Jamiyat
Yo‘qni bor, borni yo‘q qiluvchi inspektorlar
1983 yil. AQShda Ozodlik haykali odamlar ko‘z o‘ngida yo‘qolib qoldi va qayta paydo bo‘ldi. Bu dunyoga mashhur illyuzionist Devid Kopperfild tomoshasi edi. 2024 yil O‘zbekistonda yuzlab avtomobil g‘oyib bo‘ldi va qayta topilmadi. Ammo bu qandaydir tomosha emas, “afsungar” rolini qoyilmaqom ijro etgan IIB xodimlarining ishi edi. Hatto Gollivud filmlariga ssenariy bo‘la oladigan darajada mukammal tuzilgan jinoiy sxema baribir fosh bo‘ldi va 5 nafar xodim qamaldi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Kun.uz avvalroq mashina oldi-sotdisi bilan shug‘ullanish niqobi ostida odamlarni chuv tushirgan uyushgan guruh haqida surishtiruv e’lon qilgandi. Unda Namangan viloyatidagi yashirin ustaxonalarda kuzov va dvigatel raqamlari o‘zgartirilgan holda 1 yilda 300 ga yaqin mashina gumdon qilingani haqida gap boradi. Guruh a’zolari davlat idoralari xodimlarining ko‘magisiz bunday katta jinoyatni amalga oshirishlari qiyin edi. Ushbu guruhga ko‘maklashgan, ya’ni uyushgan guruh a’zosi bo‘lgan IIB xodimlarining kimligi ma’lum bo‘ldi.
Uyushgan guruh
2023-2024 yillar davomida O‘zbekistonda yuzlab avtomobillar g‘oyib bo‘lgan. Ularning ko‘pi bojxona chegara postlari orqali qo‘shni davlatlarga olib chiqilib, sotib yuborilgan. Ayni shu faoliyat – O‘zbekistonda bo‘lib to‘lash sharti bilan avtomobil xarid qilib, so‘ngra uni qo‘shni davlatlarga olib o‘tib pullash bilan o‘nlab uyushgan va jinoiy guruhlar shug‘ullangan. Kun.uz bularning bir nechtasi haqida surishtiruvlar e’lon qilgandi.
Biroq uyushgan guruhlardan birining ishi hammasidan oshib tushdi. Ushbu guruhda jinoiy sxemani amalga oshirishda muhim bo‘lgan shaxslar to‘plangandi. Jumladan, Namangan viloyati yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining ro‘yxatdan o‘tkazish va imtihon olish bo‘limi inspektorlari. Ular – Boburjon Ergashev, Ma’sharip Obidxo‘jayev, Ne’mat Mansurov, Erkin Musulmanov va Ravshan Esanov. Ularning vazifasi uyushgan guruhning boshqa a’zolari tomonidan yetkazib berilgan avtomobillarni noqonuniy tarzda davlat ro‘yxatidan o‘tkazish bo‘lgan.
Guruhga 1991 yilda Namangan viloyatida tug‘ilgan Akmalxon Hoshimov rahbarlik qilgan. Shuningdek, uyushgan guruh tarkibida Habibullo Matisayev, Abror Zaynutdinov, Umid Mamadaliyev, Shuhrat Dalimov, Murodillo Bayatov, Zuxruddin Chalov, Sevara Ahmadjonova kabi shaxslar bo‘lgan. Jinoyat ishining ularga oid qismi alohida ish yurituviga olingan va sud hukmi o‘qilgan.
Guruhning har bir a’zosi o‘ziga ajratilgan vazifani bajargan. Guruhdagi asosiy vazifa – noqonuniy harakatga qonuniy tus berish ishini Navoiy shahrida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan “Ixtisoslashgan auksion avto-mulk markazi” MChJ rahbari Murodillo Bayatov hamda Namangan viloyati yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining ro‘yxatdan o‘tkazish va imtihon olish bo‘limi inspektorlari amalga oshirgan.
Jinoiy sxema
Avtomobillar qanday usulda yo‘q qilingan? Keling, buni bir Lacetti misolida ko‘rib chiqamiz.
Muqaddam jinoiy yo‘l bilan egallanib, uyushgan guruh a’zolari tasarrufida bo‘lgan Lacetti tergovda aniqlashning imkoni bo‘lmagan ustaxonaga olib borilgan. U yerda mashinaning qat’iy hisobdagi dvigatel va kuzov raqamlari o‘zgartirilgan. Bu ikki xil usulda amalga oshirilgan. Ya’ni, raqam yozilgan yuzalar charhlangan va maxsus moslamada qayta yozilgan yoki kesib olinib, payvandlash yo‘li bilan yopishtirilgan. Lacetti’ning kuzov va dvigatel raqamlari kelib chiqish manbasi aniq bo‘lmagan XWB5V31BVPA928209 va B15R92726PRST6582 raqamlariga o‘zgartirilgan.
Endilikda mashinani qonuniy yo‘llar orqali sotish va sodir etilgan jinoiy harakatlarni yashirish kerak edi. Buning uchun avtomobilni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish kerak. Buning uchun fuqaro Akmal Matkarimovning aldov yo‘li bilan olingan pasport ma’lumotlari “Ixtisoslashgan auksion avto-mulk markazi” MChJ rahbari Murodillo Bayatovga taqdim qilingan. U go‘yoki Akmal Matkarimovga tegishli, 2023 yilda ishlab chiqarilgan, dvigatel raqami B15R92726PRST6582, kuzov raqami XWB5V31BVPA928209 bo‘lgan qora rangli Lacetti 174 mln 880 ming so‘mga baholanib auksionga chiqarilgani hamda savdolarda Shokir Samatov g‘olib bo‘lgani haqida soxta hujjat tayyorlab bergan. Murodillo Bayatov QI449-853299 raqamli g‘oliblik bayonnomasi va unga asos bo‘lgan oldi-sotdi shartnomasini tayyorlab, ushbu hujjatlardagi sotuvchi va sotib oluvchi ishtirokchilarning imzolarini soxtalashtirgan hamda ularni o‘zining imzosi, yumaloq muhri va QR-kod bilan tasdiqlagan.
So‘ngra ushbu hujjatlar Shokir Samatovning imzosi qalbakilashtirilgan arizasi bilan Namangan viloyati yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining ro‘yxatdan o‘tkazish va imtihon olish guruhi katta inspektori Bobur Ergashevga taqdim qilingan. U esa fuqaro Shokir Samatovning ishtirokisiz, transport vositasining texnik ko‘rikdan o‘tkazilishini ta’minlamagan holda rasmiy hujjatlarga soxta ma’lumotlar va yozuvlar kiritib, yangi qayd etish guvohnomasi va 50 B 437 CB davlat raqam belgisini bergan. Ya’ni, avtomobilni noqonuniy tarzda davlat ro‘yxatidan o‘tkazgan.
Shundan so‘ng Lacetti Toshkent shahridagi Sergeli mashina bozoriga olib borilgan. U yerda uyushgan guruh a’zolari fuqaro Ismadiyor Zamonovni aldab, 300 dollar evaziga nomiga ikkilamchi avtokredit rasmiylashtirishga ko‘ndirishgan. “Kredit to‘lovlarini sening nomingdan o‘zimiz to‘lab boramiz, 6 oy ichida to‘liq to‘laymiz”, deya ishontirishgan.
Aslida Ismadiyor Zamonov hech qanday ish faoliyati va oylik daromadiga ega bo‘lmagan. Biroq uning yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsga oid ma’lumotlarini modifikatsiya qilib, o‘zini-o‘zi band qiluvchi shaxs sifatida yolg‘on ma’lumotlar kiritishgan. Shu tariqa, Ismadiyor Zamonov nomida “Kapital bank”ning Sergeli filialidan 182 mln 560 ming so‘m miqdorda ikkilamchi avtokredit rasmiylashtirishgan. So‘ngra Lacetti Toshkent viloyati yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining ro‘yxatdan o‘tkazish va imtihon olish bo‘limidan ro‘yxatdan o‘tkazilib, 10 L 139 GB davlat raqam belgisi va qayd etish guvohnomasi olingan hamda notarial tartibda bank tomonidan garovga qo‘yib yuborilgan.
Shundan keyin uyushgan guruh a’zolari ushbu avtomobil va unga asos bo‘lgan hujjatlarni taksi xizmati olib borish bahonasida Ismadiyor Zamonovdan olib qo‘yishgan. Ya’ni, fuqaro bo‘ynida 182 mln so‘m kredit bilan mashinasiz qolib ketavergan. Ushbu Lacetti tezkor-qidiruv tadbirlari davomida topilmagan. Chunki, uyushgan guruh mashinani o‘zga shaxslarga aldab sotib yuborgan. Shu tariqa, guruh a’zolari ham enidan, ham bo‘yidan deganday, kredit puli va mashina sotuvidan tushgan pulni o‘zaro ulush sifatida taqsimlab olishgan.
Lacetti qayerdan kelib qolgandi?
Yuqorida Lacetti mashinasi muqaddam jinoiy yo‘l bilan egallanib, uyushgan guruh a’zolari tasarrufida bo‘lgani haqida aytdik. Bu aynan sud hukmida shunday qayd etilgan. Xo‘sh, avtomobil qayerdan va qanday tartibda uyushgan guruh qo‘liga kelib qolgandi? Bu haqda sud hujjatlarida aniq gap keltirilmagan.
Ammo Lacetti kimdandir bo‘lib to‘lash sharti bilan sotib olingan va puli to‘lanmagan bo‘lishi mumkin. Chunki, uyushgun guruh a’zolari mashinasini sotmoqchi bo‘lgan fuqarolarni ham chuv tushirishgan.
Jumladan, uyushgan guruhga rahbarlik qilgani aytilgan Akmalxon Hoshimov 2023 yil 8 aprel kuni Toshkent tumani hududida fuqaro Akbar Abduxabirov bilan uchrashib, uning Lasetti mashinasini bo‘lib to‘lash sharti bilan 11 ming AQSh dollariga sotib olishga kelishgan. Akmalxon Hoshimov mashina egasiga boshlang‘ich to‘lov sifatida 2 ming dollar bergan. Qolgan pulni 2 oy davomida to‘lab berishni va’da qilgan. So‘ngra o‘zaro ijara shartnomasi tuzgan holda og‘zaki kelishib, mashinani qabul qilib olgan. Akbar Abduxabirov xaridorga transport vositasini boshqarish huquqini taqdim etuvchi ishonchnoma rasmiylashtirib bergan.
Biroq Akmalxon Hoshimov bergan va’dasini bajarmagan. U qolgan pulni to‘lamasdan Lasetti’ni vodiy viloyatlarida mashina oldi-sotdisi bilan shug‘ullanuvchilar orqali boshqa shaxslarga sotib yuborgan. Ushbu mashina ham tezkor-qidiruv tadbirlari davomida topilmagan.
Bu ikki Lasetti aynan bir mashina deyishdan yiroqmiz. Biroq kuzov va dvigatel raqamlari o‘zgartirilib, noqonuniy tarzda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan mashinalar shu shaklda uyushgun guruh qo‘liga kelib qolgan bo‘lishi mumkin.
Shokir Samatov kim?
Lacetti go‘yoki auksion savdolarida Shokir Samatov tomonidan yutib olingani haqida soxta g‘oliblik bayonnomasi tayyorlanganini aytdik. Ushbu shaxs kim?
Sud hukmida keltirilishicha, Shokir Samatov mashina oldi-sotdisi bilan shug‘ullanuvchi Abdulaxat Qahhorovning tanishi bo‘lgan. Qahhorov Shokir Samatovga o‘z nomida mashina ko‘payib ketganini, uning nomiga mashina olib turishni iltimos qilgan.
“Har bir mashina uchun 100 dollar berishini aytdi. Ehtiyojim uchun pul zarur bo‘lgani sababli pasport nusxamni berdim. Shundan so‘ng Abdulaxat nomimga 2 ta mashina oldi. Bittasiga sotish huquqi bilan ishonchnoma qilib berdi. Yana bittasini Toshkent shahrida o‘tkazib berdi. Mashinalarni olishda auksion savdolarida ishtirok etmaganman, ular qanchaga va qanday tartibda sotib olinganidan, necha so‘mga sotilganidan xabarim bo‘lmagan.
Ushbu mashinalar bo‘yicha biror-bir manfaatdor bo‘lmaganman, Abdulaxat va’da qilgan 100 dollarni ham bermagan”, degan u sudda.
Shuningdek, Shokir Samatov nomiga ro‘yxatdan o‘tkazilgan avtotransport vositalariga davlat raqam belgilarini kim olganini ham bilmasligini aytgan.
Qolgan mashinalar ham shu tartibda begona shaxslar nomiga rasmiylashtirilgan.
Kimda qancha mashina?
Uyushgan guruh ko‘plab mashinalarni noqonuniy tarzda davlat ro‘yxatidan o‘tkazib yuborgan. Bunda Namangan viloyati yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining ro‘yxatdan o‘tkazish va imtihon olish bo‘limi inspektorlari Boburjon Ergashev, Ma’sharip Obidxo‘jayev, Ne’mat Mansurov, Erkin Musulmanov va Ravshan Esanovning roli bor. Shu sababli, ular jinoiy jazoga tortilgan.
Sud hukmida keltirilishicha, Boburjon Ergashev 37 ta, Ma’sharip Obidxo‘jayev 17 ta, Ne’mat Mansurov 15 ta, Erkin Musulmanov 4 ta, Ravshan Esanov 3 ta avtomobilni yuqorida keltirilgan jinoiy sxemasi asosida noqonuniy tarzda davlat ro‘yxatidan o‘tkazgan. Ular orasida qimmatbaho mashinalar ham bor.
“Mening aybim yo‘q”
Sudda inspektorlarning hech biri o‘z aybiga iqrorlik bildirmagan.
Masalan, Bobur Ergashev mashinalarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishda QR kodni skaner qilganida avtomobilga aloqador barcha ma’lumotlar chiqib kelgani sababli shubha qilmaganini aytgan.
