Dunyodan
“Shimoldan sovuq shamol.” Yana bir rus targ‘ibotchisi O‘zbekistonni tilga oldi
Rossiyalik faylasuf va siyosatshunos Aleksandr Dugin postsovet hududida mustaqil davlatlar davri tugaganini ta’kidlab, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Armaniston, Gruziya, Ozarbayjon kabi davlatlarning suverenitetini shubha ostiga oldi.
Janob Dugin Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin “yangi dunyo modeli”da suveren davlatlar mavjud bo‘la olmasligini ta’kidlab, Rossiya hukumati nazorati ostida yangi ittifoq tuzish zarurligini ta’kidladi.
O‘zbekistondagi tahlilchilar va ekspertlar Aleksandr Duginning buyuk siyosatchi hidi kelayotgan bayonotlariga mutlaqo qo‘shilmaydi.
“Markaziy Osiyo davlatlari suverenitetiga qarshi tajovuzkor ritorika toʻxtagani yoʻq, aksincha, Rossiya media makonida yangi va xavfliroq koʻrinishga ega boʻldi. Vladimir Solovyovning mintaqa davlatlariga qarshi “maxsus harbiy amaliyotlar” oʻtkazish tahdidi jamoatchilik xotirasidan yoʻqolgunga qadar, uning dunyoning asosiy mafkurachilaridan biri hisoblangan Aleksandr Duginning soʻnggi “Rusiyachi” nutqi koʻproq soʻnggi “jahon sahnasida” paydo boʻldi. Men jurnalist sifatida mustaqil davlatlar poydevorini inkor etuvchi g‘oyaviy xurujlarim uchun maqtovga sazovor bo‘ldim…Mustaqil davlatlarni “o‘tmish qoldiqlari” deb atash nafaqat diplomatik odob-axloq qoidalariga, balki xalqaro huquqning barcha me’yorlariga ham tupurish bilan barobar…
Shimoldan esayotgan bu “sovuq shamollar” bir haqiqatni eslatadi. Ya’ni, mustaqillik “tuhfa” emas, balki har kuni har soatda qo‘llab-quvvatlanishi lozim bo‘lgan oliy qadriyatdir. Rossiya tashviqot mashinasining bugungi hujumlari ertangi kunning haqiqiy tahdidiga aylanib qolmasligi uchun mintaqa davlatlari nafaqat hushyor bo‘lishlari, balki suverenitet masalasida qat’iy va yakdil pozitsiyani egallashlari kerak. Negaki, janob Dugin aytmoqchi bo‘lganidek, o‘z shaxsiyatini himoya qila olmagan davlatlar tarix arxiviga tushib qolish xavfi bor, biroq O‘zbekiston bu stsenariyni allaqachon rad etgan”, deb yozadi tahlilchi Gailatoja Gaforxoya O‘g‘li.
“Rossiya targʻibotchilarining ketma-ket chiqishlari tasodif emas, bu shaxsiy fikr emas, balki oʻta aniq va xavfli mafkuraviy signaldir.Kecha Solovyovning Markaziy Osiyoda “maxsus harbiy operatsiya” oʻtkazishga chaqirgani va Duginning bugun bayonoti Rossiya siyosatida postimperialistik gʻoyalar hamon barhayot ekanini yana bir bor isbotlaydi.
Bunday vaziyatda “yumshoq diplomatiya” ishlamaydi, chunki kuchli siyosatni olg’a surayotgan siyosiy partiyalar faqat harbiy kuch va kuchli pozitsiyani ma’qullaydi. Buni Ozarbayjon misolida ham ko’rish mumkin.
Tashqi ishlar vazirliklari va milliy rahbarlar tushunishi kerak. Bizning suverenitetimizni ochiqdan-ochiq inkor etish, nazoratsiz qoldirish xavfsizlik bo’shlig’ini yaratadi. Barqaror sukunat betaraflik yoki xotirjamlik emas, balki zaiflik sifatida qabul qilinadi.
