Iqtisodiyot
96 ming so‘mlik harakat uchun 140 mlrd so‘m jarima
Soliq maslahatchisi Nodirbek Xo‘jabekov Kun.uzʼga bergan intervyusida markirovkalash qoidalarini buzganlik uchun qo‘llanayotgan jarimalar tizimi amalda qanday ishlayotgani va so‘nggi o‘zgartirishlar ortidan biznes zimmasiga tushayotgan yuk haqida fikr bildirdi. Uning aytishicha, ayrim hollarda juda kichik qoidabuzarliklar uchun milliardlab so‘m jarimalar qo‘llangan. “96 ming so‘mlik mahsulot sabab 140 milliard so‘m jarima qo‘llangan. Biz bu holatlarni sudlarda isbotladik: bu markirovkalash emas, savdo qoidasini buzish deb qaraldi va yutib chiqdik”, – deydi mutaxassis. Shundan keyin 833-sonli qarorga o‘zgartirish kiritildi: endi donalab sotishda ham bu holat markirovkalash qoidasini buzish sifatida qaraladi. “Natijada firmalar bankrot holatiga olib kelinyapti”, – deydi soliq maslahatchisi.
Soliq maslahatchisi Nodirbek Xo‘jabekov Kun.uzʼga bergan intervyusida markirovkalash qoidalarini buzganlik uchun jarimalar nihoyatda og‘ir ekani haqida gapirdi.
“Jarimalar adolatlimi degan savolga men bitta pozitsiyada turib, “ha, adolatli” deb javob berardim — agar qoida to‘g‘ri qo‘llansa. Bu Soliq kodeksining 221 prim 1-moddasi bilan bog‘liq. Unga ko‘ra, markirovkalash qoidasini buzganlarga choraklik oborotning 2 foizi miqdorida jarima qo‘llanadi, agar yil davomida takrorlansa — 20 foiz.
Markirovkalash qoidasini buzish nima degani? Buni Vazirlar Mahkamasining 833-son qarori asosida tushunamiz. Shu qaror bilan tasdiqlangan yo‘riqnomada aniq yozilgan: ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilar tomonidan markirovka qilinmagan tovarni ishlab chiqarish yoki sotish — markirovkalash qoidasini buzish hisoblanadi. Ya’ni markirovkalanmagan tovar katta hajmda bozorga chiqib ketishining oldini olish. Masalan, ishlab chiqaruvchi markirovkasiz mahsulotni ko‘p miqdorda chiqarishi yoki import qiluvchi olib kirgan mahsulotining bir qismini yashirib sotishi mumkin. Shu holatlar uchun aylanmadan 2 yoki 20 foizlik jarima belgilangan. Bu ma’lum darajada adolatli edi.
Lekin amaliyotda boshqacha qo‘llandi. Oddiy chakana savdoda ham — masalan, dorixonada arzon sitramon yoki ichimlik sotilganda markirovka o‘tmay qolsa — shu korxonaning uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llana boshladi”, – deydi u.
Mutaxassis yirik dorixonalar yuzlab filiallari bo‘lgan dorixonalar tarmog‘ini misol keltirib, qaysidir bitta filialida ming so‘mlik sitramon markirovkasiz sotilsa, butun tarmoqning oborotidan jarima hisoblanishiga urg‘u berdi.
“Vaholanki, 833-son qarorda aniq yozilgan: bu norma ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilarga nisbatan qo‘llanadi. Chakana va ulgurji savdoda esa bu holat savdo qoidasini buzish hisoblanadi.
Shunga qaramay, amaliyotda hattoki donalab sotishda ham markirovkalash qoidasi buzildi deb, 221 prim 1-modda bo‘yicha oborotdan jarima qo‘llangan.
Masalan, bitta qadoqdagi 10 dona Tsitramonni sotishda markirovka skanerdan o‘tmasa — butun korxona oborotidan jarima hisoblanadi. “Birnima-farm” kabi korxonalarda ham shunday holatlar bo‘lgan — oxirgi uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llanadi”, – dedi Nodirbek Xo‘jabekov.
Eng keskin holatlardan biri — 96 ming so‘mlik mahsulot sabab 140 milliard so‘m jarima qo‘llangan. Bu korxonaning asosiy oboroti ishlab chiqarish (120 mlrd), qolgan qismi mehmonxona va umumiy ovqatlanish faoliyati edi. Aynan barda 96 ming so‘mlik mahsulot markirovkasiz sotilgani uchun butun oborotdan jarima hisoblangan.
“Bu amaliyot noto‘g‘ri qo‘llangan, chunki 833-son qarorga zid edi. Norma aslida faqat ishlab chiqaruvchi va import qiluvchilarga qo‘llanishi kerak edi. Biz bu holatlarni sudlarda isbotladik: bu markirovkalash emas, savdo qoidasini buzish deb qaraldi va yutib chiqildi.
Ammo keyinchalik 833-son qarorga o‘zgartirish kiritildi. Endi donalab sotishda ham bu holat markirovkalash qoidasini buzish sifatida qaraladi. Natijada bugun: agar dorixonada yoki supermarketda bitta mahsulot markirovkasi skanerdan o‘tmay qolsa ham, butun korxonaning uch oylik oborotidan 2 foiz jarima qo‘llash qonuniylashtirildi.
Bu o‘zgartirish 2026 yil 23 yanvardan kuchga kirgan. Natijada firmalar bankrotlik holatiga olib kelib qo‘yilmoqda”, – dedi mutaxassis.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 29 iyun kuni Jahon banki ta’sischi davlatlarining “Shveytsariya guruhi” yig‘ilishida ishtirok etish uchun mamlakatimizda bo‘lib turgan bankning Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘yicha vitse-prezidenti Antonella Bassani boshchiligidagi delegatsiyani qabul qildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Jahon banki guruhi bilan strategik hamkorlikni O‘zbekistonda olib borilayotgan tarkibiy islohotlarning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha keng miqyosda rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.
So‘nggi yillarda ushbu nufuzli xalqaro moliyaviy institut bilan ikki tomonlama aloqalar va konstruktiv sheriklik misli ko‘rilmagan darajaga ko‘tarilgani mamnuniyat bilan qayd etildi.
O‘tgan yil sentabr oyida Nyu-York shahrida Jahon banki prezidenti bilan erishilgan oliy darajadagi kelishuvlar izchil amalga oshirilmoqda.
Qo‘shma loyihalar portfeli 15 milliard dollardan oshdi. Toshkent shahrida Jahon bankining mintaqaviy ofisi muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. Moliyalashtirishning yangi mexanizmlari samarali joriy etilmoqda.
Joriy yilda bo‘lib o‘tadigan Jahon banki oliy rahbariyatining tashriflari va qo‘shma tadbirlarga puxta tayyorgarlik ko‘rish muhimligi ta’kidlandi.
Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning eng asosiy yo‘nalishlarini qamrab oluvchi yangi uzoq muddatli Mamlakat dasturini ishlab chiqish rejalari qo‘llab-quvvatlandi.
Kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash, kambag‘allikni qisqartirish chora-tadbirlarini amalga oshirish, davlat korxonalarini xususiylashtirish bo‘yicha qo‘shma dasturlarni ilgari surish hamda iqtisodiyot tarmoqlariga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishda Jahon banki guruhining moliyaviy vositalaridan foydalanishni kengaytirishga alohida e’tibor qaratildi.
Suv xo‘jaligi sohasini moliyalashtirish, inson kapitalini rivojlantirish, shuningdek, O‘zbekistonning xalqaro reytinglardagi o‘rnini yaxshilashga ko‘maklashish masalalarida yaqin hamkorlikni yo‘lga qo‘yish ham ustuvor vazifalardan biri sifatida qayd etildi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan moliyaviy xizmatlar hajmi 65,6 trillion so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 23,8 foizga oshgan.
Hududlar kesimida eng katta moliyaviy xizmatlar hajmi Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelib, 38 trillion so‘mni tashkil etdi.
Shuningdek, yuqori ko‘rsatkichlar quyidagi hududlarda qayd etildi:
Farg‘ona viloyati — 3,4 trln so‘m;
Andijon viloyati — 2,9 trln so‘m;
Toshkent viloyati — 2,8 trln so‘m;
Samarqand viloyati — 2,7 trln so‘m;
Qashqadaryo viloyati — 2,2 trln so‘m;
Buxoro viloyati — 2 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Xorazm, Surxondaryo va Namangan viloyatlarida moliyaviy xizmatlar hajmi 1,9 trillion so‘mdan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Jizzax viloyatida 1,6 trillion so‘mdan, Navoiy viloyatida 1,5 trillion so‘m, Sirdaryo viloyatida esa 1 trillion so‘mni tashkil etdi.
2026 yil 1 iyuldan Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatida xarid cheklarini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazgan fuqarolar uchun yutuqli o‘yinlar yo‘lga qo‘yiladi. Har bir tiraj g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil topshiriladi.
Qonunchilikka muvofiq, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatidagi savdo va xizmat ko‘rsatish obektlarida amalga oshirilgan xaridlar bo‘yicha nazorat-kassa texnikasi orqali berilgan cheklar asosida yutuqli o‘yinlar tashkil etiladi.
Buning uchun xarid chekini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazish kifoya. Chekni ro‘yxatdan o‘tkazgan har bir shaxs avtomatik ravishda yutuqli o‘yin ishtirokchisiga aylanadi.
Qoidalarga ko‘ra, har bir yutuqli o‘yin g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil taqdim etiladi.
2026 yilning yanvar-aprel oylarida O‘zbekistonning import hajmi 16,4 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Import tarkibida eng katta ulushni mashinalar va transport asbob-uskunalari egallagan bo‘lsa, oziq-ovqat mahsulotlari importi eng yuqori o‘sish sur’atini qayd etdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, yilning dastlabki to‘rt oyida mamlakatga 5,5 mlrd AQSh dollarlik mashinalar va transport asbob-uskunalari import qilingan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 29,1 foizga ko‘p.
Import tarkibida sanoat tovarlari 2,5 mlrd dollar (+17,1 foiz), kimyoviy vositalar va shunga o‘xshash mahsulotlar 2,0 mlrd dollar (+22,6 foiz), oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar esa 1,9 mlrd dollar (+47,2 foiz) bilan keyingi o‘rinlarni egallagan.
Shuningdek, xizmatlar importi 1,6 mlrd dollar (+15,5 foiz), mineral yoqilg‘i, moylash materiallari va shunga o‘xshash mahsulotlar 1,4 mlrd dollar (+25,8 foiz)ni tashkil etgan.
Turli xil tayyor buyumlar importi 585,7 mln dollar (+34,6 foiz), nooziq-ovqat xomashyosi (yoqilg‘idan tashqari) 464,8 mln dollar (+34,5 foiz), hayvon va o‘simlik moylari, yog‘lar hamda mumlar 217,7 mln dollar (+37,3 foiz), ichimliklar va tamaki mahsulotlari esa 100,5 mln dollar (+24,3 foiz) miqdorida import qilingan.
Statistikaga ko‘ra, eng yuqori o‘sish sur’ati oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar importida kuzatilgan bo‘lib, ushbu yo‘nalishdagi import hajmi bir yil oldingi davrga nisbatan 47,2 foizga oshgan.
O‘zbekistonda raqobat sohasida tadbirkorlik sub’yektlarini tekshirish jarayonida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi joriy etiladi. Yangi tartibga ko‘ra, xavf darajasi past deb baholangan tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Adliya vazirligi Raqobat sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish to‘g‘risidagi nizomni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi.
Nizomga muvofiq, tadbirkorlik sub’yektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfi avtomatlashtirilgan tarzda baholanadi. Bunda davlat organlarining axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlardan foydalaniladi.
Shu bilan birga, xavf tahlili jarayonida tadbirkorlik sub’yektlaridan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumotlar talab qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xavf darajasi iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, raqobat, reklama, davlat xaridlari, tovar-xomashyo birjalari, shuningdek, dori vositalari va tibbiyot buyumlarining ulgurji hamda chakana savdosi sohalari bo‘yicha belgilangan mezonlar asosida baholanadi.
Natijaga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari yuqori, o‘rta va past xavf toifalariga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi sub’yektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar qonunchilik asosida tashkil etiladi.
Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik sub’yektlarida esa tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Ayni vaqtda, elektron tizim orqali aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik sub’yektiga nisbatan to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti yana o‘lim jazosiga hukm qilindi
Shavkat Mirziyoyev Gurbanguli Berdimuhamedovni tavallud kuni bilan tabrikladi
Issiq havoda qanday himoyalanamiz? – mutaxassislar muhim tavsiyalar berdi
-
Jamiyat5 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan5 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Jamiyat4 days agoMehnat inspeksiyasi Adiz Boboyevga ogohlantirish yubordi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi