Jamiyat
Biologiya – hayotni anglash, inson va tabiat o‘rtasidagi ko‘prik
Kimdir farzandiga «bu fan kerak emas», deb qiziqishini e’tiborsiz qoldiradi, ba’zi yoshlar esa tabiatga muhabbati bilan universitetga kirib keladi. Lola Sanayeva bilan suhbatimizda aynan shu qarama-qarshiliklar, tabiiy fanlarning ahamiyati va avlodlar orasidagi farqlar haqida mulohaza yuritdik. Jizzax davlat pedagogika universitetining Tabiiy fanlar fakulteti, «Biologiya» kafedrasida ta’lim berib kelayotgan dotsent Lola Sanayeva 32 yillik pedagogik stajga ega. Suhbatdoshimning iqroricha, biolog uchun biologiya bu faqat fan emas, balki hayot bilan dialog. U ikki monografiya, o‘ndan ziyod uslubiy qo‘llanmalar muallifi sifatida nafaqat bilim, balki tabiatga mehr va ehtiromni ham yoshlarga yetkazishga harakat qiladi. Suhbatimiz davomida ustoz o‘quvchilarning tabiiy fanlarga qiziqishi, yangi texnologiyalar ta’siri, ota-onalarning qo‘llab-quvvatlashi yoki to‘sqinlik qilishi, shuningdek, turizm va tabiatni anglash madaniyati borasidagi kuzatishlari, mulohazalarini o‘rtoqlashdi.
– So‘nggi yillarda o‘quvchilarning tabiiy fanlarga (biologiya, zoologiya) qiziqish darajasida qanday o‘zgarishlarni sezayapsiz?
– Yoshlarda tabiiy fanlarga nisbatan qiziqish avvalgiga qaraganda ortgan. Chunki bugun texnologiyalar rivojlangan zamonda yoshlarga talab ortmoqda – tabiiy fakultet bitiruvchilari SES, laboratoriyalar, qishloq xo‘jaligi, o‘rmon xo‘jaligi, qo‘riqxonalarlarda ishlashlari mumkin. Garchi bu yil abituriyentlar soni kamroq bo‘lsa ham yomon ko‘rsatkich emas. Talabalar o‘zi tanlagan o‘qishni bitirib biror ishga joylashishi, o‘z kasbini sevishi, mas’uliyat bilan yondashishi muhim.
– Avvalgi talabalar bilan hozirgi yoshlar o‘rtasida qiziqish, savol berish, mustaqil o‘rganishda qanday farqlar va imkoniyatlar bor?
– Farq juda katta. O‘zim o‘qigan davr bilan solishtirsam – resurslar ko‘p, o‘qitish vositalari: kitob va darsliklar, ularning elektron variantlari, kompyuter, smart doskalar, auditoriyalardagi qulayliklar… Auditoriya soatlari xam kamroq, talabalarning mustaqil ishlashlari uchun ko‘proq soat ajratilgan, ya’ni 50 foiz auditoriya va 50 foiz mustaqil ta’limga vaqt ajratiladi. Baholashda 60 foiz ballni talaba o‘zining mustaqil ta’limidan oladi. Lekin hamma davrlardagidek ularning fanga qiziqishlari va bilim egallashlari o‘qitish vositalariga emas, balki dars beradigan o‘qituvchilarga bog‘liq. Agar o‘qituvchi malakali dars o‘tsa va talabadan talab qilsa, ular o‘sha fanni yaxshiroq o‘qiydilar va o‘zlashtiradilar. Ta’lim muassasalarida afsuski, hozirda ham tanish-bilishchilik bilan ishga kirgan, ilmiy ishlarini boshqalarga yozdirib himoya qilganlar bor. Hatto talabaligida ismini to‘g‘ri yoza olmaydigan sobiq talabalarimiz orasida dekan, kafedra mudiri lavozimida ishlab yurganlarni bilamiz. Ulardan sifatli dars berish yoki talabani fanga qiziqtirish mas’uliyatini kutib bo‘lmaydi. Bunday holatlar, menimcha boshqa sohalarda ham bor. Va bu holatlar istaysizmi, istamaysizmi ta’limning sifatiga ta’sir qiladi.
– Internet va sun’iy intellekt kabi yangi texnologiyalar o‘quvchilarni tabiatdan uzoqlashtiryaptimi?
– Internet va sun’iy intellekt kabi yangi texnologiyalar o‘quvchilarni nafaqat tabiatdan balki boshqa zarur hayotiy munosabatlar, ma’suliyatlardan ham uzoqlashtirmoqda. Yoshlar bilan gaplasha oladigan, ularning qiziqishlariga qiziqadigan ota-ona bo‘lish bugungi kunda qiyin bo‘lib qoldi. Ota-ona bolaning qornini to‘ydirishdan, ustini butlashdan ortib, darslarini nazorat qilishga, kuni qanday o‘tgani haqida suhbatlashishga quvvati va vaqti bo‘lmayapti yoki ota-oning salohiyati yetmayapti. Yanada achinarlisi, farzandini o‘zining qolipiga solish, eski an’analarga undash, inkor qilaverish ba’zida bolalarning ota-onalardan bezishiga sabab bo‘lmoqda. Bundan 30 yillar chamasi «Yaponiyada bolalar bo‘sh vaqtlarini ota-onalari bilan emas, balki kompyuterda o‘tkazishni ma’qul ko‘rishibdi», degan xabarni o‘qiganimda to‘g‘risi hayron bo‘lganman. Bugun o‘sha kunlar o‘zimizga keldi. Ba’zan bolalarimga qarab turib: «men telefoningizdan qiziqarli emasmanmi», deb tashvish qilgan onlarim ham bo‘ladi. Ona sifatida ular ko‘rayotgan kinolar, kompyuter o‘yinlari bilan qiziqishga harakat qilaman. Farzandlarimizni telefon va kompyuter texnologiyalaridan to‘g‘ri foydalanishga, undan kerakli materiallar va o‘yinlarni o‘ynashga yo‘naltirib, nazorat qilib turishimiz kerak. Dunyo miqyosida kompyuter o‘yinlari bo‘yicha katta olimpiadalar bo‘layapti, balki shu olimpiadalarga ham tayyorlash kerakdir…
– Ota-onalar bolani tabiatga, jonzotlarga qiziqtirish uchun nimalar qilishlari mumkin?
– Ota-onalarning o‘zi uchun tabiat va jonzotlar qiziqarli bo‘lishi kerak. Talabaligimizda Qozon Federal universitetiga amaliyot o‘tashga borganmiz. O‘qituvchimizga yaqin bo‘lgan qarindoshining uyida ikki hafta yashaganmiz. O‘shanda 5-sinf o‘quvchisining «Urush va tinchlik» romaning o‘qiyotganini, 7 yoshli qizaloqning yurtidagi qo‘ziqorinlarni nomma-nom tanishini, zararli turlarini alohida bilishini ko‘rganman, hayratlanganman. Hatto universitetga qabulga kelgan abituriyentlarning kafedralarga bo‘linib hujjat topshirganliklarini ko‘rganman. Bizda esa talabalar 3-bosqich bo‘lganlarida qiziqishlariga qarab kafedralarga bo‘linib o‘qiydilar. Demak, ulardagi abituriyentlar biologiya fakultetiga kelgunga qadar hamma yo‘nalishlar va biologiya sohalari haqida tayyor bilimga ega bo‘lib kelishar ekan. Shunig uchun hozirda u universitet dunyo reytingidagi top 1000 talikka kiritilgan.
O‘zimning tajribamga kelsak, bolalarimni doim dala amaliyotlari, turistik marshrutlar, qo‘riqxonalarga birga olib yurganman. O‘simliklar, hayvonot dunyosi haqida gaplashganmiz yoki shu kabi suhbatlarni eshitib katta bo‘lishdi. Bironta hashorat ko‘rib qolishsa: «Bu qanday hasharot, foydalimi, zararlimi?» deb so‘rashardi. Uyimizda akvariumda baliqlar, qafaslarda to‘tilarimiz bo‘lardi. Hatto qanoti singan burgutni uyda boqib, tuzatib uchirma qilganmiz. Kitoblar, ensiklopediyalar, ertak kitoblarga mablag‘imni ayamaganman. Hozirgacha shu an’ana davom etmoqda.
– Farzandlarining fanlarga qiziqishini ota-onalar qanday qo‘llab-quvvatlamoqda?
– Ota-onalar farzandlarini qo‘llab-quvatlashlari uchun yuqorida aytganimdek, o‘zlarining o‘sha fanga qiziqishi, ozroq xabardorligi, bo‘sh vaqti va ishtiyoqi ham bo‘lishi kerak. Doim ishdan qaytayotganimda yemakxonalarning erkaklar bilan to‘la ekanligini ko‘raman, afsuski, ular orasida ichkilikka mukkasidan ketganlari ham bor. Aynan oila yig‘ilib, birga ovqatlanadigan, bolasining darslari bilan shug‘ullanadigan vaqtda ular ko‘chada «charchoqbosti» qilish bilan band bo‘ladilar. Mutaxassislarning fikricha, 3 yoshgacha bola miyasining 90 foizi rivojlanib bo‘ladi. 4-5 yoshlarda neyronlar ko‘paya boshaydi va o‘sha davrlarda bola bilan qanchalik ko‘p shug‘ullanilsa u shuncha idrokli va ko‘p narsalarni o‘zlashtira oladigan bo‘ladi. Maktablarda to‘garaklarning nomiga ishlashi, ba’zi hududlarda bolalarning bo‘sh vaqtlarini foydali tashkil etishlari uchun maxsus to‘garaklarning, bepul hunar markazlarining yo‘qligi bir tomon bo‘lsa, ikkinchi sabab bolaga oilaning iqtisodiy tomondan kelib chiqib ishchi kuchi sifatida qaralishi ham qiziqishlarning kasb darajasida shakllanishiga to‘sqinik qilishi mumkin. Qishloqqa ko‘chib borgan yillarimda biologiya fanidan yozgi maktab tashkil qilganman. Maktabdan doska va partalarni so‘rab olganman. Hovlimdagi olma daraxtiga mahkamlab, uning soyasida qishloq bolalarini o‘qitganman. Shunda ota-onalar: «uy ishlarini qiladigan odam yo‘q», deya bolalarni olib ketib qolishgan edi. Endilikda o‘sha bolalar uzoq yurtlarga ishga ketdilar. Qolganlari esa uyida, ko‘chada u bu tirikchilikni qilib yurishibdi. Odamlarimiz ongida o‘qiganda kim bo‘ladi, degan savol turadi. Ota-onaning o‘zi hech qachon chiqmagan qulaylik (komfort) hududidan farzandlarini ham chiqargisi kelmaydi.
– Tabiiy fanlar – tabiatni tushunish, undagi jarayonlarni anglash, hayvonot va o‘simlik dunyosiga hurmat qilish hissini uyg‘otadi. Shu hissiyot shakllanmasa, odam tabiatga faqat fon sifatida qaraydi. Ammo tabiatni bilib, hurmat qilgan odam unga ehtiyotlik bilan munosabatda bo‘ladi, mehmon sifatida boradi, ekoturizm madaniyatini rivojlantiradi. Tabiiy fanlarga qiziqmagan avlod turizmga qanday munosabatda bo‘ladi, deb o‘ylaysiz? Umuman, turizm sohasidagi muammolarning bir uchi mana shu tabiiy fanlar masalasiga bog‘liq emasmi?
– Tabiiy fanlar bu hayot haqidagi fanlardir. Bu siz yashayotgan muhit va o‘zingiz haqingizdagi fanlardir. Afsuski, ta’lim muassasalarida bu fanlarni o‘qitish faqat nazariy bilimlar bilangina cheklanib qolmoqda. Shuningdek, tanamizdagi hamma a’zolarning tuzilishi, ishlash qonuniyatlarini nazariy o‘rgatilganligi bilan, unga nimadir bo‘lganida birinchi yordam ko‘rsatishni, o‘sha a’zoni sog‘lom saqlashni bilmaymiz. Misol uchun astronomiya fani o‘tilgani bilan yulduzlar nomini to‘liq bilmaymiz yoki joylashuvini tushunmaymiz.
Ekoturizmga keladigan bo‘lsak, bu tabiatga sayohat tashkil qilish, amaliy o‘rganish, asrashga asoslangan turizmning maxsus turidir. Hatto ekoturizmdan tushgan mablag‘ning ma’lum qismi shu joyning tabiatini qayta tiklash va himoyalanishga sarflanishi lozim. Ijtimoiy tarmoqlarda hayvonlarga ozor berayotgan, tabiatga chiqindi tashlayotgan yoki bo‘lmasa qaysidir mamlakatga muhojir bo‘lib borgan o‘zbek ikki yigitning ko‘lda suzib yurgan oqqushlari tutib olib o‘ldirib yegani ortida ta’limdagi og‘riqli nuqtalar yotadi. Ularning shu yoshgacha nabotot olami haqida hech qanday bilimga ega emasliklarini bildiradi.
Tabiiy fanlarni yaxshi o‘zlashtirgan inson birorta oliygohlarda o‘qimay turib ham ekoturizm bilan shug‘ullansa bo‘ladi. Umuman, hozirgi vaqtda ish topish, biron sohani mukammal egallash uchun katta oliygohlarda 4-5 yil o‘qib kelish shart emas. Ayniqsa, zamonaviy bilimlarni yoki biror hunarni egallash uchun qisqa kurslarda o‘qib, hatto ijtimoy tarmoqlardan o‘rganib, biror kasb egasiga shogirdlikka tushib o‘z biznesini ochishi mumkin, kattagina maktabini yaratsa bo‘ladi.
Ekoturizmni tashkil qilish uchun avvalo, hudud tabiatini yaxshi bilish kerak. Turoperatorlar va gidlar tayyorlash kurslarida o‘qib sertifikat olish mumkin, keyinchalik turistik firma shakllantirsa bo‘ladi. Masalan, men turizm yo‘nalishida o‘qimaganman, balki biolog bo‘lganim uchun bu yangi sohani mustaqil o‘rganib, turli grantlarda, keyinchalik turizm yo‘nalishlardagi davlat tashkilotlarida, viloyat turizm boshqarmalarida ishladim. O‘sha vaqtlar Jizzaxda turizm qilish mumkinligiga hatto soha vakillari ham ishonmagan. Ularni ishontirish uchun Navoiy viloyatida Aydarko‘l bo‘ylaridagi o‘tov lagerlarni rasmga olib kelib ko‘rsatganman. Mana hozir Aydarko‘lni, Zomin va Baxmalni ko‘ring qanchalik turizm rivojlanib bormoqda. Umuman, bu sohaga kirib kelishim ilm bilan bog‘liq alohida bir tarix va hayotimning kattagina bir qismi…
Demoqchimanki, ekoturizm bu ilm, tarix ilmi, etnografiya ilmi, tabiiy fanlar ilmi, iqtisod ilmi, geografiya ilmi… Agar bu bilimlarsiz ekoturizm tashkil etilsa, bizga foydasidan ko‘ra ziyoni ko‘proq bo‘ldi. Xalq so‘zi bilan aytganda «Ushovidan tushovi qimmatga tushadi».
– Tabiat haqidagi fanlarga qiziqishni oshirish uchun maktab yoki universitetlarda qanday o‘zgarishlar qilish kerak, deb o‘ylaysiz?
– Avvalo, kadrlar masalasiga e’tiborni qaratish lozim. O‘qituvchilarga rag‘bat kerak. To‘g‘ri o‘qituvchilar orasida 10 million maosh olayotganlari ham bor. Lekin u maoshni olish uchun o‘qituvchi juda ko‘p qog‘oz to‘g‘irlashi kerak. Sinfdagi o‘quvchilarni unitib attestatsiyadan o‘tishi, toifalar ortidan yugurishi kerak. Yaqinda bir sobiq bitiruvchim bilan gaplashib qoldim, maktabda ishlayotgan ekan. «Toifa olishda o‘qituvchi faqat o‘z ustida ishlashi kerak, o‘quvchi haqida o‘ylashga esa vaqtimiz yetmaydi», – dedi.
O‘qituvchining salohiyatini aslida sinfdagi o‘quvchilarining bilimini nazorat qilib bilsa bo‘ladi, ya’ni monitoring tizimini halol, shaffof o‘tkazib turishi lozi. Maktablar reytingini bitiruvchilarning oliy o‘quv yurtlariga kirishi darajasi bilan emas, balki barcha sinflarda bolalarni malaka talablariga qay darajada javob berishi bilan aniqlash kerak deb o‘ylayman.
Maktabga o‘quvchi qo‘rqib, qiynalib emas, quvonch bilan borishi kerak. Bolaning bilimini baholash mas’uliyatli ish aslida. Chunki o‘quvchi yuqori sinfga o‘tgan sari fan programmalarining murakkablashib borishi bolani maktabdan bezdiradi. Baholari yomonlashgan sari uning qaysarligi va o‘qishga nisbatan qiziqishi susayib boraveradi.
Tabiiy fanlar aslida juda qiziqarli. Ushbu fanlarning maktablarda tarix yoki adabiyot kabi laboratoriyalarsiz, amaliyotlarsiz o‘tilishi qiziqarlilik darajasini tushirib yubormoqda. Har bir mavzuni mikroskop, lupa, laboratoriya jihozlari bilan o‘tish lozim. Hozir ba’zi maktablarda laboratoriya jihozlari yo‘q yoki bor bo‘lsa ham chang bosib yotibdi. Masalan, maktabni o‘zimiz ham mikroskop yoki teleskopni bir marta ushlab ko‘rmasdan bitirganmiz.
Tabiiy fanlar fakulteti doirasida kafedralarni ko‘paytirish lozim. Chunki kafedralar olimlar atrofida shakllantiriladi va rivojlantiriladi. Qaysi fan yo‘nalishda birgina yetuk mutaxassis bo‘lsa, uning atrofida shogirdlar yig‘ilib, maktab yaratiladi. Kafedralar ishlab chiqarish korxonalari bilan uzviy ishlashlari, fan va ishlab chiqarish o‘rtasida doimiy aloqa bo‘lishi lozim. Oliy ta’limdagi professor-o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini kengaytirish, MDH mamlakatlardagi oliygohlar bilan aloqalarini yaxshilash, qo‘shma loyihalar yaratish, ularni bajarishga e’tiborni kuchaytirish lozim.
Ba’zida universitet professori, olimi qaysidir mahallaga borib, tadbir qilgani uchun ballar yig‘ayotganining ham guvohi bo‘layapmiz. Yoki bo‘lmasa oliy ta’limda maqolalar yozib beruvchi, chop ettirib beruvchi bozori chaqqon katta industriya shakllanganini ham inkor qilolmaymiz. Bu esa saviyasiz ilmiy kadrlar sonining salmoqli ortishiga sabab bo‘ladi…
– Agar imkoniyat bo‘lsa, shu sohaga qiziqishni oshirish uchun qanday loyihalarni amalga oshirar edingiz?
– Maktab va universitetlar qoshida to‘garaklar, klublar ishini takomillashtirishni, tabiatga sayohatlarni ko‘paytirishni, amaliy va laboratoriya darslarini to‘liq jihozlangan laboratoriyalarda o‘qitishni tashkil qilar edim.
Barno Sultonova suhbatlashdi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining har payshanba kunini «Yoshlar kuni» deb e’lon qilish bo‘yicha qabul qilingan qarori hamda yoshlar bandligini oshirish, ularni kasb-hunarga yo‘naltirish va mehnat bozoriga integratsiya qilishga qaratilgan qator farmon va qarorlarda bitiruvchilarni o‘z mutaxassisliklari bo‘yicha bandligini ta’minlash bo‘yicha aniq vazifalar belgilab berilgan.
Mazkur me’yoriy hujjatlar ijrosi doirasida Buxorodagi davlat oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarini ish o‘rinlari bilan ta’minlash bo‘yicha o‘tkazilgan «Karera kuni – 2026» hamda «Ochiq eshiklar kuni» viloyat markazidagi «Universal» sport majmuasida tashkil etildi. «Kelajagingni tanla» shiori ostidagi ushbu mehnat yarmarkasi o‘tkazildi. E’tiborlisi, yarmarkada salkam 7 ming nafar oliy ta’lim hamda o‘rta ta’lim maktabi bitiruvchilari ishtirok etishdi.
– Shu paytgacha mehnat yarmarkalarida bunaqa katta kontingent o‘z xohishi bilan ishtirok etmagan. Demak, yoshlarda mehnatga layoqat, ishga kirishga bo‘lgan mas’uliyat oshib bormoqda. Yarmarka ishtirokchilarining 40 foizidan ortig‘i bilan doimiy ish o‘ringa egalik shartnomalari imzolandi. Bu juda katta ko‘rsatkich. «Karyera kun»lari o‘z samarasini ko‘rsatmoqda,-dedi Buxoro viloyat Yoshlar ishlari boshqarmasi boshlig‘i Shavkat Rahmonov.
Shu o‘rinda boshqarma boshlig‘i ayrim bitiruvchilar ish tanlash jarayonida tajribasi yetarli bo‘lmasa-da, turli tashkilot va idoralar oldiga ortiqcha talablar qo‘yayotganini bildirdi. Uning qayd etishicha, oliygohni yangigina bitirgan yoshlar yuqori lavozim, katta daromad va «kursibop» ishni ko‘zlashlari ularning ishga joylashish jarayonini cho‘zishga sabab bo‘lmoqda. Shu munosabat bilan bitiruvchilar bilan tizimli va ko‘plab muloqotlar o‘tkazish, ularni real mehnat bozori talablariga moslashtirish zarurligi alohida ta’kidladi.
Haqiqatan, mehnat yarmarkasiga ish o‘rinlari taklifi bilan kelgan korxona, tashkilotlar mas’ullari bilan suhbatlashar ekanmiz, ayrim bitiruvchilar oylik maoshi 2,5 million so‘mdan boshlagan bo‘sh o‘rinlarga istak bildirishmayotgani, ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri yirik maoshli lavozimlarni xohlashayotganiga urg‘u qaratishdi. Sog‘liqni saqlash tizimidagi, jumladan, yuqumli kasalliklar yoki turli laboratoriyalardagi bo‘sh ish o‘rinlarini chetlab o‘tishayotgani holati ham kuzatilayotganini so‘zlashdi.
Aytish joizki, mehnat yarmarkasi doirasida Buxoro davlat universiteti, Buxoro davlat Tibbiyot instituti, Buxoro davlat Texnika universiteti, Buxoro davlat Pedagogika instituti bitiruvchilari o‘z ixtiyoriga ko‘ra, mehnat bozoridagi bo‘sh ish o‘rinlaridan tanlov qilish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Xalq xo‘jaligining barcha tarmoqlari – ishlab chiqarish, ijtimoiy soha, maktabgacha va maktab ta’limi, sog‘liqni saqlash, tibbiyot birlashmalari, qishloq xo‘jaligi, irrigatsiya va melioratsiya sohalari, shuningdek qo‘shma korxonalar, zavod-fabrikalar va tadbirkorlik sub’yektlari o‘z vakansiyalari bilan ishtirok etdi.
E’tiborimizni Buxoro davlat Tibbiyot institutining bitiruvchi talabalari tortdi. Bildirilishicha, ushbu tadbirda 1205 nafar bitiruvchi talabalari hamda magistrlaridan 800 nafardan ortiq bitiruvchilari ishtirok etayotgan ekan. Nafaqat, Buxoro viloyati Sog‘liqni saqlash tizimi, balki, Navoiy viloyati, Samarqand viloyati, Qashqadaryo viloyati, Surxondaryo viloyat sog‘liqni saqlash boshqarmalari rahbarlari va tegishli tibbiyot birlashmalari ham o‘z ish o‘rinlari bilan kelishgan.
Tadbirda Surxondaryo viloyatida doimiy yashash manzili bo‘lgan magistr bitiruvchi talabasi Umid Xudoynazarov bilan Denov tuman sog‘liqni saqlash bo‘limi davlat muassasasi o‘rtasida ishga joylashish shartnomasi imzolangan bo‘lsa, buxorolik bitiruvchi talaba Marjona Abdurashidovani institutni tugatgach, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishga olinishi kafolatlandi. Navoiylik bitiruvchi talaba bilan Karmana tuman tibbiyot birlashmasi o‘rtasida, qashqadaryolik talaba bilan esa Qashqadaryo viloyat sog‘liqni saqlash boshqarmasi o‘rtasida kafolatlangan shartnomalar imzolanib, tibbiyot boshqarma boshliqlari zimmasiga muhim topshiriqlar yuklatildi. Bunday misollarni ko‘plab keltirish mumkin.
– Hozirgi davrda Buxoro davlat Tibbiyot instituti bitiruvchi talabalari tomonidan Respublikamizning turli hududlarda joylashgan tibbiyot muassasalari bilan 837 nafar ishga joylashtirish shartnomari imzolangan. Shu bilan birgalikda ayrim yo‘nalishlarda, xususan, Xalq tabobati yo‘nalishi bo‘yicha mehnat registriga kiritilmaganli, Oliy hamshiralik ishi yo‘nalishida tugatganlarga oddiy hamshira mutaxassisligi toifasida ish bilan ta’minlash ularning bandligi risk holatida qaralmoqda. Bitiruvchilar joriy yilning iyun oyida institut tomonidan taqdim etiladigan ishga joylashtirish to‘g‘risidagi yo‘llanmalar asosida ishga yuboriladi. Bitiruvchilarni yakuniy bandlik monitoringini tashkil qilish, ishga joylashish bo‘yicha ma’lumotlarni joriy yilning sentyabr oyidan HEMIS axborot tizimiga kiritib boriladi.,-dedi Buxoro davlat Tibbiyot instituti rektori Shuhrat Teshayev.
Buxoro davlat universiteti rektori Obidjon Hamidovning ma’lum qilishicha, 2025–2026 o‘quv yilida universitetda jami 5 241 nafar talaba tahsil olmoqda. Shundan 4 755 nafari bakalavriat, 486 nafari magistratura bosqichida. Joriy yilda 3 911 nafar talaba bitirmoqda, ulardan 958 nafari boshqa viloyatlardan kelgan, 3 047 nafari esa Buxoro viloyati yoshlaridir.
AT «Xalq banki” Buxoro viloyati bo‘yicha boshlig‘i o‘rinbosari Nargiza Latipova bitiruvchilarning 1 556 nafari ta’lim bilan bir vaqtda mehnat faoliyatiga jalb etilganini, 2026 yil boshidan bugungi kunga qadar 37 nafar bitiruvchiga jami 4 milliard 715 million so‘m miqdorida imtiyozli kreditlar ajratilganini ta’kidladi. Jumladan, «Tadbirkorlikka ilk qadam» dasturi doirasida 33 nafar bitiruvchiga 615 million so‘m, «Biznes start» va «Biznes progress» kredit liniyalari orqali 4 nafar yoshga 400 million so‘mdan ortiq mablag‘ berilgan.
Bitiruvchilarning 518 nafari ta’limni keyingi bosqichda davom ettirishni, 51 nafari esa kasb-hunar o‘rganish orqali bandlikka erishishni rejalashtirgan. Mehnat yarmarkasida Jondor tumani maktabgacha va maktab ta’limi bo‘limi 44 ta bo‘sh ish o‘rni bilan ishtirok etib, ta’lim sohasida kimyo, biologiya, rus tili, xorijiy tillar va musiqa yo‘nalishlari bo‘yicha kadrlar yetishmasligi mavjudligini ma’lum qildi. 18 dan ortiq bitiruvchilarga tavsiyalar berildi. Qorovulbozor tumanidan 10 ta tashkilot 136 ta vakansiya bilan qatnashdi. Asosan, tibbiyot sohasi mutaxassislariga ehtiyoj katta ekani qayd etildi.
Birgina viloyat sog‘liqni saqlash boshqarmasi ma’lumotiga ko‘ra, 334 ta vakant o‘rin bilan tibbiyot muassasalari ham yarmarkada ishtirok etgan. Ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va tuman tibbiyot birlashmalarida tor doiradagi mutaxassislarga ehtiyoj saqlanib qolmoqda.
– Men Buxoro davlat Tibbiyot institutining farg‘onalik talabasiman. Meni quvontirgani, o‘z viloyatimda ish o‘rnim tayin bo‘ldi. Buxorolik bitiruvchi kursdoshlarimni ham kuzatar ekanman, shu paytgacha, deyarli, 40 foizi turli tibbiyot tashkilotlari bilan mehnat shartnomalariga erishishgan bo‘lsa, mazkur mehnat yarmarkasi ham yana salkam, 40 foizini ishli qildi. «Karera kun»ining bundan bir necha yil ilgarigi mehnat yarmarkalaridan ochiqligi, shaffofligi bilan farq qilayotgani, hech qanday «ssenariylashtirish»laru, yolg‘on ish o‘rinlari taklifi yo‘qligi meni quvontirdi,-deydi Boborahim Ibodov.
– Men esa Romitan tumanidagi umumiy o‘rta ta’lim maktablaridan birining bitiruvchisiman. Hunarmandchilikka, xususan, naqqoshlikka juda qiziqaman. Chizmachilik ham jonu-dilim. Buxoro davlat Texnika universitetiga kirish uchun oldimga maqsad qo‘ydim,-deydi To‘lan Bahronov.
Mehnat yarmarkasi yakunida ishtirokchilar ushbu tadbir yoshlar bandligini ta’minlashda samarali platforma bo‘lib xizmat qilayotganini alohida qayd etdilar. Ko‘plab bitiruvchilar o‘z mutaxassisliklari bo‘yicha ish o‘rinlarini tanlab, dastlabki mehnat shartnomalarini imzolashga erishdilar. Bir so‘z bilan aytganda, Buxoroda «Karera kuni» yoshlar bandligini ta’minlash siyosatida o‘zining kutilgan samarasini berib, amalda real natijalarni namoyon etmoqda. Bu ochiq maydonda real ish o‘rinlari taklifiyu ishga kirish istagida bo‘lgan ayrim bitiruvchilar talablarining ortib borayotgani muvozanati esa «Karera kuni – 2026» dolzarbligini oshirilishi lozimligini ko‘rsatadi.
Toshkent viloyatida 11 mansabdor shaxs lavozimidan ozod etildi, yana bir qator amaldorlarga jazo berildi. Bu haqda viloyat hokimligi xabar berdi.
Shu yilning 13-mart kuni Prezident raisligida o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishida aholi murojaatlari bilan ishlash tizimini takomillashtirish, Xalq qabulxonalari faoliyatini yangi bosqichga olib chiqish hamda jamoatchilik fikrini chuqur tahlil qilish bo‘yicha muhim topshiriqlar berilgan edi.
Mazkur vazifalar ijrosini ta’minlash maqsadida, joriy yilning 30-mart kuni Toshkent viloyati hokimi rahbarligida tanqidiy ruhda yig‘ilish o‘tkazildi. Ularda viloyat hokimi aholi murojaatlariga bepisand munosabatda bo‘lgan, ular ijrosida o‘zibo‘larchilikka yo‘l qo‘ygan mas’ullarga lavozimidan ozod etishgacha bo‘lgan qat’iy choralar ko‘rish taklifini ilgari surgan edi.
Aholi murojaatlariga mas’uliyatsizlik bilan qaragan, takroriy murojaatlar ko‘payishiga sabab bo‘lgan mansabdor shaxslarga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda tegishli choralar ko‘rildi. Xususan, 11 nafar mas’ul mansabdor shaxs lavozimidan ozod etildi.
– Bo‘ka tumani hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – tuman iqtisodiyot va moliya bo‘limi boshlig‘i;
– Yangiyo‘l tumani hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – tuman iqtisodiyot va moliya bo‘limi boshlig‘i;
– O‘rta Chirchiq tumani hokimining qurilish, kommunikatsiyalar, kommunal xo‘jalik, ekologiya va ko‘kalamzorlashtirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari shular jumlasidandir.
Shuningdek, Yoshlar ishlari agentligi Toshkent viloyati boshqarmasi murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha bosh mutaxassisi, O‘zbekiston mahallalari uyushmasi Toshkent viloyati boshqarmasi tashkiliy-nazorat va axborot tahlil bo‘yicha bosh mutaxassisi; Toshkent viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi inson resurslarini boshqarish va rivojlantirish sho‘basi bosh mutaxassisi; Toshkent viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi maxsus bo‘lim bosh mutaxassisi; Toshkent viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boshqarmasi ijro intizomi va murojaatlar bilan ishlash bo‘limi yetakchi mutaxassisi; O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Toshkent viloyati Yangiyo‘l tumani, Nurafshon va Yangiyo‘l shaharlaridagi Xalq qabulxonalarining yetakchi mutaxassislari bilan tuzilgan mehnat shartnomalari ham bekor qilindi.
8 nafar mansabdor shaxsga intizomiy jazo qo‘llandi:
Xususan:
– Yangiyo‘l shahar hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – shahar iqtisodiyot va moliya bo‘limi boshlig‘i;
– Ohangaron shahar hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – shahar iqtisodiyot va moliya bo‘limi boshlig‘i;
– Ohangaron shahar hokimining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari;
– Olmaliq shahar hokimining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari;
– Chirchiq shahar hokimligi ijro apparati rahbariga hayfsan berildi.
– Zangiota tumani hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – tuman iqtisodiyot va moliya bo‘limi boshlig‘i;
– Bo‘stonliq tumani hokimligi moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha bosh mutaxassisi;
– Angren shahar hokimligi murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha yetakchi mutaxassisiga oylik ish haqining 30 foizi miqdorida jarima qo‘llandi.
Shuningdek, O‘rta Chirchiq tumani hokimining investisiyalar, sanoat va savdo masalalari bo‘yicha o‘rinbosari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Piskent tumanidagi Xalq qabulxonasi yetakchi mutaxassisi faoliyatida sustkashlikka yo‘l qo‘ygani uchun qat’iy ogohlantirildi.
«9-may — Xotira va qadrlash kuniga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident qarori qabul qilindi.
Qaror bilan shu kunga bag‘ishlangan tadbirlarga tayyorgarlik ko‘rish va ularni o‘tkazish dasturi tasdiqlandi.
Dasturda nazarda tutilgan tadbirlar «Burch, jasorat, matonat!» shiori ostida o‘tkaziladi hamda madaniy-ma’rifiy tadbirlar, «uch avlod uchrashuvlari», tasviriy san’at ko‘rgazmalari, ijodiy kechalar, tanlovlar va ommaviy sport musobaqalari tashkil etiladi.
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va front orti mehnat faxriylari, shuningdek, mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chog‘ida halok bo‘lgan harbiy xizmatchilar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining oila a’zolariga moddiy va ma’naviy yordam ko‘rsatiladi.
Ikkinchi jahon urushi va mehnat fronti faxriylarining o‘z xohishlariga ko‘ra respublika hududidagi sanatoriylarga 1 nafar kuzatuvchisi bilan birga bepul yuborilishi ta’minlanadi.
Toshkent shahrida 2026-yil 9-may kuni soat 21:00 da Xotira va qadrlash kuniga bag‘ishlangan bayram mushakbozligi tashkil qilinadi.
Turarjoy xonadonlarini maishiy gaz ballonlari bilan ta’minlashda davlat xizmatini ko‘rsatish»ning ma’muriy reglamenti Hukumat qarori bilan tasdiqlandi.
