Iqtisodiyot
O‘zbekiston aholisi oziq-ovqatga daromadining 1/3 qismini sarflamoqda – tahlil
Tahlilga ko‘ra, mamlakatda xarajatlarning asosiy qismi muhim ehtiyojlar – oziq-ovqat va uy-joyga yo‘naltirilyapti. Kiyim-kechak, transport, sport va ko‘ngilochar mashg‘ulotlarga esa ancha kam mablag‘ sarflanmoqda.
O‘zbekistonda oziq-ovqatga oila budjetining qariyb uchdan bir qismi – 30 foizi sarflanadi, bu esa oziq-ovqatni mintaqaning barcha mamlakatlari orasida qimmat xarajat turiga aylantiradi. Bu haqda Numbeo ma’lumotlari dalolat bermoqda.
Qayd qilinishicha, O‘zbekistonda 4 to‘rt kishilik oilaning bir oylik hisoblangan xarajatlari ijara haqini hisobga olmaganda qariyb 21 mln so‘mni tashkil etadi. Bir kishi uchun taxminiy oylik xarajatlar ijara to‘lovisiz 5,6 mln so‘mni tashkil etadi. O‘zbekistonda yashash narxi AQShga nisbatan o‘rtacha 60,6 foizga past. O‘zbekistonda ijara haqi AQShga nisbatan o‘rtacha 68,9 foizga past.
Numbeo platformasi ma’lumotlariga ko‘ra, MDH mamlakatlari aholisining xarajatlari tarkibi shuni ko‘rsatadiki, oila budjetining asosiy qismi oziq-ovqat va uy-joyga sarflanadi.
Ushbu mamlakatlarda xarajatlarning asosiy qismi muhim ehtiyojlar – oziq-ovqat va uy-joyga yo‘naltiriladi. Kiyim-kechak, transport, sport va ko‘ngilochar mashg‘ulotlarga esa ancha kam mablag‘ sarflanayotgani hududdagi oilalar hayotiy ehtiyojlarni qondirishga ko‘proq majbur bo‘layotganidan dalolat beradi.
Tojikistonda oziq-ovqat xarajatlari mintaqada eng yuqori – budjetning 37,1 foizi, bu esa oziq-ovqatni xarajatlarning asosiy qismiga aylantiradi.
Qirg‘iziston va Qozog‘istonda ham manzara o‘xshash: oziq-ovqat va uy-joyga budjetning deyarli yarmi to‘g‘ri keladi. Qirg‘izistonda ovqatlanish 28,5 foizni, uy-joy ijarasi 25,9 foizni, Qozog‘istonda esa bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 29,6 foiz va 23,3 foizni tashkil etadi. Ikki mamlakatdagi restoranlarga budjetning 15 dan 18 foizigacha, transportga – taxminan 10-14 foiz, kommunal xizmatlarga – ko‘pi bilan 5 foiz sarflanadi.
Turkmaniston va O‘zbekistonda ham oziq-ovqat va uy-joy xarajatlari yetakchi o‘rinlarni egallaydi – mos ravishda 35,1 va 30 foiz. Biroq, Turkmanistonda kommunal to‘lovlar ulushi (12,8 foiz), O‘zbekistonda esa sport va dam olish xarajatlari (7,2 foiz) yuqori bo‘lib, bu Markaziy Osiyodagi eng yuqori ko‘rsatkichdir.
Agar MDH boshqa mamlakatlari bilan taqqoslaydigan bo‘lsak, xarajatlar tarkibi o‘xshashligicha qoladi. Rossiyada ovqatlanish 29 foiz, uy-joy ijarasi 21,8 foiz, restoranlar 17,6 foizni tashkil etadi. Belarusda bu ulushlar mos ravishda 29,3 foiz, 22,9 foiz va 19,2 foizni tashkil etadi.
Ozarboyjon va Armanistonda ham oziq-ovqat, ijara va restoranlar asosiy xarajatlar bo‘lib qolmoqda – ular birgalikda oila budjetining 60 foizdan ortig‘ini tashkil etadi.
2025 yilda O‘zbekistonda 178 trln so‘mdan ko‘proq soliq va bojxona imtiyozlari taqdim etildi. Xususan, Uzbekistan GTL 2,8 trln so‘mlik, Uzbekistan Airways 2,4 trln so‘mlik, O‘zbekneftgaz esa 1,7 trln so‘mlik soliq imtiyozidan foydalangan. Tabiiy gazni markazlashgan tartibda xarid qilish va sotish funksiyasini bajaruvchi UzGasTrade’ga eng ko‘p bojxona imtiyozlari berilgan – 2,1 trln so‘m. Shuningdek, temiryo‘l relslari uchun temirbeton shpal ishlab chiqaruvchi RWS Optimum – 1,4 trln so‘mlik, Enter Engineering Qorao‘zak IES 1,1 trlnlik bojxona imtiyozidan bahramand bo‘lgan.
Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Soliq va Bojxona qo‘mitalaridan olingan ma’lumotlar asosida soliq to‘lovchilarning 2025 yil yakuni bo‘yicha soliq va bojxona imtiyozlaridan foydalanish holatlarini tahlil qildi.
O‘tgan yilda umumiy soliq va bojxona imtiyozlari qiymati 178,1 trln so‘mni (2023 yilda 127,1 trln so‘m, 2024 yilning birinchi yarmida 63,4 trln so‘m) tashkil etgan. Ya’ni shuncha mablag‘ korxona va tashkilotlarning ixtiyorida qoldirilgan.
178,1 trln so‘m imtiyozdan 119 trln so‘m soliq, 59,1 trln so‘mini bojxona imtiyozlari tashkil etadi.
Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari hamda banklardan tashqari eng ko‘p imtiyozdan foydalangan tashkilot – Uzbekistan GTL. Kompaniyaga 2,8 trln so‘mlik soliq imtiyozlari berilgan. Keyingi o‘rinlarda Uzbekistan Airways (2,4 trln so‘m) va O‘zbekneftgaz (1,7 trln so‘m). Kuchli beshlikdan O‘zbekiston temiryo‘llari (1,1 trln so‘m) hamda UzAuto Motors (899 mlrd so‘m) ham joy olgan.
O‘zbekistonda tabiiy gazni markazlashgan tartibda xarid qilish va sotish funksiyasini bajaruvchi UzGasTrade 2025 yilda eng ko‘p bojxona imtiyozlaridan foydalangan – 2,1 trln so‘m. Shuningdek, temiryo‘l relslari uchun temirbeton shpal ishlab chiqaruvchi RWS Optimum’ga – 1,4 trln so‘m, Enter Engineering Qorao‘zak IES’ga 1,1 trln so‘m imtiyoz berilgan.
Doimiy ravishda bojxona imtiyozidan eng ko‘p foydalangan 5 ta tashkilotning 4 tasi Enter Engineering’ga aloqador tuzilmalar. Ular 1,8 trln so‘mdan ortiq imtiyozdan foydalangan.
Shuningdek, 2025 yil davomida Markaziy Osiyo – Xitoy gaz quvurlari tarmog‘ining O‘zbekistondan o‘tgan qismi operatori – Asia Trans Gas 860 mlrd so‘mlik, My Freighter MChJ 660 mlrd so‘mlik, Humo to‘lov tizimi 542 mlrd so‘mlik soliq imtiyozidan, Trest 12 qurilish kompaniyasi 519 mlrd so‘mlik, Gorilla Energy MChJ esa 414 mlrd so‘mlik bojxona imtiyozidan bahramand bo‘lgan.
2026-yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 156,3 trln so‘mni tashkil etdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, mazkur ko‘rsatkich 2025-yilning shu davriga nisbatan 29,6 foizga oshgan. Investitsiyalarning o‘sishi iqtisodiyot va ijtimoiy sohalarni rivojlantirishga qaratilgan faollik ortib borayotganini ko‘rsatadi.
Investitsiyalar tarkibida eng katta ulush xorijiy investitsiyalar va kafolatlanmagan xorijiy kreditlarga to‘g‘ri keldi — 107,6 trln so‘m.
Shuningdek, korxonalarning o‘z mablag‘lari hissasi 20,5 trln so‘mni tashkil etgan. O‘zbekiston Respublikasi kafolati ostidagi xorijiy kreditlar esa 10,8 trln so‘mga teng bo‘lgan.
Aholi mablag‘lari 8,7 trln so‘mni, tijorat banklari kreditlari va boshqa qarz mablag‘lari 4,2 trln so‘mni tashkil etgan. Respublika budjeti hisobidan 3,9 trln so‘m, Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi hisobidan esa 566,3 mlrd so‘m investitsiya kiritilgan.
Iqtisodiyot
«WAY II MANAGEMENT» MChJ investitsiya platformalari sohasidagi tartibga solish qumdoniga qabul qilindi
2026 yil 29 aprel kuni O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi «WAY II» kompaniyasini investitsiya platformalari yo‘nalishi bo‘yicha «Tartibga solish qumdoni» maxsus huquqiy rejimi ishtirokchisi sifatida ro‘yxatga oldi. Kompaniya mazkur sohada ushbu rejimning birinchi ishtirokchisiga aylanib, O‘zbekiston Respublikasining zamonaviy investitsiya bozorini rivojlantirish uchun yangi istiqbollar ochmoqda.
«Tartibga solish qumdoni» — bu amaldagi bozor sharoitida moliyaviy innovatsiyalarni joriy etish va sinovdan o‘tkazish imkonini beruvchi maxsus mexanizmdir. Investitsiya platformalari sohasi uchun bu rejim fond bozoriga chiqishi murakkab yoki hali erta bo‘lgan kichik va o‘rta biznes loyihalariga investorlardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri kapital jalb qilish imkoniyatini yaratadi.
WAY II kompaniyasi investorlar hamda tadbirkorlik sub’yektlarini yagona tizimda birlashtiradigan WAY INVEST investitsion raqamli platformasi operatori sifatida faoliyat yuritishni rejalashtirmoqda. Way Invest mobil ilovasi orqali foydalanuvchilar smartfon yordamida investitsiya kiritish, investitsiya portfelini real vaqt rejimida kuzatish va o‘z aktivlarini samarali boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan o‘rganishlarda yuqori likvidli mahsulotlarni birja savdolari orqali sotish tartiblari buzilgani aniqlandi. Umumiy hisobda 1 mlrd 249 mln so‘m miqdorida asossiz daromad olingani qayd etildi.
Ma’lum qilinishicha, ayrim xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar mahsulotlarni birja orqali emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar asosida sotgan. Bu esa «Raqobat to‘g‘risida»gi qonun va Vazirlar Mahkamasining 170-son qarori talablariga zid hisoblanadi.
Qo‘mita tomonidan ushbu holatlar yuzasidan tegishli tartibda ishlar qo‘zg‘atilib, qonunbuzilishlarni bartaraf etish hamda kelgusida takrorlamaslik bo‘yicha majburiy ko‘rsatmalar berilgan.
Andijon viloyatida «VODIY SANOAT FAXRI» MChJ tomonidan birja savdolari talablari buzilib, 133,8 mln so‘m asossiz daromad olingani aniqlandi. Korxonaga nisbatan jarima qo‘llash bo‘yicha qaror qabul qilindi.
Buxoro viloyatida «JR COTTON» MChJ 970 mln so‘mdan ortiq mahsulotni birjaga chiqarmasdan sotgani ma’lum bo‘ldi. Namanganda esa 14 ta korxonada qonunbuzilish holatlari qayd etildi, 11 tasiga nisbatan ishlar qo‘zg‘atildi.
Navoiy, Surxondaryo va Qoraqalpog‘istonda ham o‘xshash holatlar kuzatilib, «DYNAMIC ELECTRONICS», «Denov chorvachilik omuxta yem» va «ELLIKQAL’A OLTIN TOLASI KLASTERI» MChJlarda asossiz daromad holatlari aniqlandi.
Qashqadaryo viloyatida «Mirishkor ratex tekstil» MChJda 584,9 mln so‘m asossiz daromad olingani qayd etildi. Bu holatlar birja savdolarida shaffoflik talablari to‘liq bajarilmayotganini ko‘rsatadi.
Adliya vazirligi pay fondlarining yagona reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risidagi idoraviy hujjatni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi. Mazkur hujjat 29-aprel kuni 3825-raqam bilan rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan.
Yangi tartib pay fondlarining reyestrini shakllantirish, yuritish va unga o‘zgartirish kiritish mexanizmlarini belgilaydi. Shuningdek, pay fondlarini reyestrdan chiqarish hamda ularga oid ma’lumotlarni taqdim etish tartibi ham aniq ko‘rsatib berilgan.
Qonunchilikka muvofiq, pay fondi investitsiya faoliyatini amalga oshirish maqsadida kamida ikki nafar investorning pul mablag‘lari birlashtirilishi asosida tashkil etiladi. Ushbu mablag‘lar ishonchli boshqaruvga topshiriladi.
Pay fondi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi tomonidan yagona reyestrga kiritilganidan so‘ng rasman tashkil etilgan deb hisoblanadi. Shu bilan birga, tegishli ma’lumotlar agentlikning rasmiy veb-saytida e’lon qilinadi.
Reyestrga kiritish uchun pay fondining ishonchli boshqaruvchisi belgilangan hujjatlar to‘plamini taqdim etadi. Ular qatorida ariza, ishonchli boshqaruv shartnomasi nusxasi va boshqa zarur materiallar bor.
Agentlik ariza kelib tushganidan so‘ng 7 ish kuni ichida qaror qabul qiladi. Bunday tizim orqali bozor ishtirokchilari haqidagi ma’lumotlar markazlashtiriladi.
Ma’lumot uchun: Pay fondi — jismoniy va yuridik shaxslarning mablag‘larini birlashtirib, professional boshqaruv orqali investitsiya qilishga qaratilgan moliyaviy instrument hisoblanadi. Fond aktivlari aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa moliyaviy vositalarga joylashtiriladi. Investorlar fonddagi o‘z ulushiga mutanosib ravishda daromad oladi.
Qirg‘iziston xavfsizlik xizmatining sobiq rahbari Qamchibek Tashiyev hokimiyatni tortib olishga urinishda ayblanmoqda
AQSh o’z vatanida ta’qibga uchragan odamlarga vizani to’xtatdi
Avstriya yangi tranzit kelishuviga binoan afg‘on muhojirlarini O‘zbekiston orqali deportatsiya qilishni rejalashtirmoqda
-
Siyosat4 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Siyosat4 days agoToshkentda yirik hududlarda issiq suv taʼminoti 5 kunga toʻxtatilganini maʼlum qildi
-
Jamiyat5 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
-
Siyosat2 days agoOʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
-
Siyosat2 days agoOʻzbekiston Davlat investitsiya jamgʻarmasi Toshkent va Londonda ikki tomonlama IPO oʻtkazdi
-
Mahalliy3 days ago
Gulga shaydo onaxon, kitob “ovchisi” va chemodansiz sayyoh…
-
Dunyodan4 days ago
Ruminiyalik erkak ayolni o‘ldirgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi