Iqtisodiyot
96 ming so‘mlik harakat uchun 140 mlrd so‘m jarima
Soliq maslahatchisi Nodirbek Xo‘jabekov Kun.uzʼga bergan intervyusida markirovkalash qoidalarini buzganlik uchun qo‘llanayotgan jarimalar tizimi amalda qanday ishlayotgani va so‘nggi o‘zgartirishlar ortidan biznes zimmasiga tushayotgan yuk haqida fikr bildirdi. Uning aytishicha, ayrim hollarda juda kichik qoidabuzarliklar uchun milliardlab so‘m jarimalar qo‘llangan. “96 ming so‘mlik mahsulot sabab 140 milliard so‘m jarima qo‘llangan. Biz bu holatlarni sudlarda isbotladik: bu markirovkalash emas, savdo qoidasini buzish deb qaraldi va yutib chiqdik”, – deydi mutaxassis. Shundan keyin 833-sonli qarorga o‘zgartirish kiritildi: endi donalab sotishda ham bu holat markirovkalash qoidasini buzish sifatida qaraladi. “Natijada firmalar bankrot holatiga olib kelinyapti”, – deydi soliq maslahatchisi.
Soliq maslahatchisi Nodirbek Xo‘jabekov Kun.uzʼga bergan intervyusida markirovkalash qoidalarini buzganlik uchun jarimalar nihoyatda og‘ir ekani haqida gapirdi.
“Jarimalar adolatlimi degan savolga men bitta pozitsiyada turib, “ha, adolatli” deb javob berardim — agar qoida to‘g‘ri qo‘llansa. Bu Soliq kodeksining 221 prim 1-moddasi bilan bog‘liq. Unga ko‘ra, markirovkalash qoidasini buzganlarga choraklik oborotning 2 foizi miqdorida jarima qo‘llanadi, agar yil davomida takrorlansa — 20 foiz.
Markirovkalash qoidasini buzish nima degani? Buni Vazirlar Mahkamasining 833-son qarori asosida tushunamiz. Shu qaror bilan tasdiqlangan yo‘riqnomada aniq yozilgan: ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilar tomonidan markirovka qilinmagan tovarni ishlab chiqarish yoki sotish — markirovkalash qoidasini buzish hisoblanadi. Ya’ni markirovkalanmagan tovar katta hajmda bozorga chiqib ketishining oldini olish. Masalan, ishlab chiqaruvchi markirovkasiz mahsulotni ko‘p miqdorda chiqarishi yoki import qiluvchi olib kirgan mahsulotining bir qismini yashirib sotishi mumkin. Shu holatlar uchun aylanmadan 2 yoki 20 foizlik jarima belgilangan. Bu ma’lum darajada adolatli edi.
Lekin amaliyotda boshqacha qo‘llandi. Oddiy chakana savdoda ham — masalan, dorixonada arzon sitramon yoki ichimlik sotilganda markirovka o‘tmay qolsa — shu korxonaning uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llana boshladi”, – deydi u.
Mutaxassis yirik dorixonalar yuzlab filiallari bo‘lgan dorixonalar tarmog‘ini misol keltirib, qaysidir bitta filialida ming so‘mlik sitramon markirovkasiz sotilsa, butun tarmoqning oborotidan jarima hisoblanishiga urg‘u berdi.
“Vaholanki, 833-son qarorda aniq yozilgan: bu norma ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilarga nisbatan qo‘llanadi. Chakana va ulgurji savdoda esa bu holat savdo qoidasini buzish hisoblanadi.
Shunga qaramay, amaliyotda hattoki donalab sotishda ham markirovkalash qoidasi buzildi deb, 221 prim 1-modda bo‘yicha oborotdan jarima qo‘llangan.
Masalan, bitta qadoqdagi 10 dona Tsitramonni sotishda markirovka skanerdan o‘tmasa — butun korxona oborotidan jarima hisoblanadi. “Birnima-farm” kabi korxonalarda ham shunday holatlar bo‘lgan — oxirgi uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llanadi”, – dedi Nodirbek Xo‘jabekov.
Eng keskin holatlardan biri — 96 ming so‘mlik mahsulot sabab 140 milliard so‘m jarima qo‘llangan. Bu korxonaning asosiy oboroti ishlab chiqarish (120 mlrd), qolgan qismi mehmonxona va umumiy ovqatlanish faoliyati edi. Aynan barda 96 ming so‘mlik mahsulot markirovkasiz sotilgani uchun butun oborotdan jarima hisoblangan.
“Bu amaliyot noto‘g‘ri qo‘llangan, chunki 833-son qarorga zid edi. Norma aslida faqat ishlab chiqaruvchi va import qiluvchilarga qo‘llanishi kerak edi. Biz bu holatlarni sudlarda isbotladik: bu markirovkalash emas, savdo qoidasini buzish deb qaraldi va yutib chiqildi.
Ammo keyinchalik 833-son qarorga o‘zgartirish kiritildi. Endi donalab sotishda ham bu holat markirovkalash qoidasini buzish sifatida qaraladi. Natijada bugun: agar dorixonada yoki supermarketda bitta mahsulot markirovkasi skanerdan o‘tmay qolsa ham, butun korxonaning uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llash qonuniylashtirildi.
Bu o‘zgartirish 2026 yil 23 yanvardan kuchga kirgan. Natijada firmalar bankrotlik holatiga olib kelib qo‘yilmoqda”, – dedi mutaxassis.
Iqtisodiyot
Birjada un va sement narxlari arzonladi
15–21-iyun kunlari «O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi» AJning barcha savdo platformalarida jami 32 ming 132 ta bitim tuzildi. Bu ko‘rsatkich bundan avvalgi haftaga nisbatan 45,9 foizga kamaygan.
Hafta davomida ochiq birja savdolari orqali 23 ming 548 ta bitim tuzildi. Sement savdolariga jami 621 ming 800 tonna mahsulot qo‘yilgan bo‘lib, uning 245 ming 975 tonnasi sotildi. Bu taklif qilingan hajmning 48,2 foizini tashkil etdi.
Sementning o‘rtacha kunlik sotuv hajmi 49 ming 195 tonnaga yetgan. Savdolarda har kuni o‘rtacha 87 nafar xaridor ishtirok etgan.
Un bozorida esa jami 11 ming 856 tonna mahsulot sotildi. O‘rtacha kunlik sotuv hajmi 2 ming 371 tonnani tashkil qildi. Bu segmentda har kuni o‘rtacha 146 nafar xaridor qatnashgan.
Hisobot davrida sementning kunlik o‘rtacha narxi bir tonna uchun 637,4 ming so‘mdan 625,3 ming so‘mgacha pasaydi. Bu qurilish materiallari bozorida taklifning yuqoriligi saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Un mahsulotida esa pasayish yanada sezilarli bo‘ldi. Bir tonna unning o‘rtacha narxi 3 million 895,2 ming so‘mdan 3 million 750,9 ming so‘mgacha tushdi.
Iqtisodiyot
24-iyunda dollar yana ko‘tariladi
24-iyunda dollar yana ko‘tariladi
Source link
Iqtisodiyot
“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
Qishloq xo‘jaligi yerlarini ijaraga berishning yangi tartibi joriy yilda butun respublika miqyosida tatbiq etildi. Unga ko‘ra, paxta va g‘alla yetishtiruvchi fermerlar yerining yarmini ixtiyoriy tarzda davlatga topshirsa, qolgan yarmining normativ qiymati 50 foizini to‘lab 49 yilga ijaraga oladi va xohlagan ekinini ekishi mumkin bo‘ladi.
Xo‘sh, bu tizim qanday ishlaydi va fermerlar uchun qanchalik qulay? Kun.uz mavzu yuzasidan Toshkent viloyati hokimligi huzuridagi Ijaraga berilgan yerlarga xizmat ko‘rsatish direksiyasi rahbari Oqilbek Mustafoyev bilan suhbatlashdi.
— 68-sonli farmondagi eng asosiy jihat – paxta-g‘alla yo‘nalishidagi fermerlar yerining 50 foiziga nisbatan ijara huquqidan ixtiyoriy voz kechsa, qolgan yerining ijara huquqini “erkin ekish” turiga o‘zgartirishlari mumkin. Bu nimani anglatadi?
— Bu farmon qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanayotgan tadbirkorlarga, fermerlarga o‘zi xohlagan ekin turini ekishi, o‘zi erkin shartnomaviy munosabatga kirishining huquqiy asosini yaratib berdi.
O‘tgan yilgi 3 fevraldagi farmonda 20 foizini fermerning o‘zining ixtiyoriga qoldirish, ya’ni yerning normativ qiymati 50 foizini to‘lagan holda qoldirish sharti belgilangan edi. 68-sonli farmon bilan bu 50 foizga ko‘tarildi. Ya’ni 50 foizini o‘z ixtiyori bilan topshiradi, qolgan 50 foizini normativ qiymatining yarmini davlatga to‘lagandan keyin, unga o‘ziga yana qaytadan 49 yilga rasmiylashtirib beriladi.
O‘tgan bir yil davomida, 18-sonli farmon qabul qilingandan keyin, yerga bo‘lgan munosabat o‘zgardi. Fermerga qo‘yiladigan reja, uni nimadir ektirishga majburlash yoki boshqa narsalardan voz kechildi. Bugungi kunda yerni ushbu farmon asosida E-auksion orqali sotib olgan yoki o‘z yerining bir qismidan voz kechgan tadbirkorlar bugungi kunda yerga resurs sifatida, undan foydalanish imkoniyatini kengligi nuqtayi nazaridan qarayapti.
Yangi tartibda tadbirkor o‘zi xohlagan eksportbop, bozorda talab bor mahsulotni yetishtirib, ko‘paytirishiga asosiy e’tibor berilgan. Buning natijasida katta investitsiya kiryapti qishloq xo‘jaligiga, yangi ish o‘rinlari yaratilyapti. Va odamlarning dunyoqarashi bugun o‘zgaryapti desam, mubolag‘a bo‘lmaydi.
— Endi paxta va g‘alla yetishtiruvchi fermerlar yerining yarmini topshirsa, qolgan yarmiga davlat rejasi asosida paxta yo g‘alla ekishi majburiy emas, to‘g‘rimi?
— Shunday. Hech qanaqa reja qo‘yilmaydi. Faqat ularga asosiy qo‘yilgan talab – yerning bonitetini tushirib yubormaslik, yerdan to‘laqonli foydalanish.
Agar yerga investitsiya kiritib, zamonaviy sug‘orish tizimlarini, bugungi zamon talabiga muvofiq yangi urug‘, yo nav, yo bog‘larni tashkil qilsa, 68-farmon bilan ularga qo‘shimcha ravishda imtiyozlar, ya’ni turli iqtisodiy yordamlar ajratilyapti. Masalan, tomchilatib sug‘orish tizimini qiladigan bo‘lsa, bir gektariga 15-16 million so‘mgacha subsidiya ajratilyapti. Yoki sertifikatlangan zotli ko‘chatlar ekadigan bo‘lsa, uning ham 50 foizi qoplab beriladi. Chorvachilik bilan shug‘ullansa, unda chorvaga alohida… Umuman, qishloq xo‘jaligini rivojlantirish uchun farmon-qarorlar bilan yangi-yangi yo‘nalishlar ochib berilyapti.
Suhbatni to‘liq shaklda yuqoridagi video orqali, Kun.uz’ning YouTube sahifasida tomosha qilishingiz mumkin.
Iqtisodiyot
25-iyundan valyutalar qanchaga yetishi e’lon qilindi
Markaziy bank 2026-yil 25-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 7,36 so‘mga oshib, 12 024,40 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 69,76 so‘mga tushdi va 13 642,88 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 843,35 so‘m bo‘ldi (-55,19).
Rossiya rubli 160,41 so‘m etib belgilandi (-0,22).
Iqtisodiyot
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida videoselektor yig‘ilishi boshlandi.
Davlatimiz rahbari asosiy masalaga o‘tishdan avval o‘tgan hafta yuksak saviyada o‘tkazilgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi yakunlariga to‘xtaldi. Forum doirasida xorijiy hamkorlar bilan 43 milliard dollarlik 177 ta kelishuvga erishilganini ta’kidladi.
«Har bir kelishuv loyihaga, ish o‘rniga, yuqori qo‘shilgan qiymatga aylanishi shart», — dedi Prezidentimiz.
Mutasaddilarga xorijiy investorlar ko‘targan 120 ta taklifning yechimi bo‘yicha qaror kiritish topshirildi.
Umuman, tarmoq rahbarlari va hokimlar investitsiya sifati va samaradorligi bo‘yicha yondashuvlarini o‘zgartirishi kerakligi ko‘rsatib o‘tildi.
So‘nggi besh yilda yurtimizga kiritilgan jami investitsiyaning yarmi 4 ta hududga to‘g‘ri kelgan. Lekin jalb qilingan sarmoyaning iqtisodiyotga qaytimi bo‘yicha hududlar o‘rtasidagi tafovut katta.
Masalan, 1 million so‘mlik investitsiya Farg‘onaning yalpi hududiy mahsulotiga qo‘shimcha 273 ming so‘mlik, Samarqandda 262 ming so‘mlik qo‘shilgan qiymat beryapti. Lekin Buxoroda bu atigi 117 ming so‘m. Ya’ni hududga olib kelinayotgan investitsiya samarasi boshqa hududlardan 2 karra past.
-
Jamiyat3 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport3 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan2 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Sport5 days agoEldor Shomurodov muxlislardan uzr so‘radi
-
Jamiyat2 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Dunyodan5 days ago
BAAda 15 yoshgacha bo’lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlar taqiqlangan
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Dunyodan3 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
