Jamiyat
Toshkent zilzilasidan ko‘rilgan zarar 10 mlrd dollarni tashkil etgan — tadqiqotchi
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar moliyaviy sektorning barcha tarmoqlari qatorida sug‘urta bozorining ham jadal rivojlanishiga zamin yaratmoqda. Ayniqsa, 2020-2025-yillar davomida sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi, yangi sug‘urta mahsulotlarining joriy etilishi hamda raqamlashtirish jarayonlarining kengayishi ushbu sohaning sifat jihatidan bir pog‘ona yuqori bosqichga chiqishiga olib keldi.
Iqlim o‘zgarishi, tabiiy va texnogen falokatlar sonining ortib borishi aholi va biznes sub’yektlarini moliyaviy himoya qilish mexanizmlariga, xususan, sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishiga olib kelmoqda. Dunyo miqyosida iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq va texnogen falokatlarning soni, ko‘lami va oqibatlari ortib, Markaziy Osiyo, jumladan, O‘zbekiston aholisi bulardan eng ko‘p zarar ko‘rmoqda. Jumladan, mamlakatimiz so‘nggi 20 yil ichida birgina kuchli gidrologik qurg‘oqchilik bilan bog‘liq bir qancha holatlarga duch keldi va eng ko‘p zararlangan hududlarda ekinlar hosilining 45 foizdan 75 foizgacha qismi yo‘qotildi. Bu haqda qator bosma va internet nashrlardan tortib xorijiy ekspertlarning tadqiqotlarida yetarli ma’lumot olishimiz mumkin.
Birgina misol, 2026-yilning 26-aprel kuni Toshkent zilzilasi sodir bo‘lganiga 60 yil bo‘ladi. Ushbu zilzila oqibatida Toshkentning markaziy qismidagi 2 million kvadrat metrdan ziyod turar joy maydoni, 236 ta ma’muriy, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish, 181 ta ta’lim muassasasi, 185 ta tibbiyot, 245 ta sanoat binosi butunlay vayron bo‘lib, ko‘rilgan iqtisodiy yo‘qotish o‘sha davr kursi bo‘yicha 10 mlrd AQSh dollari miqdorida ekani hamda dunyo miqiyosida zilzilalar yuz berishini onlayn kuzatish imkoniyatlari shaxs, jamiyat va davlatning aholi, uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni bozor mexanizmlariga asosan qoplash tizimini shakllantirishga befarq qaramaslikka undaydi. Makrodarajada sug‘urta mukofotlari hajmining o‘sishi bilan birga, sug‘urta tovonlari to‘lovi mutlaq ko‘rsatkichlari ortishiga undovchi institutsional tuzilmaning mavjudligi – sug‘urtalanuvchilarning ijtimoiy-iqtisodiy himoya qilinganini ko‘rsatish bilan birga, aholining ushbu institutga ishonchini orttirishga xizmat qiladi.
Shu bilan birga, sug‘urta bozori qonunchiligini rivojlantirish, sohada sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish, davlat tomonidan tartibga solish mexanizmlarining takomillashuvi va aholi o‘rtasida, ayniqsa, OAV orqali targ‘ibot-tashviqot tadbirlarini tizimli olib borish aholining sug‘urta madaniyatining bosqichma-bosqich oshishiga, sohaning barqaror rivojlanishiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Ayni paytda, sug‘urta mukofoti va sug‘urta tovoni miqdorlari o‘rtasidagi mutanosiblik, sug‘urta tovoni salmog‘ining ortib (kamayib) borish dinamikasi sug‘urta bozori samaradorligini mijoz-sug‘urtalanuvchi tomonidan baholash dolzarb hisoblanadi.
2020-2025-yillarda O‘zbekiston sug‘urta bozorida yig‘ilgan sug‘urta mukofotlari va to‘langan sug‘urta tovonlari dinamikasi izchil o‘sish tendensiyasini namoyon etdi. Ushbu davrda bozor hajmining kengayishi, yangi ishtirokchilarning kirib kelishi va sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi asosiy omillardan bo‘ldi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, 2020-yildan boshlab sug‘urta mukofotlari hajmi yildan yilga o‘sib borgan. Agar 2020-yilda bozor hajmi nisbatan past bo‘lgan esa, 2023-2024-yillarga kelib u bir necha barobarga oshgan. 2024-yilda sug‘urta mukofotlari hajmi qariyb 9-10 trln so‘mga yetgani bozorda yuqori o‘sish sur’atlari saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi. Bunga majburiy sug‘urta turlarining kengayishi, korporativ mijozlar ulushining ortishi, raqamli sug‘urta xizmatlarining joriy etilishi sabab bo‘ldi.
“Eng yaxshi tashviqot-sug‘urta tovoni to‘lanishi” aqidasi nuqtai nazaridan yondashganimizda 2022-yilgacha bo‘lgan davrda yalpi sug‘urta mukofotlari ulushida to‘langan yalpi sug‘urta tovonlari miqdori salmoqli bo‘lgani va o‘sish tendensiyasiga egaligini quyidagi rasmda ko‘rish mumkin. Biroq 2022- yildan shu kunga qadar esa sug‘urta tovonlarini to‘lash koeffitsenti pastlab borayotganini kuzatish mumkin. OAV va onlayn platformalarda fuqarolar tomonidan ushbu yo‘nalishda qilingan murojaatlar ham buni yaqqol tasdiqlaydi.
Aholi murojaatlari va rasmda qayd etilgan tendensiyaning mavjudligi:
sug‘urta hodisasi sodir bo‘lganda uni qayd etish, raqamlashtirish va sug‘urta tovoni to‘lash muddatlarini maksimal darajada qisqartirishning institutsional mexanizmlarining maromiga yetkazilishi;
aholi va ularning mol-mulkini sug‘urta qilishni targ‘ib qilishga tijorat reklamasi sifatida yondashish amaliyoti va qonunchiligining qayta ko‘rib chiqilishi;
aholining sug‘urta madaniyatini oshirish ishlarini fundamental qayta ko‘rib chiqish, OAV, televideniye va radioda namoyish etiladigan ko‘rsatuv va eshttirishlar, kinofilm, multiplikatsionfilm, hujjatli, ilmiy-ommabop, o‘quv, voqeali kinofilmlar va kinojurnallarning adabiy ssenariylariga turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarning bozor mexanizmlarini targ‘ib etuvchi sodda va xalqchil lavhalar kiritilishini ta’minlash, bunda xorijiy tajriba va amaliyotdan keng foydalanilishi;
sug‘urta shartnoma shartlarini soddalashtirish, shaffof to‘lov mexanizmlarini yaratish va sug‘urta kompaniyalarining javobgarligi oshirilishi;
sug‘urtaning ijtimoyi-iqtisodiy ahamiyatini barcha fuqarolar, ayniqsa, ziyolilar va barcha bo‘g‘in rahbarlariga tushuntirish uchun seminarlar, vebinarlar, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda maqsadli post va boshqa axborot-targ‘ibot materiallari yaratilishi;
ta’lim dasturlariga moliyaviy savodxonlik mavzularining kiritilishi kabi shu va boshqa muammo – masalalar kompleks tarzda o‘z yechimi topilishi zarurligini belgilab beradi.
Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan himoya qilishni yangi bosqichga olib chiqish, shuningdek, “2015-2030 yillarda ofatlar xavfini kamaytirish bo‘yicha Senday hadli dasturi” maqsadlariga O‘zbekistonda erishish strategiyasini 2019-2030 yillar davrida amalga oshirish bo‘yicha Milliy harakatlar rejasi ijrosini tanqidiy ko‘rib chiqish tavsiya etiladi.
Ayni paytda aholi uy-joylarini majburiy yoki yarim majburiy sug‘urta qilish mexanizmining joriy etilishi ortib borayotgan xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlardan aholi va uning mol-mulki ishonchli himoya qilinishini kuchaytirib, davlat budjetiga tushadigan favqulodda xarajatlarni qisqartirishga, pirovardida aholi farovonligining oshishiga olib keladi.
Tadqiqot natijalari barcha sohalarga sun’iy intellekt shiddat bilan kirib borayotgan, davlat budjeti cheklangani, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash kabi boshqa (masalan, budjet tanqisligi va h.k) qator masalalarga bozor yechimi bo‘lmish – O‘zbekiston sug‘urta bozorining barqaror o‘sishi, moliyaviy barqarorligi mustahkamlanishining institutsional-tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarining maromiga yetkazilishi zarurligini ko‘rsatadi.
Samidillo Mahmudov,
mustaqil tadqiqotchi
Jamiyat
Yangi o‘quv yilida 806 mingdan ziyod 6 yoshli bola maktabga tayyorlov guruhlariga qamrab olinadi
E-qaror tizimida Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining maktabgacha ta’lim tashkilotlarini 2026/2027 o‘quv yiliga tayyorlash va bolalarni qabul qilish jarayonini samarali tashkil etishga oid buyrug‘i e’lon qilindi. Hujjatning ilovalari Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2026-yil 18-avgustdagi 299-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan.