Shuning uchun, takror aytaman, birinchi va eng tabiiy reaktsiya bunday qo’ng’iroqlarni qilgan odamni “persona non grata” deb e’lon qilishni boshlashdir. Men boshqa kuta olmayman.
Ikkinchi bosqichda Oʻzbekiston hududida urush va bosqinchilik mafkurasini targʻib qiluvchi Rossiya telekanallarini blokirovka qilish kabi axborot xavfsizligi vositalaridan foydalanish. Agar bu aniq choralar samarasiz bo’lsa, keyingi qadam Markaziy Osiyo davlatlari o’rtasida birlashgan, jamoaviy va ochiq siyosiy javob bo’lishi kerak. “Yumshoq diplomatiya emas, ongli, prinsipial va izchil pozitsiya mintaqaviy barqarorlikni kafolatlashning yagona yo‘li bo‘lishi mumkin”, deb yozadi jurnalist Ilyos Safarov.
“Bugungi kunda Rossiya Federatsiyasining fashistik va imperialistik da’volariga nazar tashlaydigan bo‘lsak, avvalgi tuzum davrida qo‘shnilari bilan munosabatlari nega bunchalik sovuq bo‘lganini tushunishimiz mumkin. Markaziy Osiyodagi ittifoqchi davlatlarning harbiy va iqtisodiy mustaqilligidan tashqari, bugun O‘zbekiston har tomondan rus qo‘shinlari tomonidan o‘rab olingan va bizning atrofimizdagi elitalar hamisha Moskva tarafdorlari, Moskva tarafdorlari uchun mashhur bo‘lgan so‘zlarni eslab qolishadi. yillar OII haqida: “Ular faqat iqtisodiy bozorlarni yaratmoqdalar va suverenitet yoki mustaqillikka hech qachon aralashmaydilar. Lekin ayting-chi, iqtisodiy mustaqilliksiz siyosiy mustaqillikka erishish mumkinmi?
E’tibor bering, Dugin O’zbekiston haqida gapiryapti. Uning aytishicha, “Bizning ta`sirimiz ostidagi davlatlar yo koalitsiyaga qo`shiladi yoki AQSh va Yevropaning harbiy bazasiga aylanadi.” Buning sababi, Markaziy Osiyo davlatlari allaqachon Rossiyaning Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi va KXShT kabi sun’iy ittifoqlarida ishtirok etishmoqda. Biz bu yerda yagona suveren hududmiz.
Tasavvur qiling, agar Rossiya NATO harbiy bazalari qurshovida bo’lgan bugungi vaziyatga tushib qolsa, qanday munosabatda bo’lardi. Bu Ukraina urushini boshlagan emasmi? Biz yillar davomida, ayniqsa, ikkinchi ma’muriyat davrida bu borada juda diplomatik va pragmatik bo‘ldik. To‘g‘ri, biz xohlasak ham, Rossiyadek kuch-qudrat pozitsiyasini namoyish eta olmaymiz. Chunki biz Kremldagi xo‘jayinlarimizni g‘azablantirmaslik uchun ko‘p yillar davomida ataylab armiyamizni modernizatsiya qilmadik yoki mudofaani zamonaviy qurollar bilan to‘ldirmadik. Biz hech qanday qurolli harakatlarda qatnashmaganmiz va har doim neytral pozitsiyamizni saqlab kelganmiz. Ayni paytda Rossiya Markaziy Osiyoda qo‘shinlarini joylashtirdi va atrofimizni kengaytirdi. Bugun Kreml “quldalari” bizga xohlagancha tahdid qilishi mumkin. Biz esa indamay “eyish” holatidamiz…
Lekin bir yaxshi tomoni shundaki, Rossiya yillar davomida o‘zining agressiv ritorikasi bilan qardosh Ukraina xalqini sovutib kelgan, bugun esa Ukraina xalqi ham ulardan to‘ygan”, — deb yozadi Telegram’dagi “Fazebog” kanali.
