Connect with us

Jamiyat

Toshkent zilzilasidan ko‘rilgan zarar 10 mlrd dollarni tashkil etgan — tadqiqotchi

Published

on


So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar moliyaviy sektorning barcha tarmoqlari qatorida sug‘urta bozorining ham jadal rivojlanishiga zamin yaratmoqda. Ayniqsa, 2020-2025-yillar davomida sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi, yangi sug‘urta mahsulotlarining joriy etilishi hamda raqamlashtirish jarayonlarining kengayishi ushbu sohaning sifat jihatidan bir pog‘ona yuqori bosqichga chiqishiga olib keldi.

Iqlim o‘zgarishi, tabiiy va texnogen falokatlar sonining ortib borishi aholi va biznes sub’yektlarini moliyaviy himoya qilish mexanizmlariga, xususan, sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishiga olib kelmoqda. Dunyo miqyosida iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq va texnogen falokatlarning soni, ko‘lami va oqibatlari ortib, Markaziy Osiyo, jumladan, O‘zbekiston aholisi bulardan eng ko‘p zarar ko‘rmoqda. Jumladan, mamlakatimiz so‘nggi 20 yil ichida birgina kuchli gidrologik qurg‘oqchilik bilan bog‘liq bir qancha holatlarga duch keldi va eng ko‘p zararlangan hududlarda ekinlar hosilining 45 foizdan 75 foizgacha qismi yo‘qotildi. Bu haqda qator bosma va internet nashrlardan tortib xorijiy ekspertlarning tadqiqotlarida yetarli ma’lumot olishimiz mumkin.

Birgina misol, 2026-yilning 26-aprel kuni Toshkent zilzilasi sodir bo‘lganiga 60 yil bo‘ladi. Ushbu zilzila oqibatida Toshkentning markaziy qismidagi 2 million kvadrat metrdan ziyod turar joy maydoni, 236 ta ma’muriy, 700 ga yaqin savdo va umumiy ovqatlanish, 181 ta ta’lim muassasasi, 185 ta tibbiyot, 245 ta sanoat binosi butunlay vayron bo‘lib, ko‘rilgan iqtisodiy yo‘qotish o‘sha davr kursi bo‘yicha 10 mlrd AQSh dollari miqdorida ekani hamda dunyo miqiyosida zilzilalar yuz berishini onlayn kuzatish imkoniyatlari shaxs, jamiyat va davlatning aholi, uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni bozor mexanizmlariga asosan qoplash tizimini shakllantirishga befarq qaramaslikka undaydi. Makrodarajada sug‘urta mukofotlari hajmining o‘sishi bilan birga, sug‘urta tovonlari to‘lovi mutlaq ko‘rsatkichlari ortishiga undovchi institutsional tuzilmaning mavjudligi – sug‘urtalanuvchilarning ijtimoiy-iqtisodiy himoya qilinganini ko‘rsatish bilan birga, aholining ushbu institutga ishonchini orttirishga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, sug‘urta bozori qonunchiligini rivojlantirish, sohada sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish, davlat tomonidan tartibga solish mexanizmlarining takomillashuvi va aholi o‘rtasida, ayniqsa, OAV orqali targ‘ibot-tashviqot tadbirlarini tizimli olib borish aholining sug‘urta madaniyatining bosqichma-bosqich oshishiga, sohaning barqaror rivojlanishiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Ayni paytda, sug‘urta mukofoti va sug‘urta tovoni miqdorlari o‘rtasidagi mutanosiblik, sug‘urta tovoni salmog‘ining ortib (kamayib) borish dinamikasi sug‘urta bozori samaradorligini mijoz-sug‘urtalanuvchi tomonidan baholash dolzarb hisoblanadi.

2020-2025-yillarda O‘zbekiston sug‘urta bozorida yig‘ilgan sug‘urta mukofotlari va to‘langan sug‘urta tovonlari dinamikasi izchil o‘sish tendensiyasini namoyon etdi. Ushbu davrda bozor hajmining kengayishi, yangi ishtirokchilarning kirib kelishi va sug‘urta xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi asosiy omillardan bo‘ldi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, 2020-yildan boshlab sug‘urta mukofotlari hajmi yildan yilga o‘sib borgan. Agar 2020-yilda bozor hajmi nisbatan past bo‘lgan esa, 2023-2024-yillarga kelib u bir necha barobarga oshgan. 2024-yilda sug‘urta mukofotlari hajmi qariyb 9-10 trln so‘mga yetgani bozorda yuqori o‘sish sur’atlari saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi. Bunga majburiy sug‘urta turlarining kengayishi, korporativ mijozlar ulushining ortishi, raqamli sug‘urta xizmatlarining joriy etilishi sabab bo‘ldi.

“Eng yaxshi tashviqot-sug‘urta tovoni to‘lanishi” aqidasi nuqtai nazaridan yondashganimizda 2022-yilgacha bo‘lgan davrda yalpi sug‘urta mukofotlari ulushida to‘langan yalpi sug‘urta tovonlari miqdori salmoqli bo‘lgani va o‘sish tendensiyasiga egaligini quyidagi rasmda ko‘rish mumkin. Biroq 2022- yildan shu kunga qadar esa sug‘urta tovonlarini to‘lash koeffitsenti pastlab borayotganini kuzatish mumkin. OAV va onlayn platformalarda fuqarolar tomonidan ushbu yo‘nalishda qilingan murojaatlar ham buni yaqqol tasdiqlaydi.

Aholi murojaatlari va rasmda qayd etilgan tendensiyaning mavjudligi: 

sug‘urta hodisasi sodir bo‘lganda uni qayd etish, raqamlashtirish va sug‘urta tovoni to‘lash muddatlarini maksimal darajada qisqartirishning institutsional mexanizmlarining maromiga yetkazilishi;

aholi va ularning mol-mulkini sug‘urta qilishni targ‘ib qilishga tijorat reklamasi sifatida yondashish amaliyoti va qonunchiligining qayta ko‘rib chiqilishi;

aholining sug‘urta madaniyatini oshirish ishlarini fundamental qayta ko‘rib chiqish, OAV, televideniye va radioda namoyish etiladigan ko‘rsatuv va eshttirishlar, kinofilm, multiplikatsionfilm, hujjatli, ilmiy-ommabop, o‘quv, voqeali kinofilmlar va kinojurnallarning adabiy ssenariylariga turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarning bozor mexanizmlarini targ‘ib etuvchi sodda va xalqchil lavhalar kiritilishini ta’minlash, bunda xorijiy tajriba va amaliyotdan keng foydalanilishi;

sug‘urta shartnoma shartlarini soddalashtirish, shaffof to‘lov mexanizmlarini yaratish va sug‘urta kompaniyalarining javobgarligi oshirilishi;

sug‘urtaning ijtimoyi-iqtisodiy ahamiyatini barcha fuqarolar, ayniqsa, ziyolilar va barcha bo‘g‘in rahbarlariga tushuntirish uchun seminarlar, vebinarlar, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda maqsadli post va boshqa axborot-targ‘ibot materiallari yaratilishi;

 ta’lim dasturlariga moliyaviy savodxonlik mavzularining kiritilishi kabi shu va boshqa muammo – masalalar kompleks tarzda o‘z yechimi topilishi zarurligini belgilab beradi.

Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan himoya qilishni yangi bosqichga olib chiqish, shuningdek, “2015-2030 yillarda ofatlar xavfini kamaytirish bo‘yicha Senday hadli dasturi” maqsadlariga O‘zbekistonda erishish strategiyasini 2019-2030 yillar davrida amalga oshirish bo‘yicha Milliy harakatlar rejasi ijrosini tanqidiy ko‘rib chiqish tavsiya etiladi. 

Ayni paytda aholi uy-joylarini majburiy yoki yarim majburiy sug‘urta qilish mexanizmining joriy etilishi ortib borayotgan xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlardan aholi va uning mol-mulki ishonchli himoya qilinishini kuchaytirib, davlat budjetiga tushadigan favqulodda xarajatlarni qisqartirishga, pirovardida aholi farovonligining oshishiga olib keladi.

Tadqiqot natijalari barcha sohalarga sun’iy intellekt shiddat bilan kirib borayotgan, davlat budjeti cheklangani, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlarni qoplash kabi boshqa (masalan, budjet tanqisligi va h.k) qator masalalarga bozor yechimi bo‘lmish – O‘zbekiston sug‘urta bozorining barqaror o‘sishi, moliyaviy barqarorligi mustahkamlanishining institutsional-tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarining maromiga yetkazilishi zarurligini ko‘rsatadi.

Samidillo Mahmudov,

mustaqil tadqiqotchi



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Jamiyat

O‘zbekiston–Afg‘oniston chegarasidagi qamishzorlar rejali ravishda yoqilmoqda

Published

on


O‘zbekiston va Afg‘oniston davlatlari chegarasidagi neytral hududda joylashgan Amudaryo ichkarisidagi kichik orolchalarda paydo bo‘lgan qamishzorlarni rejali yoqish ishlari olib borilmoqda.

Rasmiy ma’lumotga ko‘ra, mazkur tadbir turli kasalliklar tashuvchisi hisoblangan zararkunanda hasharotlar ko‘payishi hamda yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish maqsadida amalga oshirilmoqda.

Qayd etilishicha, yoqish ishlari mutasaddi idoralar ruxsati va o‘zaro kelishuv asosida tashkil etilgan.

Shuningdek, orolchalardagi yong‘in harakatlari va uning ko‘lami to‘liq nazoratga olingani ta’kidlangan.

Mutasaddilar ushbu tadbir yovvoyi qamishzorlarda belgilangan reja asosida olib borilayotganini bildirib, fuqarolardan ortiqcha vahimaga berilmaslikni so‘radi.

Ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari esa aholi o‘rtasida vahima keltirib chiqaruvchi yolg‘on axborotlarni tarqatmaslikka chaqirildi.



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Toshkentda 800 mln so‘mlik noqonuniy dorilar ushlandi

Published

on


Poytaxtda qiymati qariyb 800 mln so‘mga teng bo‘lgan noqonuniy dori vositalari aniqlandi.

Ma’lum qilinishicha, Farg‘ona shahrida yashovchi, 1987 yilda tug‘ilgan fuqaro poytaxtda to‘xtatilib, uning qo‘l yuklari belgilangan tartibda ko‘zdan kechirilgan.

Tekshiruv jarayonida O‘zbekiston hududiga olib kirilishi taqiqlangan 19 turdagi jami 6 597 dona dori vositalari borligi aniqlangan. Ularning umumiy qiymati taxminan 763 mln so‘mni tashkil etadi.

Dastlabki surishtiruvlarda mazkur shaxs ushbu dori vositalarini Hindistondan olib kelib, o‘zining tanishi bilan birgalikda sotishni rejalashtirgani ma’lum bo‘ldi.

Shuningdek, uning tanishining xonadonida o‘tkazilgan tekshiruvda qo‘shimcha ravishda taxminan 48 mln so‘mlik 107 dona dori vositalari borligi aniqlangan.

Hozirda ushbu holat yuzasidan ashyoviy dalil sifatida olingan dori vositalari ekspertizaga yuborilib, surishtiruv ishlari olib borilmoqda.

Mutasaddilar fuqarolarni dori vositalarini faqat rasmiy dorixonalardan xarid qilishga, ularning kelib chiqishi va sifatiga e’tibor qaratishga chaqirmoqda.



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Dehqon va fermerlar uchun «Dala daftari» yuritiladi

Published

on


Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan taqdim qilinayotgan Prezident qarori loyihasi bilan fitosanitariya tartib-taomillari soddalashtirish hamda meva-sabzavot va oziq-ovqat mahsulotlari yo‘nalishida tadbirkorlarga yengilliklar berish rejalashtirilmoqda.

Jumladan, kelgusida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtiruvchi fermer, aholi, tomorqa va dehqon xo‘jaliklari tomonidan «Agroko‘makchi» mobil ilovasida elektron «Dala daftari»ni yuritish tizimi joriy etiladi.

Bunda, qishloq xo‘jaligi faoliyatida shaffoflikni ta’minlash, resurslardan samarali foydalanish va mahsulot xavfsizligini oshirish maqsadlari ko‘zda tutiladi.

Joriy yilning 3-choragiga qadar tegishli vazirlik va idoralarga xalqaro talablar asosida  qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtiruvchi fermer, dehqon, aholi va kichik tomorqa xo‘jaliklari elektron «Dala daftari»ning yuritilishi bo‘yicha grafik asosida hududlarda ko‘rgazmali – seminarlar o‘tkazish vazifasi topshiriladi.

Shuningdek, elektron «Dala daftari»ga ekin maydonlarida amalga oshirilgan ishlarni tizimli qayd etib borayotgan fermer, dehqon, aholi va kichik tomorqa xo‘jaliklari «Reytingi» ham yuritiladi. 

 



Source link

Continue Reading

Jamiyat

“Bu psevdomutaxassislarning marketing nayrangi”: instagramdagi “psixologlar” haqida

Published

on


“Insonda muammo bor, uni yechib beradigan chala mutaxassislar paydo bo‘ldi. Ular juda jadallik bilan ko‘payib ketib, mediada bemalol chiqishlar qilishni boshlashdi, sababi bugun mediada kim ilg‘or bo‘lsa unga murojaatlar soni ko‘p bo‘ladi. Xalqning og‘rib turgan yarasi bor, ular go‘yoki shartta shunga yechim ko‘rsatganday bo‘lishdi”, – deydi tibbiyot fanlari doktori, psixoterapevt Gavhar Darvish.

Bugun butun dunyoda ruhiy muammolar bilan kurashayotgan odamlar psixolog xizmatiga ehtiyoj sezmoqda. Ammo instagramni tutib ketgan “psixologlar” armiyasi millionlab auditoriyani boshqaryapti, ular istagancha narxlarda va ko‘rinishlarda o‘z xizmatlarini sotishyapti. Mutaxassislar buni marketing nayrangi deb hisoblashmoqda.

Gavhar Darvish (Teshaboyeva) psixoterapevt:

“Bozor qonuni shunday: talab bo‘lsa taklif ham bo‘ladi. Insonda muammo bor, uni yechib beradigan chala mutaxassislar paydo bo‘ldi. Ular juda jadallik bilan ko‘payib ketib, mediada bemalol chiqishlar qilishni boshlashdi, sababi bugun mediada kim ilg‘or bo‘lsa unga murojaatlar soni ko‘p bo‘ladi. Xalqning og‘rib turgan yarasi bor, ular go‘yoki shartta shunga yechim ko‘rsatganday bo‘lishdi. Ammo bu yechim har doim ham to‘g‘ri bo‘lmadi. Ular orasida o‘z sohasining haqiqiy professional mutaxassislari ham bor, lekin asosan mediani egallagan mutaxassislarni chala mutaxassis yoki psevdomutaxassislar desak to‘g‘ri bo‘ladi. Ularni qanday aniqlasa bo‘ladi? Ular birdaniga bitta sessiyada muammoni hal qilib berishni va’da qilishadi. Og‘rig‘i bo‘lgan odam, misol uchun farzandini yo‘qotgan odam shu qayg‘udan qutulishni istaydi va yechim topishni qidiradi. Psevdomutaxassislar bir konsultatsiyada muammoni hal qilib berish usulini taklif qilishadi. Bu marketing nayrangi hisoblanadi.

Farzandini yo‘qotgan bir ayol keldi, tushlariga kirgan o‘g‘li, yurgan yo‘lida ko‘ziga ko‘rinavergan, hayotni usiz tasavvur qila olmaydigan darajaga kelib qolgan. Chuqur depressiyaga tushgan va shunaqa chalamutaxassisning qo‘liga tushib qolgan. U bu muammoga yechim va’da qilgan, ayol unga ishongan. Bu yerda juda katta summa haqida gap ketyapti. Ba’zi holatlarda uyini sotib shunaqa mutaxassislarga borganlarniyam eshitganmiz. Bu bemorlar ulardan davo topa olmagandan keyin bizga kelishadi – endi uning uyi yo‘q, bo‘ynida qarzi bor va hokazo. Muammosi esa hal bo‘lmagan.

Mutaxassisning bir martada natija va’da qilishi uning psevdo ekanligidan darak beradi. Uning qayerni bitirgani, necha yillik tajribaga ega ekanligi, mutaxassisligi bo‘yicha diplomini so‘rash kerak. Ular xonasiga ilib tashlagan sertifikatlari muhim emas. Borishdan oldin bularni so‘rash kerak. Hali o‘qishni bitirmagan talaba bo‘lishi yoki falonchi mutaxassisning qo‘lida o‘qigan bo‘lishi, qo‘lida diplomi bo‘lmasligi uning chala yoki soxtaligidan dalolat beradi.

Siz borayotgan mutaxassis aynan qanaqa metodika bilan ishlashini bilishingiz shart. U sizga qo‘llamoqchi bo‘lgan usulining nomini bilishingiz kerak. Chunki ruhiyatingizni chala va soxtaning qo‘liga topshirib bo‘lmaydi. Ruhiyat – bu ma’naviyat, bu mentalitet, insonning butun borlig‘i, ichki dunyosi degani. Buni hammagayam ochib bermaslikni maslahat bergan bo‘lardim. Ya’ni haqiqiy mutaxassisga ruhiy muammo bilan boradigan bo‘lsangiz, ular sizga yechim taklif qiladi va bu bitta seansda bo‘lmaydi. Buning uchun siz ishlaysiz. Mutaxassis bilan birgalikda ter to‘kasiz. Unga vaqt, kuch va bilim ajratasiz. Ma’lum bir muddatdan keyin, deylik 3 oy yoki 1 oy, balki 1 yil (o‘rtacha 6 oy) muddatdan keyingina muammolarga haqiqiy yechim topsa bo‘ladi”.



Source link

Continue Reading

Jamiyat

Bezorilikka o‘zgartirilgan qotillik ishi: Taftish Qashqadaryoda ko‘riladigan bo‘ldi

Published

on


Oliy sud Sho‘rchi dehqon bozorida sodir etilgan jinoyat ishini taftish tartibida ko‘rishni Surxondaryodan Qashqadaryo viloyati sudiga o‘tkazdi.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Sho‘rchi tuman sudida o‘ta shafqatsizlik bilan sodir etilgan qotillik, deb topgan ishni Surxonddaryo viloyat sudi apellyatsiya instansiyasida bezorilik va qasddan badanga og‘ir shikast yetkazishga o‘zgartirib, mahkumlarga tayinlangan jazoni yengillashtirgandi.

Sho‘rchi dehqon bozorida sodir etilgan jinoyat ishi taftish tartibida Qashqadaryo viloyati sudida ko‘riladigan bo‘ldi. Bu haqda marhum (jabrlanuvchi)ning turmush o‘rtog‘iga Oliy suddan yuborilgan javob xatida ma’lum qilingan.

Unda yozilishicha, Jinoyat kodeksining 97-moddasi (qasddan odam o‘ldirish) 2-qismi “l, p” bandlari bilan sudlangan Ulug‘bek Bo‘riyev va boshqalarga oid jinoyat ishi qonuniy hal etish uchun Qashqadaryo viloyati sudiga yuborilgan. Unga qadar mazkur ish Surxondaryo viloyati sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati taftish instansiyasining ish yurituvida edi. Marhumning yaqinlari taftish Surxondaryo sudida ko‘rilishi xolislikka putur yetkazishidan xavotir bildirishgandi.

Sho‘rchi voqeasi

Jinoyat 2025 yil 16 iyul kuni Surxondaryo viloyati Sho‘rchi tumanidagi dehqon bozorida sodir etilgan. 1990 yilda tug‘ilgan Ulug‘bek Bo‘riyev o‘ziga qo‘shni oshxona egasi – 1987 yilda tug‘ilgan Elbek Eshmatov bilan janjallashgan. Oshxona egalari bir-biri bilan mushtlashib, yoqalashayotganda har ikki tomonning yaqinlari, o‘tib-qaytuvchilar ularni ajratib qo‘yishga urinishgan. Shunda Ulug‘bek Bo‘riyevning oshxonasida ishlovchi 16 yoshli jiyani Ozodbek Boltayev 30 sm.dan uzunroq kabob sixini olib chiqib, tog‘asi bilan urishayotgan Elbek Eshmatovning orqasidan ko‘krak qafasiga sanchgan.

Sud-tibbiy ekspertizasi xulosasiga ko‘ra, kabob sixi Elbek Eshmatovning qovurg‘alari orasidan kirib, chap o‘pkasini to‘liq teshib o‘tgan. U buning oqibatida vafot etgan.

Dastlabki sud hukmi bilan tog‘a va jiyan Jinoyat kodeksining 97-moddasi 2-qismi “l, p” bandlari, ya’ni bezorilik oqibatida bir guruh shaxslar tomonidan qasddan odam o‘ldirish jinoyatini sodir etishda aybli deb topilgan. Ulug‘bek Bo‘riyevga 15 yil 6 oy, Ozodbek Boltayevga 9 yil 6 oy ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan.

Surxondaryo viloyati sudi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati apellyatsiya instansiyasining 2026 yil 27 yanvardagi ajrim bilan dastlabki sud hukmi o‘zgartirilgan. Unga ko‘ra, Ozodbek Boltayevning harakatlari Jinoyat kodeksining 104-moddasi 3-qismi “d” bandi, ya’ni qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish jabrlanuvchining o‘limiga sabab bo‘lishi, Ulug‘bek Bo‘riyevniki esa Jinoyat kodeksining 277-moddasi 3-qismi “g” bandi – jamoat tartibini saqlash vazifasini bajarib turgan hokimiyat vakili yoki jamoatchilik vakiliga yoxud bezorilik harakatlarining oldini olish chorasini ko‘rgan boshqa fuqarolarga qarshilik ko‘rsatib bezorilik sodir etish bilan qayta malakalangan. Jiyanning ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq jazo muddati 9,5 yildan 7 yilga, tog‘aniki esa 15,5 yildan 5 yilga tushirilgan.

Marhumning yaqinlari buni adolatsiz deb hisoblamoqda. Holatga munosabat bildirgan Surxondaryo viloyati sudi sud qarorlarining adolatliligiga taftish instansiya sudi huquqiy baho berilishini ma’lum qilgandi.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.