Hujjatga ko‘ra, 2026/2027 o‘quv yilida respublika bo‘yicha 811 ming 586 nafar 6 yoshli bola hisobga olingan. Ularning 806 ming 290 nafarini maktabga tayyorlov guruhlariga qamrab olish rejalashtirilgan. Natijada qamrov darajasi 99,3 foizga yetkazilishi ko‘zda tutilmoqda.
Maktabga tayyorlov guruhlari bilan qamrab olinmagan 6 yoshli bolalar uchun 485 ta bir yillik bepul majburiy tayyorlov guruhi tashkil etiladi. Ularda jami 13 ming 104 nafar bolani qamrab olish rejalashtirilgan.
Shundan:
— umumiy o‘rta ta’lim maktablarida 413 ta guruh tashkil etilib, 11 ming 163 nafar bola;
— davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarida 65 ta guruh ochilib, 1 ming 766 nafar bola;
— boshqa mos binolarda 7 ta guruh tashkil qilinib, 175 nafar bola qamrab olinadi.
Chora-tadbirlar rejasiga muvofiq, avval hududlardagi 6 yoshli bolalar xatlovdan o‘tkaziladi. Xatlov natijasida tayyorlov bilan qamrab olinmagan bolalar mavjud bo‘sh guruh va o‘rinlarga joylashtiriladi.
Shundan keyin ham qamrovdan tashqarida qolgan bolalar uchun umumta’lim maktablari, davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari, «Kelajak markazlari» va boshqa obyektlarning bo‘sh xonalarida yangi tayyorlov guruhlari tashkil etiladi. Ularni sentyabr–oktyabr oylarida ishga tushirish belgilangan.
Prezident farmonida tadbirkorlik subyektlarining huquqiy himoyasini kuchaytirishga qaratilgan «tadbirkorlik subyektining haqlilik prezumpsiyasi» belgilandi.
Unga ko‘ra, davlat organi tomonidan aksi isbotlanmaguncha tadbirkorlik subyekti va uning mansabdor shaxsi qonunchilikka muvofiq harakat qilgan hamda o‘z majburiyatlarini lozim darajada bajargan deb hisoblanadi.
Sudda tadbirkorga nisbatan huquqiy ta’sir chorasi qo‘llash uchun uning asosli, qonuniy va mutanosib ekanini, shuningdek, huquqbuzarlik faktini isbotlash majburiyati davlat organiga yuklanadi.
Qonunchilikdagi bartaraf etib bo‘lmaydigan ziddiyatlar, noaniqlik va tushunmovchiliklar, shuningdek, dalillar yetarli emasligi tufayli yuzaga keladigan shubhalar tadbirkorlik subyekti foydasiga talqin qilinadi.
Ko‘ksaroy qarorgohida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi o‘rtasida muzokaralar bo‘lib o‘tdi. Uchrashuv avvalida mehmon davlatimiz rahbarini Mustaqillik kuni bilan samimiy tabrikladi. Ushbu tarixiy tashrif ikki mamlakat o‘rtasidagi munosabatlarni keng qamrovli strategik sheriklik darajasiga olib chiqib, o‘zaro hamkorlikda yangi bosqichni boshlab berishi ta’kidlandi.
Tomonlar savdo-iqtisodiy aloqalar izchil rivojlanayotganini mamnuniyat bilan qayd etdilar. O‘tgan yili tovar ayirboshlash hajmi ilk bor 1 milliard dollardan oshdi, qo‘shma korxonalar soni esa 7 barobarga ko‘paydi, haftasiga 14 ta to‘g‘ridan-to‘g‘ri aviaparvoz amalga oshirilmoqda. Ikki davlat rahbarlari 2030-yilga qadar o‘zaro savdo hajmini 5 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rishga kelishib oldilar. Shuningdek, energetika, farmatsevtika, metallurgiya, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligi kabi ustuvor sohalarda yangi sanoat kooperatsiyasi loyihalarini amalga oshirishga alohida e’tibor qaratildi.
Hamkorlikni samarali muvofiqlashtirish maqsadida tashqi siyosat idoralari rahbarlari darajasida yangi muvofiqlashtiruvchi mexanizm ta’sis etiladigan bo‘ldi. Tomonlar parlamentlararo, Hukumatlararo komissiya va Ishbilarmonlar kengashi doirasidagi muloqotlarni faollashtirishga kelishib oldilar. Andijon va Gujarat, Farg‘ona va Haryana, Samarqand va Agra o‘rtasidagi hududlararo yaqin sheriklik aloqalari ham yuqori baholandi.