“Aleksandr Dugin – akademik muhitdan chiqqan odam va olim sifatida tabiiyki, o’z qarashlariga ega. Shu ma’noda uning har bir so’zini g’ayrioddiy “hujum” yoki to’g’ridan-to’g’ri siyosiy ishora sifatida qabul qilib, ortiqcha ta’sir o’tkazishning hojati yo’q. Qolaversa, reaksiya qanchalik emotsional bo’lsa, odam tashqaridan shunchalik zaifroq ko’rinadi. Bu uning o’yin epizodida eng yaxshi tasvirlangan. bobo Tayvin Lannister: “Men qirolman”, deb baland ovozda aytadi va Tayvin javob beradi: “Kimki “Men qirolman” desa, u haqiqiy shoh emas”.
Shunga o’xshash qoidalar xalqaro siyosatda ham mavjud. Suverenitet uchun qichqirayotganlar ko’pincha o’zlarini suveren emasligini ko’rsatadilar. Haqiqiy suverenitet deklaratsiyalarda emas, balki qaror qabul qilish qobiliyatida va amaliy mustaqillikda. Biroq, bu uning bildirgan fikrlarini butunlay rad etish yoki e’tiborsiz qoldirish kerak degani emas. Chunki Dugin shunchaki targ‘ibotchi emas, balki Rossiya geosiyosiy fikrini shakllantirgan asosiy mafkurachilardan biri”, deb yozadi siyosatshunos Otabek Akromov.
Ma’lumot uchun ma’lumot: Aleksandr Dugin “Russkiy Mir” mafkurasi muallifi. Uning targʻibot nazariyasiga koʻra, Rossiya Yevroosiyo ittifoqini birlashtirish orqali sobiq ittifoq respublikalari bilan yangi Yevroosiyo super davlatini yaratishi kerak.
Dugin avvalroq Qozog‘istonning kiruvchi shaxslar ro‘yxatida edi.
Eslatib oʻtamiz, 10-yanvar kuni yana bir rossiyalik targʻibotchi Vladimir Solovyov Rossiya Armaniston va Markaziy Osiyo davlatlarida maxsus harbiy amaliyotlar oʻtkazishini aytgan edi.
Yaqin Sharqdagi keskinlik yangi bosqichga kirmoqda. 19-martga o‘tar kechasi Saudiya Arabistonining Qizil dengiz sohilidagi Yanbu sanoat hududida kuchli portlash sodir bo‘lgani xabar qilingan. Turli manbalarga ko‘ra, hodisa Eron tomonidan amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan raketa hujumi bilan bog‘liq.
Eron ommaviy axborot vositalari neft terminallari va neftni qayta ishlash zavodlari shikastlangani haqida xabar berdi. Mahalliy aholi tunda portlashlar va chaqnashlarni ko’rganini xabar qildi. Aytilishicha, Sputnik maʼlumotlari ushbu mintaqadagi issiqlik anomaliyalarini ham qayd etadi.
Ayni paytda Saudiya Arabistoni rasmiylari hujumni to‘liq tan olmagan, biroq buni ham inkor etmagan. Qisqa bayonotda havo hujumidan mudofaa tizimlari faqat ba’zi hududlarda faoliyat ko’rsatgani bildirildi.
Yanbu strategik muhim nuqtadir. Bu Saudiya Arabistoni neft eksporti uchun asosiy zaxira yo‘llardan biri bo‘lib, Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi sharoitida yanada muhim ahamiyat kasb etdi. So’nggi haftalarda Sharqiy-G’arbiy Petroline quvuri orqali neft yetkazib berish ko’paydi va bu Yanbuni asosiy eksport markaziga aylantirdi.
Xususan, Bloomberg Yanbu porti orqali neft eksporti fevral oyiga nisbatan uch barobarga oshganini qayd etdi.
Shu sababli, potentsial zarbalar nafaqat Saudiya infratuzilmasi, balki global neft ta’minotiga ham ta’sir ko’rsatadigan omil hisoblanadi. Hodisa shuni ko‘rsatdiki, Hormuzdan tashqaridagi muqobil yo‘llar ham xavf ostida.
Voqealarning ketma-ketligiga qarab, bu hujum avvalgi avj olishning davomi bo’lib ko’rinadi. Avval Isroilning Eronning Janubiy Pars gaz koniga hujumi, keyin esa Qatarning Ras Laffan infratuzilmasiga hujum qilgani haqida xabar berilgan. Yanbu voqeasi esa energetika infratuzilmasi ustidagi mojarolarning kengayishini anglatadi.
Bozor ham bu signalga tezda javob berdi. 19-mart kuni ertalab Brent markali neft narxi 110 dollardan oshdi, bu bir kechada sezilarli o‘sishdir. Tankerlar harakati va Yanbu atrofida to‘plangan ba’zi kemalar harakati to‘xtatilgani haqida xabarlar bor.
Mutaxassislarning aytishicha, hujum strategik muhim signaldir. Agar avvallari asosiy xavf Ormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq bo‘lsa, endi muqobil neft yo‘llari ham nishonga olingan ko‘rinadi. Bu global energiya bozorlarida noaniqlikni yanada kuchaytirishi mumkin.
Boshqacha aytganda, Yanbu atrofidagi voqealar Yaqin Sharq urushi nafaqat harbiy, balki energetika infratuzilmasini ham qamrab olgan keng ko‘lamli mojaroga aylanib borayotganidan dalolat beradi. Agar bu jarayon davom etsa, bu nafaqat mintaqa iqtisodiyoti, balki butun dunyo uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Dunyodan
Qamchibek Tashiyevga nisbatan ikkita jinoiy ish bo‘yicha tergov harakatlari olib borilmoqda.
Qirg‘iziston Milliy xavfsizlik qo‘mitasining sobiq rahbari Qamchibek Tasiyev mamlakatga qaytib keldi va hozirda IIV Bosh tergov boshqarmasi tomonidan tergov qilinmoqda.
Manbalarga ko’ra, u 17 fevraldan beri mamlakat tashqarisida bo’lgan.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, Tasiyev ikkita jinoyat ishi bo‘yicha guvoh sifatida so‘roq qilinmoqda.
Hozircha tergov tafsilotlari oshkor etilmagan.
Eslatib o‘tamiz, bu ma’lumot hali rasman tasdiqlanmagan. Huquq-tartibot idoralari hozircha izoh bermagan.
AQSh Senati prezident Donald Trampning Kongress ruxsatisiz Eronga qarshi harbiy harakatlarini cheklashga qaratilgan rezolyutsiyani qo‘llab-quvvatlamadi.
Ovoz berish natijalariga ko‘ra, rezolyutsiyani 47 senator qo‘llab-quvvatlagan, 53 senator esa qarshi chiqqan. Shuning uchun hujjat qabul qilinmadi.
Qarorning muallifi senator Rend Pol bo’lib, u ilgari ham shunga o’xshash harakatni boshlagan va u ham muvaffaqiyatsizlikka uchragan. E’tiborlisi, u bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlagan yagona respublikachi senatordir.
Bu esa prezident Trampning Eronga qarshi urush siyosatini uning partiyasi aʼzolari orasida hali ham kuchli qoʻllab-quvvatlayotganini va Eronga nisbatan qatʼiy pozitsiya AQSh siyosatida izchilligicha qolayotganini koʻrsatadi.
Xitoyning oliy qonun chiqaruvchi organi – Butunxitoy xalq vakillari kengashining so‘nggi sessiyasida ko‘pchilik ovoz bilan “Milliy birlik va taraqqiyotni qo‘llab-quvvatlash” shartli deb nomlangan qonun qabul qilindi. 2756 deputat qonunni qo‘llab-quvvatladi, 3 nafari qarshi ovoz berdi, teng miqdordagi deputat esa betaraf qoldi.
