Sport
Transgender sportchilarga Olimpiada ayollar musobaqalarida ishtirok etish taqiqlandi
Xalqaro olimpiya qo‘mitasi (XOQ) «Olimpiya sport turlarida ayollar toifasini himoya qilish bo‘yicha yangi siyosat» doirasida transgenderlarni ayollar musobaqalariga qo‘ymaydi. XOQ biologik jinsni SRY geni uchun bir martalik test yordamida aniqlashni rejalashtirmoqda. Yangi qoidalar 2028 yilda Los-Anjyeles Olimpiadasidan boshlab amal qiladi.
Jinsiy toifasini o‘zgartirgan og‘ir atletikachi Lorel Xabbard
«Olimpiya o‘yinlari va XOQ tomonidan tashkil etiladigan boshqa har qanday musobaqalarda ayollar toifasidagi tadbirlarga, shu jumladan individual va jamoaviy sport turlariga endi faqat SRY (Sex-determining Region Y) geni bo‘yicha bir martalik test asosida aniqlangan biologik ayollar qo‘yiladi», deyiladi XOQ bayonotida. Bu haqda BBC xabar berdi.
XOQ ilmiy tadqiqotlarga asoslanib, SRY geni mavjudligini sportchining erkak jinsiy rivojlanishini boshdan kechirganligi dalili deb hisoblaydi. Ushbu genni so‘lak yoki qon namunasi yordamida tekshirish mumkin, deyiladi qo‘mita bayonotida.
Agar test salbiy natija ko‘rsatsa, sportchi ayollar musobaqalarida qatnashish huquqini umrbod qo‘lga kiritadi. XOQ bir nechta istisnolarga yo‘l qo‘yadi, masalan, agar sportchida androgenlarga to‘liq sezuvchanlik sindromi tashxisi qo‘yilgan bo‘lsa.
Testdan ijobiy natija olgan sportchilar boshqa toifalarga kiritiladi: erkaklar, aralash (lekin ular faqat erkaklar sifatida chiqishi mumkin) va jinsi bo‘yicha tasniflanmaydigan sportchilar.
Yangi qoidalar 2028 yilda Los-Anjyelesda (AQSh) bo‘lib o‘tadigan Olimpiadadan boshlab amal qiladi. Ko‘ngilochar va ommaviy tadbirlarga tatbiq etilmaydi.
AQShda 2025 yil fevral oyidan boshlab transgender sportchilarning ayollar musobaqalarida ishtirok etishi taqiqlandi. Bu Donald Trampning XOQ darajasida ham taqiqqa erishishga va’da bergan birinchi farmonlaridan biri edi.
XOQ fikricha, transgender sportchilarning ayollar musobaqalarida ishtirok etishini taqiqlash «ayollar toifasida adolat, xavfsizlik va halollikni himoya qiladi».
XOQ ichidagi maxsus ishchi guruh ilmiy tadqiqotlarni o‘rganib chiqib, «erkak jinsi kuch, quvvat yoki chidamlilik muhim bo‘lgan barcha musobaqalar va tadbirlarda ustunlik beradi», degan «yakdil xulosaga» keldi. Bundan tashqari, guruh qaror qabul qilishda sportchilarning o‘zi bilan ham onlayn, ham kengaytirilgan intervyular doirasida so‘rov o‘tkazdi.
Endi yangi qoidalarni alohida sport federatsiyalari va milliy olimpiya qo‘mitalari qabul qilishi kerak.
Olimpiadada transgenderlar ko‘pmi?
Associated Press nashriga ko‘ra, qancha transgender ayol Olimpiada darajasidagi sport musobaqalarida ishtirok etgani aniq emas. Parij-2024 Olimpiadasida tug‘ilganida jinsi erkak deb belgilangan birorta transgender sportchi yo‘q edi.
