Mahalliy
Tabiat uyg‘onmoqda… Ammo u bizning quvonchimizga sherikmi?
Navro‘zni odatda tabiatning uyg‘onishi, yangilanish va poklanish ayyomi deb ta’riflaymiz. Bu fasl borliqning qishki sukunatdan chiqishi, ariqlarning suvga to‘lishi va daraxtlarning gullashi bilan kirib keladi. Biroq Navro‘z shunchaki mavsum almashinishi emas, u davomiylik ramzi bo‘lib, tabiatni asrab-avaylash g‘oyasini o‘zida mujassam etgan yuksak ma’naviy qadriyat. Mana shu kunlarda yana o‘sha tanish jumlalar quloqqa chalinadi: «Tabiat uyg‘onmoqda», «Yasharish va yangilanish fasli», «Yer bag‘ridan ko‘katlar bo‘y ko‘rsatmoqda». Go‘yo bu so‘zlar zamirida xalqimizning atrof-muhitga bo‘lgan chuqur ehtiromi va azaliy an’analari yashiringan.
Xalqimiz tomonidan tabiat bilan bog‘liq «Suvga tupurma», «Suv bor joyda — hayot bor», «Ona Yerni asrash — kelajakni asrash» kabi o‘gitlar shunchaki odob qoidalari emas, balki ajdodlarimizdan meros qolgan tabiat bilan munosabat madaniyatidir.
Suvni muqaddas bilgan xalq uni iflos qilishni gunoh, yerni mushtipar onaga qiyos qilgan millat uni asrashni farz deb bilgan. Shu bois, Navro‘z — aynan mana shu ezgu qadriyatlar qayta uyg‘onishi, insonning tabiat bilan uyg‘unligini anglatuvchi qadimiy tuyg‘ular tiklanishi kerak bo‘lgan muborak kun.
Tabiat bilan uyg‘unmizmi….
Qahratonning muzlagan barmoqlari orasidan sitilib chiqqan Navro‘z yer yuziga yasharish mujdasini olib keladi. Biz sumalak qozonlari atrofida tilak aytamiz, tog‘larda «Darveshona» qilib, «Yil go‘ja»ning barakasidan suyunamiz. Bir-birimizni yangilanish fasli bilan qutlaymiz.
Birdamlik, mehr birlashgan shu manzara — bayramning eng go‘zal jihati. Aynan shu bayram va bahorning uyg‘onishi bilan tabiat qo‘ynida sayillar, sayohatlar avjiga chiqadi. Ammo mana shunday sayru sayohat, sayilu bayramlarda ko‘ngilni xira qiladigan yana bir holat borki…
So‘nggi yillarda bayram manzarasini bir martalik plastik idishlarsiz tasavvur qilib bo‘lmay qoldi. Sayillar, ommaviy tadbirlar va dasturxonlar qulaylik uchun tanlangan plastik stakan va paketlar bilan to‘ladi. Tabiat haqida eng ko‘p gapiriladigan kunda aynan tabiatga eng uzoq muddatli iz qoldiradigan buyumlar ishlatiladi.
Birgina sumalak saylini olaylik, uni tarqatishda millionlab bir martalik plastik idishlardan foydalanish ommalashdi. Sayilgohlarda qoldirilgan yelim paketlar, suv oqimini to‘sib qo‘ygan plastik idishlar shunchaki chiqindi emas, balki tabiatning nafas yo‘llarini bo‘g‘ib qo‘yayotgan to‘siqlar.
An’anaga ko‘ra, Navro‘z arafasida ariqlar tozalanib, suv yo‘llari ochilar edi. Bugun esa plastik chiqindilar suv ekotizimlariga zahar kabi yoyilib, daryo va ko‘llarning tabiiy muvozanatini buzmoqda. Siz besh daqiqada yeb bo‘lgan sumalakning plastik idishi tabiatda parchalanishi uchun yuzlab yillar kerak bo‘ladi.
Keling, oddiy matematikaga yuzlanamiz. Agar bayram sayillarida aytaylik 7 tonna sumalak pishirilib, har bir kishiga 100 grammdan tarqatilsa, bu — 70 000 dona plastik idish degani. Bitta kichik idishning yuzasi 0.01 m² bo‘lsa, birgina xayriya tadbiridan so‘ng 700 kvadrat metr yer plastik «kishan» ostida qoladi. Bu taxminan 10 ta tomorqaning maydoniga teng.
Biz bir kun bayram qilamiz, lekin yer to‘rt-besh asr davomida uning zahridan azoblanadi. Bugun ariqqa oqizilgan plastik idishning tili bo‘lganida, u bizga shunday degan bo‘lardi: «Sizlardan keyin men 500 yil yashayman, kelajakda men sizning avlodlaringiz ichadigan suvda, ular yeydigan taom tarkibida bo‘laman».
Aynan shu plastik chiqindilar va uning zarrachalari tuproqning tabiiy nafas olishini qiyinlashtiradi va yerdagi mikroorganizmlar faoliyatiga, hosildorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Albatta, gap bayramni nishonlamaslikda emas. Gap uning mazmuniga mos munosabatda. Qayta ishlatiladigan idishlar, an’anaviy sopol yoki metall kosalar, umumiy dasturxon madaniyati — bular Navro‘z ruhiga yaqinroq emasmi?
Xayrli amal chindan xayrlimi…
Yaqinda qishloqqa borganimda toshlar orasida singan chinni va paxta gulli sopol idishlarni uchratdim. Bu har yili Navro‘z bahonasida qir-adirlarda o‘tkaziladigan darveshona va yilgo‘ja marosimlaridan qolgan «xotira» edi. Yer va suvga shukronalik keltirish uchun nishonlanadigan bu qadimiy marosimlar bugun tog‘ yonbag‘irlarida yelim paket va shisha siniqlari uyumini qoldirmoqda.
Agar ushbu marosimlardan keyin atrof chiqindixonaga aylansa, bu qanday xayrli amal bo‘lsin?
Bu yerda nafaqat ekologik, balki ma’naviy inqiroz yaqqol ko‘rinadi: biz yerdan baraka so‘rab duo qilamiz-u, lekin uning baraka yo‘llarini chiqindi bilan bekitayotganimizni o‘ylab ham ko‘rmaymiz. Singan paxta gulli kosa — bu shunchaki chiqindi emas, bu bizning tabiatga bo‘lgan munosabatimizning aksi emasmi?
Tabiat uyg‘onmay qolsa-chi?
Agar biz tabiatga adolatsizlikni hozirgi sur’atda davom etsak, 2126 yilning bahorida bizni nima kutmoqda? Bir asrdan keyin keladigan bahorni tasavvur qilib ko‘rganmisiz, tabiatning uyg‘onishini-chi?
Afsuski, agar bir martalik idishlardan foydalanish shu tezlikda davom etsa Yerning ustki unumdor qatlami ostida milliardlab idishlardan iborat «plastik qatlam» tufayli, nihollar tuproqdan emas, plastik devorlar orasidan yo‘l izlashga majbur bo‘ladi.
Quyosh nuri va yomg‘ir ta’sirida parchalangan idishlar mikroplastikka aylanib, oziq-ovqat zanjiri orqali dasturxonimizga qaytadi. Siz «uyg‘onish» deb ataydigan jarayon aslida kimyoviy zaharlanishga aylanadi.
Boychechak va lolalarning «vidolashuv» sayli…
Bahorning ilk mujdasi — boychechak. U qor tagidan zahmat bilan yo‘l topib, bizga umid va tiriklik xabarini olib keladi. Biz esa uni yer bag‘ridan avaylab emas, piyozi (ildizi) bilan yulib olamiz.
Demak ildiz sug‘urib olindimi tabiat o‘sha nuqtada qayta uyg‘onmaydi. Biz bahorning ilk elchisini keyingi yili u yerdan topolmasligimiz mumkin.
Tog‘-toshlarda qip-qizil gilam bo‘lib to‘shalgan lolazorlar bugun yildan-yilga siyraklashib, go‘yo qon yig‘lamoqda. Keyingi paytlarda odamlarning lolaqizg‘aldoq o‘sadigan qir adirlarga to‘g‘ri mashina bilan kirib borish urf bo‘ldi… Lola va lolaqizg‘aldoq sayli bahonasida ularni dasta-dasta qilib uzamiz, shaharga yetib kelguncha esa ular so‘liydi va axlat qutisidan joy oladi.
Navro‘z aslida tabiatning yangilanish bayrami, ammo tabiatni ulug‘layotgan kunimizda, unga ko‘proq ozor yetkazayotgan bo‘lsak demak, biz Navro‘zni shunchaki ramz sifatida qabul qilyapmiz, lekin uning mohiyatini yashamayapmiz. Bu shunchaki ekologik muammo emas, balki madaniy paradoks.
Gap bayramni nishonlash yoki uni tanqid qilishda emas, balki qadriyat va amaliyot o‘rtasidagi masofada. Navro‘z haqiqatan tabiat uyg‘onishi bo‘lsa, u avvalo insonning munosabatini uyg‘otishi kerak.
Navro‘z har yili qayta keladi. Quyosh yana yorug‘roq nur sochadi, yer yana isiydi. Ammo savol ochiq qoladi: biz ham har yili bir oz o‘zgaryapmizmi?
Yoki tabiatning har yili uyg‘onishi biz tashlab ketgan plastik qatlamlari ostida tobora qiyinlashib boraveradimi?
Bugun biz tabiatning yangilanayotganidan, uyg‘onayotganidan xursand bo‘lamiz. Ammo shu tabiat borib-borib plastikli yer ostida uyg‘onishga qiynalmasmikan?
Umuman, bir kun kelib, Yer uyg‘onmay qolsa-chi?
Eng xavflisi biz o‘zimizni yomon ish qilayapmiz, deb hisoblamaymiz. Chunki bayram nishonlayapmiz, sumalak saylida birlashayapmiz, hashar uyushtirayapmiz, ko‘chat ekayapmiz. Ya’ni ramziy poklanish bor, ammo ekologik mas’uliyat yo‘q.
Navro‘zning haqiqiy qiymati bayram tantanalarida emas, balki bayramdan keyingi sukutda, bo‘sh qolgan maydonlarda, adirlarda va ariq yoqalarida ko‘rinadi. Sukunatni chiqindilar shovqini buzsa demak, biz nafaqat tabiatni, balki o‘zimizni ham aldagan bo‘lamiz.
Shunda o‘z-o‘zidan savol tug‘iladi: biz haqiqatan ham Navro‘zni qarshi oldikmi yoki faqat uning nomini nishonladikmi?
Barno Sultonova
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot5 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat2 days ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Sport21 hours ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Sport11 hours ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Jamiyat11 hours ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi