Jamiyat
«Yoshlar kitob o‘qimaydi demang, ular hatto taqrizchi, targ‘ibotchi va tarjimon»
Hozir yoshlar kitob o‘qimaydi, biz vaqtida juda kitobxon edik, degan stereotip qarashlardan qutula olmayotgandekmiz. Haqiqatdan ham hozir yoshlar o‘qimaydimi, vaqt va imkoniyatlarini mutolaaga sarflamaydimi?
Aslida, bu stereotip qarash va haqiqatni aks ettirmaydi. Bugungi kitobxon shunchaki o‘quvchi emas, balki o‘z bilim va salohiyatlarini amalga oshirayotgan ijodkor, tahrirchi va tarjimon sifatida ham jamiyatda o‘z o‘rnini topmoqda.
Masalan, bizning davrimizda yoshlar kitobxonlikni ko‘proq faqat bir qahramonning hayotiga qiziqish bilan bog‘lar edilar. Hikoyalar, romanlar orqali o‘zlari uchun yangi dunyo ochar, lekin e’tibori hikoyadagi qahramon yoki voqea markazida bo‘lardi. Mutolaa ko‘pincha ko‘ngilochish yoki tasavvurni rivojlantirish uchun xizmat qilardi…
Xuddi shu fikrlarimni bir tadbirda O‘zbekiston Milliy kutubxona rahbari Umida Teshaboyeva bilan o‘rtoqlashgandim, suhbatdoshim o‘shanda «men juda ko‘p yoshlarning bloglarini kuzataman, kitobxonlik guruhlariga a’zoman, bitta narsani ayta olaman bizda bunday kitobxonlikka targ‘ib qilish imkoniyati bo‘lmagan…»
Va o‘sha kichkina suhbat debochasi vaqt o‘tib katta suhbatga aylandi…
– Men va siz o‘sha davrning kitobxoni bo‘lganmiz, ammo tan olaylik, hozirgi yoshlardek kitobni tahlil va tarjima qilish, taqriz yozishdek ishlarga qo‘l ura olmaganmiz. Bizning davrimizdagi kitobxonlik madaniyati bugunga kelib umuman boshqacha shakllanayotgandek…
– Hozirgi yoshlar kitob o‘qimaydi, degan fikrga mana shu soha mutaxassisi sifatida qo‘shila olmayman. Ularning mutolaa haqidagi tushunchalari ancha boshqacha. Biz bir paytlar ko‘proq badiiy kitob o‘qirdik va qahramonlar hayoti bilan yashardik. Yoshlar esa hozirgi paytda nafaqat badiiy adabiyot, balki kitobxonlikning ancha keng va murakkab yo‘nalishlariga qiziqmoqda. Ular ilm-fan, texnologiya, tarix, psixologiya, ijtimoiy muammolar, iqtisodiyot va boshqa turli mavzularda kitob o‘qishga intiladi. Va shu bilan birga o‘sish, o‘z ustida ishlash, shaxsiy rivojlanish haqidagi manbalarga juda kuchli intilishlari bor. Yana ular o‘z bilimlarini faqat o‘qish bilan cheklamay, tarjima, tahrir qilish, bloglar yozish, ijtimoiy tarmoqlarda fikr almashish orqali ham mustahkamlaydi. Bu esa nafaqat kitobxonlik, balki intellektual faoliyatning ham o‘sayotganini ko‘rsatadi.
Shu tariqa yoshlar nafaqat kitob o‘qiyapti, balki o‘qibgina qolmay, uni qayta ishlash, qayta ifoda etish va jamiyatga taqdim etish bilan ham shug‘ullanmoqda. Ya’ni kitob va kitobxonlikka munosabat kabi tushunchalar davr talabi va ehtiyoji asosida u yoki – bu shaklda o‘zgarib borgan bo‘lishi mumkin. Muhimi, kitob insoniyatning eng buyuk kashfiyoti sifatida hamon o‘z qadr-qimmatini yo‘qotmay, yashab kelayotganidir.
– Demak yoshlar kitob o‘qimayapti, degan malomat emas – ularning o‘qiyotganini kuzatish va o‘rganish bugungi kitobxonga motivatsiya beradi…
– Qachonki, biz yoshlarning haqiqiy qiziqishlari, o‘qish uslublari va bilim olish yo‘llarini tushunib olsak, munosabatimiz ham o‘zgarishi mumkin. Ya’ni bu ularning hayotga, jamiyatga bo‘lgan qarashlarini ham anglash demakdir. Aytmoqchimanki, yoshlarning kitobga bo‘lgan qiziqishini faqat tashqi ko‘rinishlar yoki umumiy stereotiplar asosida baholash noto‘g‘ri. Mutolaa yangi texnologiyalar va zamonaviy vositalar bilan bog‘liq ravishda sezilarli darajada oshdi. Masalan, elektron, audio kitoblar va onlayn platformadagi kurslar yoshlarga bilimni qulay va samarali tarzda qabul qilish imkonini bermoqda. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoqlarda tashkil etilgan kitob klublari, muhokama guruhlari yoshlarni o‘zaro fikr almashishga, yangi kitoblarni kashf etishga rag‘batlantiradi.
Bugungi yoshlar faqat o‘quvchi emas, ular tarjima va tahrirchilik salohiyatini ham rivojlantirmoqda.
– Ya’ni «Biz o‘qirdik, hozirgi yoshlar o‘qimaydi», degan gaplar haqiqat emas, balki yoshlikni, o‘tmishni ideallashtirish bilan bog‘liqmi?
– Bu gap ko‘pincha nostalgiya bilan aralashgan umumlashtirishdir. Odamlar o‘z yoshliklarini ideal holatda eslashga moyil – bu psixologik jihatdan tabiiy. Ular o‘z vaqtida o‘qigan kitoblarini, davrning jozibasini eslab, hozirgi avlodni ularning fonida baholaydilar. Aslida, o‘sha davrda ham kitobxonlar qatorida umuman qo‘liga kitob ushlamaganlar ham bo‘lgan.
Bugungi kitobxon tanlash imkoniga ega, ya’ni axborot tanlovi ko‘paygan. Avvallari axborotni kitob, kutubxona, televideniye va radiodan olardik. TV va radioni boshqara olmasdik, nimani taqdim qilishsa shuni ko‘rardik, Oldin kitob – asosiy bilim manbai edi. Endi esa kitoblar yoniga audio kitoblar, turli kitobxonlik guruhlari, shaxsiy bloglar qo‘shildi.
– Kutubxonadagi kuzatuvlarga ko‘ra, so‘nggi 2-3 yilda kitobxonlikka bo‘lgan qiziqish qanday o‘zgarmoqda? Qaysi yo‘nalishdagi asarlar yoshlar orasida ommalashgan?
– Ijtimoiy tarmoqlar, yoshlarning internetdan keng foydalanayotgani, qolaversa, fikr erkinligi, reklamaning jadal rivojlanishi, mashhur asarlarning tarjima nusxalarining ko‘payishi yoshlarni kitobxonlikka qaytargan omillardan. Yana shuni alohida ta’kidlash lozimki, kitobxonlik va kitobxonlikni targ‘ib qilish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi, kutubxonachilik sohasiga oid qator hujjatlar imzolandi. Natijada kutubxonalarda zamonaviy sharoitlar yaratildi. Bilamizki, yoshlarni zamonaviy sharoitlar, texnika-texnologiyalar doim qiziqtirib kelgan. Endi yo‘nalishlarni aytadigan bo‘lsak, tilshunoslikka, zamonaviy kasblarga oid adabiyotlar doim trendda. Masalan, kompyuter texnologiyalari, dasturlash tili, art-dizaynerlik…. Hozir yoshlar hatto Alisher Navoiyning asarlarini tilni bilgani uchun turk tilida o‘qib solishtirish imkoniga ham ega. Biz u paytlari nari borsa rus tilida kitob o‘qirdik, ular bugun rus, turk, ingliz, xitoy tilida mutolaa qilmoqda.
– Kutubxonaga keluvchi yoshlar soni qaysi yildan ko‘tarilishi kuzatila boshladi? Aytaylik 10-15 yil oldin bilan solishtirganda. Ya’ni kitobxonlik bo‘yicha qanday hayotiy, ilhomlantiradigan misollar keltirgan bo‘lardingiz?
– Milliy kutubxonaning yangi binosi 2012-yildan xizmat ko‘rsatishni boshlagan, avval bino 3 ta edi, buyurtmalar kunlab bajarilgan, raqamli kontent bilan xizmat ko‘rsatish ommaviy bo‘lmagan, chunki texnika yetishmagan. Endi esa o‘quv zallari hamda ulardagi ko‘p ehtiyoj seziladigan adabiyotlar joylashtirilgan ochiq fondlarning ko‘payishi, muloqot maydoni, kutubxona aurasi deymizmi, muhiti deymizmi, kutubxonaga keluvchi yoshlar sonini ko‘payishiga sabab bo‘ldi. Bir paytlar kutubxonaga kirib-chiqishdagi masalalar ijtimoiy tarmoqda ko‘p ko‘tarilgan. Hozirda kirib-chiqish yengillashtirilgan, faqat qo‘riqlash xizmati bor. Shu bois o‘quvchilarimiz soni ko‘paydi. Respublika miqyosida Milliy kutubxona tizimidagi viloyat kutubxonalari sonini oshirayapmiz. Masalan Samarqand va Navoiyda kutubxona uchun bino qurilish ishlari boshlab yuborildi. Lekin Qoraqalpog‘iston Respublikasi axborot-kutubxona markazimiz uchun bino zarur. Chunki o‘quvchilar ko‘paymoqda, demak joy yetishmasligi muammosi uchrab turibdi. Kitobxonga birinchi navbatda sharoit yaratilishi, imkoniyatlarni taqdim etish va tanlash huquqini berish kerak! Shunda kutubxona kitobxonlarini yo‘qotmaydi, ko‘payishini ta’minlaydi. Ilhomlantiradigan tomoni haqida aytsam, boshqa kutubxona, kitob do‘koni, internet do‘konlarda topilmaydigan nashrlarning kutubxonamiz fondlaridan topilgani. Buni kitobxon biladi! Hozirda Milliy kutubxona imkoniyatlari kengaygan, chunki yagona elektron katalog orqali 14 ta hududdagi viloyat kutubxonalarimizdan nashrlar izlanadi, buyurtmalar amalga oshiriladi. Lekin, bu 100 foiz buyurtmalar bajarildi degani emas va bu tabiiy, dunyodagi eng yirik kutubxonalar amaliyotida ham bunday holat kuzatiladi. Bir o‘quvchi izlagan manbasini topsa mamnun, topmagani esa kutubxonamizda yo‘q, deya turli fikrlarni aytishadi.
Yana bir quvonarli holat ko‘plab katta-kichik hamkor tashkilotlar bilan loyihalar amalga oshirilyapti. Masalan, Davlat xizmatlarini rivojlantirish agentligi Farg‘ona viloyati filliali va Viloyat axborot-kutubxona markazi hamkorlikda «Davlat xizmatchisi kutubxonada bir kun» loyihasi… Davlat xizmatchisi siz va biz, demak kutubxonaga a’zo bo‘lish, undan foydalanish kitobxonlikni kengaytirishda ahamiyatli. Raqamlarga e’tibor bering: mazkur loyiha doirasida tuman (shahar) hokimi o‘rinbosarlari hamda kompleks tarkibiga kiruvchi barcha boshqarma va tashkilotlardagi davlat xizmatchilari to‘liq ishtirok etishmoqda. Ushbu loyihaning ilk natijalarini olsak, 2024-yil davomida jami Farg‘ona viloyat va tuman, shahar axborot-kutubxonalar a’zolik soni 19 ming nafardan oshgan, ya’ni o‘rtacha bir oy davomida 16 minga yaqin yangi kitobxon a’zo qilingan. Ushbu loyiha boshlangandan (yanvar oyida) viloyat va barcha tuman, shahar axborot-kutubxona markazlariga davlat xizmatchilarining a’zolik soni 53401 nafarni tashkil etdi. Bu kutubxonaga a’zolar sonining o‘tgan yilga nisbatan 3.3 barobarga oshganini ko‘rish mumkin.
– Kutubxonadagi eng ko‘p o‘qiladigan mualliflar kimlar va qaysi kitoblar?
– Milliy kutubxona ijtimoiy tarmoqlari orqali har oy yakunida kitobxonlar tomonidan eng ko‘p mutolaa qilinadigan adabiyotlar top 10 taligini berib boradi. Bu ma’lumotlar Milliy kutubxonaning asosiy fondiga hamda ochiq fondlarga kitobxonlar tomonidan beriladigan buyurtmalar asosida aniqlanadi. Chunki buyurtmalarning statistikasi doimiy ravishda kutubxona mutaxassislari tomonidan yuritilib boriladi. Ana shu ma’lumotlardan kelib chiqib aytadigan bo‘lsak, bugungi kunda o‘zbek mualliflaridan O‘lmas Umarbekov, O‘tkir Hoshimov, Komil Sindarov, Tohir Malik, Javlon Jovliyev, Said Ahmad, Tog‘ay Murod, Ulug‘bek Hamdam… Jahon bestsellaridan tarjima asarlar. Xususan, Jeyms Klir «Atom odatlar», Jorj Oruell «1984», Den Braun «Raqamli qal’a», Robert Grin «Hokimiyatning 48 qoidasi», Deniyel Kiz «Eljernonga atalgan gullar»…. Bu ro‘yxatni uzoq davom ettirishimiz mumkin. Shuningdek foydalanuvchilar o‘rtasida onlayn so‘rovnomalar o‘tkazish orqali ham oxirgi vaqtda o‘qiyotgan kitobi, ko‘rsatilayotgan hizmatlar, kutubxona haqida fikrlarini o‘rganib boramiz va bu o‘z navbatida xato-kamchiliklarimiz ustida ishlashimizga qo‘l kelmoqda.
– Hozirgi yoshlar faqat kitob o‘qibgina qolmay, takliflar, tahlillar, retsenziyalar ham yozmoqda, dedik. Kutubxona bu jarayonlarni qanday qo‘llab-quvvatlayapti?
– Siz hozir kitobxonlikning eng yuksak bosqichi haqida to‘xtaldingiz. Faol kitobxonlik – ya’ni, yoshlar faqat o‘quvchi emas, balki ijodkor va tanqidchi sifatida shakllanmoqda.