2021 yilda Tokioda bo‘lib o‘tgan musobaqada 35 yoshida jinsiy toifasini o‘zgartirgan yangi zelandiyalik og‘ir atletikachi Lorel Xabbard ishtirok etdi. U medal qo‘lga kirita olmadi.
Olimpiya darajasidagi sportchilar soni kam bo‘lishiga qaramay, ularni ayollar musobaqalariga qo‘yish masalasi bir necha yillardan beri qizg‘in bahslarga sabab bo‘lmoqda.
XOQ yondashuvi tarafdorlarining fikricha, genetik test eng adolatli yechimdir (ba’zi federatsiyalarda qabul qilingan testosteron testidan farqli o‘laroq). Muxoliflarning fikricha, hatto bunday sinov ham noto‘g‘ri natijalar xavfi yuqori bo‘lgan invaziv protseduradir.
Yaqinda British Journal of Spors Medicine jurnalida bir guruh olimlar jinsiy mansublikni tekshirishni «orqaga qadam tashlash va zararli anaxronizm» deb atadi. Ularning fikricha, majburiy test o‘tkazish inson huquqlarini buzadi va sportchilarni stigmatizatsiya qilishi, shuningdek, psixologik muammolarga olib kelishi mumkin.
XOQ 1980-yillarda allaqachon SRY geni testini qo‘llagan, ammo noto‘g‘ri ijobiy natijalar tufayli 1990-yillarda undan voz kechgan edi.
Shavkat Mirziyoyev shaxmatchilar bilan uchrashuvda Javohir Sindorov, Muhiddin Madaminov va Shamsiddin Vohidovning Olimpiadadagi o‘yinlarini alohida e’tirof etdi.
Prezident Javohir Sindorovga murojaat qilib, bir necha oy avval uning Nomzodlar turniridagi tarixiy g‘alabasi nishonlanganini esladi. Olimpiadada ham Javohir Sindorov sovuqqonlik va barqarorlik ko‘rsatib, kuchli raqiblar oldida ortga chekinmagani ta’kidlandi.
«Endi oldingda yana bir ulkan marra — jahon toji uchun bellashuv turibdi. Bugun ortingda nafaqat jamoadoshlaring va ustozlaring, balki qirq millionga yaqin O‘zbekiston xalqi turibdi. Biz senga ishonamiz!» — dedi davlat rahbari.
Yirik musobaqada ilk bor ishtirok etgan Muhiddin Madaminov hal qiluvchi kunda ukrainalik Roman Dextyarovni qora donalarda mag‘lub etdi.
Uning g‘alabasi jamoaga oltin medal uchun zarur ochkoni olib keldi. Prezident uning g‘ayrati va g‘alabalari muxlislar ko‘nglidan joy olganini ta’kidladi.
Shamsiddin Vohidov ham umumiy natijaga munosib hissa qo‘shdi. U amaldagi jahon chempioni Gukeshga qarshi qora donalarda tengma-teng kurashib, o‘z salohiyatini namoyon etdi.
Prezident oltin medal jamoaning har bir a’zosi mehnati va hissasi natijasi ekanini ta’kidladi.
«Bu oltin medalda jamoaning har bir a’zosining mashaqqatli mehnati va ulkan hissasi bor», — dedi Prezident.
Davlat rahbari shaxmatchilar haqida hali kitoblar yozilishi, filmlar yaratilishi va ularning o‘yin uslubi darsliklarga kirishiga ishonch bildirdi.
Yosh shaxmatchilarni tayyorlash imkoniyatlarini kengaytirish uchun Toshkent xalqaro shaxmat akademiyasining Samarqand, Xorazm va Farg‘onada uchta mintaqaviy filiali tashkil etiladi. Akademiyada oliy toifali murabbiylarni tayyorlash ham yo‘lga qo‘yiladi.
FIDE reytingida 1 ming 500 dan yuqori ball to‘plagan shaxmatchilarning xususiy klublarda o‘qish xarajatlarining yarmi davlat tomonidan qoplanadi. Bu yosh iste’dodlarning tayyorgarligini davom ettirishiga qo‘shimcha imkoniyat yaratadi.
Mamlakatimizda “O‘zbekiston Grand Chess” milliy brendi ostida xalqaro turnirlar muntazam o‘tkazib boriladi. Bu shaxmatchilarimizga kuchli raqiblar bilan o‘z yurtimizda bellashish imkonini beradi.
Prezidentimiz Yangi Toshkentda 500 kishilik o‘yin zali, yotoqxona va sport maydonchalariga ega zamonaviy shaxmat saroyini barpo etishni taklif qildi.
O‘zbekiston delegatsiyasi Yaponiyadagi Osiyo o‘yinlarining bugungi kunini oltin va kumush medallarni qo‘lga kiritish bilan boshladi.
Shahriyor Mahkamov baydarkachilar o‘rtasida 500 metr masofaga kechgan yakkalik poygalarida marrani birinchi bo‘lib zabt etib, Osiyo o‘yinlari chempioniga aylandi.
Terma jamoamizning yana bir a’zosi Arina Tanatmisheva esa kumush medalni qo‘lga kiritdi. U 500 metr masofaga kechgan yakkalik dasturida marraga ikkinchi bo‘lib yetib keldi.
Shuningdek, kanoeda eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston jamoasi a’zolari Vladlen Denisov hamda Nilufar Zokirova juftligi kumush medalni qo‘lga kiritdi.
Hozirgacha o‘tkazilgan musobaqalardan so‘ng, O‘zbekiston delegatsiyasi turnir jadvalida 4-o‘ringa ko‘tarilib oldi. Jami 34 ta medal qo‘lga kiritildi: 8 ta — oltin, 17 ta — kumush, 9 ta — bronza.
Aichi-Nagoya-2026 musobaqalarida medallar jamg‘arish bo‘yicha Xitoy peshqadamlik qilmoqda, Yaponiya — ikkinchi, Janubiy Koreya — uchinchi o‘rinda.
O‘zbekiston U-23 terma jamoasining Osiyo o‘yinlari yarim finalidagi raqibi ma’lum bo‘ldi.
Chorak finalda Yaponiya terma jamoasi KXDRni 1:0 hisobida mag‘lub etib, yarim finalga yo‘l oldi.
Shu tariqa, O‘zbekiston U-23 terma jamoasi final yo‘llanmasi uchun musobaqa mezboni Yaponiyaga qarshi maydonga tushadi.
Uchrashuv 30-sentyabr kuni Toshkent vaqti bilan soat 15:30 da “Nagai” stadionida boshlanadi.
Samarqandda o‘tayotgan 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasining 10-turi O‘zbekistonning birinchi jamoasi uchun muvaffaqiyatli yakunlandi.
Nodirbek Abdusattorov, Javohir Sindarov, Nodirbek Yoqubboyev va Muhiddin Madaminov ishtirok etgan O‘zbekiston-1 jamoasi Armanistonni mag‘lub etdi.
Abdusattorov, Sindarov va Madaminov o‘z raqiblaridan ustun keldi. Shu tariqa, O‘zbekiston-1 jamoasi 18 ochko bilan musobaqada yetakchilikni saqlab qoldi.
O‘zbekiston-2 jamoasi Hindistonga imkoniyatni boy berdi. O‘zbekiston-3 esa Isroilga qarshi keskin bahsda kichik hisobda mag‘lub bo‘ldi.
Xotin-qizlar o‘rtasidagi 10-turda O‘zbekiston-1 jamoasi Peru vakillarini yirik hisobda mag‘lub etdi.
27-sentyabr kuni Olimpiadaning so‘nggi — 11-tur bahslari o‘tkaziladi. Uning yakunlariga ko‘ra, g‘olib va sovrindor jamoalar aniqlanadi.