Xitoy hukumati rasmiylarining aytishicha, yangi qonun milliy birlikka hissa qo‘shadi va ijtimoiy hayotda etnik ozchiliklar huquqlarini himoya qiladi. Ammo tahlilchilar bu hujjat etnik ozchiliklarga nisbatan diskriminatsiyani kuchaytirishi mumkinligidan xavotirda.
1,4 milliard aholiga ega Xitoyda rasman tan olingan 56 etnik guruh mavjud bo‘lib, ulardan 55 nafari etnik ozchilikdir. Buning sababi, aholining 91,9 foizi yoki 1,2 milliard kishi xonlardir. Etnik ozchiliklarga uygʻurlar (11,7 million kishi), hui xalqi (11,4 million kishi), tibetliklar (7,1 million kishi), moʻgʻullar (6,3 million kishi) kiradi.
2026-yil 1-iyuldan kuchga kiradigan 65 moddadan iborat qonunning 1-moddasida Xitoy xalqining mafkuraviy birligi va birligini mustahkamlash, Xitoy xalqining kuch-qudratini uyg‘otish haqida so‘z boradi. Hujjatda etnik kamsitishlarga qarshi kurashga alohida urg‘u berilgan.
Tanqidchilar etnik guruhlarning madaniy o’ziga xoslik talablari separatizm bilan tenglashtirilishidan xavotirda.
“2016-yilda qabul qilingan, ommaviy lagerlar yaratish uchun asos boʻlgan terrorizmga qarshi qonun bilan bir qatorda, bu yangi qonun Sharqiy Turkistondagi uygʻurlarning til, madaniy va diniy erkinlik borasidagi huquqlarining buzilishini kuchaytiradi”, dedi Myunxenda joylashgan Jahon uygʻurlari kongressi prezidenti Tulgunyan Alahudun DW bilan suhbatda.
Vashingtondagi Demokratiyalar jamg’armasining katta ilmiy xodimi Jek Bernxem ham qonun Tibet va Shinjon mintaqasida repressiyalarga yo’l ochganiga ishonadi.
Siyosiy va mafkuraviy jihatdan etnik guruhlar “buyuk vatan, Xitoy xalqi, Xitoy madaniyati, Xitoy Kommunistik partiyasi va Xitoy xususiyatlariga ega sotsializm”ga sodiq bo‘lishi kutiladi. Jek Bernxem buni “xan millatchiligi”ning yuksalishi deb atadi.
Bir muddat avval Amnesty International inson huquqlari tashkiloti Shinjonda yashovchi etnik guruhlar qatag‘on qurboni bo‘layotgani haqidagi hisobotini e’lon qilgan edi. 160 sahifalik hisobotda “qayta tayyorlash lagerlari” deb atalgan yuzlab qamoqxonalarda uyg‘urlar, o‘zbeklar, qozoqlar, qirg‘izistonliklar va tojiklar kabi ozchilik millatlari vakillariga nisbatan qatag‘on va zo‘ravonlik siyosati olib borilayotgani qayd etilgan.
AQSh Davlat departamenti hisobotiga ko’ra, Xitoyda tozalashlar boshlanganidan beri Shinjonda yashovchi 800 mingdan 2 milliongacha musulmon yopiq lagerlarda qamalgan.
Aytish joizki, sudsiz va tergovsiz joriy qilingan ushbu jazo usuli mahalliy musulmonlarni diniy va milliy o‘zliklaridan mahrum qilish va ularni butunlay sindirishga qaratilgan. Davlat departamenti hisobotiga koʻra, lagerlarda ruhiy va jismoniy zoʻravonlik avj olgan va Shinjondagi musulmonlar shunchaki namoz oʻqib, roʻza tutgani uchun jazolanadi.
AQSh prezidenti Donald Tramp birinchi prezidentlik muddati davomida uyg‘urlar va boshqa musulmon ozchiliklarning huquqlarini poymol qilgani uchun Xitoy hukumatiga qarshi sanksiyalar kiritdi.
Shuningdek, AQSh hukumati Xitoy hukumatining Shinjondagi siyosatini “genotsid” deb atagani ham ma’lum.
Human Rights Watch tashkilotining xabar berishicha, Xitoyning musulmonlar yashovchi hududlarida yuzlab masjidlar vayron qilingan.
Xitoyning etnik ozchiliklarga nisbatan repressiv siyosati BMTda 50 davlat tomonidan qoralangan.
“Biz Xitoy Xalq Respublikasidagi inson huquqlari bilan bog‘liq vaziyat, xususan, Shinjondagi uyg‘ur xalqi va boshqa asosan musulmonlardan tashkil topgan etnik ozchiliklarga nisbatan inson huquqlarining buzilishidan chuqur xavotirdamiz”, — deyiladi BMT Bosh Assambleyasi Inson huquqlari qo‘mitasi bayonotida.
Xitoy Uyg’urlar va boshqa musulmon ozchiliklar yopiq lagerlarda qiynoqqa solingani haqidagi xabarlarni rad etadi. Xitoy hukumati vakillarining aytishicha, ekstremizmga moyil bo‘lgan odamlarni qayta tarbiyalashga qaratilgan ta’lim va kasb-hunar markazlari faoliyati noto‘g‘ri tushunilmoqda.
AQSh hukumati Yaqin Sharqdagi operatsiyalarni kuchaytirish uchun mintaqaga minglab askar yuborish imkoniyatini muhokama qilmoqda. Bu haqda Reuters bir nechta manbalarga tayanib xabar berdi.
Xabarlarga ko’ra, bu harakat prezident Donald Trampga urushni kengaytirish yoki kuchaytirish uchun qo’shimcha imkoniyatlar berishi mumkin.
Agentlik rasmiylarining so‘zlariga ko‘ra, asosiy variantlar, Eron sohillariga qo‘shinlarni Hormuz bo‘g‘ozida neft tankerlarining harakatini nazorat qilish yoki Eron neft eksportining 90 foizi amalga oshiriladigan Xarg orolidagi boyitilgan uran zahiralarini, agar operatsiyalar bo‘lmasa, nazorat qilishdan iborat.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, quruqlikdagi kuchlarni, ayniqsa, Xarg oroli va Eron hududiga kiritish juda katta xavf tug’diradi. Eron bu hududlarga raketalar va uchuvchisiz samolyotlar bilan hujum qilish imkoniyatiga ega.
“Hozircha quruqlikdagi kuchlarni yuborish to‘g‘risida qaror qabul qilingani yo‘q, biroq prezident barcha variantlarni ochiq qolmoqda”, — dedi Oq uy rasmiysi.
Urushni jamoatchilik tomonidan ma’qullamaganligi va Prezident Trampning birinchi navbatda xorijiy urushlarga aralashmaslik haqidagi va’dasi tufayli bu masala mamlakatda munozarali bo’lib qolmoqda.
Hormuzdan tashqaridagi yirik neft yo‘llari ham xavf ostida.
Qamchibek Tashiyevga nisbatan ikkita jinoiy ish bo‘yicha tergov harakatlari olib borilmoqda.
Davlat ishxonalarida har oyda bir marta «Qog‘ozsiz bir kun» aksiyasi o‘tkaziladi
-
Dunyodan4 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Iqtisodiyot4 days agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Jamiyat4 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Siyosat4 days agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Dunyodan4 days ago
Istanbulda yetti yil avval sodir etilgan qotillik ishi fosh etildi. O’zbek ayoli vafot etdi
-
Dunyodan4 days ago
Isroil mintaqaviy tuzilmani qayta tiklamoqchi
-
Iqtisodiyot4 days agoQashqadaryo viloyati ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantiriladi
-
Iqtisodiyot5 days agoIslomiy moliya – “yotgan” pulni iqtisodiyotga olib kirish vositasi