«Mahin’s World» (5 555), «Panda_books» (5 793), «The Stranger Kitoblar» (13 199), «Bobil_kutubxonasi» (6 134), «bookfather» (2 600), «audio» kitoblar guruhida (101 000), «audio.pdf» (62 000), «Birga kitob o‘qiymiz» (84 000), «Kitobxon millat», tanlov boti (77 000) kabi har doim kuzatib boradigan telegram kanallardan tashqari Facebook saytida
«Kitobxonlar davrasi» 82 mingdan ziyod, «Hikoyalar va qissalar» guruhida 30 mingdan ziyod, «Kitobsevarlar, kitobxonlar», «Men sevgan she’riyat», «Adabiyot bo‘stoni» kabi guruhlarning kamida 3000 ming ko‘pi bilan 10000 minga yaqin a’zolari bor. Yana kitob savdosi bilan shug‘ullanadigan «Kitob olami», «Asaxiy.uz» saytlari, «Book.uz» bloglari, «Bukinist», «Bukinist Tashkenta», kabi guruhlar mavjud… Va aynan shu guruhlar va bloglarda yosh taqrizchilarni, tarjimonlarni kashf qilishingiz mumkin. Biz kutubxona sohasi mutaxassislari esa ularni qo‘llab-quvvatlash uchun turli tadbirlar, yozuvchi va ijodkor, olimlar bilan uchrashuvlar, tanlovlar uyushtirish uchun doimo tayyormiz, eshiklarimiz ochiq.
– Keling, yoshligiimzda ushalmay qolgan orzularimizdan biri – o‘z kutubxonamiz haqida gaplashsak. Eslayman, deyarli hech kimning uyida shaxsiy kutubxona yo‘q edi, kitoblarimiz umumiy shukaflarda darsliklar turgan javonda taxlanib turardi. Va shaxsiy kutubxonani katta-katta olimlar, yozuvchilar uyidagina ko‘rardik…
– To‘g‘ri u paytlari uyimizda kichkina bir burchakda kitob javonlari bo‘lardi, ammo kitoblar uchun alohida shkaf yoki xona bo‘lmagan. Hozir internetdagi guruhlar va do‘stlarim orasidagi yoshlar orasida o‘z kutubxonasini yaxshi ma’noda «maqtanish», ko‘z-ko‘zlash urf bo‘ldi. Masalan Otabek Bakirov ismli yosh talaba yigit alohida o‘z kutubxonasiga ega bo‘lgani, javon yasatgani, kutubxonasini boyitayotganini doimo post qilib boradi.
(Otabek Bakirov kutubxonasi)
Yana bir e’tiborli jihati, o‘sha davrlarda bizga kimdir bir donagina kitob sovg‘a qilishsa ham katta gap edi. Lekin yaqinda bu yigitga ustozlaridan biri 50 dona kitob sovg‘a qildi. Bunday misollar juda ko‘p. Ya’ni ko‘rinib turibdiki, hozir kitobga o‘chlar ham va kitobxonlarga kitob sovg‘a qiladiganlar ham avvalgidan ko‘ra ancha ko‘p va faollashgan.
(Otabek Bakirovga Laziz Raxmatov tomonidan sovg‘a qilingan kitoblar)
Biz katta avlod yoshlarning ovozini eshitishimiz, qiziqishlarini anglashimiz, ularga munosib javob bera olishimiz kerak. Yuqorida aytganimdek, yoshlar nafaqat varaqlanadigan qog‘ozli kitob, balki elektron kitoblar o‘qiyapti, tahlillar yozayapti, hatto o‘zlari tarjima qilgan asarlarni bir-biriga tavsiya qilyapti, ya’ni tom ma’noda targ‘ibotchi ham – bu kitobxonlikning yangi qiyofasi, yangi ruhi. Ular kitobdan yuz o‘girgani yo‘q – ular faqat yangi shaklda o‘qiydi, o‘rganadi, muhokama qiladi. Uni rad etish esa kelajakka ko‘z yumish demakdir…
– Kitobxon yoshlar safi yanada ko‘payishi yo‘lida qilayotgan xayrli ishlaringiz bardavom bo‘lsin. Vaqt ajratganingiz uchun tashakkur…
P/S: maqola tayyorlash asnosida suhbatdoshim ayni paytda Xitoyda ekanligini, u yerda ham jurnallarini tarqatib yurganini aytib qoldi…
(Alisher Navoiy nomidagi Milliy kutubxona direktori Umida Teshaboyeva Xitoyda) Barno Sultonova suhbatlashdi
Tarmoqda PPX xodimi 14 yoshli qizni dugonasi bilan birga tog‘li hududga olib borib, ularga shilqimlik qilgani bo‘yicha xabar tarqaldi. IIV Jamoat xavfsizligi departamenti esa mazkur holat yuzasidan tekshiruv boshlanganini bildirdi.
Hodisa Ohangaron shahrida sodir bo‘lgan. Qizning aytishicha, Spark mashinasi ko‘chada to‘xtab, uning egasi qizlarni mashinga o‘tirishga majburlagan. So‘ngra jabrlanuvchining akasi geolokatsiya orqali borib vaziyatga aralashgan.
Ichki ishlar vazirligining Ichki xavfsizlik bo‘limi prokuratura bilan hamkorlikda ushbu hodisa bo‘yicha darhol tergov boshladi. Hodisaning barcha ishtirokchilari va holatlari aniqlandi.
Nashrlarda tilga olingan xodim lavozimidan chetlashtirildi. Agar da’vo qilingan harakatlar tasdiqlansa, ularning harakatlari qat’iy qonuniy choralar, jumladan, jinoiy javobgarlikka tortiladi.
«Huquqni muhofaza qilish organlari xodimlarining, ayniqsa voyaga yetmaganlarga nisbatan har qanday noqonuniy xatti-harakatlari qabul qilinishi mumkin emasligini va qattiq jazolarga olib kelishini ta’kidlaymiz», deyiladi IIV xabarida.
Tergov natijalari keyinroq e’lon qilinadi.
Tagida patrul xizmat mashinasi, egnida forma va cho‘ntakda “ichki ishlar xodimi” degan guvohnoma. Bular odatda qonun himoyachisining atributlari. Ammo Samarqandda bu vositalar millionlab dollarlik firibgarlik quroliga aylandi.
Toyloq tumanida o‘nlab, balki yuzga yaqin inson bir odamga ishonib aldanib qolgan – u ichki ishlar boshqarmasi yo‘l harakati xavfsizligi xodimi, leytenant Bunyod Yazdonov. Xodim Buxoroda qurilish loyihasi borligini aytib, odamlardan pul olgan.
Va’da oddiy bo‘lgan: pulingiz yoki mulkingizni berasiz, foydasi bilan qaytarib olasiz. Ammo voqealar rivoji butunlay jiddiylashib ketdi, leytenant to‘xtashni unutib qo‘ydi.
Kun.uz holat bo‘yicha surishtiruv olib bordi.
Leytenant Bunyod Yazdonovdan eng ko‘p jabrlanganlardan biri – mashina savdosi bilan shug‘ullanuvchi Shahriyor Obloqulov. Uning aytishicha, Yazdonovga avvalo qishloqdoshi ekani va ichki ishlar tizimida ishlashi sababli ishongan.
Dastlab inspektor olgan qarzlarini o‘z vaqtida qaytarib kelgan. Bu esa ishonchni yanada mustahkamlagan. Obloqulov avval o‘zining bir nechta avtomobillarini, keyin esa tanishlaridan ham pul va mashinalar olib, Yazdonovga bergan.
Biroq 2025 yil kuziga kelib vaziyat o‘zgargan, qarzlarni qaytarish muddati cho‘zila boshlagan. Shu orada Yazdonov boshqa ko‘plab odamlardan ham xuddi shu tarzda qarz olgani ma’lum bo‘lgan.
“Yazdonov va uning “opaxoni” Shahnoza Xushmurodova menga garov sifatida uy va do‘kon hujjatlarini bergandi. Keyin ularning barchasi soxta ekani aniqlandi. Oldi-berdilarimizni Bunyodning o‘zi tasvirga olib bergan, gaplarimga asosim bor. Hozir mendan Bunyodning 258 ming, Shahnoza Xushmurodovaning esa 35 ming AQSh dollari qarzi bor”, – deydi Obloqulov.
Jabrlanuvchilarning aytishicha, ishonch aynan uning formasi va lavozimi orqali paydo bo‘lgan. Odamlar uni oddiy odam emas, davlat tizimi vakili sifatida qabul qilgan.
Jabrlanuvchilardan biri Afzal G‘aniyevning aytishicha, Yazdonov qarz oldi-berdilarida hatto o‘z xizmat guvohnomasini ham ishlatib, undan garov sifatida foydalangan.
“Yaqingacha Bunyodning xizmat guvohnomasi qo‘limda edi – qarzini bermagani uchun hujjatni olgandim. Keyin yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasidan qo‘ng‘iroq qilib, guvohnomani topshirishimni, aks holda javobgarlikka tortilishim mumkinligini aytishdi. Shundan so‘ng hujjatni qaytardim.
Hozir Bunyodning mendan qarzi 70 ming AQSh dollarini tashkil qiladi”, – deydi G‘aniyev.
Tilga olingan raqamlar bu ishning haqiqiy ko‘lamini ko‘rsatadi. 120 ming dollar… 70 ming dollar… Va yana o‘nlab shunday holatlar. Shu kabi qarzlar yig‘ilib, umumiy summa dollarda millionlarga yetgani aytilmoqda. Aniq raqamlar hozircha ma’lum emas.
Bunyod 2025 yilning sentabr oylarida ham pul yig‘ishda davom etgan. Ammo aynan shu paytdan boshlab vaziyat o‘zgargan. Pullar qaytarilmagan, natijada haqdorlarda savollar ko‘payib borgan. Qarz berganlar shubhalana boshlaydi va vaziyat oydinlashadi: ular katta ehtimol bilan pullarini qaytarib ololmasligini anglab yetishadi. Bu vaqtga kelib Bunyodning “piramidasi”ga allaqachon o‘nlab odamlar ilinib bo‘lgandi.
Ushbu voqeada yana bir qahramon bor. Jabrlanuvchilar uni Bunyodning “opaxoni” deb ataydi. Jabrlanuvchilar bilan bo‘lgan muloqotlardan anglashilishicha, ayrimlar uni bu ishda asosiy odam deb hisoblaydi.
Taqdim etilgan audiolarda “opaxon” qarzlar bo‘yicha mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishini aytgan: “Men sizga pul beraman… Bunyod qochib ketsa, qarzini men to‘layman”.
Biroq keyingi suhbatlarda u yana mablag‘ izlash va “riskli” kelishuvlarga kirishganini ham tan oladi: “Hozir bitta riskovanniy ish qilyapman… 100 ming usti bor deyapti…”
Yana bir o‘rinda ayol: “Agar Bunyod kirsa, men birovga bir tiyin bermayman”, deganini eshitish mumkin.
Jabrlanuvchilarning aytishicha, o‘sha ayol leytenantning tergov ishini Toshkentga ko‘chirishi, uning ustidan ariza qilingani uchun pul bermasligini bildirgan. “Opaxon” ochiqda va u tergovga qay darajada jalb etilgani hozircha bizga noma’lum.
Voqea Samarqandda sodir bo‘lgan bo‘lsa-da, ish Toshkent viloyatida ko‘rilmoqda. Rasmiylar bu harakat xolislikni ta’minlash uchun qilinganini aytmoqda. Ammo jabrlanuvchilar uchun bu qaror qo‘shimcha qiyinchiliklar tug‘dirmoqda.
Samarqand viloyati Ichki ishlar boshqarmasining ma’lum qilishicha, 2025 yil 12 noyabr kuni Bunyod Yazdonov xizmatdan bo‘shatilgan. 2026 yil yanvar oyida esa unga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan va tergov harakatlari olib borilmoqda.
Tergov boshlanganiga 3 oydan oshib ketganiga qaramay, jabrlanuvchilarga haligacha aniq gap aytilmayapti. Qarz berganlar daromadidan ayrilgan, sog‘lig‘ini yo‘qotgan, oilasida notinchlik yuzaga kelmoqda.
Kun.uz voqealar rivojini kuzatishda davom etadi va mavzuga yana qaytadi.
Tagida patrul xizmat mashinasi, egnida forma va cho‘ntakda “ichki ishlar xodimi” degan guvohnoma. Bular odatda qonun himoyachisining atributlari. Ammo Samarqandda bu vositalar millionlab dollarlik firibgarlik quroliga aylandi.
Toyloq tumanida o‘nlab, balki yuzga yaqin inson bir odamga ishonib aldanib qolgan – u ichki ishlar boshqarmasi yo‘l harakati xavfsizligi xodimi, leytenant Bunyod Yazdonov. Xodim Buxoroda qurilish loyihasi borligini aytib, odamlardan pul olgan.
Va’da oddiy bo‘lgan: pulingiz yoki mulkingizni berasiz, foydasi bilan qaytarib olasiz. Ammo voqealar rivoji butunlay jiddiylashib ketdi, leytenant to‘xtashni unutib qo‘ydi.
Kun.uz holat bo‘yicha surishtiruv olib bordi.
Leytenant Bunyod Yazdonovdan eng ko‘p jabrlanganlardan biri – mashina savdosi bilan shug‘ullanuvchi Shahriyor Obloqulov. Uning aytishicha, Yazdonovga avvalo qishloqdoshi ekani va ichki ishlar tizimida ishlashi sababli ishongan.
Dastlab inspektor olgan qarzlarini o‘z vaqtida qaytarib kelgan. Bu esa ishonchni yanada mustahkamlagan. Obloqulov avval o‘zining bir nechta avtomobillarini, keyin esa tanishlaridan ham pul va mashinalar olib, Yazdonovga bergan.
Biroq 2025 yil kuziga kelib vaziyat o‘zgargan, qarzlarni qaytarish muddati cho‘zila boshlagan. Shu orada Yazdonov boshqa ko‘plab odamlardan ham xuddi shu tarzda qarz olgani ma’lum bo‘lgan.
“Yazdonov va uning “opaxoni” Shahnoza Xushmurodova menga garov sifatida uy va do‘kon hujjatlarini bergandi. Keyin ularning barchasi soxta ekani aniqlandi. Oldi-berdilarimizni Bunyodning o‘zi tasvirga olib bergan, gaplarimga asosim bor. Hozir mendan Bunyodning 258 ming, Shahnoza Xushmurodovaning esa 35 ming AQSh dollari qarzi bor”, – deydi Obloqulov.
Jabrlanuvchilarning aytishicha, ishonch aynan uning formasi va lavozimi orqali paydo bo‘lgan. Odamlar uni oddiy odam emas, davlat tizimi vakili sifatida qabul qilgan.
Jabrlanuvchilardan biri Afzal G‘aniyevning aytishicha, Yazdonov qarz oldi-berdilarida hatto o‘z xizmat guvohnomasini ham ishlatib, undan garov sifatida foydalangan.
“Yaqingacha Bunyodning xizmat guvohnomasi qo‘limda edi – qarzini bermagani uchun hujjatni olgandim. Keyin yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasidan qo‘ng‘iroq qilib, guvohnomani topshirishimni, aks holda javobgarlikka tortilishim mumkinligini aytishdi. Shundan so‘ng hujjatni qaytardim.
Hozir Bunyodning mendan qarzi 70 ming AQSh dollarini tashkil qiladi”, – deydi G‘aniyev.
Tilga olingan raqamlar bu ishning haqiqiy ko‘lamini ko‘rsatadi. 120 ming dollar… 70 ming dollar… Va yana o‘nlab shunday holatlar. Shu kabi qarzlar yig‘ilib, umumiy summa dollarda millionlarga yetgani aytilmoqda. Aniq raqamlar hozircha ma’lum emas.
Bunyod 2025 yilning sentabr oylarida ham pul yig‘ishda davom etgan. Ammo aynan shu paytdan boshlab vaziyat o‘zgargan. Pullar qaytarilmagan, natijada haqdorlarda savollar ko‘payib borgan. Qarz berganlar shubhalana boshlaydi va vaziyat oydinlashadi: ular katta ehtimol bilan pullarini qaytarib ololmasligini anglab yetishadi. Bu vaqtga kelib Bunyodning “piramidasi”ga allaqachon o‘nlab odamlar ilinib bo‘lgandi.
Ushbu voqeada yana bir qahramon bor. Jabrlanuvchilar uni Bunyodning “opaxoni” deb ataydi. Jabrlanuvchilar bilan bo‘lgan muloqotlardan anglashilishicha, ayrimlar uni bu ishda asosiy odam deb hisoblaydi.
Taqdim etilgan audiolarda “opaxon” qarzlar bo‘yicha mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishini aytgan: “Men sizga pul beraman… Bunyod qochib ketsa, qarzini men to‘layman”.
Biroq keyingi suhbatlarda u yana mablag‘ izlash va “riskli” kelishuvlarga kirishganini ham tan oladi: “Hozir bitta riskovanniy ish qilyapman… 100 ming usti bor deyapti…”
Yana bir o‘rinda ayol: “Agar Bunyod kirsa, men birovga bir tiyin bermayman”, deganini eshitish mumkin.
Jabrlanuvchilarning aytishicha, o‘sha ayol leytenantning tergov ishini Toshkentga ko‘chirishi, uning ustidan ariza qilingani uchun pul bermasligini bildirgan. “Opaxon” ochiqda va u tergovga qay darajada jalb etilgani hozircha bizga noma’lum.
Voqea Samarqandda sodir bo‘lgan bo‘lsa-da, ish Toshkent viloyatida ko‘rilmoqda. Rasmiylar bu harakat xolislikni ta’minlash uchun qilinganini aytmoqda. Ammo jabrlanuvchilar uchun bu qaror qo‘shimcha qiyinchiliklar tug‘dirmoqda.
Samarqand viloyati Ichki ishlar boshqarmasining ma’lum qilishicha, 2025 yil 12 noyabr kuni Bunyod Yazdonov xizmatdan bo‘shatilgan. 2026 yil yanvar oyida esa unga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan va tergov harakatlari olib borilmoqda.
Tergov boshlanganiga 3 oydan oshib ketganiga qaramay, jabrlanuvchilarga haligacha aniq gap aytilmayapti. Qarz berganlar daromadidan ayrilgan, sog‘lig‘ini yo‘qotgan, oilasida notinchlik yuzaga kelmoqda.
Tergov tafsilotlari haqida ma’lumot olishga ko‘p urindik. Afsuski, Ichki ishlar vazirligi matbuot kotibi Shohruh G‘iyosovdan bu haqida izoh olib bo‘lmadi.
Bu holat birinchisi emas. Kun.uz kuni kecha Andijon viloyati Ichki ishlar boshqarmasi yo‘l harakati xavfsizligi xodimi, inspektor Bekzod G‘oyibnazarov bilan bog‘liq holat bo‘yicha surishtiruv e’lon qilgandi. Unda xodim bir necha shaxslarni avtomobil sotuvi bahonasida aldagani, xizmat mavqeyidan foydalanib ishonch qozongani hamda o‘z nomiga o‘tmagan mashinalarni sotib yuborib, mablag‘larni onlayn qimorga tikib yuborgani haqida so‘z boradi.
Kun.uz voqealar rivojini kuzatishda davom etadi va mavzuga yana qaytadi.
“Poytaxtdagi aksariyat teatrlarning moddiy-texnik bazasi davlat ko‘magiga o‘ta muhtoj. Vaziyatni shaxsan o‘zim nazoratga oldim”, dedi Prezident administratsiyasi rahbari. Uning qo‘shimcha qilishicha, Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyiga ham alohida e’tibor qaratiladi.
Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Toshkentdagi teatrlar faoliyati bilan tanishdi.
“Toshkent teatrlarida hayot har doim qizg‘in qaynagan. Ammo, shu bilan birga, aksariyat poytaxt teatrlarining moddiy-texnik bazasi davlat ko‘magiga o‘ta muhtoj.
Poytaxtdagi uchta teatrni ko‘zdan kechirdik. Muqimiy nomidagi akademik teatr, Yoshlar teatri hamda “Arena” yotoqxonasi binolari anchadan buyon jiddiy ta’mirtalab holatda.
Biz hamma sharoitni yaratsakkina, repertuarlar yangilanib turadi, tomoshabin ko‘nglidan joy oladigan, dolzarb mavzulardagi spektakllar sahnalashtiriladi”, – deya yozdi Mirziyoyeva Telegram-kanalida.
Uning qayd etishicha, nodir qo‘lyozmalarni raqamlashtirib, kitobxonlarga taqdim etayotgan Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyiga ham alohida e’tibor qaratilmoqda.
“Moliyalashtirish masalalarini hal qilish uchun mas’ul shaxslar tayinlangan. Vaziyatni shaxsan o‘zim nazoratga oldim”, – dedi Administratsiya rahbari.
Jamiyat
Buxoro va Surxondaryoda Afg‘onistondan kontrabanda qilingan opiyning katta partiyasi aniqlandi
Buxoroda haydovchi Lacetti mashinasining motor qismiga qariyb 1 kg opiy yashirgani fosh bo‘ldi. U giyohvand moddani Termiz tumanida yashovchi, xalqaro yuk tashish faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxsdan olgani aniqlanib, tadbir davom ettirilgan. Ikkinchi shaxsning yonidan muqaddam Afg‘onistondan kontrabanda qilingan 5 kg va yashash xonadonidan esa 7 kg opiy topilgan.
Buxoro va Surxondaryoda qariyb 13 kg giyohvand moddaning noqonuniy aylanmasiga chek qo‘yildi. Bu haqda Davlat xavfsizlik xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, DXXning Buxoro va Surxondaryo viloyatlari bo‘yicha boshqarmalari hamda bojxona idoralari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazilgan. Unda Buxoro shahrida yashovchi 32 yoshli shaxs shaxs boshqaruvidagi Lacetti “Surxondaryo–Buxoro” yo‘nalishida harakatlanayotgan vaqtida Kogon tumani hududida to‘xtatilgan.
Mashina xolislar ishtirokida ko‘zdan kechirilganda uning motor qismidagi havo filtri ostiga 993 gr opiy yashirib qo‘yilgani fosh etilgan.
Muqaddam ham narkojinoyat sodir etgani uchun sudlangan haydovchi narkotik moddani Termiz tumanida yashovchi, xalqaro yuk tashish faoliyati bilan shug‘ullanuvchi 46 yoshli shaxsdan olgani aniqlangan.
Tezkor tadbir davom ettirilib, ikkinchi shaxs ham ushlangan. Uning yonidan muqaddam Afg‘onistondan kontrabanda qilingan 5 kg va yashash xonadonidan esa 7 kg opiy topilgan.
Hozirda mazkur shaxslarga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Avvalroq Afg‘onistondan olib kelingan qariyb 9 kg opiy musodara qilingandi.
Pay fondlari reyestrini yuritish tartibi tasdiqlandi
Tadbirkorlar uchun imtiyozlar jamlangan yagona reyestr ishlab chiqiladi
jahon shaxmat toji uchun o‘tkaziladigan o‘yin sanasi belgilandi
-
Siyosat3 days agoToshkentda yirik hududlarda issiq suv taʼminoti 5 kunga toʻxtatilganini maʼlum qildi
-
Jamiyat4 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan5 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Mahalliy2 days ago
Gulga shaydo onaxon, kitob “ovchisi” va chemodansiz sayyoh…
-
Siyosat3 days agoFransiya va Oʻzbekiston taʼlim va madaniyat yoʻli bilan aloqalarni chuqurlashtirmoqda – Elchi Valid Xouk
-
Dunyodan4 days agoPrezident Tramp delegatsiya parvozini bekor qildi
-
Mahalliy2 days ago
Jurnalistlar o‘rnini robotlar egallaydimi? Samarqanddagi “Media haftalik“da bilib olasiz!
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Putinning reytingi nega bunchalik pasayib ketdi?