“Transport vositalarini ro‘yxatga olish va ro‘yxatdan chiqarish ishlari Vazirlar Mahkamasining 683-sonli qaroriga asosan amalga oshiriladi. Auksionda yutib olingan bo‘lsa, auksion bayonnomasi taqdim qilinadi. Unda QR kod bo‘ladi. Bazaga notarius, auksion ulangan: QR kodni skaner qilib, auksion bayonnomasi bilan solishtiraman, dvigatel raqamlarini solishtirib ko‘raman. QR kod skaner qilinganida dvigatel raqamlari va boshqa jihatlari to‘g‘ri kelgani uchun ro‘yxatga olganman.
Elektron onlayn auksion savdolari natijasi to‘g‘risidagi bayonnomalar turli-xil bo‘ladi. Ba’zilarida faqatgina g‘olib haqida ma’lumot ko‘rsatiladi. Shu sababli taqdim qilingan bayonnomalar soxtaligi bo‘yicha hech qanday shubha bo‘lmagan. 37 ta mashinaning barchasini shaxsan o‘zim ko‘rganman, texnik ko‘rikdan o‘tkazib, hujjatlarni imzolaganman. Ularni ro‘yxatdan o‘tkazib berish bo‘yicha hech kim bilan noo‘rin munosabatga kirishmaganman, moddiy manfaatdor bo‘lmaganman”, degan u o‘z ko‘rsatmasida.
Qolgan inspektorlar ham sudda shunga o‘xshash ko‘rsatma bergan.
Jazo
Sudning hukmi bilan inspektorlarning barchasi Jinoyat kodeksining 168-moddasi (Firibgarlik) 4-qismi “a, v” bandlari, 205-moddasi (Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilish) 2-qismi “a, b” bandlari hamda 209-moddasi (Mansab soxtakorligi) 2-qismi “a, b” bandlarida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlikda aybli deb topilgan. Boburjon Ergashevga 8 yil 5 oy, Ma’sharip Obidxo‘jayevga 8 yil 4 oy, Ne’mat Mansurovga 8 yil 3 oy, Erkin Musulmanovga 6 yil 2 oy hamda Ravshan Esanovga BHMning 150 baravari miqdorida jarima va 5 yil 4 oy muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan. Shuningdek, ularning barchasi 3 yil muddatga IIV tizimida ishlash huquqidan mahrum qilingan.
Bundan tashqari, jabrlanuvchilarga yetkazilgan zararni qoplash maqsadida Boburjon Ergashevdan 4 mlrd 163 mln so‘m, Ma’sharip Obidxo‘jayevdan 2 mlrd 858 mln so‘m, Ne’mat Mansurovdan 1 mlrd 544 mln so‘m, Erkin Musulmanovdan 738 mln so‘m va Ravshan Esanovdan 537 mln so‘m undirish belgilangan.
Ruslan Saburov,
Kun.uz
Futbol, siyosat yoki shou-biznes — qaysi mavzu bo‘lmasin, izohlarda haqorat ko‘payadi. Bu shunchaki odobsizlikmi yoki inson psixologiyasi haqida biror narsani ochib beradimi? Kun.uz ushbu mavzuni mutaxassis va ilmiy tadqiqotlar asosida o‘rgandi.
Tanqid emas, shaxsga hujum
18 iyun kuni O‘zbekiston milliy terma jamoasi tarixda ilk bor futbol bo‘yicha jahon chempionatidagi ishtirokini boshladi. Uchrashuvlar mag‘lubiyat bilan tugagan bo‘lsa-da, ijtimoiy tarmoqlarda futbolchilarga nisbatan haqoratomuz izohlar yog‘ildi.
Qizig‘i, kechagina terma jamoa mundialga chiqa olmayotgani uchun tanqid qilganlar bugun mundialga chiqqan futbolchilarni ham keskin tanqid qilmoqda. Bu esa muammo natijada emas, ayrim insonlarning voqelikni qanday qabul qilishida ekanligini ko‘rsatadi.
Psixologlar buni oddiy tanqid emas, balki onlayn agressiya, nafrat tili va toksik muloqotning bir ko‘rinishi sifatida baholaydi.
Olimlar: xeyterlar dalil emas, insonning o‘ziga hujum qiladi
2018 yilda Kaliforniya universiteti olimlari May Elsherif, Vivek Kulkarni, Dana Nguyen, Uilyam Yang Vang va Elizabet Belding yuz minglab ijtimoiy tarmoq izohlarini tahlil qildi. “Hate Lingo” deb nomlangan tadqiqot xulosasiga ko‘ra, nafratomuz izoh yozuvchilar aksariyat hollarda asosli fikr bilan bahslashmaydi. Ular dalil keltirish o‘rniga insonning tashqi ko‘rinishi, kelib chiqishi yoki shaxsiyatini nishonga oladi. Bu nafrat tili deyiladi. Tadqiqotchilarning fikricha, nafrat tilining asosiy quroli bahs emas, qadrsizlantirishdir.
Psixolog: agressiya ko‘pincha ichki muammolarning aksidir
Psixoterapevt Guli To‘rayevaga ko‘ra, ular o‘z emotsiyalarini nazorat qila olmaydi:
“O‘z fikrini agressiya bilan bildiradiganlar o‘zining emotsiyasini nazorat qila olmayapti degani. Psixoterapevt sifatida ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, sog‘lom fikrlaydigan insonda, adekvat fikrlaydigan, shaxsiy yetuk insonda aql o‘sha hissiyotlarni nazorat qila oladi va u sog‘lom fikr bildira oladi. Inson emotsiyasini nazorat qila olmayaptimi, haddan ziyod agressiya qilyaptimi, demak, bu odamda nevroz holatlari bo‘lishi mumkin, yoki u odam juda ham qattiq charchagan, emotsional stress holatida. Hozir mana shu emotsional yonish sindromidagi insonlar juda ham ko‘p, yoki ularda shaxsiyat buzilishlari bo‘lishi mumkin. Deylik, bir insonning hayotda omadi yurishmay turibdi. U o‘zining mana shu muammosini yecha olmayapti. Bitta muvaffaqiyatli inson chiqdi. Uni shunchalik yerga urib haqoratlab tashlaydiki, chunki u o‘ziga muvaffaqiyatli bo‘lishga ruxsat bera olmagan. Ya’ni o‘zini bostirib qo‘ygan, o‘zini chiqara olmagan xususiyatlarini kimdadir ko‘rganda, bunda proyeksiyalar ishlab ketadi. Aynan o‘sha jurnalistga yoki blogerga qaratilgan emas, bu o‘zini aslida o‘zini ichida yotgan bostirilgan hissiyotlariga qaratilgan bo‘ladi. Deylik, bir inson qattiqqo‘l onaning qo‘lida tarbiya topgan, yoki bir ustoz unga o‘ta qattiqqo‘llik qilgan. Endi o‘ziga ishongan ayol chiqib gapirganini ko‘rganda, o‘sha ayolni haqoratlovchi izohlar yozadi. Bu aynan o‘sha ayolning shaxsiga qaratilmagan. O‘sha bolaligidagi qattiqqo‘l ayolga ayta olmagan, o‘sha bostirilgan hissiyotlari bu o‘sha jurnalist yoki blogerga qaratib chiqib ketishi mumkin”.
Izohlarda eng ko‘p uchraydigan toifalar
Ijtimoiy tarmoqlarni kuzatganda bir nechta tipik auditoriyani ajratish mumkin:
Doim norozi insonlar – ular uchun ijobiy yangilikning o‘zi mavjud emas.
Sarlavha bilan cheklanuvchilar – materialni o‘qimasdan izoh qoldiradi va feyk xabarlarning asosiy qurboniga aylanadi.
“Divan ekspertlari” – har bir sohada o‘zini mutaxassis deb hisoblaydi, ammo fikrlari ko‘pincha bilimga emas, shaxsiy ishonchga asoslanadi.
Agressorlar – tadqiqotlarga ko‘ra, ularning haqorati voqeaning o‘ziga emas, balki o‘z hayotidagi stress, charchoq yoki qoniqmaslik holatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Trollar – ularning maqsadi haqiqatni topish emas, balki janjal chiqarish va muhokamani izdan chiqarishdir.
Mutaxassislar esa eng kam uchraydigan, ammo eng qimmat auditoriya hisoblanadi. Ular emotsiya emas, fakt va tahlil bilan bahslashadi.
Internet “xeyterlar armiyasi” haqidagi tasavvur hamisha ham to‘g‘ri emas
2021 yilda o‘tkazilgan yana bir yirik xalqaro tadqiqot millionlab onlayn izohlarni tahlil qildi. Olimlar kutilganidek internet doimiy nafrat bilan yashaydigan ulkan “xeyterlar armiyasi”dan ko‘ra, ma’lum vaziyatlarda toksiklashib qoladigan oddiy insonlar ko‘proq ekanini aniqladi.
Bu esa inson tug‘ma xeyter emasligi, muhit, emotsional holat va muhokama uslubi uni agressiv harakat qilishga undashi mumkinligini ko‘rsatadi.
Nafrat yuqumli bo‘lishi mumkin
Mutaxassislar yana bir muhim jihatga e’tibor qaratadi: agressiya agressiyani chaqirishi mumkin. Bitta haqorat ortidan ikkinchisi, keyin uchinchisi paydo bo‘ladi. Natijada muhokama maydoni faktlarga emas, hissiyotlarga qurila boshlaydi. Bu esa jamiyat uchun xavfli jarayon. Chunki taraqqiyot haqorat orqali emas, madaniyatli bahs va dalil orqali yuzaga keladi.
Izohlar voqeadan ko‘ra insonning o‘zi haqida ko‘proq gapiradi
Psixologlar fikricha, ijtimoiy tarmoqlardagi izohlar har doim ham voqeaga berilgan xolis baho emas. Ko‘p hollarda ularni yozgan insonning emotsional holati, hayotiy tajribasi va ichki kechinmalari izohlarda aks etadi.
Shuning uchun sog‘lom jamiyat uchun tanqid bilan haqorat o‘rtasidagi farqni anglash muhim. Chunki maydondagi futbolchilar mamlakatni qanday namoyon etsa, ijtimoiy tarmoqlardagi muloqot madaniyati ham jamiyat qiyofasini shunday aks ettiradi.
Jamiyat
Profilaktika inspektori, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmati yagona tizimga birlashtiriladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 29 iyun kuni profilaktika inspektorlari va jamoat xavfsizligini ta’minlash faoliyatini takomillashtirish, sohada kadrlar tayyorlash tizimini rivojlantirish yuzasidan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
Taqdimotda jinoyatchilikni baholashda raqamlar va ko‘rsatkichlarni taqqoslash amaliyotidan to‘liq voz kechilmagani ko‘rsatib o‘tildi. Jamoat xavfsizligi bo‘linmalari faoliyati samaradorligini baholash mezonlari “aholiga xizmat ko‘rsatuvchi tizim” tamoyili asosida belgilanishi taklif qilindi.
Buning uchun profilaktika inspektorlari, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmatlari faoliyatini o‘zaro uyg‘unlashtirish, ularning aholi murojaatlariga tezkor munosabat bildirish, fuqarolar bilan ochiq muloqot qilish, xavf guruhiga kiruvchi shaxslar bilan manzilli ishlash borasidagi vazifalarini yagona tizimga birlashtirish nazarda tutilmoqda. Jumladan, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda ayrim funksiya va vakolatlarni patrul-post hamda qo‘riqlash xizmatlariga, jamoat tartibini saqlashdagi ba’zi vakolatlarni esa yo‘l-patrul xizmatiga berish ko‘zda tutilmoqda.
Mamlakatdagi 9 mingga yaqin mahallada 10 mingdan ortiq profilaktika inspektori xizmat qilmoqda. Davlat rahbari bu katta kuch ekanini ta’kidlab, jinoyatchilikni jilovlashda, avvalo, profilaktika inspektori ishini to‘g‘ri tashkil qilish zarurligini ko‘rsatib o‘tdi.
Amalda profilaktika inspektoriga xos bo‘lmagan 50 ga yaqin qo‘shimcha vazifa yuklatilgani, ayrim hollarda ularning mahallama-mahalla yurib, jinoyatchilikni jilovlash va aholi muammolarini hal etish o‘rniga boshqa ishlar bilan band bo‘lib qolayotgani qayd etildi.
Shu munosabat bilan ishlab chiqilgan “Ichki ishlar organlari profilaktika inspektorining maqomi to‘g‘risida”gi qonun loyihasi to‘g‘risida axborot berildi. Unda profilaktika inspektorining huquqiy maqomi, vazifalari, huquqlari, majburiyatlari, kasbiy faoliyat kafolatlari, ijtimoiy-huquqiy himoyasi, rag‘batlantirish va javobgarlik choralari aniq belgilanishi nazarda tutilgan.
Qonun loyihasiga ko‘ra, profilaktika inspektorining ustuvor maqsadi aholi ishonchining yuqori darajasiga erishish va xizmat hududida jinoyatchilikni jilovlashdan iborat bo‘ladi. U xizmat hududida tergovga qadar tekshiruv va profilaktikani amalga oshiruvchi mansabdor shaxs hisoblanadi.
Profilaktika inspektoriga faqat qonun bilan belgilangan vazifalar yuklanadi. Uning huquqlari, sha’ni, qadr-qimmati va ishchanlik obro‘si davlat himoyasi ostida bo‘ladi.
Loyihaga ko‘ra, profilaktika inspektorining kasbiy faoliyatiga aralashish, unga taalluqli bo‘lmagan topshiriqlar va asossiz yuklamalar berish taqiqlanadi.
Profilaktika inspektori huquqbuzarliklar profilaktikasi turini mustaqil ravishda tanlaydi, majburiy profilaktik ko‘rsatmalar beradi, taqdimnoma kiritadi va ijrosini talab qiladi, o‘zining profilaktik tadbirlar uslubini ishlab chiqadi hamda vakolati doirasida tegishli hujjatlarni rasmiylashtiradi.
Shu bilan birga, profilaktika inspektori zimmasiga ichki ishlar organlari xodimlarining kasbiy madaniyat va xizmat intizomi kodeksiga qat’iy rioya qilish, huquqbuzarliklar to‘g‘risida fuqarolarning har qanday shakldagi murojaatlarini qabul qilish va tezkorlik bilan munosabat bildirish, huquqbuzarlik sodir etilgan joyga darhol yetib kelish va tekshirish, jabrlangan fuqarolarga birinchi tibbiy yoki boshqa turdagi yordam ko‘rsatish kabi majburiyatlar yuklatiladi.
Qonun loyihasida profilaktika inspektorlarining ijtimoiy-huquqiy himoyasi ham kuchaytirilmoqda. Hokimliklarga ularni xizmat xonasi va uy-joy bilan ta’minlash majburiyati yuklatilishi, faoliyatiga to‘sqinlik qilganlik uchun ma’muriy javobgarlik belgilanishi, uzoq yil xizmat qilgan xodimlar uchun pensiya ta’minoti bo‘yicha qo‘shimcha kafolatlar nazarda tutilmoqda.
Profilaktika inspektoriga qo‘shimcha vakolatlar ham berilishi rejalashtirilgan. Jumladan, ayrim ma’muriy huquqbuzarliklar bo‘yicha ma’muriy jazo qo‘llash vakolati kengaytiriladi, ayrim moddalar bo‘yicha ma’muriy ogohlantirish jazosini qo‘llash imkoniyati yaratiladi.
Taqdimotda Jamoat xavfsizligi universitetini transformatsiya qilish, kunduzgi ta’lim kvotasini 600 ga, masofaviy ta’lim kvotasini 300 gacha oshirish taklif qilindi.
Universitetda huquqbuzarliklar profilaktikasi, yo‘l harakati xavfsizligi, jamoat tartibini saqlash va qo‘riqlash faoliyati yo‘nalishlarida kadrlar tayyorlanadi. “Huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyati” yo‘nalishi va kafedrasi tashkil qilinib, xotin-qizlar, yoshlar va voyaga yetmaganlar, bozor va savdo majmualari bo‘yicha profilaktika inspektorlari tayyorlanadi.
Ta’lim jarayoniga xavf-xatar tahlili, geoaxborot tizimlari, dron va robototexnika, profayling, konfliktologiya, muammoli sotsiologiya, ochiq manbalardan foydalangan holda raqamli tahlil, oilaviy mediatsiya kabi yangi innovatsion fanlarni kiritish rejalashtirilmoqda.
Ichki ishlar organlarida kadrlar tayyorlashning ta’lim klasteri ham shakllantiriladi. Bu jarayonda umumiy o‘rta ta’limdan boshlab idoraviy ixtisoslashtirilgan maktab-internat, akademik litseylar, ichki ishlar texnikumlari, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi va malaka oshirish institutlarigacha bo‘lgan uzluksiz tizim yo‘lga qo‘yiladi.
Kasbiy ta’lim tizimini joriy etish doirasida Namangan va Samarqand texnikumlarida o‘rta-maxsus ma’lumotga ega ofitser va safdorlar tayyorlanadi. O‘quv jarayonida yuridik-texnik ta’lim, jismoniy bardoshlik, jangovar shaylik, raqamli texnologiyalar, kasbiy ta’lim, birinchi tibbiy yordam, dron va AT platformalar bilan ishlash kabi yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratiladi. Dual ta’lim asosida nazariya va amaliyot uyg‘unlashtiriladi.
Ichki ishlar vazirligi akademiyasini ham transformatsiya qilish taklif etildi. Akademiya faoliyati “ta’lim – tadqiqot – amaliyot” zanjiri asosida qayta tashkil etilib, jamoat xavfsizligini ta’minlash, tezkor-qidiruv faoliyati, kiberjinoyatlarga qarshi kurashish, ekspert-kriminalistika va ijtimoiy reabilitatsiya yo‘nalishlarida ixtisoslashgan maktablar shakllantiriladi.
Yangi dual ta’lim matritsasi asosida kursantlar “o‘qish – amaliyot – faoliyat” tamoyili bo‘yicha tayyorlanadi. Rahbar kadrlar malakasini oshirish tizimi tubdan takomillashtiriladi.
Prezident takliflarni ma’qullab, profilaktika inspektorlarini ortiqcha vazifalardan xalos etish, ularning huquqiy maqomi va ijtimoiy himoyasini mustahkamlash, jamoat xavfsizligi tizimini raqamlashtirish hamda kadrlar tayyorlashni zamonaviy talablar asosida tashkil etish yuzasidan mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Andijon shahrida Malibu 2 haydovchisi tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan o‘tayotgan uch nafar piyodani urib yubordi. Jabrlanuvchilardan ikki nafari shifoxonada vafot etgan. Haydovchi qamoqqa olingan.
Andijon viloyati Andijon shahrida piyodalar o‘tish joyida sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisasi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi. Bu haqda viloyat YHXB axborot xizmati xabar qildi.
Hodisa 25 iyun kuni soat 17:55 larda shaharning «Yangi Bo‘ston» MFY, Amir Temur shohko‘chasida yuz bergan.
1997 yilda tug‘ilgan R.Z. o‘ziga tegishli Malibu 2 rusumli avtomobilda tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan yo‘lni kesib o‘tayotgan uch nafar piyodaga yo‘l bermagan va ularni urib yuborgan.
Voqea aks etgan videoda ularning kamida bir nafari bola ekanini ko‘rish mumkin.
YTH oqibatida jabrlanganlar shifoxonaga olib borilgan. Shifokorlar ko‘rsatgan tibbiy muolajalarga qaramay, ulardan ikki nafari vafot etgan.
Hozirda haydovchi protsessual tartibda qamoqqa olinib, holat yuzasidan Andijon shahar IIO FMB tergov bo‘limi tomonidan Jinoyat Kodeksining 266-moddasi 2-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
O‘zbekiston bolalar huquqlarini ta’minlash darajasini baholovchi xalqaro KidsRights Index 2026 reytingida 194 ta davlat orasida 96-o‘rinni egalladi. Bu o‘tgan yilgi natijaga nisbatan bir pog‘ona past ko‘rsatkichdir. 2025 yilda mamlakat 95-o‘rindan joy olgan edi.
Reyting BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini ratifikatsiya qilgan davlatlar o‘rtasida tuziladi. Davlatlar bolaning yashash huquqi, sog‘liqni saqlash, ta’lim, himoya hamda bolalar uchun qulay muhit yaratish kabi beshta asosiy yo‘nalish bo‘yicha baholanadi.
Markaziy Osiyo davlatlari ichida eng yaxshi natijani Qozog‘iston qayd etib, 24-o‘rinni egalladi. Keyingi o‘rinlarda Turkmaniston (75-o‘rin), Qirg‘iziston (82-o‘rin), Tojikiston (92-o‘rin) va O‘zbekiston (97-o‘rin) joylashgan.
Jahon reytingida Lyuksemburg birinchi o‘rinni egalladi. Shuningdek, yetakchilar qatoridan Islandiya, Monako, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Gretsiya, Belgiya, Sloveniya, Avstriya va Tailand o‘rin olgan.
Rossiya reytingda 151-o‘rinni egallagan. AQSh esa BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini haligacha ratifikatsiya qilmagani uchun indeksga kiritilmagan.
Reytingning eng so‘nggi — 194-o‘rnini esa uchinchi yil ketma-ket Afg‘oniston egalladi.
Surxondaryo va Andijon viloyatlarida elektr ta’minoti tizimida faoliyat yurituvchi ikki mansabdor shaxs pora olish bilan bog‘liq holatlarda qo‘lga olindi. Ularga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Foto: Davlat xavfsizlik xizmati
Davlat xavfsizlik xizmati ma’lum qilishicha, Surxondaryo viloyatining Sho‘rchi tumanida «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ «Energosavdo» filiali tuman bo‘limi muhandisi xizmat mavqeini suiiste’mol qilgan.
U fuqaroga tegishli savdo do‘konida elektr energiyasidan foydalanish qoidalari buzilgani yuzasidan tuzilgan dalolatnomani qonuniy tartibda ko‘rib chiqmaslik, ishni sudga yubormaslik hamda yangi elektr hisoblagichini o‘rnatib, ro‘yxatdan o‘tkazib berish evaziga 1000 AQSh dollari talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida muhandis avval olgan 200 AQSh dollari va 1 mln 50 ming so‘mdan tashqari, qolgan 500 AQSh dollari hamda 2,4 mln so‘mni olayotgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Baliqchi tumanida elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘i o‘rinbosari ham korrupsiya bilan bog‘liq holatda qo‘lga olindi.
U tuman elektr tarmoqlari korxonasi xodimlarining oylik faoliyat ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisobotlarini viloyat filialidagi tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni va’da qilib, ulardan pul talab qilgan. Tezkor tadbirda mansabdor shaxs xodimlar tomonidan yig‘ib berilgan 300 AQSh dollarini olayotgan vaqtida ushlandi.
Har ikki holat yuzasidan mansabdorlarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari davom etmoqda.
Janubiy Koreya guruhdan chiqa olmagani mojaro keltirib chiqardi
Jahon banki bilan uzoq muddatli Mamlakat dasturi ishlab chiqiladi
Prezident Mirziyoyev Jahon banki delegatsiyasini iqtisodiy tuzilmaviy islohotlar masalalari bo‘yicha qabul qildi
-
Jamiyat4 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan4 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Jamiyat4 days agoMehnat inspeksiyasi Adiz Boboyevga ogohlantirish yubordi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi