʻl bilan hal qilishni qoʻllab-quvvatlashda davom etmoqda”, dedi Vadehru.
Germaniya tashqi ishlar vazirligi rahbarining aytishicha, Yaqin Sharqdagi voqealar Eronning Turkiya hududiga uchuvchisiz uchoqlari hujumi va NATO havo hujumidan mudofaa tizimlarining tutib olishi fonida ham hozirda NATO uchun bevosita tahdid solmaydi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Prezident Tramp NATO davlatlarini Hurmuz bo‘g‘ozini ochiq saqlashda yordam berishga chaqirib, agar ochiq bo‘lmasa, ittifoqni “juda yomon kelajak” kutayotganini aytgan edi.
Milliy iqtisodiy kengash raisi Kevin Xassettning aytishicha, Tramp maʼmuriyatining Eronga hujumi Qoʻshma Shtatlarga kamida 12 milliard dollar zarar keltirgan. Uning aytishicha, hozircha ma’muriyatda zarur mablag‘ bor.
Xassettning aytishicha, Boshqaruv va byudjet idorasi kelajakda Kongressdan qo’shimcha mablag’ talab qilish yoki so’rash masalasini ko’rib chiqadi.
Avvalroq Pentagon Kongressdagi yopiq majlisda urushning dastlabki olti kunida urush 11,3 milliard dollardan ko‘proq zarar ko‘rganini ma’lum qilgan edi. Ushbu hisob-kitobning asosiy qismi o’q-dorilar va raketalarga tegishli edi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSh Mudofaa vazirligi Kongressdan raketa zahiralarini to‘ldirish uchun 11 milliard dollar ajratishni so‘ragani xabar qilingan edi.
Eron Milliy Xavfsizlik Oliy Kengashi kotibi Ali Larijoniyning aytishicha, AQSh va Isroil hujumlari boshlanganidan beri hech bir islomiy davlat Eronni qo’llab-quvvatlamagan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash va tashqi tahdidlarga qarshi kurashish uchun islom olami birlashishi zarur.
Ali Larijoniy olti banddan iborat maktubida Eron qarshilik ko‘rsatishda davom etayotgani va islomiy hukumatning o‘z xalqini qo‘llab-quvvatlamaslik harakati Islomning mohiyatiga zid ekanini ta’kidladi.
“Ba’zi davlatlar bundan ham uzoqroqqa borib, Eron Amerika bazalariga, Amerika va Isroil manfaatlariga hujum qilgani uchun bizning dushmanimiz, deb da’vo qilmoqda! Mamlakatlaringizdagi Amerika bazalari Eronga qarshi hujumlar boshlaganini kuzatib o’tiramizmi?!”
Ular bahona izlaydilar. Bugun bu jangning bir tomonida AQSh va Isroil, boshqa tarafda musulmon Eron va qarshiliklar. Siz qaysi tarafdasiz?” dedi Ali Larijoniy.
U islom olamining kelajagini qayta ko‘rib chiqishga chaqirib, “AQSh hech qachon sizga sodiq bo‘lmaydi, Isroil esa sizning dushmaningizdir” dedi.
28 fevral kuni ertalab AQSh va Isroil Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni boshladi. Ushbu hujum natijasida Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy halok bo’ldi. Bunga javoban Eron Fors ko‘rfazidagi Amerika nishonlariga, jumladan Birlashgan Arab Amirliklari va Qatarga hujum qildi.
Reuters agentligiga ko‘ra, Eron Hindistondan qo‘lga olingan tankerni ozod qilishni talab qilgan.
Eron kemalarning Hormuz boʻgʻozida xavfsiz harakatlanishi uchun muzokaralar doirasida fevral oyida Hindiston tomonidan qoʻlga olingan uchta tankerni ozod qilishni talab qilgan edi. Bu haqda Reuters xabar berdi.
Rasmiy manbalarga ko‘ra, Tehron kemaning qo‘yib yuborilishini Hindistonga tegishli yoki Hindistonga bog‘langan kemalar Fors ko‘rfazi bo‘ylab xavfsiz tranzit qilish imkoniyati bilan bog‘lamoqda.
Ma’lumotnoma: “Asphalt Star”, “Al Jaffia” va “Stella Ruby” tankerlari 5 fevral kuni Hindiston suvlarida langar qo‘ydi. Ushbu kemalar shaxsiy ma’lumotlarni yashirish yoki soxtalashtirish va noqonuniy kemadan kemaga o’tkazishda gumon qilinmoqda. Hozirda uch tanker Mumbay yaqinida hibsga olingan.
Eron hukumati, shuningdek, Hindistondan ma’lum dori-darmonlar va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishni so’radi, dedi rasmiylar. Dushanba kuni Eronning Nyu-Dehlidagi elchisi Hindiston Tashqi ishlar vazirligi vakillari bilan hozirgi vaziyatni muhokama qildi.
Chilonzorda Al-Xorazmiy ko‘chasining bir qismi yopiladi
Toshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
Coca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
-
Dunyodan2 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Turk dunyosi4 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Siyosat1 day agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Jamiyat4 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident
-
Iqtisodiyot2 days agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Iqtisodiyot4 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
-
Iqtisodiyot2 days agoQashqadaryo viloyati ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantiriladi