Dunyodan
Yangi ilmiy tadqiqot miya rivojlanishida to’rtta muhim yoshni aniqlamoqda
Jeyms Galgraghhexbetning sog’liqni saqlash fanlari muxbiri
Monty Rachnen / Getti
Olimlar miya hayotning besh xil bosqichlaridan o’tib ketishini, 92 yosh, 66 va 83 yoshdagi asosiy ballar bilan.
90 yoshgacha bo’lgan taxminan 4000 kishi miya hujayralari orasidagi aloqalarni ochib berdi.
Kembrij universitetida tadqiqotchilar, bizning 30-yillarimizga etib borguncha, o’smirliklarimiz o’smirlik davrida qolishini ko’rsatdi.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, topilmalar hayotning ruhiy kasalliklari va demansning ummanida o’zgarishi xavfini tushunishga yordam beradi, deya ta’kidlaydi tadqiqotchilar.
Miya yangi bilim va tajribalarga javoban doimiy ravishda o’zgarib turadi, ammo tadqiqot shuni ko’rsatadiki, bu tug’ilishdan boshlab bir xil silliq na emas.
Buning o’rniga beshta miya bosmalari mavjud:
Bolaligi – tug’ilishdan 9 yoshgacha bo’lgan – 90 yoshdan 32 yoshgacha – 66 yoshdan 83 yoshgacha – 83 yoshdan 83 yoshgacha – 83 yoshdan 83 yoshgacha bo’lgan.
“Miya butun hayot davomida miya tiklanadi. Ulanish doimiy ravishda kuchayib boradi va bu miyani qayta ishlayotganda o’zgarishi va bosqichlari mavjud”, dedi Doktor Aleksa Maudsli BBCga.
Ba’zi odamlar bu joylarga avvalgi yoki undan keyinroq etib borsa ham, tadqiqotchilar bu asrlar ma’lumotlarda qanday ko’rinishini hayratda qoldirdi.
Tabiat aloqalari jurnalida chop etilgan ushbu tadqiqotda mavjud bo’lgan miya tekshiruvida mavjud bo’lgan miya tekshiruvi. Bu naqshlar nihoyat ravshan bo’lmoqda.
Miyaning 5 bosqichlari
Bolalik – birinchi davr – miya tez ortib boradi, chunki hayotning boshida hosil bo’lgan turli xil ichimliklar orasidagi ortiqcha ulanishlar, hayotning boshida hosil bo’ladi.
Ushbu bosqichda miya kamroq samaraliroq bo’ladi. Bu parkning atrofida to’xtashga o’xshash va qayerda bo’lmasin, uni A dan B. gacha bo’lgan joyga boring.
O’smirlik – to’qqiz yoshidan keyin tezkor o’zgarishlar, miyadagi ulanishlar yanada samaraliroq bo’ladi. “Bu katta o’zgarish”, dedi doktor Moosli miya bosqichlari o’rtasidagi eng chuqur o’zgarishlarni tavsiflab, aytilgan.
Bu, shuningdek, ruhiy salomatlik buzilishini rivojlantirish xavfi eng yuqori.
Agar balog’at balog’at balog’at boshlanishini boshlaydi, ammo bu biz taxmin qilinganimizdan ancha keyin tugaganidan ancha keyin tugaydigan eng so’nggi dalillar. Bir marta o’spirinlar bilan cheklangan deb o’ylagan, neyroserologiya 20 va hozir sizning 30-yillarning boshida bo’lishini anglatadi.
Ushbu bosqich miyaning neyronlarning tarmog’i yanada samaraliroq bo’ladi. Doktor Maudsley miya funktsiyasini 30-yillarning boshlarida miya funktsiyasini taklif qiladigan ko’plab miya funktsiyasini qo’llab-quvvatladi, ammo to’qqiz va 3 yoshdagi asrlar orasidagi bir bosqichda qoldi.
Balog’at yoshi – bu miya, keyin 30 yil davom etadigan eng uzoq vaqt davomida barqarorlik davriga kiradi.
Ushbu davrda o’zgarishlar avvalgi otashunoslik bilan taqqoslaganda juda sekinroq, ammo bu erda biz miya samaradorligini o’zgartirishning o’sishini ko’ramiz.
Doktor Mausley bu “Intellektual va shaxsiy davrlar davrlariga mos keladi”, deb aytgan Amerika guvohi yoki tajribasi.
Erta qarish – bu 66 yoshida boshlanadi, ammo tez pasayishiga olib kelmaydi. Buning o’rniga, miyada ulanish naqshlarida o’zgarishlar mavjud.
Butun miya sifatida birga ishlashning o’rniga, a’zolar o’z shaxsiy loyihalarini boshlagan guruh a’zolari singari hamkorlik qiladigan hududlarga tobora ajratib turadi.
Ushbu tadqiqot sog’lom miyalarga e’tibor qaratgan bo’lsa-da, bu miya salomatligiga ta’sir qiladigan demansiya va yuqori qon bosimi bo’lgan asrdir.
Keyingi yillarida u yakuniy bosqichga 83 yoshida kiradi. Ular boshqa guruhlarga qaraganda kamroq ma’lumotlarga ega, chunki ular skanerlash uchun sog’lom miyalarni topish qiyinroq edi. Miyadagi o’zgarishlar erta qarishlarga o’xshaydi, ammo ko’proq aniqlanadi.
Doktor Mausley unga haqiqatan ham jiddiy bosqichma-bosqich muhim bosqichlarga, shu jumladan balog’at, sog’liqni saqlash xavotirlari, shuningdek, yoshlarning o’sishi kabi juda katta ijtimoiy o’zgarishlarga to’g’ri keldi.
“Bu haqiqatan ham ajoyib tadqiqotlar.”
Garchi ushbu tadqiqot erkaklar va ayollarga alohida qaramagan bo’lsa-da, menopauza ta’siri kabi savollar qolmoqda.
Kembrij universitetida: “Ko’plab nevodevevodchilik va nevrologik sharoitlar” miya simli bo’lib, miya simli, miyaning simi bilan bog’liq farqlar.
Edinburg universitetida kashfiyot va miya fanlari markazi direktori, deydi: “Bu bizning hayotimiz davomida miyamizni o’zgartiradigan juda hayajonli tadqiqotlar.”
Uning so’zlariga ko’ra, natijalar miya qarishini tushunishimiz bilan “yaxshi kelishuv”, ammo “hamma ham xuddi shu yoshda ushbu tarmoqni o’zgartirmaydi” deb ogohlantirgan.