Dunyodan
Xitoy endi Pentagonning xavfsizlik ustuvorligi emas
Pentagonning yangi Milliy mudofaa strategiyasiga ko‘ra, Xitoy endi Qo‘shma Shtatlar uchun xavfsizlikning ustuvor yo‘nalishi emas.
To’rt yillik hujjatda o’rniga AQSh vatani va G’arbiy yarim sharning xavfsizligi departamentning asosiy tashvishi ekanligi ta’kidlanib, AQSh hukumati uzoq vaqtdan beri amerikaliklarning “aniq manfaatlari”ni e’tiborsiz qoldirgani qo’shimcha qilinadi.
Pentagon, shuningdek, AQSh ittifoqchilariga “cheklanganroq” yordam berishini aytdi.
Bu o’tgan yili AQShning Milliy xavfsizlik strategiyasi e’lon qilinganidan so’ng, Yevropa “tsivilizatsiya inqirozi” oldida turgani va Rossiya endi AQSh uchun tahdid deb hisoblanmaydi. O‘shanda Rossiya hukumati mazkur hujjat ushbu ko‘rinishga “asosan mos” ekanini aytgan edi.
Bunga javoban, 2022 yilgi Milliy mudofaa strategiyasida Xitoy tomonidan yuzaga keladigan “ko‘p domenli tahdid” mudofaa sohasidagi ustuvor yo‘nalish sifatida qayd etilgan. 2018 yilgi hujjatda aytilishicha, Xitoy va Rossiya kabi “revizionistik kuchlar” AQSh xavfsizligi uchun “markaziy muammo”dir.
Juma kuni e’lon qilingan 34 betlik hujjat Tramp ma’muriyati o’zining birinchi yilida tutgan siyosiy pozitsiyalarini ko’p jihatdan mustahkamlaydi.
Ayni paytda AQSh prezidenti Donald Tramp Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni hibsga oldi, Sharqiy Tinch okeani va Karib dengizida giyohvand moddalar kontrabandasida gumon qilingan kemalarga hujum qildi va yaqinda AQSh ittifoqchilariga Grenlandiyani qo‘lga kiritish uchun bosim o‘tkazdi.
Strategiyada yana bir bor taʼkidlanishicha, Pentagon “AQSh harbiylari va tijoriy kuchlarining muhim hududlarga, xususan, Panama kanali, Amerika koʻrfazi va Grenlandiyaga kirishini kafolatlaydi”.
Hujjatda, shuningdek, Tramp maʼmuriyatining yondashuvi “sovuq urushdan keyingi oʻtmishdagi maʼmuriyatlarning buyuk strategiyalaridan tubdan farq qilishi” aytiladi.
U qo’shimcha qildi: “Utopik idealizmdan voz keching va qattiq realizmni qabul qiling”.
Xitoy bilan munosabatlarga “qarama-qarshilik emas, kuch” orqali yondashish kerak. Maqsad “Xitoyda hukmronlik qilmaslik, Xitoyni bo‘g‘ib o‘ldirish yoki kamsitish emas”, deyiladi hujjatda.
Oldingi strategiyalardan farqli o’laroq, Xitoy da’vo qilgan avtonom orol Tayvan haqida hech qanday gap yo’q. Ammo hujjatda aytilishicha, Qo‘shma Shtatlar “hech kim, jumladan, Xitoy ham mamlakatimiz yoki ittifoqchilarimizni nazorat qila olmasligini ta’minlash”ni maqsad qilgan.
O’tgan yil oxirida AQSh Tayvanga 11 milliard dollarlik (8,2 milliard funt sterling) yirik qurol sotishni e’lon qildi va Xitoy bunga javoban orol atrofida harbiy mashqlar o’tkazdi.
Strategiya, shuningdek, Amerikaning “mudofaa subsidiyalari” dan “qoniqarli” bo’lgan Amerika ittifoqchilarining “yukni taqsimlashni” ko’proq talab qiladi.
Biroq, bu “izolyatsionizm” sari intilishdan dalolat berishini inkor etadi.
“Aksincha, bu bizning mamlakatimiz duch kelayotgan tahdidlarga yoʻnaltirilgan, chinakam strategik yondashuvni bildiradi”, deya qoʻshimcha qilib, biz AQSh manfaatlarini “dunyoning qolgan qismi manfaatlari” bilan aralashtirib yubormoqchi emasmiz.
Buning o’rniga, ittifoqchilar, xususan, Evropada “biz uchun unchalik jiddiy bo’lmagan, ammo ular uchun jiddiyroq bo’lgan tahdidlar bo’yicha etakchilik qiladi”.
Qariyb to‘rt yil avval Ukrainaga keng ko‘lamli bosqinni boshlagan Rossiya “NATOning sharqiy a’zolari uchun doimiy, ammo boshqarilishi mumkin bo‘lgan tahdid” sifatida ta’riflangan.
Strategiyada, shuningdek, Shimoliy Koreyani to‘xtatib turishda Qo‘shma Shtatlarning “ko‘proq cheklangan” roli belgilab berilgan. Janubiy Koreya ushbu missiya uchun “asosiy mas’uliyatni o’z zimmasiga olishga qodir”, deya qo’shimcha qildi u.
Kanada Bosh vaziri Mark Karni shu hafta boshida Jahon Iqtisodiy Forumida qilgan chiqishida eski dunyo tartibi “orqaga qaytmaydi” va Janubiy Koreya, Kanada va Avstraliya kabi oʻrta davlatlarni birlashishga chaqirdi.
“O’rta kuchlar birgalikda ishlashi kerak, chunki stolda o’rinimiz bo’lmasa, biz menyuda bo’lamiz”, dedi Karni Davosda.
Bu Frantsiya prezidenti Emmanuel Makron ham “qoidalarsiz dunyoga harakat” haqida ogohlantirgan paytga to’g’ri keldi.