Jamiyat
Vayronalardan tiklangan GeRMANIYa | SUBYEKTIV (1-qism)
Millionlagan dunyo muhojirlarini bag‘riga sig‘dirayotgan Germaniya, dunyoning uchinchi iqtisodiyoti va eng ko‘p so‘ralgan mavzu. Urushdan yengilgan bu davlat qanday qilib qisqa vaqtda hayotini o‘nglab oldi-yu, g‘olib sovet ittifoqi parchalanib ketdi? Biz davlat va fuqaro sifatida Olmoniyaning qaysi ijobiy jihatlarini o‘zlashtirishimiz va tarixning qanday xatolaridan xulosa chiqarishimiz kerak? Berlin, Frankfurt, Myunxen kabi yirik shaharlarga borib o‘rganilgan tahlillar… SUBYEKTIV bu safar Germaniyada. Bu sayohat haqidagi ko‘rsatuv emas, balki real voqeliklarga asoslangan ikki qismli hujjatli film.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
UMIDSIZ GeRMANIYa
Ikkinchi jahon urushidan keyin butunlay vayron bo‘lgan mamlakat. 60 milliondan ortiq aholi ishsiz, ularning har uchinchisi uysiz va kelajakka ishonchsiz. Odamlarda Germaniya kelajagiga katta shubha bor edi. Bu davlat qisqa vaqtda o‘z iqtisodiy mo‘jizasini yaratib, dunyoning uchinchi boy davlatiga aylanishini hech kim xayoliga ham keltirolmasdi. O‘sha paytlar egasiz qolgan, o‘z taqdirini o‘zi hal qila olmaydigan Germaniyaning keyingi hukmi boshqalar ixtiyorida qoldi.
Potsdam. Dunyoning yangi geosiyosiy hayoti Berlindan uncha uzoq bo‘lmagan bu mo‘’jaz shahardagi birgina kelishuv ortidan o‘zgarib ketdi. Urush tugaganidan ikki oy o‘tib, g‘olib ittifoqchilar Yevropaning keyingi yarim asrlik tarixini belgilashdi. Sobiq Ittifoq, AQSh va Buyuk Britaniya davlat rahbarlari qatnashgan Potsdam konferensiyasida Germaniya va Berlin shahri to‘rtta hududga bo‘lib olindi.
Shu bilan Potsdam bitimi Germaniya ustidan g‘alabadan keyingi Yevropa xaritasini qayta chizgan, bir vaqtning o‘zida “sovuq urush” boshlanishining ramziga aylangan kelishuv ham edi. Keyinchalik AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya sektorlari birlashib, ulardan Federal Germaniya Respublikasi, sobiq ittifoq qo‘llovidagi Sharqiy davlatdan Germaniya Demokratik Respublikasi tashkil topdi.
Urushdan keyin har ikki tarafda zavodlar vayron, inflatsiya yuqori, ishsizlik kuchli, oziq-ovqat tanqis, iqtisodiy tizim izdan chiqqan. G‘arbda AQSh moliyaviy qo‘llovidagi Marshall yordami bilan bozor iqtisodiyotiga o‘tildi. Xususiy mulk va raqobat yuzaga keldi, texnologik investitsiyalar va eksportga yo‘naltirilgan sanoat yo‘lga qo‘yildi.
Sovet modeli ostidagi Sharqiy Germaniyada esa davlat Moskvaning qosh-qovog‘iga qaragan rejali iqtisodda qoldi. Innovatsiya past, mehnatga layoqatli aholi – vrachlar, muhandis, olim, malakali ishchilar G‘arbga qochishga tushishdi. Bular ham kamdek, 1950 yilda qo‘rqinchli,xuddi KGBdek Shtazi xizmati tashkil topdi. Sharqiy Germaniyaning qora soyasi sifatida eslanadigan bu maxfiy politsiya qisqa vaqt ichida Yevropadagi eng dahshatli maxsus xizmatga aylandi. Uning vazifasi o‘z xalqiga shubha ko‘zi bilan qarash, har bir nafasni nazorat qilish, insonlarni bir-biriga qarshi qayrashdan iborat edi.
Hatto, Drezden arxivida Rossiyaning bugungi prezidenti Vladimir Putin rasmi va ism-sharifi tushirilgan Shtazi guvohnomasi ham topilgan. Bu ma’lumot 2018 yillarda jahon matbuotida keng yoyilgan.
Putin 80-yillarda GDRning Drezden shahrida SSSR Davlat xavfsizlik qo‘mitasi (KGB) ofitseri sifatida faoliyat yuritgan. O‘sha paytlarda KGB va Shtazi G‘arbiy Germaniya bilan NATOga qarshi razvedka, agentlar jalb qilish, axborot yig‘ish ishlarini birgalikda olib borishgan. Putin ham bu jarayonda ishtirok etgani ochiq manbalarda keltiriladi. Guvohnoma unga Drezdendagi Shtazi idoralariga erkin kirish huquqini bergan.
BeRLINNING IKKIGA BO‘LINIB KeTIShI
1961 yil, avgust oyining hech narsadan xabarsiz yana bir kechasi. Odamlar odatdagidek tun uyqusida. O‘sha oqshom Berlin ko‘chalarida minglab harbiylar shovqinsiz, ogohlantirishsiz, temir simlar tortishni boshladi. Beton bloklar bilan shaharni ikkiga bo‘lib qo‘yishdi.
Berlin devori odamlarga shunchaki to‘siq bo‘lgan emas. U bilan millat, oila, ish, hayot, orzu, yo‘l, hatto metro poyezdlarining bekatlari ham bo‘lindi. O‘sha kechadan boshlab har bir xonadonda ikkiga bo‘lingan tarix yozila boshladi.
Devor sharqliklarning orzu-maqsadlariga jismoniy to‘siq bo‘la oldi xolos. Ular tomonidan har kuni FRGga qochish rejalari tuzilardi. Eng puxtalaridan eng ahmoqonalarigacha sinab ko‘rilardi. Omadi kelganlar uddasidan chiqardi. Eplolmaganlar yo otilardi, yoki qo‘lga tushganlarni xoin sifatidagi dahshatli qiynoqlar kutardi.
Ikki Germaniya o‘rtasidagi farqlar faqatgina sanoatlashuv, aholi daromadi va fikrlashida emas, hattoki shaharning ikki xil yoritilishidan ham ajralib turgan. NASA’ning 2012 yili kosmosdan olgan suratlarida Sharqiy Berlin sariq va G‘arbiy Berlin oqish chiroqlardan foydalangani yaqqol ko‘rinadi.
G‘arbda odamlar Mercedes, BMW, Volkswagen kabi mashinalarni tanlab minayotgan bir vaqtda, Sharqiy Germaniya aholisi kartonga o‘xshagan, mototsikl motorli, juda baland ovoz va achchiq tutun chiqaradigan Trabant avtomashinasini minishardi. Uni mashina emas, katta oilaviy mototsikl deb hazil ta’riflashgan.
Uning yagona afzalligi arzonligida bo‘lgan. Ha, u qimmat bo‘lmagan. Oddiy GDRlik ishchi Trabantni sotib ololgan. Ammo muammo unga bo‘lgan navbatda edi. Trabbiga to‘lov qilgan xaridor navbatini 10 yillab kutgan. Bolasi chaqaloqligida to‘lov qilganlar farzandi 2-3-sinfga yetganda mashinali bo‘lishardi.
BeRLIN DeVORINING QULAShI
1989 yil 9 noyabr. 28 yil oldin abadiy deb qurilgan Berlin devori juda kulgili va kutilmagan sabab bilan buziladigan kun.Sharqiy Germaniyada odamlar ishsizlikdan, senzuradan, erkinlik yo‘qligidan charchagan. Har kuni yuzlab sharqiy nemislar Vengriya yoki Chexoslovakiya orqali G‘arbga qochishardi. SSSRda ham iqtisodiy tanazzul, oziq-ovqat inqirozi, davlat xarajatlarining ko‘payishi kuzatilayotgan davr. Ya’ni Sobiq ittifoq parchalanib ketish arafasida o‘zi bilan o‘zi ovora. O‘sha kuni kechqurun Berlin devorining taqdirini hal qilgan matbuot anjumani bo‘lib o‘tdi.
GDR Markaziy Qo‘mitasining matbuot kotibi Shabovskiy qatnashgan yig‘ilishda uning oldiga yangi farmon matnini berishadi. Farmonda Sharqiy Germaniya fuqarolari endi ma’lum tartibda G‘arbga chiqish uchun murojaat qilishi mumkinligi yozilgan edi. Shabovskiy hali o‘zi tanishib chiqmagan hujjatni qisqagina e’lon qiladi. Jurnalistlardan biri bu yangi qoidalar qachondan kuchga kirishini so‘raydi. Shabovskiy esa tasodifan: “Tushunishimcha, hoziroq, kechiktirmasdan”, deb tarixni o‘zgartiradigan javobni beradi.
Bu voqelik televizion efirda jonli uzatildi. Odamlar: “Demak, devor ochildi!” deb tushunishdi va minglab sharqiy berlinliklar tungi soat 10 larda 28 yillik ayriliq devoriga qarab yugurishdi. Chegarada askarlar ham ularga to‘sqinlik qilmadi. Chunki ularga ham yuqoridan hech qanday buyruq berilmagandi. Chegarachilar nima qilishni bilmay, shlagbaumni ochib berishdi. Bir kunda qurilgan devor hech qanday urushsiz, bir og‘iz aytilgan siyosiy xato va xalqning irodasi bilan yana bir kunda buzilib, ikki Germaniya yagona davlatga aylandi. Bundan hech qancha vaqt o‘tmay, GDR ham, Shtazi ham tugatilib, FRG Konstitutsiyasidagi birlashuv amalga oshdi.
DUNYoDA YaGONA AVTOBANLAR
Germaniyaga kelib, avtobanlar, ya’ni biz bilgan avtomagistrallar haqida gapirmaslik eng katta xato bo‘ladi. Nemis avtobanlarining odatiy magistrallardan farqi uning tezlik cheklovlari yo‘qligida! Avtobanlar yuqori yuklamaga moslangan, ikki va uch qatlamli mustahkamlikka ega, qish-yoz haroratlariga chidamli. Ular shunchalik ko‘pki, jami magistrallarni bir chiziqqa qo‘ysak, uzunligi Germaniya chegaralarini 3,5 marta aylanib chiqishga yoki Yer shari ekvatorining 1/3 qismigacha borishga yetadi.
Germaniyada haydovchilik guvohnomasini olish jarayoni juda qiyin va qimmat. Sifatli avtobanlar va malakali haydovchilar tandemi yo‘ldagi transport hodisalari sonini ham keskin qisqartirgan. Cheksiz tezlik bo‘lsa ham, bu magistrallardagi xavfsizlik darajasi juda yuqori. O‘limlar soni Rossiyadan 5 baravarga, AQShdan esa uch baravarga kamroq. Avtobanlarning hammayog‘ida ham tezlik cheklanmagan emas. Butun Germaniya magistrallarining uchdan bir qismidagina shunday yurishingiz mumkin. Shunda ham soatiga 130 kmgacha yurish tavsiya qilinadi. Qolgan hududlarda 80-100-120 km/soat tezlik cheklovlari bor. Avtobanlar Germaniya muhandisligi, madaniyati va tartibining ramzi hisoblanadi. Nemislar ham bu bilan faxrlanishadi.
GeRMANIYaDA POYeZDLAR KeChIKADI
Bu dunyoning temiryo‘l tarmoqlari xaritasi. Yevropada qanchalik tig‘iz bo‘lsa, Osiyoda shunchalik tarqoq. Hindiston va Sharqiy Osiyoni hisobga olmaganda, albatta. Yevropaning eng zich va eng faol temir yo‘l tarmog‘iga ega davlatlardan biri esa Germaniya. Uzunligi bo‘yicha Yevropada top-3 likda, gavjumligi va zichligiga ko‘ra 1-o‘rinda. Kuniga 20 000 dan ortiq poyezd harakatlanadi.
Agar Germaniya temir yo‘llarini ketma-ket yoysak, Berlin–Tokio masofasini ikki marta yoki Yer meridianining 95 foizini aylanib chiqish mumkin. Bu ko‘rsatkichlari bilan u Yevropada mutlaq rekordchi. AQSh avtomobillar davlati bo‘lsa, Germaniya temiryo‘l-madaniyatli davlat. Germaniyaliklar esa Yevropadagi eng ko‘p “poyezdga chiqdim” deyuvchi xalq.
Shunday ko‘rsatkichlariga qaramay, Germaniyada poyezdlar tez-tez kechikadi. Rasmiy ma’lumotlarda uzoq masofali poyezdlarning yarmidan ko‘pi o‘z vaqtida kelmasligi aytiladi. To‘g‘ri eshitdingiz. Nemischa hisob-kitobni dunyoga o‘rnak qila olgan bu davlatda poyezdlarga umuman ishonib bo‘lmaydi. Nemislar uchun bu oddiy hol. Ular rejalarini poyezdlar harakatiga qarab tuzishmaydi yoki zaxira vaqt bilan hisoblashadi. Mana sizga paradoks!
QASRLAR MAMLAKATI
Bavariyada men borishni xohlagan joy – Noyshvanshtayn qasri edi va bu orzu amalga oshdi. Kutilmaganda yog‘ib, birpasda hammayoqda burkangan qor esa ertaknamo manzaraga yanada romantik qiyofa qo‘shib yubordi.
“Disney”ning mashhur “Uyqudagi go‘zal” multfilmidagi qasr dizayni aynan shundan ilhomlanib olingan va keyinchalik Disneylendning logotipiga ko‘chirilgan. Bizning “Mejik siti”miz esa “Disney”dan ilhomlanilganini hisobga olsak, bu qasr bizga ham begona emas. Uni ayrimlar “Sohibjamol va Mahluq”ning qasri ham deyishadi. Disney logotipi to‘liq Noyshvanshtaynning nusxasi emas. Uning mukammallashtirilgan fantaziya natijasi aslida.
Germaniyaning har bir tog‘ etagida, har bir daryo bo‘yida, o‘rta asrlarning shivir-shivirini saqlab qolgan saroylar ko‘p. 25 mingdan ortiq qasr va qamalxonalari bor bo‘lgan Germaniya “Qasrlar mamlakati” ham deyiladi. Ularning har birini ko‘rganda o‘zingizni haybat, tarix va afsonalarda yashayotgandek his qilasiz.
Qolgan ma’lumotlarni Germaniyadan tayyorlangan ikki qismli ko‘rsatuvlarimiz orqali tomosha qilishingiz mumkin. Biz vaqtingizni qadrlaymiz va uni foydali narsalarga sarflashingizni xohlaymiz.
Ssenariy muallifi va boshlovchi Sardorbek Usmoniy
Hammuallif Ibrohim Samadov
Videotasvirchi va montaj ustasi Muhammadjon G‘aniyev
Toshkentdagi Rayan Kids xususiy bog‘chasida bolalar qiynoqqa solib kelingani ma’lum bo‘ldi. Ota-onalarning aytishicha, bog‘chada bolalar muntazam kaltaklangan, haqoratlangan va qiynoqqa solingan. Ota-onalarga videohisobot uchun bolalarga berilgan mevalar tortib olingan, olti bolaga bir kosa ovqat berilgan, va’da qilingan til kurslari esa 2 daqiqadan ham oshmagan. Kun.uz voqea joyida bo‘lib, jabrlangan oilalar, bog‘cha ma’muriyati va mas’ul idoralar munosabatini o‘rgandi.
Poytaxtning Uchtepa tumanida joylashgan Rayan Kids xususiy bog‘chasida tarbiyachilarning bolalarga nisbatan zo‘ravonlik qilayotgani aks etgan videolar ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqaldi. Videolarda ayrim tarbiyachilarning bolalarni sudrashi, urishi, og‘ziga latta tiqishi va kamera tushmaydigan joylarga olib kirishi aks etgan.
Kun.uz voqea joyida bo‘lib, farzandlari mazkur bog‘chaga qatnagan ota-onalar bilan suhbatlashdi.
“Bog‘chaning reklamalariga ishonib qoldik” – Rayan Kids’da qiynoqqa solingan bolalarning ota-onalari
“Bizga bolangizni soat 8:30-9 da tashlab ketsangiz, o‘n-o‘n birgacha ovqatlantiramiz, 13:00 gacha hovlida yuradi, olib kiramiz, besh mahal ovqat, hammasi chiroyli, zo‘r bo‘ladi, deb guruhlarda reklamalarini ko‘rsatishgan. U reklama ekan. Keyin bolam uch-to‘rt kundan beri yarim kechasi turib, burchaklarda yig‘laydigan bo‘lib qoldi. Kelib ogohlantirdik. Tarbiyachisini ishdan bo‘shatishdi. Kamerani ochib berishlarini so‘radik, ochib berishmadi. Keyin o‘n-o‘n besh kun o‘tganidan keyin onasi bolamning ko‘kargan joylarini tashladi menga. Besh-o‘n kundan keyin yana ko‘kargan holatlar bo‘lgan. E’tibor berishmagan. 24 iyun kuni soat 13:00 larda bolaning oyoqlari ko‘karib, badanlari shilingan, qo‘llari ezilgan holatda onasiga “bolani bog‘chada ertalab shunaqa tashlab ketdingiz, shunaqa bo‘ldi” deb video tashlashyapti. Men jahl bilan kelib, kamerani ochishlarini talab qildim, chunki ertalab bolani o‘zim kuzatganman, bunaqa jarohati yo‘q edi. Kelib kamerani och desam, kameraning kodini bilmasliklarini aytishdi, faqat telefon orqali ko‘rish mumkin ekan. Telefon orqali ko‘rsam, bolani zinadan sudrab, urib, tan jarohati yetkazyapti. O‘zi yetkazgan tan jarohatini bir soat-bir yarim soatdan keyin qilgan jinoyatini yashirish maqsadida bizga video qilib tashlab, to‘nkab qo‘yyapti. Keyin mutaxassis chaqirtirdim. Unga 1,5 mln so‘m to‘lab, kamerani kodini ochtirdim. Va kamerani shu yerda qisman yozib oldim. Videoning 3-4 minutini ko‘rib, uyog‘ini ko‘rolmadim. Bolalarning og‘ziga latta tiqqani, hojatxonaga olib kirib qiynagani, kaltaklagani, chimchilab, o‘ymalab ko‘kartirib tashlagani, bola to‘polon qilsa, kamera yo‘q joylarga, kameralar olmaydigan joylarga olib kirib ketyapti. Bu qanaqa vahshiylik? Bola yig‘lasa, badaniga bola nafas olmasligi uchun og‘zi bilan bosib hiqqillatyapti. Nafasi qaytib o‘lib qolishi mumkin. 24 iyunda ariza bersam ham shu kungacha chora yo‘q. Bog‘cha haliyam ishlayapti, o‘sha rahbariyat, o‘sha tarbiyachilar haliyam ishlayapti.
Ikki yashar bolani shunaqa azoblash – bu manyaklik-ku! Agar ovoza qilinmaganda, ushbu holat ham “yopti-yopti” bo‘lardi va boshqalarning bolalari ham muntazam shunaqa qiynalib kelardi. Bunaqada bolalar “travma” bo‘lib qoladi, bolalar ertaga qo‘rqoq, fikrini bildirolmaydigan, ruhiy bosimda o‘sganidan keyin, ruhi singan, hech narsaga yaroqsiz bola bo‘lib o‘sadi”, – deydi bolalardan birining otasi.
“Oltita bolaga bir kosa ovqatni aylantirib bir qoshiqdan berishgan”
Ota-onalarning aytishicha, bu birinchi holat emas, may oyida ham ushbu bog‘cha tarbiyachilaridan biri bolaga tan jarohati yetkazgani uchun ma’muriy javobgarlikka tortilgan va BHMning uch baravari miqdorida jarima bilan jazolangan. Shu bog‘chaga farzandi qatnagan yana bir ona ham zo‘ravonlik avvaldan davom etib kelganini aytadi.
“Mana, to‘rt oy bo‘ldi bu ishga. Men ham ariza berganman, “portal”gayam chiqqanman, SESgacha yozganman. Menda ham videolari bor. Bolamning oyog‘idan tortganda, payi ezilib qolgan. 16 kun gipsda yurganmiz, oyog‘ini bosmaydigan darajada bo‘lgan. Hali chaqaloq edi, endi yurishni boshlagan payti edi. Ishonib bergan edik. O‘shanda ham bog‘cha opani ishdan olishdi, direktorni ishdan olishdi, yangi odam qo‘yishgan. Bir oyda o‘zgaraveradi bularda. Shunaqa muammo chiqsa yana o‘zgaraveradi. Men o‘zim blogerman, reklama qilganman bog‘chani. O‘zim reklama qilganman, o‘zim javobgarman men ham. Oxiri Instagram sahifamda bu bog‘chaga bolalarini bermasliklarini aytganman odamlarga. Ba’zilar oldi bolasini. Mana, yana shunaqa holat bo‘lyapti.
Bu bitta mening bolamga nisbatan qilinmagan, u yerda kichik guruhda 20 ta bola bo‘lgan. Shu tili chiqmagan bolalarga qilishyapti buni. Oyog‘idan, qo‘lidan bitta qo‘llab ko‘tarib, rasm uchun stolga o‘tkazishar ekan. Rasmga olib bo‘lganidan keyin siltalab stoldan tushirib, boshqa bolani o‘tkazishadi. Arab tili, ingliz, rus tili fanlari bor, lekin 2 minut ham shug‘ullanishmayapti o‘qituvchilari. Oltita bolaga bir kosa ovqatni aylantirib bir qoshiqdan berishgan, bitta qoshiqda. Salati, noni, va’da berilgan menyu umuman yo‘q bu yoqda. SES xodimlarini ham yuborganman o‘shanda ham, tekshiruv o‘tkazishgan, jarima yozib ketishgan, shundan keyin ham tuzatilmagan bu narsa. Videolarda bog‘cha opa bolalarning qo‘lidagi bananini tortib olib o‘zi yeb ketyapti”, – dedi farzandi mazkur bog‘chada tarbiyalangan ona.
Kun.uz ikkinchi tomonning ham pozitsiyasini eshitish maqsadida bog‘cha ma’muriyatiga murojaat qildi. Biroq muassasa vakillari rahbariyat xorijda ekani, mas’ul xodim esa ayni paytda ichki ishlar organida bo‘lgani sababli hozircha izoh berilmasligini, mazkur xususiy bog‘cha faoliyati to‘xtatilganini ma’lum qilishdi.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi litsenziya talablariga javob bermaydigan har qanday xususiy maktabgacha ta’lim tashkilotiga nisbatan litsenziyani bekor qilishgacha bo‘lgan choralar ko‘rilishini bildirdi.
Shuningdek, Toshkent shahar IIBB tarbiyachiga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilganini ma’lum qildi. Bolalar ombudsmani esa Kun.uzʼga bergan munosabatida bunday holatlarda faqat xodimni ishdan bo‘shatish bilan cheklanmasdan, barcha mas’ul shaxslarning harakatlariga huquqiy baho berilishi lozimligini ta’kidladi.
Kun.uz ixtiyoriga kelib tushgan boshqa videolarda ham bog‘chaning turli tarbiyachilari tomonidan bolalarga nisbatan ehtimoliy zo‘ravonlik holatlari aks etgan. Tahririyat ushbu videolarga ham huquqni muhofaza qiluvchi organlar huquqiy baho berishidan umid qiladi. Voqea rivojini va mas’ul idoralar ko‘radigan choralarni kuzatishda davom etamiz.
Toshkent shahrining Bektemir tumanida Tracker va BYD rusumli avtomobillar ishtirokida yo‘l-transport hodisasi sodir bo‘ldi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, hodisaga oraliq masofaga rioya qilinmagani sabab bo‘lgan.
Toshkent shahar IIBB YHXB Axborot xizmati ma’lum qilishicha, hodisa 30 iyun kuni soat 23:00 lar atrofida Bektemir tumanidagi X. Bayqaro mahallasi hududidan o‘tuvchi X. Bayqaro ko‘chasida sodir bo‘lgan.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, Tracker rusumli transport vositasi haydovchisi xavfsiz oraliq masofani saqlamagani oqibatida o‘zi bilan bir yo‘nalishda harakatlanayotgan BYD rusumli avtomobil bilan to‘qnashgan.
Ayni paytda mazkur holat yuzasidan Toshkent shahar IIBB YHXB mas’ul xodimlari tomonidan surishtiruv ishlari olib borilmoqda.
YHXB haydovchilarga murojaat qilib, yo‘l harakati qoidalariga qat’iy rioya qilish, xavfsiz tezlik va oraliq masofani saqlash orqali yo‘l-transport hodisalarining oldini olish mumkinligini eslatdi.
Jamiyat
“Bolalar muntazam qiynab kelingan” – Toshkentdagi xususiy bog‘chada tarbiyachi yig‘layotgan bola og‘ziga latta tiqdi
Uchtepa tumanidagi Rayan Kids bog‘chasida tarbiyachi bolalarni turli xil usullarda qiynab kelgani aytilmoqda. Farzandi jarohatlangan otalardan biri bog‘chada kuzatuv kameralaridan pana joylar borligini, xarxasha qilgan bolalar o‘sha yerda jazolanishini da’vo qilyapti. 2 oy avval ham ushbu bog‘cha tarbiyachisi bolaga yengil tan jarohati yetkazgani uchun ma’muriy jazoga tortilganini aniqlandi.
Uchtepa tumanida joylashgan Rayan Kids xususiy maktabgacha ta’lim tashkilotida bolalar turli xil usullarda qiynab kelingani aytilmoqda. Kun.uz’ga bog‘chadagi kuzatuv kameralari yozuvlari kelib tushdi.
Bola og‘ziga latta tiqqan
Videoyozuvlardan birida tarbiyachi yig‘layotgan bolaning og‘ziga latta bo‘lagini tiqqani ko‘rinadi. Yana bir holatda esa ayni shu tarbiyachi bolaning og‘ziga barmog‘ini tiqib olgani tasvirlarga tushib qolgan.
Yana bir videoda esa tarbiyachi yig‘layotgan bolaning bosh qismini ko‘ksiga bosib, uni qiynagani ko‘rinadi.
“Muntazam qiynab kelishgan”
Kun.uz jarohatlangan bolaning otasi bilan bog‘lanib, holat bo‘yicha so‘radi. Otaning aytishicha, “reklamada boshqacha, bog‘cha ichidagi vaziyat esa dahshatli”.
“Reklamasiga ishonib, bolamni shu bog‘chaga bergandim. Hali gapirolmaydi, kichik yoshda. Qop-qop va’dalar qilishgandi, ammo vaziyat umuman boshqacha bo‘lib chiqdi.
O‘g‘lim o‘z-o‘zidan yig‘laydigan, qo‘rqib, qaltirab qoladigan bo‘ldi. Avvaliga tanasining ayrim joylarida kichik ko‘karishlar ko‘rdik. Keyin bunday jarohatlar ko‘paydi. Bog‘chadagi kuzatuv kameralari yozuvlarini ko‘rsatishni talab qildim. Ularni ko‘rib esa dahshatga tushdim: bolalarni muntazam qiynab kelishgan ekan.
Bolamning og‘ziga latta tiqibdi, chimchilab hamma joyini ko‘kartirib tashlabdi. Hozir ekspertizaga berganmiz, IIBga ham murojaat qildim”, deydi ota.
Bu birinchisi emas
Avvalroq Rayan Kids bog‘chasining boshqa tarbiyachisi ham bolaga jarohat yetkazgani uchun ma’muriy jazoga tortilgan. Kun.uz sud qarori bilan tanishdi.
Sud hujjatiga ko‘ra, 44 yoshli tarbiyachi 13 mart kuni bolaning oyoqlarini kuch bilan tortib, unga yengil jarohat yetkazgan. Tarbiyachi sudda qilmishidan pushaymonligini aytgan. Bolaning onasi tarbiyachiga qonuniy chora ko‘rishni so‘ragan.
JIB Uchtepa tuman sudining 2026 yil 7 maydagi qarori bilan tarbiyachi BHMning 3 baravari (1 mln 236 ming so‘m) miqdorida jarimaga tortilgan.
Vazirlik munosabati
Holat yuzasidan Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi rasmiy munosabat bildirdi.
Ma’lum qilinishicha, holat vazirlik tomonidan nazoratga olingan, huquq-tartibot organlari mas’ullari tarkibida ishchi guruh tuzilgan.
“Voqeaning barcha tafsilotlariga aniqlik kiritiladi va tegishli tartibda ushbu holatda kasb etika qoidalariga rioya etmagan, holatga javobgar bo‘lgan barcha maktabgacha ta’lim tashkiloti xodimlariga qonun doirasida chora ko‘riladi”, deyiladi munosabatda.
Shuningdek, vazirlik litsenziya talablariga javob bermaydigan har qanday maktabgacha ta’lim tashkilotlarining litsenziyasini bekor qilish yuzasidan tegishli choralar ko‘rilishini bildirgan.
IIV holat Yakkabog‘ tumanida sodir bo‘lganini tasdiqlagan. 20 yoshdan 23 yoshgacha bo‘lgan 4 nafar yigit 14 yoshli qizni Damas mashinasida dalaga olib borib, zo‘rlaganlikda gumonlanmoqda. Holat yuzasidan nomusga tegish bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, gumondorlar protsessual tartibda ushlangan.
Illyustrativ surat / Getty Images
Yakkabog‘ tumanida 4 nafar yigit 14 yoshli qizni zo‘rlaganlikda gumonlanmoqda. Bu haqda Nemolchi.uz xabar berdi.
IIV matbuot kotibi Shohrux G‘iyosov Nemolchi.uz so‘roviga javoban holatni tasdiqlagan. Unga ko‘ra, 7 iyun kuni Yakkabog‘ tumanida 20, 21, 22, 23 yoshli 4 nafar yigit 14 yoshli qizni Damas mashinasiga mindirib, dalaga olib borishgan va zo‘rlashgan.
Yakkabog‘ tumani IIB huzuridagi tergov-tezkor guruhi voqea joyini ko‘zdan kechirib, ish uchun ahamiyatli bo‘lgan ashyo va dalillarni olib qo‘ygan. Sudga oid tibbiy, biologik va psixologik ekspertizalar tayinlangan.
Holat yuzasidan 8 iyun kuni Yakkabog‘ tumani IIB huzuridagi tergov guruhi tomonidan Jinoyat kodeksining 128-moddasi (o‘n olti yoshga to‘lmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish) 1-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Jinoyat ishi 29 iyun kuni Jinoyat kodeksining 118-moddasi (nomusga tegish) 3-qismi “a” bandiga qayta malakalangan. Gumondorlar Sh.X., D.H., O.N. va D.A. protsessual tartibda ushlangan.
Mazkur jinoyat ishi Tergov departamenti tomonidan nazoratga olingani hamda barcha aybdor shaxslarga qonuniy chora ko‘rilishi ta’minlanishi bildirilgan.
Avvalroq Namanganda 6-sinf o‘quvchisiga jinsiy zo‘ravonlik qilgan o‘qituvchi qamoqqa olingandi.
Sog‘liqni saqlash vaziri Eldor Odilov soha xodimlari va aholiga murojaat qilib, tibbiyot tizimida korrupsiyaga qarshi murosasiz kurashish, ichki nazoratni kuchaytirish hamda raqamli nazorat mexanizmlarini joriy etish ustuvor vazifa bo‘lishini ta’kidladi.
Foto: Sog‘liqni saqlash vazirligi
Sog‘liqni saqlash vaziri Eldor Odilov tibbiyot sohasi xodimlari va aholiga yo‘llagan murojaatida korrupsiya mamlakat taraqqiyotiga jiddiy tahdid ekanini qayd etib, mazkur illatga qarshi qat’iy kurashish sohadagi eng muhim vazifalardan biri bo‘lib qolishini bildirdi.
Vazirning ta’kidlashicha, prezidentning 2026 yil 5 maydagi farmoni asosida vazirlik tizimi qayta tashkil etilmoqda. Markaziy apparat zamonaviy yondashuvga ega malakali kadrlar bilan to‘ldirilmoqda, korrupsiyaga qarshi kurashish va komplayens masalalari bo‘yicha vazir o‘rinbosari lavozimi joriy etilgan hamda ichki nazorat tizimi kengaytirilgan.
Ma’lum qilinishicha, 2026 yilning dastlabki besh oyida vazirlik tizimidagi tashkilotlarda masofaviyaudit.uz axborot tizimi orqali 979 ta holatda jami 514,9 milliard so‘mlik moliyaviy xato va kamchiliklar erta aniqlanib, bartaraf etilgan.
Shuningdek, tug‘uruq muassasalarida homiladorlar va ularning yaqinlaridan noqonuniy pul talab qilinishiga chek qo‘yish maqsadida «Sirli mijoz» tadbirlari yo‘lga qo‘yilgani qayd etildi.
Vazirning bildirishicha, 2026 yil 1 iyuldan boshlab «Raqamli komplayens» axborot dasturiy kompleksi sinov rejimida ishga tushiriladi. Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat faoliyati esa E-Komplaens elektron moduli orqali to‘liq raqamlashtiriladi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish orqali korrupsiyaviy xavflarni barvaqt aniqlash va ularning oldini olish rejalashtirilgan.
Eldor Odilov fuqarolarni sog‘liqni saqlash tizimidagi korrupsiyaviy holatlar, manfaatlar to‘qnashuvi, byurokratik to‘siqlar yoki noqonuniy to‘lovlar haqida vazirlikning 1203 qisqa raqamli ishonch telefoni yoki [email protected] elektron pochtasi orqali xabar berishga chaqirdi.
Uning ta’kidlashicha, har bir murojaat tezkor tartibda ko‘rib chiqiladi, murojaatchilarning shaxsi va taqdim etilgan ma’lumotlarning maxfiyligi to‘liq kafolatlanadi.
Jahon chempionatidan qaytgan O‘zbekiston milliy jamoasi tantanali kutib olindi
Toshkentdagi bog‘chada nimalar sodir bo‘ldi?
Hujjatsiz yerlarga uch karrali soliq qanday qayta hisoblanadi?
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan5 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Iqtisodiyot4 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Jamiyat3 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot3 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Jamiyat4 days agoO‘zbekistonning 24 ta oliy ta’lim muassasasi top-1000 talik ro‘yxatga kiritildi
-
Jamiyat4 days agoChirchiqda kanalga tushib ketgan fuqaro qutqarib qolindi
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama