Video: Eron poytaxti Tehronda norozilik namoyishlari avj oldi

Videolarda ko‘p sonli namoyishchilarning Eron poytaxti va boshqa shaharlari bo‘ylab o‘tayotgani, ruhoniy rejim muxoliflarining so‘nggi yillardagi eng katta kuch namoyishi sifatida tasvirlangani aks etgan.

Payshanbaga o‘tar kechasi Tehron va ikkinchi Mashhad shahrida xavfsizlik kuchlari tomonidan tarqatilmagan tinch namoyishlar BBC Fors tomonidan ko‘rilgan kadrlarda ko‘rinadi.

Keyin monitoring guruhlari butun mamlakat bo’ylab internet o’chirilgani haqida xabar berishdi.

Kadrlarda namoyishchilarning Eron oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiyni ag‘darish va shohning surgundagi o‘g‘li Rizo Pahlaviyni qaytarishni talab qilayotgani, u o‘z tarafdorlarini ko‘chaga chiqishga chaqirayotgani eshitiladi.

Eron pul birligining qulashi ortidan g’azablangan tartibsizliklar ketma-ket 12 kundirki Eronning barcha 31 viloyatidagi 100 dan ortiq shahar va aholi punktlariga tarqaldi, deya xabar beradi inson huquqlari tashkilotlari.

AQShda joylashgan Inson Huquqlari Faollari Axborot Agentligi (HRANA) kamida 34 nafar namoyishchi va sakkiz nafar xavfsizlik xodimi halok boʻlgan, yana 2270 nafar namoyishchi hibsga olingan.

Qarorgohi Norvegiyada joylashgan Eron Inson Huquqlari Observatoriyasi (IHR) xavfsizlik kuchlari tomonidan kamida 45 namoyishchi, jumladan, sakkiz bola halok bo‘lganini aytdi.

BBC Forsia 22 kishining o‘limi va shaxsini tasdiqladi, Eron hukumati esa olti nafar xavfsizlik xodimining o‘limi haqida xabar berdi.

Payshanba kuni kechqurun ijtimoiy tarmoqlarda joylashtirilgan va BBC Fors tomonidan tasdiqlangan videoda ko‘p sonli namoyishchilar mamlakat shimoli-sharqidagi Mashhaddagi asosiy yo‘l bo‘ylab harakatlanayotgani aks etgan.

“Yashasin Shoh”, “Bu oxirgi jang! Pahlaviy qaytadi” degan hayqiriqlar eshitiladi. Va bir vaqtning o’zida bir nechta erkak yo’l o’tkazgichga chiqib, unga o’rnatilgan kuzatuv kameralariga o’xshash narsalarni olib tashlaganini ko’rishdi.

Yana bir videoda ko‘p sonli namoyishchilar sharqiy Tehrondagi asosiy yo‘l bo‘ylab ketayotgani va shahar shimolidagi kichik yig‘ilishda “Yashasin Shoh” va “Diktatorga o‘lim” (Xameneiyga ishora) degan hayqiriqlar eshitilishi mumkin edi.

Namoyishchilar shimoliy Babol shahrining bosh maydonida “Yashasin Shoh” deb hayqiyotgani ham suratga olindi.

1979 yilgi islom inqilobida otasi hokimiyatdan ag‘darilgan va Vashingtonda yashovchi Rizo Pahlaviy eronliklarni “birlashgan front sifatida ko‘chaga chiqib, talablarimizni baqirishga” chaqirganidan ko‘p o‘tmadi.

Eron davlat matbuoti payshanba kungi tartibsizliklar ko’lamini kamaytirdi. Ayrim hollarda ular norozilik namoyishlari bo‘layotganini to‘g‘ridan-to‘g‘ri inkor etib, bo‘m-bo‘sh ko‘chalar aks etgan videolarni joylashtirgan.

Avvalroq g‘arbiy Ilam viloyatidagi kichik Lomar shahridan olingan kadrlarda olomon “artilleriya, tanklar, feyerverklar, mullalar ketmoqda” deb hayqiyotgani aks etgan, bu din arbobiga ishora. Boshqa kadrlarda odamlar o‘g‘irlik sodir bo‘lgan ko‘rinishdagi bank tashqarisida qog‘ozlarni havoga uloqtirganini ko‘rish mumkin.

Boshqa videolarda kurdlar yashovchi Ilam viloyati, shuningdek, Kirmonshoh va Loriston viloyatlaridagi ko‘plab shahar va aholi punktlarida ko‘plab do‘konlar yopilgani ko‘rsatilgan.

Bu mintaqada norozilik namoyishlarini bostirishga javoban surgundagi kurd isyonchilari tomonidan umumiy ish tashlash chaqiriqlaridan keyin sodir bo’ldi.

Zo’ravonliklar Iram, Kirmonshoh va Loriston viloyatlarida xavfsizlik kuchlari tomonidan kamida 17 namoyishchining o’limiga sabab bo’ldi, ularning aksariyati kurdlar yoki Lor etnik ozchiligi vakillaridir, deydi kurdlarning inson huquqlarini himoya qilish tashkiloti Hengau.

Chorshanba kuni Eron g‘arbidagi bir qancha shahar, qishloq va boshqa hududlarda namoyishchilar va xavfsizlik kuchlari o‘rtasida shiddatli to‘qnashuvlar bo‘lib o‘tdi.

IHR o’sha kun tartibsizliklarning eng halokatli kuni bo’lgan, butun mamlakat bo’ylab 13 namoyishchi o’lganini tasdiqladi.

“Dalillar shuni ko‘rsatadiki, tazyiqlar ko‘lami kundan kunga zo‘ravonlik va keng miqyosga aylanib bormoqda”, — dedi guruh direktori Mahmud Amili Mog‘addam.

Xengorning aytishicha, chorshanbaga o‘tar kechasi shimoliy Gilan viloyatining Kosike Bijar shahrida ikki namoyishchi xavfsizlik kuchlari tomonidan otib o‘ldirilgan.

Eronning Inqilobiy gvardiyaga yaqin yarim davlat axborot agentligi Fars chorshanba kuni ham uch politsiyachi halok bo’lganini xabar qildi.

Gazetaning yozishicha, janubi-g‘arbiy Loudegan shahrida ikki kishi “qo‘zg‘olonchi” guruh qurollilari tomonidan otib o‘ldirilgan, uchinchisi esa Tehron g‘arbidagi Marad o‘lkasida “tartibsizliklarni bostirishga urinayotganda” pichoqlab o‘ldirilgan.

×

Mashhaddan olingan videoda namoyishchilarning “Yashasin Shoh” deb hayqirganini eshitish mumkin.

Payshanba kuni AQSh prezidenti Donald Tramp Eron hukumati namoyishchilarni o‘ldirsa, harbiy aralashuv bilan tahdid qilganini yana bir bor ta’kidladi.

“Men ularga aytdimki, agar ular tartibsizliklar paytida odamlarni o’ldirishni boshlasalar. Ularda tartibsizliklar ko’p bo’ladi, lekin shunday qilishsa, biz ularga juda qattiq zarba beramiz”, dedi u The Hugh Hewitt Show telekanaliga bergan intervyusida.

Eron prezidenti Masud Pezeshkian avvalroq xavfsizlik kuchlarini tinch namoyishlarga qarshi kurashda “o‘ta vazminlik” ko‘rsatishga chaqirgan edi. “Har qanday zo’ravonlik yoki majburlash harakatlaridan qochish kerak”, deyiladi bayonotda.

Eron oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiy shanba kuni rasmiylar “namoyishchilar bilan gaplashishi”, lekin “o‘z o‘rniga tartibsizliklarni joylashtirishi” kerakligini aytdi.

Norozilik namoyishlari 28-dekabr kuni boshlangan bo‘lib, do‘kon sotuvchilari Tehron ko‘chalariga chiqib, Eron valyutasi rialning ochiq bozorda yana AQSh dollariga nisbatan kursi keskin tushib ketganidan g‘azabini bildirishgan.

Eronning yadroviy dasturi bilan bog‘liq sanksiyalar iqtisodiyotga og‘irlik qilib, hukumatning noto‘g‘ri boshqaruvi va korruptsiya tufayli rial o‘tgan yil davomida eng past darajaga tushdi va inflyatsiya 40% gacha ko‘tarildi.

Ko’p o’tmay, boshqa shaharlarga tarqala boshlagan norozilik namoyishlariga universitet talabalari ham qo’shildi, olomon ko’pincha ruhoniy rejimni tanqid qiluvchi shiorlarni eshitdi.

Norozilik namoyishlari 2022-yildagi qoʻzgʻolondan beri hijobni notoʻgʻri kiymaganlikda gumon qilinib, axloq politsiyasi tomonidan hibsga olingan yosh kurd ayol Mahsa Aminining hibsda oʻlimi sabab boʻlgan eng keng tarqalgan namoyish boʻldi. Oxirgi bir necha oy ichida, inson huquqlari tashkilotlariga ko‘ra, xavfsizlik kuchlari tomonidan 550 dan ortiq odam o‘ldirilgan, 20 ming kishi hibsga olingan.

Islom inqilobidan keyingi eng yirik norozilik namoyishlari 2009 yilda, o‘shanda millionlab eronliklar munozarali prezidentlik saylovlariga javoban yirik shaharlarda ko‘chalarga chiqqan edi. Oqibatda bostirilish chog‘ida o‘nlab muxolifat tarafdorlari o‘ldirildi, minglab odamlar hibsga olindi.

Source link