Dunyodan
Yangi ilmiy tadqiqot miya rivojlanishida to’rtta muhim yoshni aniqlamoqda
Jeyms Galgraghhexbetning sog’liqni saqlash fanlari muxbiri
Monty Rachnen / Getti
Olimlar miya hayotning besh xil bosqichlaridan o’tib ketishini, 92 yosh, 66 va 83 yoshdagi asosiy ballar bilan.
90 yoshgacha bo’lgan taxminan 4000 kishi miya hujayralari orasidagi aloqalarni ochib berdi.
Kembrij universitetida tadqiqotchilar, bizning 30-yillarimizga etib borguncha, o’smirliklarimiz o’smirlik davrida qolishini ko’rsatdi.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, topilmalar hayotning ruhiy kasalliklari va demansning ummanida o’zgarishi xavfini tushunishga yordam beradi, deya ta’kidlaydi tadqiqotchilar.
Miya yangi bilim va tajribalarga javoban doimiy ravishda o’zgarib turadi, ammo tadqiqot shuni ko’rsatadiki, bu tug’ilishdan boshlab bir xil silliq na emas.
Buning o’rniga beshta miya bosmalari mavjud:
Bolaligi – tug’ilishdan 9 yoshgacha bo’lgan – 90 yoshdan 32 yoshgacha – 66 yoshdan 83 yoshgacha – 83 yoshdan 83 yoshgacha – 83 yoshdan 83 yoshgacha bo’lgan.
“Miya butun hayot davomida miya tiklanadi. Ulanish doimiy ravishda kuchayib boradi va bu miyani qayta ishlayotganda o’zgarishi va bosqichlari mavjud”, dedi Doktor Aleksa Maudsli BBCga.
Ba’zi odamlar bu joylarga avvalgi yoki undan keyinroq etib borsa ham, tadqiqotchilar bu asrlar ma’lumotlarda qanday ko’rinishini hayratda qoldirdi.
Tabiat aloqalari jurnalida chop etilgan ushbu tadqiqotda mavjud bo’lgan miya tekshiruvida mavjud bo’lgan miya tekshiruvi. Bu naqshlar nihoyat ravshan bo’lmoqda.
Miyaning 5 bosqichlari
Bolalik – birinchi davr – miya tez ortib boradi, chunki hayotning boshida hosil bo’lgan turli xil ichimliklar orasidagi ortiqcha ulanishlar, hayotning boshida hosil bo’ladi.
Ushbu bosqichda miya kamroq samaraliroq bo’ladi. Bu parkning atrofida to’xtashga o’xshash va qayerda bo’lmasin, uni A dan B. gacha bo’lgan joyga boring.
O’smirlik – to’qqiz yoshidan keyin tezkor o’zgarishlar, miyadagi ulanishlar yanada samaraliroq bo’ladi. “Bu katta o’zgarish”, dedi doktor Moosli miya bosqichlari o’rtasidagi eng chuqur o’zgarishlarni tavsiflab, aytilgan.
Bu, shuningdek, ruhiy salomatlik buzilishini rivojlantirish xavfi eng yuqori.
Agar balog’at balog’at balog’at boshlanishini boshlaydi, ammo bu biz taxmin qilinganimizdan ancha keyin tugaganidan ancha keyin tugaydigan eng so’nggi dalillar. Bir marta o’spirinlar bilan cheklangan deb o’ylagan, neyroserologiya 20 va hozir sizning 30-yillarning boshida bo’lishini anglatadi.
Ushbu bosqich miyaning neyronlarning tarmog’i yanada samaraliroq bo’ladi. Doktor Maudsley miya funktsiyasini 30-yillarning boshlarida miya funktsiyasini taklif qiladigan ko’plab miya funktsiyasini qo’llab-quvvatladi, ammo to’qqiz va 3 yoshdagi asrlar orasidagi bir bosqichda qoldi.
Balog’at yoshi – bu miya, keyin 30 yil davom etadigan eng uzoq vaqt davomida barqarorlik davriga kiradi.
Ushbu davrda o’zgarishlar avvalgi otashunoslik bilan taqqoslaganda juda sekinroq, ammo bu erda biz miya samaradorligini o’zgartirishning o’sishini ko’ramiz.
Doktor Mausley bu “Intellektual va shaxsiy davrlar davrlariga mos keladi”, deb aytgan Amerika guvohi yoki tajribasi.
Erta qarish – bu 66 yoshida boshlanadi, ammo tez pasayishiga olib kelmaydi. Buning o’rniga, miyada ulanish naqshlarida o’zgarishlar mavjud.
Butun miya sifatida birga ishlashning o’rniga, a’zolar o’z shaxsiy loyihalarini boshlagan guruh a’zolari singari hamkorlik qiladigan hududlarga tobora ajratib turadi.
Ushbu tadqiqot sog’lom miyalarga e’tibor qaratgan bo’lsa-da, bu miya salomatligiga ta’sir qiladigan demansiya va yuqori qon bosimi bo’lgan asrdir.
Keyingi yillarida u yakuniy bosqichga 83 yoshida kiradi. Ular boshqa guruhlarga qaraganda kamroq ma’lumotlarga ega, chunki ular skanerlash uchun sog’lom miyalarni topish qiyinroq edi. Miyadagi o’zgarishlar erta qarishlarga o’xshaydi, ammo ko’proq aniqlanadi.
Doktor Mausley unga haqiqatan ham jiddiy bosqichma-bosqich muhim bosqichlarga, shu jumladan balog’at, sog’liqni saqlash xavotirlari, shuningdek, yoshlarning o’sishi kabi juda katta ijtimoiy o’zgarishlarga to’g’ri keldi.
“Bu haqiqatan ham ajoyib tadqiqotlar.”
Garchi ushbu tadqiqot erkaklar va ayollarga alohida qaramagan bo’lsa-da, menopauza ta’siri kabi savollar qolmoqda.
Kembrij universitetida: “Ko’plab nevodevevodchilik va nevrologik sharoitlar” miya simli bo’lib, miya simli, miyaning simi bilan bog’liq farqlar.
Edinburg universitetida kashfiyot va miya fanlari markazi direktori, deydi: “Bu bizning hayotimiz davomida miyamizni o’zgartiradigan juda hayajonli tadqiqotlar.”
Uning so’zlariga ko’ra, natijalar miya qarishini tushunishimiz bilan “yaxshi kelishuv”, ammo “hamma ham xuddi shu yoshda ushbu tarmoqni o’zgartirmaydi” deb ogohlantirgan.
Isroil Prezidenti Yitzhak Herzog Qozog’istonga rasmiy tashrif bilan keldi. Prezident Qosim-Jomart Tokayev uni Ostonadagi rasmiy marosimda kutib oldi. Uchrashuvda har ikki davlat delegatsiyalari a’zolari tanishtirilib, davlat madhiyalari yangradi.
Shundan so‘ng har bir davlat rahbarlari tor doirada muzokaralar o‘tkazdi. Janob Tokayev Isroil bilan munosabatlar 1992-yildan buyon izchil rivojlanib borayotgani, siyosiy va iqtisodiy sohalarda muhim yutuqlarga erishilganini ta’kidladi.
Prezident Tokayev Qozog‘istonning Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilish qarorini ta’kidlab, bu qadam Yaqin Sharqda barqarorlik va muloqotni mustahkamlashga yordam berishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yaqin orada Ostona shahrida kelishuvga rasman qo‘shilish marosimi o‘tkazilishi mumkin.
Ishoq Gertsog, o‘z navbatida, Qozog‘istonga tashrifini muhim voqea sifatida baholab, bu uning otasi, Isroilning sobiq prezidenti Xaim Gertsog boshlagan diplomatik yo‘lning davomi ekanini ta’kidladi. Uning aytishicha, ikki davlat o‘rtasida, ayniqsa, yuqori texnologiyalar sohasida hamkorlik qilish uchun katta imkoniyatlar mavjud.
Muzokaralar chog‘ida savdo-iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish, investitsiyalar hajmini oshirish, sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar sohasida hamkorlikni chuqurlashtirish masalalari muhokama qilindi. Shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri aviaqatnovlarni yoʻlga qoʻyish va ikki tomonlama shartnomalar bazasini kengaytirish rejalari ham muhokama qilindi.
Muzokaralar yakunida tomonlar muntazam siyosiy muloqotni davom ettirish va hamkorlikni yangi bosqichga ko‘tarishga kelishib oldilar.
Janubiy Koreyaning apellyatsiya sudi sobiq birinchi xonim Kim Gong Xiga chiqarilgan hukmni qayta ko‘rib chiqdi. U aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish va poraxo‘rlikda ayblangan.
Yanvar oyida u 20 oylik qamoq jazosiga hukm qilingan bo’lsa, bu safar jazo muddati to’rt yilga oshirildi. AFP axborot agentligi xabariga ko‘ra, u, shuningdek, 50 million von (taxminan 34 ming dollar) miqdorida jarimaga tortilgan.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Kim avtomobillar sotuvidagi aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish orqali 810 million von (564 ming dollar) ishlab topgan. U shuningdek, saylovoldi tashviqotini moliyalashtirish qonunlarini buzganlikda ayblangan.
Kimning turmush o‘rtog‘i, sobiq prezident Yun Sek Yol yanvar oyida hibsga olishga to‘sqinlik qilgani uchun besh yilga qamalgan edi.
Sobiq davlat rahbari hozirda to‘rtta ish bo‘yicha sudlanmoqda.
2025-yilda dunyo mamlakatlari qurol-yarog‘ga 2887 milliard dollar sarflagan. Bu 2024 yilga nisbatan 2,9 foizga ko‘pdir.
Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti (SIPRI) hisobotiga ko‘ra, harbiy xarajatlar bo‘yicha AQSh, Xitoy va Rossiya yetakchilik qilmoqda. Bu uch mamlakat jami global xarajatlarning 51 foizini (1,48 trillion dollar) tashkil qiladi.
“2025-yilda jahon harbiy xarajatlari oshadi, chunki davlatlar urush, abstraksiya va geosiyosiy to‘ntarishlarga harbiy kuchlarni ko‘paytirish orqali javob beradi”, — dedi Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti tadqiqotchisi Syao Lyan.
O‘tgan yili Qo‘shma Shtatlar qurol-yarog‘ uchun 954 milliard dollar sarflagan. Bu 2024-yilga nisbatan 7,5 foizga kam. Bunday holat o‘tgan yili AQShning Ukrainaga harbiy yordam bermagani bilan izohlanadi. Ammo Vashington G’arbiy yarimsharda o’z hukmronligini saqlab qolish va Hind-Tinch okeani mintaqasida Xitoyni ushlab turish uchun yadroviy qurol va boshqa qurollarga sarmoyani oshirmoqda.
Qo‘shma Shtatlar 2026-yilda qurol-yarog‘ uchun 1 trillion dollar, 2027-yilda esa 1,5 trillion dollar sarflashi kutilmoqda.
Yevropada ham oʻtgan yili mudofaa kuchlari keskin koʻpaygan, Yevropa davlatlari harbiy xarajatlarga 864 milliard dollar sarflagan.
Urushayotgan ikki davlat Rossiya va Ukraina 190 milliard dollar va 84,1 milliard dollar sarfladi.
Qurolli mojarolar va mintaqaviy raqobatga qaramay, Yaqin Sharqdagi harbiy xarajatlar nisbatan barqarorligicha qolmoqda. Mintaqa davlatlari bu maqsadda 218 milliard dollar sarfladi. Xususan, Isroil 48,3 milliard dollar, Turkiya 30 milliard dollar, Eron esa 7,4 milliard dollarni qurol-yarog‘ uchun sarflagan.
Harbiy xarajatlarning tez o’sishi Osiyo va Okeaniyada qayd etildi. Xususan, Xitoy bu sohadagi byudjetini 7,4 foizga oshirib, 336 milliard dollarga yetdi.
Yaponiya 1958-yildan beri birinchi marta yalpi ichki mahsulotining 1,4 foizini (62,2 milliard dollar) harbiy xarajatlarga sarfladi.
So’nggi yillarda harbiy xarajatlar doimiy ravishda oshib bormoqda.
Avvalroq ekspertlar AQSh va Rossiya o‘rtasida imzolangan Strategik qurollarni qisqartirish va cheklash to‘g‘risidagi bitimning tugatilishi sovuq urushdan keyingi ilk chegarasiz yadro qurollari poygasiga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
Rossiya Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqining sanksiyalariga javoban qator Yevropa rasmiylari va Ukraina harbiylarini qo‘llab-quvvatlovchi shaxslarning mamlakatga kirishi taqiqlanganini ma’lum qildi.
Avvalroq Yevropa Ittifoqi Rossiyaga qarshi 20-sanksiya paketi doirasida yangi cheklovlarni joriy qilgan edi.
Boshqa narsalar qatorida, kiberxavfsizlik sohasida xizmatlar ko’rsatish butunlay taqiqlangan. Eksport cheklovlari kimyoviy moddalar, moylash materiallari va kauchuklarga ham kengaytirildi. Murmansk va Tuapse portlarida operatsiyalar cheklandi, virtual valyuta va raqamli rubl faoliyati taqiqlandi.
Shu bilan birga, Rossiyaning ayrim ommaviy axborot vositalarining eshittirishlari ham cheklandi.
O‘tgan hafta Rossiya prezidenti Vladimir Putin Eron oliy rahbari Mojtabo Xomanaiydan maktub oldi. Bu haqda Rossiya Federatsiyasi bosh vaziri Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchi bilan uchrashuvda ma’lum qildi.
Prezident Putin “Buning uchun chin dildan minnatdorchilik bildiraman va Rossiya ham Eron kabi strategik munosabatlarni davom ettirish niyatida ekanini tasdiqlashingizni istardim”, dedi.
Biroq, ushbu hujjatda nima yozilganligi haqida juda kam xabar berilgan. Ayrim razvedka manbalari avvalroq Rossiya Eronga ma’lumot berayotgani haqida xabar bergan edi.
Mojtabo Xomanaiy otasi Ali Xomanaiy vafotidan so‘ng oliy rahbar bo‘ldi. Uning otasi respublikaga qarshi harbiy kampaniyaning boshida Isroil havo hujumida halok bo’lgan. Yangi rahbar o‘z lavozimiga kirishganidan beri xalq oldiga chiqmadi. Eron rasmiylari uning hujumda yaralanganini aytdi.
Nyu-York Tayms gazetasining yozishicha, Eron oliy rahbarining yuzi qattiq kuygan va gapira olmay qolgan. Unga plastik jarrohlik kerak bo’ladi. Jurnalga yaqin manbaga ko‘ra, Mojtaba Xomanaiy audio yoki video bayonot bera olmaydi, chunki u “zaif yoki kuchsiz ko‘rinishni istamaydi”. Reuters ham oyog‘idan jarohat olganini xabar qildi.
Londonda sohibqiron Amir Temurga bag‘ishlangan xalqaro forum o‘tkaziladi
Qozog‘iston Ibrohim kelishuvida ishtirok etishini tasdiqladi.
Prezident Yozyovon tumani iqtisodiyotini 1 trln so‘mga oshirishni topshirdi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Ikki oyda xorijga 466,6 mln dollarlik to‘qimachilik mahsulotlari sotildi
-
Dunyodan3 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Iqtisodiyot5 days agoYevroittifoq O‘zbekistonning ikkita korxonasiga sanksiya kiritdi
-
Siyosat4 days ago
Prezident eksport qilishda tadbirkorlarga yordam bermayotgan hokimlarni ogohlantirdi
-
Siyosat5 days agoYevropa Ittifoqi Rossiya mudofaa sanoatiga xomashyo yetkazib bergan ikki O‘zbekiston shirkatiga sanksiyalar kiritdi
-
Iqtisodiyot5 days agoBirinchi chorakda O‘zbekistonga yuborilgan pul o‘tkazmalari 13 foizga oshdi
-
Dunyodan3 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Jamiyat3 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi