Jamiyat
20 yil o‘tib… Buxoroda 13 yoshli ona
Bunday xabar har qanday kishini sarosimaga solmay qo‘ymaydi. Og‘riqlisi, oradan 20 yil vaqt o‘tibdi. Lekin, sahifalardagi sarlavhalar o‘zgarmadi. Faqat raqamlar «yoshardi»: 15 emas, 13… Bu shunchaki statistika emas, bu – bolalikning barvaqt yakunlanishi…
2005 yilda «Turkiston» (hozirgi «Yoshlar ovozi») gazetasi muxbiri vazifasida ishlardim. Gazeta sonlaridan birida «15 yoshli ona» sarlavhasi ostida yoritilgan maqola shov-shuvlarga sabab bo‘ldi. Ushbu maqola qattiq qarama-qarshiliklar bilan qarshilandi. Maqola e’lon qilinishi hamona bosh muharrir ayrim buxorolik mansabdorlarning turli bosimli qo‘ng‘iroqlari qurshovida qoldi. Biroq, manbaaning to‘g‘riligi, prokuratura tergovchisi taqdim etgan asosli ma’lumot bunday qo‘ng‘iroqlarning haqiqatan ham bosim ekanini oshkor qilib qo‘ydi. Shunda o‘z davridagi viloyat rahbari tomonidan «xotin-qizlar qo‘mitasi» oyoqqa turg‘azilib, o‘smir qizlarning har biri uchun javobgar va mas’ul bo‘lishi qat’iy talab ostiga qo‘yilgan edi.
Bugun negadir, «Turkiston»ning o‘tgan yillar sahifalarini shunchaki varaqladim. «15 yoshli ona» sarlavhali maqolaga ko‘zim tushib, beixtiyor shu voqealar ko‘z oldimdan o‘tib turgandi. Maqolaga ko‘ra, shofirkonlik 15 yoshli qiz qonuniy nikohdan o‘tmay turib, 23 yoshli yigitga turmushga chiqqan. Hali na jismonan, na ma’nan onalikka tayyor bo‘lmagan qiz 16 yoshida farzand ko‘rgandan keyingina «FXDYo» uni qonuniy nikohdan o‘tkazgan. Holatga esa mahalla-ko‘y, xotin-qizlar kengashlari tomoshabin bo‘lib turavergan.
20 yil avvalgi voqealarni bir-bir xayoldan o‘tkazib turganimda, qo‘ng‘iroq bo‘lib qoldi. «G‘ijduvon tumanidan 13 yoshli qiz ona bo‘libdi. Hali tasdiqlanmagan ma’lumotlarga ko‘ra, bola qizning o‘gay otasidan emish…»
Manbaaga yanayam oydinlik kiritish uchun Oliy Majlisning Inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman)ning Buxoro viloyatidagi mintaqaviy vakili bilan bog‘landik. Vakil bu haqda «Xabar.uz»ga ma’lum qilar ekan, holat o‘tgan yil sodir etilganini, voyaga yetmagan qizga nisbatan sodir etilgan jinsiy zo‘ravonlikka oid dastlabki tergov harakatlari olib borilayotganini, hech bir jinoyat jazosiz qoldirilmasligini bildirdi.
Buxoro viloyati IIB axborot xizmati rahbari Ulug‘bek Shukrullayevning bildirishicha, Buxoro viloyatida voyaga yetmagan qizga jinsiy zo‘ravonlik sodir etilishi holati bo‘yicha 2025 yilning noyabr oyida Jinoyat kodeksining 118-moddasi (Nomusga tegish) 4-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda, tergovga qadar surishtiruv ishlari olib borilmoqda. Uning aytishicha, DNK testi (genetik test) o‘tkazilib, otalikni isbotlash va sud-tibbiy ekspertizasi qo‘llaniladi. Va DNK testi natijalariga ko‘ra, aybdor qilmishiga yarasha javobgarlikka tortiladi.
Ayni paytda, jinoyat sodir etishda ayblanayotgan shaxs esa protsessual tartibda ushlanib, unga tegishli tartibda qamoq ehtiyot chorasi qo‘llanilgan.
Asli g‘ijduvonlik bo‘lgan, 2013 yilda tug‘ilgan M.R. joriy yilning 23 fevralida Respublika ona va bola ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filialiga qabul qilingan. Tug‘ruq natijasida M.R. vazni 2900 gramm bo‘lgan o‘g‘il farzandni dunyoga keltirgan. Bizni esa, aynan, shu – 13 yoshli «ona» va uning dunyoga kelgan bolasining salomatligi tashvishlantirardi. Shu yuzasidan Buxoro viloyati Sog‘liqni saqlash boshqarmasi boshlig‘i Elyor Oltiyevga murojaat qildik.
«Bolaning ham, onaning ham salomatligi nazoratda. Shifokorlar qarayapti. Ahvoli yaxshi. Barcha sharoitlar yaratib berilgan. Jinoyat bilan bog‘liq masalalar tergov organlari tomonidan amalga oshiriladi. Biz, tibbiyot xodimlarining vazifamiz esa har qanday vaziyatda ham inson salomatligini saqlash bo‘yicha mas’uliyat bilan yondoshish. Uning kelib chiqishi yoki boshqa jihatlariga e’tibor bermaymiz. Biz yosh ona-bola hayotini saqlab qoldik, biz uchun shunisi muhim. Chunki, bu yoshda ular hayotini saqlab qolish juda qaltis va nozik»,-dedi Elyor Oltiyev.
***
13 yoshli ona… O‘zi hali qo‘g‘irchoq yoshidan chiqmagan. Hali orzu-havaslari, maktab daftari, sinfdoshlari bilan bolalik sho‘xligi bo‘lishi kerak edi. Ammo, u ona bo‘ldi. Qanday sharoitda, qanday og‘riqlarda va qanday ruhiy iztiroblarda… javobdan ko‘ra, savollar og‘irroq.
To‘g‘ri, shifokorlar ona va bola hayotini qiyin vaziyatlarda, soniyalarda saqlab qolishgan. Bu juda katta jasorat.
Ammo, jamiyatning beparvoligi yana bir 13 yoshli bolaning bolaligini saqlab qola olmadi. Tergov o‘z ishini qiladi. Qonun ishlaydi. Jinoyatchi jazosini oladi. Ammo, mahalla-ko‘y, oilasi, atrofdagilar, qo‘ni-qo‘shnilar, maktab… Bir bolaning taqdirini saqlab qolish uchun nega e’tiborsizlik qilishgan?
O‘ziga o‘zi suyana olmaydigan yoshda qo‘lida go‘dagi bor go‘dakni yana qanday sinovlar kutmoqda? Bu yerda gap faqat bitta 13 yoshli qiz haqida emas, bolalik haqida. Bolalarining bolaligini asray olmagan jamiyat ularning kelajagini qanday asraydi? Shuning uchun bu voqea faqat bir hudud yoki bir oilaning dardi emas. Bu barchamizning dardimiz. Bolalikni asrashga qodir bo‘lgan jamiyatgina o‘z kelajagini mustahkam qila oladi.
U so‘ralgan pul mablag‘ining 35 ming AQSh dollari va 180 mln so‘m qismini olayotgan paytda ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Foto: Jizzax viloyati IIB
Baxmal tumani hududidagi dehqon xo‘jaligi uchun ajratilgan 0,50 ga yer maydonini o‘zganing nomiga rasmiylashtirib, keyinchalik kadastr hujjatlarini tayyorlab berish evaziga sotmoqchi bo‘lgan shaxs qo‘lga olindi. Bu haqda Jizzax viloyati IIB xabar qildi.
Xabarda aytilishicha, u buning uchun 950 mln so‘m talab qilgan.
DXX, IJQK departamenti hamda IIB xodimlari tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda u so‘ralgan pul mablag‘ining 35 ming AQSh dollari va 180 mln so‘m qismini olayotgan paytda ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Hozirda mazkur holat yuzasidan tergovga qadar tekshiruv harakatlari olib borilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik sub’yektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil rahbarining shaxsiy qabulida Toshkent viloyatida ro‘yxatdan o‘tgan «K & E-T» MChJ vakili murojaat qilib, barcha vakolatli idoralardan tegishli ruxsatnomalarni olgan bo‘lishiga qaramasdan, ko‘p qavatli uy-joy qurilishi uchun tuman qurilish bo‘limi tomonidan ruxsat berilmayotganini ma’lum qildi.
Murojaat Biznes Ombudsman devoni tomonidan o‘rganilib, jamiyat tomonidan Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali taqdim etilgan ariza tuman arxitektori tomonidan asossiz ravishda rad etilgani aniqlandi. O‘rganish jarayonida rad etish uchun qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar mavjud emasligi, shuningdek, ma’muriy tartib-taomillar buzilgani ma’lum bo‘ldi.
Aniqlangan qonunbuzilish holatlari yuzasidan mutasaddi mansabdor shaxsga nisbatan belgilangan tartibda ta’sir choralari ko‘rildi hamda arizani qonunchilik talablariga muvofiq qayta ko‘rib chiqish yuzasidan tegishli ko‘rsatmalar berildi.
Ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida ayni vaqtda korxonaga o‘ziga tegishli ob’yektda qurilish ishlarini amalga oshirish uchun ruxsatnoma rasmiylashtirib berilishi ta’minlandi.
Biznes Ombudsman instituti tadbirkorlik sub’yektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, davlat organlari tomonidan asossiz qarorlar qabul qilinishiga yo‘l qo‘ymaslik hamda ishbilarmonlik muhitini yaxshilashga qaratilgan ishlarni izchil davom ettiradi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan olib borilgan o‘rganishlar natijasida “YEROSTIGAZ” AJ tomonidan asossiz olingan qariyb 2,8 milliard so‘m pul mablag‘larini yakuniy iste’molchiga qayta hisob-kitob qilish belgilandi.
Raqobat qo‘mitasining Toshkent viloyati hududiy boshqarmasiga Angren shahrida faoliyat yurituvchi “ANGREN ISSIQLIK ELEKTR STANSIYASI” AJ murojaat qilgan. Murojaat yuzasidan o‘tkazilgan o‘rganishlar davomida qator qonunbuzilish holatlari aniqlangan.
Ma’lum bo‘lishicha, “YEROSTIGAZ” AJ tomonidan 2024 yil fevral oyida yetkazib berilgan gaz uchun amaldagi 135 969 so‘m tarif o‘rniga, belgilangan tartibda deklaratsiya qilinmasdan 265 536 so‘mlik oshirilgan tarif qo‘llanilgan. Natijada ushbu oyda 1,8 mlrd so‘mdan ortiq mablag‘ asossiz ravishda undirilgan.
Shuningdek, mart oyida 12 kun davomida qariyb 1 mlrd so‘m miqdorida ortiqcha mablag‘ olingani aniqlanib, jami asossiz hisoblangan summa qariyb 2,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Aniqlangan holatlar yuzasidan hududiy boshqarmaning Maxsus komissiyasi tomonidan “YEROSTIGAZ” AJga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni hamda Vazirlar Mahkamasining 239-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizom talablarini buzish alomatlari bilan ish qo‘zg‘atildi. Qarorga muvofiq, jamiyatga moliyaviy jarima qo‘llash belgilangan.
Bundan tashqari, qonunbuzilishlarni bartaraf etish, kelgusida bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslik hamda asossiz hisoblangan qariyb 2,8 mlrd so‘m mablag‘ni yakuniy iste’molchiga qayta hisob-kitob qilish bo‘yicha majburiy ko‘rsatma berilgan.
Mazkur ish hozirda sud tartibida ko‘rib chiqilmoqda.
So‘nggi bir necha hafta davomida Epshteyn mojarosi dunyo jamoatchiligini o‘z domiga tortdi. Yashirin olam haqida ko‘plab ma’lumotlar yuzaga chiqmoqda. Zamonaviy jahon adabiyoti vakili Mo Yanning “Musallas mamlakati” romani ham bizga shunday rasvo dunyo haqida xabar beradi. Bugun “5 daqiqa”da kannibalizm, ya’ni odam go‘shti, aniqrog‘i, o‘z bolalarini tanovul qilayotgan jamiyat haqida gaplashamiz.
Asarda hamma narsa aniq vazifadan boshlanadi: prokuratura tergovchisi Ding Gouerga maxfiy tizimni fosh etish topshirig‘i beriladi. Go‘yoki provensiyada odamning aqliga sig‘maydigan ishlar bo‘lyapti, deyiladi. U yerda bolalar go‘shtidan taom tayyorlanib, ziyofatlarda yedirilayotgani haqida aytiladi.
Ding Gouer “Musallas mamlakati” tomon ketarkan, ko‘mir tashuvchi yuk mashinasida g‘adir-budur yo‘llardan chayqalib boradi. Uni boshqarayotgan yosh haydovchi qiz bilan o‘rtasida hazil, haqorat, shahvoniy lavhalar yuzaga keladi. Bu sahna tergovchining ichki zaif nuqtasini ilk lahzalardayoq ochib beradi: tergovchi qat’iyatli davlat xodimi bo‘lishi kerak, ammo u ham tanasi, istagi, kayfiyati bilan yashaydigan odam.
Ding Gouerga xushomad va ziyofatlar taklif qilinadi. Tergovchini kutib olgan posbonlar uning oldiga musallas qo‘yishadi, keyin yana musallas. Bu ichirish shunchaki ziyofat emas, nazorat usuli edi. Tergovchining ongi loyqalasha borgani sayin, savol berish qiyinlashadi. U muhitga moslashtiriladi.
Nihoyat, Ding Gouer kon direktori va partiya qo‘mitasi kotibi bilan yuzma-yuz turadi. Muallif ularni ataylab bir xil qilib tasvirlaydi. Ikkalasi ham ellik yoshlar atrofida, qorin qo‘ygan, istarali, qo‘l berish me’yori ham juda silliq. Ular hatto egizakdek ko‘rinadi. Bu obraz o‘quvchiga muhim signalni beradi: bu joyda shaxslar almashib turadi, biroq tizimning yuzi o‘zgarmaydi. Ding Gouer kim bilan gaplashayotganini aniq ajrata olmasligi – tergovning kelajakda qanday qiyinlashishidan darak berardi.
Direktor va kotib tergovchini “o‘z odami” qilib olishga harakat qiladi. Bu yerda shantaj ham, tahdid ham shart emas. Ular uni qadah ko‘tarishga chaqirishadi, “biz bir oilamiz” degan iltifot bilan qonun emas, “qarindoshchilik” tuyg‘usini ishga solishadi. Qarshilik qilish qo‘pollikka aylantiriladi, rozi bo‘lish – adolatdan uzoqlashtiradi. Mo Yan shu tarzda jamiyatdagi eng xavfli usulni ko‘rsatadi: odamni buzish uchun uni sindirish shart emas, unga xushomad qilib, erkalatib ham yengish mumkin.
Mast bo‘lgan tergovchi o‘zi nafratlanib turgan jamiyat va odamlarning biriga aylanib boraveradi.
Hushini deyarli yo‘qotgan tergovchining oldiga do‘mboqqina bolakayni olib kelishadi. Bu inson emas, faqat inson shaklidagi taom, boshqa masalliqlardan tayyorlangan, deb ishontirishadi. Tergovchi har safar bunday detallar bilan to‘qnash kelganida o‘zining asl maqsadi – adolatni eslab qoladi. Biroq yana bir qadam ortga tashlashga, o‘zligini yo‘qotishga majbur bo‘laveradi. Ularga qo‘shilib o‘sha taomni ist’yemol qiladi.
Bola go‘shti shu yerda ramzga aylanadi. U to‘g‘ridan to‘g‘ri oshxonadagi taom emas, balki jamiyatning kelajagiga ishora edi. Bola – ertangi kun. Agar tizim manfaat uchun har narsani qurbon qilaversa, u ertani ham qurbon qiladi. Musallas jamiyatdagi unuttirish vositasiga aylanadi. Musallas bor joyda xotira zaiflashadi, uyat susayadi, mas’uliyat unutiladi. Shuning uchun Ding Gouerning tergovi ham, uning ichki dunyosi ham asta-sekin parchalanib boradi.
Mo Yan romanda hamma sirlarni sizga ochib bermaydi, ayrim eshiklar yopiq qoladi, kalitni o‘zingiz izlaysiz. Chunki asarda bunday rasvo ishlarning kim tomonidan qilinayotgani, nega bu holatlar sodir bo‘layotgani muhim. Agar jamiyatda inson qadri arzonlashsa, agar manfaat axloqdan ustun kelsa, unda dahshat faqat mish-mish emas, haqiqatga aylanadi.
***
Mo Yan shu mazmundagi asarlari uchun Nobel mukofotiga loyiq ko‘rilgan. Xususan, “Musallas mamlakati” ham go‘daklar va yosh qizlarni qurbonlikka tayyorlagan epshteynlar jamiyatining qanday barpo bo‘lishi haqidagi achchiq ma’lumotlarni beradi.
Hukumatning joriy yil 25-fevraldagi 78-son qarori bilan Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 7-iyundagi 312-son qaroriga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.
Unga ko‘ra, «Yoshlar daftari»ga doimiy yoki vaqtincha yashash joyi bo‘yicha, 14 yoshga to‘lgan va 30 yoshdan oshmagan (31 yoshga to‘lmagan) quyidagi toifadagi yoshlar kiritiladi:
Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning a’zolari;
oilasining oylik daromadi oila a’zolarining har biriga minimal iste’mol xarajatlari miqdorining 2 baravaridan ko‘p bo‘lmagan.
Ariza beruvchi «Yoshlar daftari»ga kirish va ijtimoiy yordamlardan birini ko‘rsatishni so‘rab davlat xizmatlari markazi, YaIDXP (my.gov.uz) yoxud Yoshlar yagona elektron platformasi orqali murojaat qiladi.
«Yoshlar daftari» jamg‘armasidan ko‘rsatiladigan yordamlar individual rejaga muvofiq ijtimoiy shartnoma tuzish orqali taqdim etiladi.
Ijtimoiy shartnoma shartlarining bajarilishi Yoshlar yagona elektron platformasi orqali avtomatik tarzda monitoring qilinadi.
Monitoring jarayonida ijtimoiy shartnomada belgilangan har bir shartning bajarilishi har oyda 100 balli tizimda baholanadi.
Barcha shartlar bo‘yicha yig‘ilgan ballarining umumiy yig‘indisini shartlarning soniga bo‘lgan holda o‘rtacha ko‘rsatkich aniqlanadi.
Kamida 6 oy davomida muntazam ijtimoiy shartnoma shartlarini «a’lo» darajada bajargan, o‘rtacha oylik ko‘rsatkichlari eng yuqori bo‘lgan 1 000 nafargacha yoshlar har yili dekabr oyida BHMning 3 baravari miqdorida pul mukofoti bilan taqdirlanadi.
Isroil Erondagi maktabni bombardimon qildi, o’nlab odamlar halok bo’ldi
Lamin Yamal faoliyatidagi ilk xet-trikka erishdi
Jizzaxda dehqon xo‘jaligi yerini 950 mln so‘mga sotmoqchi bo‘lgan shaxs ushlandi
-
Iqtisodiyot4 days agoBekobodda O‘zbekiston–Boshqirdiston texnoparki quriladi
-
Siyosat4 days agoO‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdo bitimini tezlashtirish yo‘lida harakat qilmoqda
-
Mahalliy3 days agoO‘zbekiston Jahon banki indeksida o‘z o‘rnini 43 pog‘onaga yaxshiladi
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev mutasaddi tashkilotlar oldiga yoshlar tadbirkorligi va taʼlimini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha yangi vazifa qoʻydi
-
Sport4 days ago«Budyo-Glimt» «Inter»ni, Syorlot «Bryugge»ni musobaqadan chiqarib yubordi
-
Iqtisodiyot3 days agoO‘zbekiston Afg‘onistonda temir va mis konlarini qidirishni boshladi
-
Jamiyat5 days agoJizzaxda hokimlik xodimi yer maydonini sotish va’dasi bilan pul olgan vaqtida ushlandi
-
Siyosat5 days ago“Oʻzbekneftgaz” tomonidan kengaytirilgan qidiruv ishlari yangi gaz kondensati konini topdi