Reglamentga ko‘ra, davlat xizmati Davlat xizmatlari markazlari yoki YIDXP (my.gov.uz) orqali vakolatli operator tomonidan ko‘rsatiladi.
Maishiy gaz balloni tabiiy gaz bilan gazlashtirilmagan hududlarda yashovchi jismoniy shaxslarga beriladi.
Vakolatli operator ariza kelib tushgan kuni ma’lumotlarni «E-gaz» dasturida shakllantiradi.
1 ish kunida so‘rovnomada ko‘rsatilgan ma’lumotlarni tekshiradi.
3 ish kunida ariza beruvchini maishiy gaz balloni bilan ta’minlash masalasi joyiga chiqib o‘rganiladi. Bunda o‘rganish yakunlari bo‘yicha dalolatnoma rasmiylashtiriladi.
Dalolatnomada keltirilgan xulosa ijobiy bo‘lgan taqdirda, ariza beruvchi bilan «Maishiy gaz ballonini vaqtincha foydalanishga berish to‘g‘risida» va «Suyultirilgan uglevodorod gazini yetkazib berish to‘g‘risida»gi shartnomalar 2 nusxada rasmiylashtiriladi.
Shartnomalar asosida ariza beruvchi «Face ID» tizimi orqali suyultirilgan uglevodorod gazini yetkazib berish uchun tegishli hisobvaraq bilan ta’minlanadi hamda unga 1 dona maishiy gaz balloni 12 ish kunida bepul yetkazib beriladi.
Kun.uz avvalroq Farg‘ona viloyati Oltiariq tumani Zilol mahallasida yashovchi Ro‘zixon Haydarova va uning turmush o‘rtog‘i G‘ulomjon Haydarov haqida material e’lon qilgandi. Ro‘zixon opaning aytishicha, videolavhadan so‘ng ko‘plab o‘zbekistonliklar oila holidan xabar olishga kelishgan. Ular orasida viloyat hokimi Xayrullo Bozorov ham bor. U xonadonda bo‘lib, uyni ta’mirlash va yangi imoratni bitkazish berish bo‘yicha mas’ullarga topshiriq bergan.
“Hokimning uyimizga kelib biz bilan uchrashishi yetti uxlab tushimga ham kirmagandi. Chala qolgan imoratim ham bitadigan bo‘ldi”, – deydi Ro‘zixon opa.
Ro‘zixon opa tarmoqlarda mashhur bo‘lib ketganidan hayratlangani, uyiga viloyat hokimining kelishi esa kutilmagan sovg‘a bo‘lgani haqida so‘zlab berdi:
“Kun.uz’ga qoyil qoldim, rosti. Oilamiz haqidagi lavha butun internetga tarqabdi. Juda ko‘pchilik kelib biz bilan suhbatlashib ketdi. Eng quvonarlisi, uyimizga Xayrullo Bozorov kirib keldi, hayron qoldim. Viloyat kattasi yashash tarzimiz, kunlik qilayotgan mehnatimizni ko‘rib tasannolar aytdi.
Ustalar kelib uyimizni ta’mirdan chiqarib berishdi. Viloyat hokimi hali bitmagan imoratimizning qolgan qismini ham bitkazib berishga va’da berdi. Bundan barchamiz xursand bo‘ldik.
Kuni kecha turmush o‘rtog‘imning tavallud topgan kuni edi. Oltiariq tumani madaniyat bo‘limidan sovg‘a-salomlar bilan kelishib musiqiy chiqishlari bilan tabriklab ketishdi.
Turmush o‘rtog‘im har kuni telefonimga ishora qilib oilamiz haqidagi lavhani qo‘yib bering, deb imo-ishora qilyapti. Videoni qayta-qayta ko‘rib quvongandan quvonyapti. Tovuqlarim ham mashhur bo‘lib ketdi. Tuxumidan sotasizmi, deb keluvchilar ko‘paydi”, – deydi Ro‘zixon opa.
Prezident Shavkat Mirziyoyev iyul oyida Belarusga rasmiy tashrif bilan boradi
Prezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
«Karyera kuni» bandlik siyosatida kutilgan natijani beryaptimi? (foto+video)
-
Siyosat4 days ago
«Muruvvat» internat uylari «G‘amxo‘rlik» markazlariga aylantiriladi
-
Dunyodan4 days ago
Eron nega Hurmuzni yana qamal qildi?
-
Siyosat4 days agoO‘zbekistonda bolalarga qarshi jinoyatlar uchun jazo qat’iylashtirildi
-
Jamiyat2 days ago
Самарқандда МЧЖ раҳбарларининг кирдикорлари ошкор бўлди: тафсилотлар
-
Siyosat4 days agoO‘zbekistonda bolalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishni kuchaytirmoqda
-
Dunyodan3 days ago
Ukraina Turkiyaga Zelenskiy-Putin uchrashuvi boʻyicha soʻrov yubordi
-
Dunyodan4 days ago
Yevropadan Fors koʻrfaziga temir yoʻl quriladi
-
Jamiyat4 days ago16:13 “Qo‘rquv bo‘lishi tabiiy, ammo bu sizni to‘xtatmasin”, – 17 yoshida NASA va SpaceX bilan kosmik loyihani amalga oshirgan Akbar hikoyasi