Gumanitar sohada ta’lim va madaniyat yo‘nalishidagi aloqalar kengaymoqda. Hozirda O‘zbekistonda Hindistonning 4 ta universiteti faoliyat yuritmoqda. Madaniy-gumanitar aloqalarni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bunda Lal Bahodur Shastri nomidagi Hind madaniyati markazi va Mahatma Gandi nomidagi Hindshunoslik markazi muhim o‘rin tutmoqda.
Shuningdek, O‘zbekistonda yoga tobora ommalashib borayotgani va ushbu sohadagi hamkorlik faol rivojlanayotgani qayd etildi.
Tashrif doirasida Madaniy almashinuv bo‘yicha besh yillik dastur imzolanishi, madaniyat kunlari va kinofestivallar muntazam o‘tkazilishi belgilandi. Rahbarlar BMT, ShHT va BRIKS kabi xalqaro tashkilotlar doirasida bir-birini izchil qo‘llab-quvvatlashni davom ettirishlarini bildirdilar. Muzokaralar yakunida belgilangan barcha vazifalar bo‘yicha aniq «yo‘l xaritalari» ishlab chiqilishiga kelishib olindi.
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi.
Jamshid Sharopov Buxoro viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – viloyat iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Jamshid Sharopov 1984-yil 27-yanvarda G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. 2005-yilda Buxoro davlat universiteti, 2009 yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan. Ma’lumoti bo‘yicha mutaxassisligi-iqtisodchi.
Mehnat faoliyatini 2002-yilda AT “Paxta Bank”ning Buxoro viloyati boshqarmasi bank jarayonlari bo‘limi iqtisodiy bo‘linmasi mutaxassisi sifatida boshlab, ATB “Agrobank” Buxoro viloyati boshqarmasi boshlig‘i (2014-2020), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Buxoro viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘i (2020-2021), Shofirkon tumani hokimi (2021-2023), ATB “Agrobank” agrosanoat majmuasi korxonalarini moliyalashtirish departamenti direktori o‘rinbosari (2023-2026) lavozimlarida faoliyat yuritgan.
Ayni paytga qadar u ATB “Agrobank” muammoli kreditlar bilan ishlash departamenti direktori vazifasida ishlab kelayotgan edi.
«O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi munosabati bilan chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimizni mukofotlash to‘g‘risida»gi Prezident farmoni e’lon qilindi.
Mukofotlanganlar ro‘yxati:
“Do‘stlik” ordeni bilan
Ivan Sao – “BYD Auto” kompaniyasining Yevropa sotuv bo‘limi bosh direktori o‘rinbosari
Klod Imoven – Fransiyaning “MEDEF International” harakatining O‘zbekiston-Fransiya ishbilarmonlar kengashi raisi
Masayoshi Fujimoto – “Sojitz” kompaniyasi direktori
Sabine Maxl – BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori
Turaman Sinan – Shayxontohur tumanidagi “Outdoor Factory Toshkent” mas’uliyati cheklangan jamiyati kuzatuv kengashi raisi, Toshkent shahri
II darajali “Salomatlik” ordeni bilan
Qahorova Nilufar Hamroyevna – AQShning Garvard universiteti huzuridagi Boston bolalar shifoxonasi loyiha menejeri
Yuldasheva Nodira Muxamedovna – Kanadaning Toronto shahridagi Kanadadagi o‘zbekistonliklar uyushmasi asoschisi, “Sog‘lom yo‘l” tibbiy va diagnostik markazi rahbari
“Shuhrat” medali bilan
Abdullayeva Shahlo Abdirashidovna – Koreya Respublikasining Kvangju shahridagi Migrant ayollar huquqlarini himoya qilish va ta’lim berish markazi rahbari.
O‘zbekiston prezidenti BMT Bosh kotibi bilan uchrashdi
Yangi o‘quv yilida 806 mingdan ziyod 6 yoshli bola maktabga tayyorlov guruhlariga qamrab olinadi
«Beradigan boshqa narsam qolmadi» — Messi Argentina terma jamoasidagi faoliyatini yakunladi
-
Sport2 days ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat2 days ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport2 days ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Siyosat3 days ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Jamiyat1 day ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Siyosat1 day ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi
-
Siyosat1 day ago
Saida Mirziyoyeva Pekinda Va I bilan muloqot o‘tkazdi
-
Sport14 hours ago
«Beradigan boshqa narsam qolmadi» — Messi Argentina terma jamoasidagi faoliyatini yakunladi