Iqtisodiyot
Tramp Rossiya neft kompaniyalariga sanksiya kiritishi Moskvaning neftdan daromadiga bosim o‘tkazadi – Reuters
AQSh prezidenti Donald Trampning Rossiyaning eng yirik ikki neft kompaniyasiga sanksiyalari ortidan Xitoyning davlatga qarashli neft gigantlari vaqtincha Rossiya neftini xarid qilishni to‘xtatgan. Rossiya dengiz yo‘li orqali neft eksportining eng katta xaridori bo‘lgan Hindiston esa import hajmini keskin kamaytirishga tayyorlanmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp Ukraina urushi borasida Moskvaga nisbatan siyosatini keskin o‘zgartirib, Rossiyaning eng yirik ikki neft kompaniyasiga sanksiyalar joriy qildi. Bu esa jahon bozorida neft narxlarining deyarli 5 foizga oshishiga va Hindistonning Rossiyadan import hajmini kamaytirishni ko‘rib chiqishiga sabab bo‘ldi. Bu haqda Reuters agentligi xabar bermoqda.
Sanksiyalar Rosneft va Lukoyl kompaniyalariga qaratilgan. Ular birgalikda jahon neft ishlab chiqarishining 5 foizdan ortig‘ini tashkil etadi. Bu Tramp uchun keskin burilish bo‘ldi — u atigi bir hafta oldin Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan Budapeshtda Ukraina urushini to‘xtatish bo‘yicha sammit o‘tkazishni rejalashtirayotganini aytgandi.
Garchi qisqa muddatda bu Rossiya iqtisodiyotiga kuchli zarba bo‘lmasa-da, bu qadam Trampning Rossiya moliyasini siqish va Kremlni tinchlik kelishuviga majbur qilish niyatini yaqqol ko‘rsatadi.
Savdo manbalarining Reuters’ga aytishicha, bu sanksiyalar ortidan Xitoyning davlatga qarashli neft gigantlari vaqtincha Rossiya neftini xarid qilishni to‘xtatgan. Rossiya dengiz yo‘li orqali neft eksportining eng katta xaridori bo‘lgan Hindiston esa import hajmini keskin kamaytirishga tayyorlanmoqda.
Rossiyaning ikki eng yirik mijozidan talabning pasayishi Moskva neft daromadlariga bosim o‘tkazadi, dunyoning asosiy importchilari esa muqobil manbalarni izlashga majbur bo‘ladi — bu esa global narxlarning oshishiga olib keladi.
Tramp o‘zining navbatdagi siyosiy burilishida chorshanba kuni shunday dedi: “Putin bilan rejalashtirilgan sammit bekor qilindi, chunki u kutilgan natija bermaydi”. U, shuningdek, Putin bilan bo‘lgan “ko‘p yaxshi suhbatlari” hech qanday amaliy natija bermaganidan shikoyat qildi.
“Biz prezident Putin bilan uchrashuvni bekor qildik — bu menga to‘g‘ri kelmagandek tuyuldi. Biz kerakli natijaga erisha olmasdik deb o‘yladim. Shu bois bekor qildim, ammo kelajakda albatta uchrashamiz”, — dedi Tramp Oq uyda jurnalistlarga.
Rossiya esa AQSh sanksiyalarini samarasiz deb atadi.
Uchrashuv bekor qilingan paytda Bryusselda Yevropa Ittifoqi rahbarlari va Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Ukraina uchun moliyalashtirish masalasini muhokama qildi, muzlatilgan Rossiya aktivlarini Kiyevga 140 milliard yevrolik (163 milliard dollar) kredit sifatida berish tashabbusi ko‘tarildi. Moskva esa, agar bu aktivlar musodara qilinsa, “og‘riqli javob” berishini aytdi.
Rossiya daromadini qisqartirish maqsadida Yevropa Ittifoqi ham yangi, 19-paket sanksiyalarni ma’qulladi. Ular Rossiya suyultirilgan tabiiy gazining importini taqiqlashni o‘z ichiga oladi.
Yevropa Ittifoqi 2022 yildan beri Rossiyaga bog‘liqligini taxminan 90 foizga kamaytirgan bo‘lsa-da, joriy yilning dastlabki sakkiz oyida hali ham 11 milliard yevrodan ortiq Rossiya energiya mahsulotlarini import qilgan.
Yevropa Ittifoqi, shuningdek, uchta Xitoy kompaniyasini Rossiyaning sanksiyalar ro‘yxatiga qo‘shib, ular Rossiya xom neftining muhim xaridorlari ekanligini va Moskvaga “katta” daromad keltirayotganini aytdi.
AQSh moliya vaziri Skott Bessent neft sanksiyalarini oshkor qilar ekan, Vashington Ikkinchi jahon urushidan beri Yevropadagi eng yirik quruqlik urushiga aylangan Rossiyani moliyalashtirish qobiliyatini maqsad qilganini va bundan keyin ham chora ko‘rishga tayyorligini aytdi.
Hozirda yiliga 21 foizga kamaygan Rossiyaning neft va gaz daromadi budjetining chorak qismini tashkil etadi va Moskvaning Ukrainadagi urushi uchun to‘rtinchi yil bo‘lgan eng muhim pul manbai hisoblanadi.
Biroq Moskvaning asosiy daromad manbai eksportga emas, ishlab chiqarishga soliq solishdan kelib chiqadi, bu esa sanksiyalarning davlat moliyasiga bevosita ta’sirini yumshatishi mumkin.
Rossiya Tashqi ishlar vazirligini qo‘llab-quvvatlagan Mariya Zaxarova Moskvada bunday cheklovlarga nisbatan “kuchli immunitet” yaratilganini aytdi.
2026 yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga qariyb 3,8 mlrd dollar pul o‘tkazmalari amalga oshirildi. Bu 2024 yilning mos davriga nisbatan 1 mlrd 283 mln dollarga yoki 52,2 foizga, 2025 yilning mos davriga nisbatan esa 433 mln dollarga yoki 13 foizga ko‘p. O‘z navbatida xalqaro pul o‘tkazmalari orqali O‘zbekistondan 604 mln dollar chiqib ketgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning birinchi choragiga nisbatan 39 mln dollarga kam.
Foto: Patrick T. Fallon / Bloomberg
2026 yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari hajmi 3,79 mlrd dollarga yetdi. Bu haqda Markaziy bank xabar berdi.
Xususan, o‘tkazmalar miqdori joriy yilning dastlabki 3 oyida quyidagicha bo‘lgan:
yanvar: 1,23 mlrd dollar;
fevral: 1,23 mlrd dollar;
mart: 1,33 mlrd dollar.
Joriy yilning yanvar-mart oylarida O‘zbekistonga amalga oshirilgan pul o‘tkazmalari miqdori 2024 yilning mos davriga nisbatan 1 mlrd 283 mln dollarga yoki 52,2 foizga, 2025 yilning mos davriga nisbatan esa 433 mln dollarga yoki 13 foizga ko‘p.
O‘z navbatida xalqaro pul o‘tkazmalari orqali O‘zbekistondan 604 mln dollar chiqib ketgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning birinchi choragiga nisbatan 39 mln dollarga kam.
«Xorijiy valutaga bo‘lgan taklifning ortishi asosan eksport tushumlari, banklar tomonidan jalb qilingan tashqi qarzlar va xalqaro pul o‘tkazmalari hissasiga to‘g‘ri keldi. Ayniqsa, aholi tomonidan valuta sotuvining yuqori sur’atlarda o‘sishi bozorda qo‘shimcha taklif bo‘lib xizmat qildi», deyiladi Markaziy bank sharhida.
2017-2025 yillar oralig‘ida O‘zbekistonga amalga oshirilgan pul o‘tkazmalari dinamikasining o‘zgarishi:
2020-2025 yillar oralig‘ida mamlakatga yuborilgan o‘tkazmalar miqdori 3 barobarga, ularning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi esa 8,6 foizdan 12,8 foizgacha ko‘paydi.
O‘zbekistonning paxta sellyulozasi ishlab chiqaruvchi ikkita kompaniyasi: Farg‘ona kimyo zavodi va Jizzaxdagi Raw Materials Cellulose korxonasi Yevropa Ittifoqining Rossiyaga qarshi 20-sanksiyalar paketiga kiritildi.
Foto: REUTERS/Yves Herman
Bu ikki korxona Rossiya harbiy sanoati uchun paxta sellyulozasi yetkazib berganlikda gumon qilingan.
Sanksiya izohida keltirilishicha, Farg‘ona Kimyo Zavodi – Perm va Qozondagi porox zavodlarini, Raw Materials Cellulose esa Tambovdagi porox zavodini xomashyo bilan ta’minlagan.
Bu korxonalarga Yevropa Ittifoqi sub’yektlari tomonidan mablag‘ va iqtisodiy resurslar ajratish taqiqlangan. YeI yurisdiksiyasida aktivlari bo‘lgan taqdirda, ular muzlatiladi.
Ushbu ikki korxona, shuningdek, “Mercury Renaissance” MChJga o‘tgan yili Ukraina ham sanksiya qo‘llagan edi.
Farg‘ona kimyo zavodi – 2012 yilda tashkil etilgan. Ta’sischisi – Mercury Renaissance. Bu korxonaga 2023 yilda Rustam Rahimjonovich Mo‘minov (60%) va Gluxov Mixail Aleksandrovich (40%) egalik qilgan, keyinroq Gluxovning ulushi Shahriyor Saxiyorovich Tojiyevga, Mo‘minovning ulushi esa Olga Yurevna Shagiyevaga o‘tgan.
Shahriyor Tojiyev 2022 yilda tugatilgan Qwerty Up’da ulushdor bo‘lgan. Olga Shagiyeva esa Aloqainvest, Breegs, Atrium Tashkent, Geo Profi Mombasa Finance, Aloqa Klimkontrol, Visata Group, Fortress Invest, Pod Klyuch, Professional Legion va boshqa firmalarda ham ulushlarga ega.
Raw Materials Cellulose – 2017 yilda Jizzax shahrida ro‘yxatga olingan. 2024 yil yanvar holatiga, korxona yagona ta’sischi Larisa Mixaylovna Utkina egaligida bo‘lgan. Keyinroq uning ulushi 76 foizgacha qisqarib, Larisa Rahimjonova Bikova 24 foizlik ulushdorga aylangan. Bugungi kunda ta’sischilar tarkibi quyidagicha: Larisa Rahimjonovna Bikova (25,1%), Bobur Lutfullayevich Qobulniyozov (24,97%), Azamjon Nurillayevich Valixonov (24,97%), Ma’murjon Mahmudjon o‘g‘li Alimov (24,96%).
Larisa Bikova – Aloqa Klimkontrol va Vinder Invest’da, Mahmudjon Alimov – Velcor va Voltria’da, Bobur Qobulniyozov – Business Standart, Complex Technical Centre Asia va Fiber Expo kompaniyalarida hissadorlar qatorida turadi.
Azamjon Valixonov esa Chirchiq transformator zavodi, “O‘zbekkimyomash” zavodi, Quytosh koni, Universal Rent Tashkent, Maxwell Service, Glory Project, Fiber Expo va boshqa korxonalarda ulushdor sifatida ko‘rsatilgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston 2026-yilning yanvar-fevral oylarida xorijga 466,6 mln AQSh dollarilik to‘qimachilik mahsulotlari eksport qilgan.
Ushbu ko‘rsatkich umumiy eksportning 13,2 foizini tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 15,5 foizga oshgan.
Eksport qilingan to‘qimachilik mahsulotlari tarkibi quyidagicha:
Tayyor to‘qimachilik mahsulotlari — 52 foiz
Ip-kalava — 30 foiz
Trikotaj mato — 8 foiz
Gazlamalar — 7 foiz
Paypoq mahsulotlari — 2 foiz
Gilamlar — 1 foiz
2026 yil aprel oyida moliya sohasidagi eng dolzarb va amaliy yangiliklardan biri – Hindistonda davlat to‘lovlari uchun raqamli valutadan foydalanish boshlanganidir.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Hindiston hukumati e-rupee (raqamli rupiya) orqali fermerlar va aholiga subsidiyalarni to‘g‘ridan to‘g‘ri berishni sinovdan o‘tkazmoqda. Bu pilot dastur bir nechta shtatlarda joriy etilgan.
Yangi tizimning asosiy mohiyati shundaki: pul naqd yoki bank orqali emas, raqamli hamyonga tushadi, mablag‘lar faqat belgilangan maqsad (masalan, o‘g‘it, uskuna) uchun ishlatiladi, davlat nazorati va shaffoflik oshadi.
Mutaxassislar aytishicha, bu usul orqali milliardlab dollarlik korrupsiya va yo‘qotishlarni kamaytirish mumkin.
Ayni paytda ushbu tizimda taxminan 10 millionga yaqin foydalanuvchi ishtirok etmoqda, lekin hali to‘liq ommaviylashmagan.
Shu bilan bir vaqtda Yevropa moliya bozorida ham muhim harakatlar kuzatilmoqda. Fransiya moliya vaziri yevro asosidagi raqamli aktivlar va steyblkoynlarni ko‘paytirishga chaqirdi.
Rejaga ko‘ra: yirik banklar (BNP Paribas, ING va boshqalar) 2026 yilda yevroga bog‘langan raqamli valuta chiqarishni rejalashtirmoqda.
Bu qadam AQSh dollarining raqamli moliyadagi ustunligiga qarshi javob sifatida baholanmoqda.
Yana bir muhim yangilik — Gonkong birinchi marta rasman steyblkoyn litsenziyalarini berdi.
Bu litsenziyalar: HSBC, Standard Chartered ishtirokidagi kompaniyalarga berildi
Bu esa raqamli valutalarni rasmiy moliya tizimiga kiritish yo‘lida katta qadam sifatida baholanmoqda.
2026 yilda moliya sohasida asosiy voqelik: davlatlar raqamli valutani amalda qo‘llayapti, subsidiya, to‘lov va bank tizimi o‘zgarmoqda, global raqobat dollar, yevro va yuan o‘rtasida kuchaymoqda.
Eng muhim jihat: raqamli valuta endi nazariya emas — u real iqtisodiyotda ishlayapti.
Qozog‘iston Energetika vaziri so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston bilan bir qator yirik tashabbuslar, jumladan, neft-kimyo va qayta ishlash sohalarida muhokama qilinmoqda.
Qozog‘iston Energetika vaziri Yerlan Akkenjyenov Ostonada bo‘lib o‘tgan MES-2026 mintaqaviy ekologik sammiti doirasida O‘zbekiston bilan hamkorlikni kengaytirish rejalari haqida gapirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakatlar o‘rtasidagi hamkorlik tajriba almashish va o‘zaro qo‘llab-quvvatlashga asoslangan.
«Tajriba almashish va o‘zaro yordam – bularning barchasi amaliy vazifalarni hal etishga xizmat qiladi. Biz hamkorlarimiz bilan nafaqat energetika sohasida, balki iqtisodiyotning barcha sohalarida faol hamkorlik qilmoqdamiz», dedi vazir.
Uning ta’kidlashicha, O‘zbekiston bilan bir qator yirik tashabbuslar, jumladan, neft-kimyo va qayta ishlash sohalarida muhokama qilinmoqda.
«O‘zbekiston bilan juda ko‘p qo‘shma loyihalarimiz bor. Yaqinda prezidentning O‘zbekistonga tashrifi bo‘lib o‘tdi, unda ko‘plab tashabbuslar muhokama qilindi. Neft-kimyo sanoatini rivojlantirish va neftni qayta ishlash sohasini kengaytirish shular jumlasidandir», dedi vazir.
Energetika, jumladan, tranzit va resurslarni yetkazib berish sohasidagi hamkorlikni kengaytirish bo‘yicha ham ishlar olib borilmoqda.
«Biz Rossiya gazining O‘zbekistonga tranziti, shuningdek, Rossiya neftini yetkazib berish masalalari bo‘yicha yaqindan ishlayapmiz. Bundan tashqari, Qozog‘iston mahsulotlarini, xususan, xom neft va neft mahsulotlarini O‘zbekistonga yetkazib berish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqdamiz», deb qo‘shimcha qildi Yerlan Akkenjyenov.
Uning so‘zlariga ko‘ra, loyihalarning bir qismi allaqachon amaliy bosqichga o‘tgan.
«Ko‘plab loyihalar allaqachon amalga oshirish bosqichida. Umuman olganda, o‘zbekistonlik hamkorlar bilan juda yaqin hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan», dedi vazir.
Birinchi chorakda O‘zbekistonga yuborilgan pul o‘tkazmalari 13 foizga oshdi
Chirchiq shahrida ko‘cha yechimi va bezorilik bilan shug‘ullangan shaxslar qo‘lga olindi
Qonun chiqaruvchi yuan O‘zbekistonning BRIKSning yangi taraqqiyot bankiga a’zoligini ma’qulladi
-
Jamiyat4 days ago
Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар
-
Dunyodan5 days ago
Ukraina Turkiyaga Zelenskiy-Putin uchrashuvi boʻyicha soʻrov yubordi
-
Siyosat3 days agoSaida Mirziyoyeva xalqaro forumda Prezident murojaatini o‘qib eshittirdi
-
Dunyodan4 days agoEron Hurmuz boʻgʻozini bloklagani sababli muzokaralarni rad etmoqda
-
Siyosat4 days ago“Oʻzbekneftgaz” va Xitoyning CNPC hamkori uglevodorodlarning oʻta chuqur zahiralarini oʻrganish boʻyicha
-
Siyosat4 days agoSamarqandda narkotiklarning transmilliy tahdidlariga qarshi kurash bo‘yicha xalqaro forum bo‘lib o‘tmoqda
-
Siyosat2 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Sport5 days ago«Bavariya» muddatidan oldin Germaniya chempionligini qo‘lga kiritdi