AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi tez orada tugashiga bo‘lgan umidning so‘nib borayotgani Yevropada neft va gaz narxlarining keskin oshishiga olib kelmoqda. Yevropa fyucherslari so‘nggi uch yil ichidagi eng yuqori darajaga ko‘tarildi, ularning qiymati esa qariyb 19 foizga oshdi.

Foto: Christian Bruna / Getty Images

9 mart, dushanba kuni Reuters agentligi xabar berishicha, Yevropada gaz yetkazib berish bo‘yicha fyucherslar so‘nggi uch yildan ortiq vaqt ichidagi eng yuqori darajaga ko‘tarildi, narx esa qariyb 19 foizga oshib, bir megavatt-soat uchun 63 yevroga yetdi. Bu qariyb bir hafta avvalgi ko‘rsatkichdan yana 3 yevrodan ziyod yuqoridir. Agentlik Yevropada ushbu yonilg‘i turi narxining yanada oshishiga sabab sifatida AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi tez orada tugashiga bo‘lgan umidning so‘nib borayotganini ko‘rsatmoqda.

Societe Generale Commodities Research tahlilchilari fikricha, Yaqin Sharqda davom etayotgan harbiy harakatlar narxlar dinamikasiga hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatishda davom etadi. Qatar va Birlashgan Arab Amirliklari (BAA)dan suyultirilgan tabiiy gaz (STG) yetkazib berish Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi beqaror vaziyat tufayli qisqargan. Bundan tashqari, Isroil quvurlari orqali gaz hozirda cheklangan hajmda yetkazib berilmoqda, shu bois Misr va Iordaniyada STGga bo‘lgan talab ortmoqda.

Shunga qaramay, Bloomberg agentligi yozishicha, hozirgi narxlar avvalgi energetika inqirozlari davridagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan ancha past. Tarixiy eng yuqori cho‘qqi bir megavatt-soat uchun 300 yevrodan oshib ketgan edi. Hozirgi inqiroz hali 2022 yildagi holat bilan solishtirganda ham ancha kichik miqyosda qolmoqda. O‘shanda, Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan oldin ham, Yevropada gaz narxi bir megavatt-soat uchun 90 yevrogacha ko‘tarilgan edi.

Ta’minot zanjirlaridagi uzilishlarga qaramay, Yevropa Ittifoqi davlatlari yetarli neft va gaz zaxiralariga ega. Bu haqda 9 mart kuni Yevropa komissiyasi xabar qildi. Yevropa komissiyasi matbuot xizmati bayonotida shunday deyiladi: “Ta’minot xavfsizligi bizni yuqori energiya narxlarichalik tashvishlantirmayapti”.

Financial Times gazetasi yozishicha, G7 mamlakatlari moliya vazirlari favqulodda yig‘ilish o‘tkazib, Xalqaro energetika agentligi (XEA) muvofiqlashtiradigan strategik zaxiralardan neft va gazni jamoaviy tarzda chiqarish imkoniyatini muhokama qiladi.

XEAga a’zo davlatlar 1,2 milliard barreldan ortiq strategik neft zaxiralariga ega. Manbalardan birining aytishicha, ayrim amerikalik amaldorlar 300–400 million barrel, ya’ni zaxiralarning taxminan 25–30 foizini chiqarishni maqbul deb hisoblamoqda.

AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi hamda Ho‘rmuz bo‘g‘ozining amalda to‘sib qo‘yilishi tufayli neft narxi 2022 yildan beri birinchi marta 100 AQSh dollaridan oshdi. Reuters agentligi xabar berishicha, 9 mart kuni London birjasida savdo boshida Yevropada etalon hisoblangan Brent nefti fyucherslari vaqtincha qariyb 26 foizga oshib, bir barrel (159 litr) uchun 116,6 dollargacha ko‘tarildi.

Nyu-York tovar birjasida Amerika neftining West Texas Intermediate (WTI) markasi bo‘yicha fyucherslar ham 26,51 foizga oshib, 115 dollarga yetdi.

7 mart kuni Isroil birinchi marta Eronning neft infratuzilmasiga havo zarbalari berdi — Tehron va uning atrofidagi beshta energetika obekti hujumga uchradi. Bunga javoban Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK) Fors ko‘rfazi mamlakatlaridagi neft obektlariga hujum bilan tahdid qildi.

The Guardian gazetasi IIMK vakilining quyidagi so‘zlarini keltiradi: “Agar siz neftning bir barreli 200 dollardan yuqori bo‘lgan narxga chiday olsangiz, o‘yinni davom ettiring”.

Source link

2025 yilning yakunlariga ko‘ra, «Kvars» AJning sof foydasi 1,3 mlrd so‘mni tashkil etdi. Kompaniya 2023 yilning fevralida 3 yilda bo‘lib to‘lash sharti bilan 268 mlrd so‘mga xususiylashtirilgandi. Shundan keyin zavod 2023 yilni 21,7 mlrd, 2024 yilni esa 142 mlrd so‘m zarar bilan yakunladi. 2025 yilning fevral oyida «Kvars» AJ yana davlat ixtiyoriga qaytarilgandi.

2025 yilning yakunlariga ko‘ra, «Kvars» AJning sof foydasi 1,3 mlrd so‘mni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, zavod 2024 yilni 142 mlrd so‘m zarar bilan yakunlagandi.

Qayd etilishicha, o‘tgan yilda kompaniyaning yillik sof tushumi 593,4 mlrd so‘m (+13,7 foiz) bo‘lgan bo‘lsa, ishlab chiqarish xarajatlari sezilarli darajada 503 mlrd so‘mdan 454,4 mlrd so‘mga qisqargan.

Yil yakuniga kelib uzoq muddatli kreditlar hajmi 195,3 mlrddan 87,6 mlrd so‘mga, qisqa muddatli kreditlar va qarzlar esa 126,6 mlrd so‘mdan 95,7 mlrd so‘mga kamaygan.

Omadsiz xususiylashtirish

Bundan 3 yil avval, 2023 yilning fevralida «Kvars» AJ ustav kapitalidagi 89,7 foiz davlat ulushi 265 mlrd so‘mga «Quvasoysement» AJga sotilgandi.

Kelishuvga ko‘ra, xaridor 2018-2021 yillarda «Kvars» tomonidan jalb qilingan 47,2 mln yevro miqdoridagi kredit mablag‘larini 2026 yil yakuniga qadar so‘ndirishi ham kerak edi.

Kompaniya 2024 yilni 142 mlrd so‘m, 2023 yilni esa 21,7 mlrd so‘m zarar bilan yakunlagan. Xususiylashtirilishdan oldingi yillarda esa foyda ko‘rib ishlagan: 2021 yilda kompaniyaning sof foydasi 54,7 mlrd so‘mni, 2022 yilda 64,3 mlrd so‘mni tashkil etgan.

Shundan keyin 2025 yil 14 fevralda xaridor shartnomaviy majburiyatlarini bajarishda qiyinchiliklarga uchragani sababli oldi-sotdi shartnomasi bekor qilindi. O‘z navbatida katta zararga kirib ketgan zavodni moliyaviy sog‘lomlashtirish choralari ko‘rilishi ham ma’lum qilingandi.

Ma’lumot uchun, 1975 yildan buyon faoliyat ko‘rsatib kelayotgan «Kvars» – shisha idishlar, avtosanoat uchun oynalar va boshqa qator turdagi shisha mahsulotlar ishlab chiqaruvchi Markaziy Osiyodagi eng yirik zavod hisoblanadi.

Source link

O‘zbekistonning JSTga a’zoligi bo‘yicha bosh muzokarachisi Azizbek Urunov a’zolik kechikayotganini ayrim mamlakatlar hujjatlarni ko‘rish jarayonini cho‘zayotgani bilan izohladi. U JSTga a’zolik yo‘lida ayrim sohalar uchun 3 yildan 8 yilgacha o‘tish davriga kelishilayotganini ham ma’lum qilgan.

Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lish dunyo mamlakatlariga xalqaro savdoni osonlashtirish, erkin va raqobatbardosh bozor shakllantirish, buning ortidan esa iqtisodiy foyda olish uchun juda muhim. O‘zbekiston 1994 yildan beri shu tashkilotga kirishga urinib keladi.

O‘zbekistonning ushbu tashkilotga a’zoligi bo‘yicha muzokaralar 2026 yil martigacha yakunlanishi kutilayotgandi. Ammo O‘zbekistonning JST masalalari bo‘yicha maxsus vakili – bosh muzokarachi Azizbek Urunovga ko‘ra, muddat kechikishi mumkin.

U jurnalistlar qarshisida a’zolik nega kechikayotgani, JSTga a’zolikdan keyin importchilarga bojlar pasaytirilishi ehtimoli, shuningdek, mahalliy bozor uchun imtiyozli davr olinishi borasidagi savollarga javob qaytardi.

Bojlar pasaytiriladimi yoki mahalliy bozor uchun imtiyozli davr olinadimi?

Azizbek Urunov JSTga a’zolikda har bir mamlakat mahalliy bozor uchun imtiyozli davr so‘rashi tabiiy ekanini ta’kidlaydi. Shu sabab O‘zbekiston ham sezgir sohalarda 3 yildan 8 yilgacha o‘tish davriga kelishayotgani ma’lum qilindi. Shu bilan birga, proteksionizmga yo‘l qo‘yilmasligi ta’kidlandi.

«JSTga a’zo bo‘lganda bu kelishiladigan majburiyatlar, demak, maksimal biz ishlatishimiz mumkin bo‘lgan daraja belgilab beriladi. O‘sha nuqtayi nazardan davlat o‘zida bu narsani iloji boricha ko‘proq saqlab qolishga harakat qiladi. Lekin bu degani, davlat proteksionizmni qiladi degani emas.

Agar katta davlatlar: Xitoyni, Hindistonni oladigan bo‘lsak ham, ulardagi JSTga a’zo bo‘lgandagi o‘rtacha bojlar biznikidan 4-5 barobarga ko‘proq. Shu nuqtayi nazardan, men hozir har bittasining tafsilotini yana ochiqlay olmayman, umumiy olib qaraydigan bo‘lsak, bojlar kamaytiriladi. Lekin biz uchun sezgir bo‘lgan sohalar bor. Ular bo‘yicha biz o‘sha muhokamalarda tariflarni erkinlashtirishda ham 3 yil, 5 yil, 7 yil, 8 yilgacha o‘tish davrini ham kelishgan joylarimiz bor.

Sezgir yo‘nalishlar deganda, bu qishloq xo‘jaligi, yengil sanoat, avtomobil sanoati ham bo‘lishi mumkin. Men chunki shunaqa gapirishga majburman, bugungi kunda ochiqlay olmayman. Lekin umumiy olib qaraganda, bizlarda, demak, o‘sha bozorga kirish sharoitlari ancha yengillashadi», – dedi u.

Qonunchilik qanchalik mutanosib, qayta ko‘rib chiqiladimi?

O‘zbekistonning bosh muzokarachisi ayrim sektorlarda mavjud eksklyuziv huquqlar, imtiyoz va preferensiyalar borligi inobatga olinib, qonunchilik bazasi qayta ko‘rib chiqilishi yuzasidan ham ma’lumot berdi.

«Albatta, ko‘rib chiqiladi. Endi bu muzokaralar jarayonida hech narsani yashira olmaysiz. Agar yashiradigan bo‘lsangiz, bu tashkilotga a’zoligingiz cho‘zilib ketaveradi. Chunki davlatlar ham bu narsani juda yaxshi bilishadi. Hatto o‘sha avtomobil sanoatini ham olib qaraydigan bo‘lsak, nechta davlat bizga eksport qiladi? Eksport qilayotgan davlatlarning kompaniyalari bizga bozorga kirish sharoitlarini juda ham yaxshi biladi-ku. Har bitta davlat biz bilan muzokaralarni yurgazganda o‘zining biznesi bilan bu narsalarni juda qattiq muhokama qilib oladi, sharoitlarni bilib olishadi. Shu asosda keyin biz bilan muzokaralarga kirishadi. Shuning uchun bu yerda nimanidir yashirish – juda ham qiyin masala», – deydi Urunov.

JSTning subsidiyalar bo‘yicha alohida talablari mavjudligi qayd etildi. Ya’ni a’zo davlatlar bunga oid har yillik ma’lumotlarni tashkilotga hisobot tarzida berib borishi talab qilinadi.

«Qaysi sohalarga qancha subsidiya berildi? O‘shandan kelib chiqqan holda, agar bu subsidiyalar darajasi JSTga a’zo bo‘lgandagi olingan majburiyatlardan oshadigan bo‘lsa, demak, JST bu narsani to‘g‘rilashga majbur qiladi. Demak, o‘sha kelishilgan majburiyatlar doirasida faqatgina subsidiya berish masalasi», – deydi rasmiy vakil.

JSTga a’zolik kechikishi mumkinmi?

O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lish yo‘lida 2025 yilda 34 davlatdan 33 tasi bilan ikki tomonlama muzokaralarni yakunlab bo‘lgan. Bu yil Tayvan bilan muzokarani yakunlash va O‘zbekiston mart oyida JST a’zosi bo‘lishi reja qilingandi. Urunov bu muddat kechikishini aytdi.

«Martdan o‘tishi mumkin. Chunki dekabr oyida xavotirlar haqida gapirgandik, ayrim mamlakatlar bor, ular bizning hujjatlarni ko‘rish jarayonini cho‘zmoqda.

[Qaysi mamlakat ekanini] ochiqlasam noto‘g‘ri bo‘ladi. Bor shunaqa mamlakatlar. Ular bilan biz shu jarayonni tezlashtirish maqsadida bugungi kunda gaplashib, kelishishga harakat qilyapmiz», – dedi u.

O‘zbekistonning o‘ziga qo‘yib berilsa, mart oyidayoq JSTga a’zo bo‘lish mumkinligi qayd etilgan. «Lekin yuqorida ham aytib o‘tdim, bu faqatgina bir tomonlama emas. Buning ikkinchi tomoni ham bor. Bu – JSTga a’zo mamlakatlar. Chunki pirovardida faqatgina bu mamlakatlarning qarori asosida biz a’zo bo‘lishimiz mumkin», – deydi Urunov.

Source link

O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsa-da, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yilda yilga oshib boryapti. Xususan, 2026 yilning yanvar-fevral oylarida qariyb 166 mln dollarlik 279 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 2 barobarga, qiymat jihatdan esa 2,1 barobarga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.

Joriy haftadagi birja savdolari boshlanishi bilan jahon energetika bozorida kuchli tebranish kuzatildi. Yaqin Sharqdagi vaziyatning keskinlashishi fonida neft narxi 2022 yildan beri ilk bor bir barrel uchun 100 dollardan oshdi. Keskin o‘sishning asosiy omillari nimalardan iborat va bu O‘zbekiston ichki bozoriga qanday ta’sir qiladi?

Nega neft narxi keskin oshdi?

O‘tgan dam olish kunlari Yaqin Sharqdagi vaziyat yana keskinlashdi. Isroil Erondagi yonilg‘i saqlash omborlari bo‘ylab zarbalar yo‘lladi. Eng kamida beshta energetika obekti hujumga uchragan. Ijtimoiy tarmoqlarda Tehron va atrofdagi hududlarda boshlangan yirik yong‘inlar videolari tarqaldi. Bunga javoban Eron ham Bahrayndagi neftni qayta ishlash zavodiga hujum qildi. Kuvayt milliy neft kompaniyasi javob zarbalari fonida ehtiyot chorasi sifatida qazib olish hajmini qisqartirganini e’lon qildi.

Global neft tanqisligi haqidagi xavotirlar o‘tgan hafta oxirida Qatar energetika vazirining bayonotidan so‘ng kuchaygandi. U agar urush to‘xtamasa, Fors ko‘rfazi davlatlaridagi barcha energiya eksportchilari bir necha hafta ichida qazib olishni to‘xtatishga majbur bo‘lishi mumkinligini aytgandi. Bunday holatda neft narxi bir barrel uchun 150-200 dollargacha ko‘tarilish ehtimoli bor.

Shuningdek, Eron dunyodagi asosiy neft ta’minoti yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini amalda yopdi. Taqiq barcha kemalarga, jumladan, tijorat kemalari va neft tankerlariga ta’sir qildi. Strategik yo‘lakda trafik deyarli to‘xtagan, kemalarning bir qismi raketa zarbalariga uchradi. Jahon neftining qariyb 20 foizi aynan ushbu bo‘g‘oz orqali o‘tadi. Bu esa jahon bozorida taklifni qisqartirib, narxlarning keskin ko‘tarilishiga olib kelyapti. Saudiya Arabistoni, BAA va Kuvaytdagi neft omborlari deyarli to‘lib ketgan. Bu esa agar xom neft Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali eksport qilinmasa, yirik neft konlarini vaqtincha yopishga to‘g‘ri kelishi mumkinligini anglatadi.

Bundan tashqari, geosiyosiy xavf ortgan paytda investorlar energiya resurslarini “xavfsiz aktiv” sifatida sotib olishga harakat qiladi. Natijada fyuchers bozorida talab keskin oshadi va bu ham narxlarni yuqoriga ko‘taradi.

Benzin importiga qaramlik

O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsa-da, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yilda yilga oshib boryapti. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar-fevral oylarida qariyb 166 mln dollarlik 279 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 2 barobarga, qiymat jihatdan esa 2,1 barobarga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.

O‘z navbatida ichki ishlab chiqarish hajmi ham oxirgi 2 yilda sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 2023 yilda 1 mln 333 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025 yilda 1 mln 200 ming tonnagacha yoki 10 foizga qisqargan.

O‘zbekiston xom neft hamda benzin mahsulotlarini asosan Rossiyadan import qiladi. Jahon bozorida neft qimmatlashganda, eksportyor davlatlar narxlarni oshiradi. Natijada, mamlakatdagi yonilg‘i quyish shoxobchalariga kirib kelayotgan benzinning tannarxi avtomatik ravishda ko‘tariladi va bu chakana narxlarda ham aks etishi mumkin. O‘zbekistonda avtomobil benzini chakana narxlarini davlat tomonidan tartibga solish bekor qilingan. Narxlar bozordagi erkin talab va taklif qonuniyati natijasida shakllanishi ko‘zda tutilgan. Xususan, Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti tahlillariga ko‘ra, 2022 yil yanvar-iyun oylarida global neft narxining 39,2 foizga oshishi birjada avtobenzin o‘rtacha ulgurji narxining 22,4 foizga ko‘tarilishiga olib kelgan. 2022 yil iyul-dekabr oylarida jahon bozorida neft narxining 33,2 foizga tushishi ulgurji narxlarning o‘rtacha 21,3 foizga arzonlashishiga sabab bo‘lgan. Bu esa ichki bozordagi benzin narxi global narxlarga sezuvchan ekanini ko‘rsatadi.

Alohida ta’kidlash lozimki, O‘zbekistonda benzin iste’molchilarga yetib borgunga qadar turli ko‘rinishlarda eng ko‘p soliq qo‘shiladigan tovarlardan biri hisoblanadi. Yuqori benzin narxi iqtisodiyot uchun juda ham xatarli. Chunki benzin narxi oshishi proporsional tarzda iste’molni kamaytirmaydi va barcha tovar va xizmatlar bahosiga bosim o‘tkazadi. Yonilg‘i energetika resurslari narxlari o‘sishi bilan birinchi navbatda oziq-ovqat, keyin xizmatlar narxlari qimmatlashishni boshlaydi.

Source link

O‘zbekistonda qurilish ishlarining asosiy qismi kichik korxona va mikrofirmalar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. 2026 yil yanvar oyida ushbu toifadagi korxonalar tomonidan qariyb 6 trln so‘mlik qurilish ishlari bajarildi.

Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, mazkur ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 11,3 foizga o‘sgan.

Qurilish ishlari hajmining korxonalar turlari bo‘yicha taqsimotiga ko‘ra, kichik korxona va mikrofirmalar — 46 foiz ulush bilan yetakchilik qilmoqda. Shuningdek, norasmiy sektor — 30,9 foiz, yirik korxonalar esa — 23,1 foizni tashkil etgan.

Mazkur ma’lumotlar mamlakatda qurilish sohasida kichik biznes sub’yektlarining faolligi ortib borayotganini ko‘rsatmoqda.

Source link