Iqtisodiyot
Tramp Rossiya neft kompaniyalariga sanksiya kiritishi Moskvaning neftdan daromadiga bosim o‘tkazadi – Reuters
AQSh prezidenti Donald Trampning Rossiyaning eng yirik ikki neft kompaniyasiga sanksiyalari ortidan Xitoyning davlatga qarashli neft gigantlari vaqtincha Rossiya neftini xarid qilishni to‘xtatgan. Rossiya dengiz yo‘li orqali neft eksportining eng katta xaridori bo‘lgan Hindiston esa import hajmini keskin kamaytirishga tayyorlanmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp Ukraina urushi borasida Moskvaga nisbatan siyosatini keskin o‘zgartirib, Rossiyaning eng yirik ikki neft kompaniyasiga sanksiyalar joriy qildi. Bu esa jahon bozorida neft narxlarining deyarli 5 foizga oshishiga va Hindistonning Rossiyadan import hajmini kamaytirishni ko‘rib chiqishiga sabab bo‘ldi. Bu haqda Reuters agentligi xabar bermoqda.
Sanksiyalar Rosneft va Lukoyl kompaniyalariga qaratilgan. Ular birgalikda jahon neft ishlab chiqarishining 5 foizdan ortig‘ini tashkil etadi. Bu Tramp uchun keskin burilish bo‘ldi — u atigi bir hafta oldin Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan Budapeshtda Ukraina urushini to‘xtatish bo‘yicha sammit o‘tkazishni rejalashtirayotganini aytgandi.
Garchi qisqa muddatda bu Rossiya iqtisodiyotiga kuchli zarba bo‘lmasa-da, bu qadam Trampning Rossiya moliyasini siqish va Kremlni tinchlik kelishuviga majbur qilish niyatini yaqqol ko‘rsatadi.
Savdo manbalarining Reuters’ga aytishicha, bu sanksiyalar ortidan Xitoyning davlatga qarashli neft gigantlari vaqtincha Rossiya neftini xarid qilishni to‘xtatgan. Rossiya dengiz yo‘li orqali neft eksportining eng katta xaridori bo‘lgan Hindiston esa import hajmini keskin kamaytirishga tayyorlanmoqda.
Rossiyaning ikki eng yirik mijozidan talabning pasayishi Moskva neft daromadlariga bosim o‘tkazadi, dunyoning asosiy importchilari esa muqobil manbalarni izlashga majbur bo‘ladi — bu esa global narxlarning oshishiga olib keladi.
Tramp o‘zining navbatdagi siyosiy burilishida chorshanba kuni shunday dedi: “Putin bilan rejalashtirilgan sammit bekor qilindi, chunki u kutilgan natija bermaydi”. U, shuningdek, Putin bilan bo‘lgan “ko‘p yaxshi suhbatlari” hech qanday amaliy natija bermaganidan shikoyat qildi.
“Biz prezident Putin bilan uchrashuvni bekor qildik — bu menga to‘g‘ri kelmagandek tuyuldi. Biz kerakli natijaga erisha olmasdik deb o‘yladim. Shu bois bekor qildim, ammo kelajakda albatta uchrashamiz”, — dedi Tramp Oq uyda jurnalistlarga.
Rossiya esa AQSh sanksiyalarini samarasiz deb atadi.
Uchrashuv bekor qilingan paytda Bryusselda Yevropa Ittifoqi rahbarlari va Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Ukraina uchun moliyalashtirish masalasini muhokama qildi, muzlatilgan Rossiya aktivlarini Kiyevga 140 milliard yevrolik (163 milliard dollar) kredit sifatida berish tashabbusi ko‘tarildi. Moskva esa, agar bu aktivlar musodara qilinsa, “og‘riqli javob” berishini aytdi.
Rossiya daromadini qisqartirish maqsadida Yevropa Ittifoqi ham yangi, 19-paket sanksiyalarni ma’qulladi. Ular Rossiya suyultirilgan tabiiy gazining importini taqiqlashni o‘z ichiga oladi.
Yevropa Ittifoqi 2022 yildan beri Rossiyaga bog‘liqligini taxminan 90 foizga kamaytirgan bo‘lsa-da, joriy yilning dastlabki sakkiz oyida hali ham 11 milliard yevrodan ortiq Rossiya energiya mahsulotlarini import qilgan.
Yevropa Ittifoqi, shuningdek, uchta Xitoy kompaniyasini Rossiyaning sanksiyalar ro‘yxatiga qo‘shib, ular Rossiya xom neftining muhim xaridorlari ekanligini va Moskvaga “katta” daromad keltirayotganini aytdi.
AQSh moliya vaziri Skott Bessent neft sanksiyalarini oshkor qilar ekan, Vashington Ikkinchi jahon urushidan beri Yevropadagi eng yirik quruqlik urushiga aylangan Rossiyani moliyalashtirish qobiliyatini maqsad qilganini va bundan keyin ham chora ko‘rishga tayyorligini aytdi.
Hozirda yiliga 21 foizga kamaygan Rossiyaning neft va gaz daromadi budjetining chorak qismini tashkil etadi va Moskvaning Ukrainadagi urushi uchun to‘rtinchi yil bo‘lgan eng muhim pul manbai hisoblanadi.
Biroq Moskvaning asosiy daromad manbai eksportga emas, ishlab chiqarishga soliq solishdan kelib chiqadi, bu esa sanksiyalarning davlat moliyasiga bevosita ta’sirini yumshatishi mumkin.
Rossiya Tashqi ishlar vazirligini qo‘llab-quvvatlagan Mariya Zaxarova Moskvada bunday cheklovlarga nisbatan “kuchli immunitet” yaratilganini aytdi.