Mahalliy
Seni yaxshi ko‘raman «maxluqcha» (Esse)
Dam olish — yakshanba kuni, havo ochiq, saxiy quyosh charaqlab shahri azimni hayotbaxsh nurlari bilan siylab turdi. Yon-atrofdagi yarim-yalang‘och, qorga burkangan daraxtlar quyoshning zarrin nurlarida tovlandi.
Kichkina qizim bilan do‘konlarni aylana turib, o‘yinchoqlar do‘koni ro‘parasidan chiqib qoldik. Qizim o‘yinchoq o‘ynaydigan yoshdan o‘tib qolgan bo‘lsada, nima uchundir biror o‘yinchoq olib berib xursand qilgim keldi va do‘kon eshigidan mo‘raladim. To‘g‘risini aytadigan bo‘lsam, do‘konning ochiq eshiklaridan ichkaridagi sevimli o‘yinchog‘imga ko‘zim tushib qoldi va qizimga olib berish fikri uyg‘ondi. Bu o‘yinchoq butun dunyoga mashhur bo‘lgan o‘sha, sizu biz bilgan maxluqcha bo‘lib, har safar ko‘zim tushganida bolaligimni eslatib yuborardi. Sababi, u bolaligimda otam sovg‘a qilgan va juda yaxshi ko‘rib doim yonimda olib yuradigan bir o‘yinchog‘imga qancha o‘xshash bo‘lsa, shu bilan birgalikda, shunchalik farqlanar ham edi. Bolalikdagi o‘yinchog‘im juda beozor, mehribon va xushchaqchaq edi.
Quloqlari katta-katta, paxmoq, jigarrang maxluqcha edi. Uni ko‘rdim deguncha sevinib ketardim. Hozirgi, do‘konda ko‘rib turgan o‘yinchoq esa, xuddi o‘sha bolalikdagi o‘yinchog‘imning o‘zginasi edi, ammo, u mehr-e’tiborga judayam muhtojdek ko‘rinar, hurpaygan yungi, chaqchayib turadigan ko‘zlari va hattoki, tirjayib turgan tishlari ham, xuddi odamlar aytgani kabi uni menga yovuz ko‘rsatmasdi. Uni ilk bor ko‘rganimdayoq, o‘sha bolalikdagi o‘yinchog‘imni o‘zginasi deb bilgandim. Huddiki, oradan yillar o‘tib, u judayam yolg‘izlanib qolgan, dard va og‘ir yuklar bilan to‘lib-toshgan yuragini hech kimsaga ocholmagan, ochganida ham hech kim eshitmaganu qandaydir, o‘ziga, yoshiga to‘g‘ri kelmaydigan chalg‘ituvchi nimadirlar bilan shug‘ullanib shu ahvolga tushgandek ko‘rinadi. O‘sha bir vaqtlardagi o‘zidek tabassum qilgisi keladiyu, eplolmaydi. Atrofdagi odamlarni yaxshi ko‘rgisi keladi, ammo, barchasidan ko‘ngli sovib ketgan. Yaxshi so‘zlar aytgisi, mehr berib, mehr olgisi kelib cho‘zilgan qo‘llari o‘ziga loqaydlik, nafrat bilan boqib turgan nigohlarni payqagani zahoti, beixtiyor musht bo‘lib tugiladi va ko‘zlari uloqtirish uchun tosh qidira boshlaydi.
Unga qarab turar ekanman, yuragim allanechuk aralash-quralash hislarga to‘lib ketadi. Qizimning qo‘lidan tortqilayman.
— Kelchi bolam, senga o‘yinchoq olib beraman. Qaragin, mana bu o‘yinchoqqa nima deysan? Ajoyib-a, — deyman o‘yinchoqni qo‘limga olib. Qizim menga hayratlanib qaraydi.
— Oyi, juda kichkina ko‘rinyapmanmi? Yodingizda bo‘lsa men o‘n yoshdaman. Keyin, menga o‘yinchoq emas, kitob olib bermoqchi edingiz. Agar, mobodo o‘yinchoq o‘ynagim kelib qolsa ham bu maxluqchangizni olmasdim.
— Nega olmaysan, qara yoqimtoyligini?!
— Hecham yoqimtoy emas, qarang u judayam jahldor, ko‘zlari ham qo‘rqinchli. Huddi sinfimizdagi yomon bolaga o‘xshaydi, o‘qishni, yozishni ham bilmaydi. Hammani uradi, hafa qiladi. Bilgan ishi yomonlik…
—Yo‘q, sen yaxshilab qaragin, u kim bilandir do‘stlashgisi, birga o‘ynab tabassum qilgisi kelib turibdi. Balki, u bilan do‘st bo‘lsak, mehr bilan quchoqlab, huddi ikkimiz bir-birimizga aytgandek, har kuni «Men seni yaxshi ko‘raman!» — desak, yaxshi maxluqchaga aylanib qolar, nima deysan? Olamizmi?
— Yo‘q, baribir u menga yoqmaydi, olmayman! — o‘ylab ham o‘tirmasdan javob berdi qizim.
Uyga qaytayotib, lip-lip ortda qolayotgan yo‘llar, odamlar, yetaklashib ketayotgan ona-bolalarni kuzata turib hayol yana bolalik tomon olib qochadi. Sinfimizda bir bola bo‘lar edi, qorachadan kelgan, jikkakkina gavdasi va sichqonnikidek yaltiroq timqora ko‘zlari atay teri rangiga moslab yasalganu, yoqimsiz tirjayib turishi, har kuni ko‘plab janjallar uyushtirib yoqa yirtishi, sinfdagi o‘g‘il bolalar, balki, qiz bolalarga ham ayamasdan qo‘l ko‘tarishi, mudom g‘azabnok hamda alamzada qiyofasi bilan bir-birini to‘ldirib turgandek ko‘rinardi. O‘qituvchilar qanday usulni qo‘llashmasin u o‘zgarmas, boshlang‘ichdan yuqori sinfga o‘tganimizga qaramasdan na biror harf tanir na o‘qib-o‘rganishga harakat qilmas, sinfdoshlar ham undan uzoqroq yurishga harakat qilar, biror yaqin o‘rtog‘i ham yo‘q edi. U ko‘pincha yolg‘iz yurar, hali birovni toshbo‘ron qilib boshini yorsa, boshqaning sumkasini suvga otar edi. Hozir eslasam, men ham bu boladan juda qo‘rqar edim. Oradan shuncha yillar o‘tsada, yuz qiyofasi hamon esimda, u yuqoridagi qahramonimiz yovuz qiyofali maxluqchaning o‘zginasi edi. Ko‘p o‘tmasdan u maktabga kelmay qoldi.
Eshitishimizcha, oilasi ko‘chib ketishibdi. (Adashmasam, bu paytda 6-7 sinfda o‘qirdik) Sinfimiz, balki, butun maktab tinchib, shu qadar yengil tortdikki, asti qo‘yaverasiz. Keyinchalik, nima sababdan ko‘chib ketishgani ma’lum bo‘ldi. Oilasi yetishmovchilik, kambag‘alchilikdan, ichkilikboz otaning tahqirlari, ota-onasining har kungi janjallariyu, bolalarni do‘pposlashgacha boradigan bosimlardan allaqachon jar yoqasiga kelib qolgan, otaning ichkilik tufayli vafot etishi barchasiga nuqta qo‘yib tugatgan ekan. Garchi, hali juda yosh bo‘lsamda o‘sha damlarda ham bu to‘polonchi sinfdoshimizga juda ichim achishgan, agar yana maktabga qaytib keladigan bo‘lsayu, barchamiz: «Yaxshiyam kelding, sinfimiz sensiz huvillab qoldi. Biz seni yaxshi ko‘ramiz!» — desak, u yaxshi bolaga aylanib qoladigandek, hamma bilan ahil-inoq, quvonib, darslardan yaxshi o‘zlashtirib, chehrasi ham ochilib, o‘zini baxtli his etadigandek tuyulgan, balki men shuni istagan, ishongan edim. Qiziq, buni qarangki, nima bo‘lmasin sinfdoshimiz mehr va yupanchni sinfdoshlaridan topgan ekan. U har yili yozgi ta’tildan oldin, imtihonlar topshirib yurgan mahalimizda maktabimizga kelar, 4-5 kun bizlar bilan darslarda qatnashib, suhbatlar qurib yana uyiga qaytib ketardi. U go‘yoki boshqa bolaga aylanib qolgandek edi. Ko‘zlaridagi g‘azab va alamzadalik ketgandek, hatto ko‘rkamlashgandek edi. Shu bo‘ldiyu, toki maktabni bitirib ketgunimizga qadar kelib-ketib turdi. Do‘stlik rishtalarimiz uzilmadi. O‘sha vaqtlardayoq mehr-oqibat asta-sekin har qanday odamni yaxshi tomonga o‘zgartirishi, qattiqlashgan qalbini yumshata olishiga amin bo‘lgan edim va shu o‘rinda buyuk mutafakkir, tibbiyot otasi Abu Ali ibn Sino aytgan so‘zlarni keltirib o‘tsam maqsadga muvofiq bo‘ladi deb o‘ylayman:
«Oilada katta yoki kichik narsa bo‘lmaydi. Hamma narsa, hatto, eng oddiy bo‘lib ko‘ringan oilaviy munosabatlar ham bolaga ta’sir ko‘rsatadi. Aynisqa, rostgo‘ylik, samimiylik, sadoqatlilik, shirin suxan bo‘lish bola kamolotidagi zarur hayotiy vositalardan biridir».
Mana, yana bir do‘konda tanish maxluqchamizga duch bo‘lib qoldimda, uning yig‘ilgan qovog‘i, chaqchaygan ko‘zlariga qarab o‘ylab qoldim va atrofdagi o‘tib-qaytayotgan ota-onalarga go‘yoki, g‘ayrioddiy murojaat signallarini yubora boshladim.
Odamlar bu yoqimtoyni ichiga yovuz ruh joylashib olgan, u bolalarga yomon ta’sir o‘tkazadi deyishgacha bordi. Qiziq, juda kulgim qistadi bu safsatalaringizga!
Ularga xayolan murojaat qildim: «sinchiklab boqing-chi, bu maxluqchaning yuziga, u sizga kimnidir eslatmayapdimi? Bolaligingizdagi yoqimtoy, aqlligina «Cheburashka»ni eslaysizmi? Qoyilmaqom o‘xshashlikmi? Farqi, u sizni ota-onangiz tarbiya qilgan an’anaviy, bu esa hozirda siz tarbiya etayotgan zamonaviy «maxluqcha»lar. Mistikaga berilmang, uni ichiga yovuz ruh joylashtirishdan oldin ozgina o‘ylab ko‘ringchi, sizga ikki maxluqcha ham bitta mavjudotu, ikkinchisi nimadandir xafadek, norozidek, mehrga judayam muhtojdek, jahli chiqqandek ko‘rinmayaptimi?
Ishli odamdirsiz, vaqtingiz bebahodir, charchagandursiz, farzandingizdan uzoq yoki yaqindadirsiz, bugun sizni bir savol bilan band qilaman. Axir o‘ylash uchun ortiqcha vaqt sarflanmaydiku, to‘g‘rimi?! Yo‘l-yo‘lakay o‘ylasa ham bo‘ladi, shunday emasmi!?
Yaxshilab o‘ylang, keyin menga, yo‘q, o‘zingizga javobini aytasiz! Keling, yaxshisi umumso‘rovnoma uyishtira qolamiz.
Balki, o‘zimiz yovuz ruhdirmiz, biz, ota yoki onalar bugun, kecha, o‘tgan kuni, umuman yaqin oylar yoki yillar mobaynida farzandimizning yuzi, ko‘zlari, nigohlariga biror marta bo‘lsin e’tibor berib qaradikmi? Ovqatlanayotganida, dars tayyorlayotgan mahalida, telefonda o‘yin o‘ynayotganida yuz qiyofasi, mimikasi, tana harakatlarini kuzatdikmi? Ular maktabidan qaytgach yoki biz ishimizdan uyga kelgach darslari qanday o‘tgani, maktabida nimalar bilan band bo‘lgani haqida qiziqib ko‘rdikmi? Agar ularda qandaydir ruhiy o‘zgarish bo‘lsa, sezib olamizmi? Farzandlarimiz hech kimga aytolmaydigan ichki sirlarini bizga, ya’ni ota yoki onasiga ayta oladimi? Yaqin do‘stlarmizmi? Oxirgi marta qachon va qaysi kitobni sovg‘a qilgan edik? Ular bilan nimalar haqida suhbatlashayapmiz? Umuman atrof-olam, odamlar haqidagi turli xil qora fikrlar, mayda va g‘iybat gaplarni oila davrasida to‘kib solaveramizmi? Aslini olganda, farzandlarimizning ruh ustozi, ularga ilk shakl, ruhiy qiyofa beradigan, har bir harakat, har bitta so‘zimiz, munosabatimiz insoniylik yoki aksincha, noto‘g‘ri tomonga yetaklaydigan, tashqaridagi begonalar emas, biz ota-onalar ekanimizni o‘zimiz anglab yetolganmizmi? Ular eng ko‘p vaqtini kim yoki nima bilan birga o‘tkazmoqda? Nimalarga qiziqadi, yaxshi yoki yomon ko‘radigan, uni qo‘rqitadigan narsalar haqida bilamizmi?
Oxiri yo‘q savollardan sabr-toqatingiz toshib, hafsalangiz pir bo‘lib ketdimi? Chuqur nafas oling, oxirgi savolga keldik. O‘ylab ko‘ringchi, farzandingizga «Sen eng yaxshisan, sen chiroylisan, sen aqllisan, kuchlisan, seni judayam yaxshi ko‘raman» — deb aytgan kunni eslay olarmikinsiz?»
Do‘kondan chiqib ketayotib tanish mahluqchamiz «Labubu»ning chimirilib turgan quloqchalaridan tortqilab erkalab qo‘ygan bo‘ldim. Yonimdagi ayol: «Biram xunuk o‘yinchoq-a!?» — dedi unga barmog‘ini nuqib.
«Juda yoqimtoy, men uni yaxshi ko‘raman!» — dedim maxluqchani yonog‘idan yengil chimchilab. Ayol goh menga, goh maxluqchaga hayron qaraganicha qoldi. Endi tanish kitob do‘konga yo‘l olaman, qizimga va’da qilgan kitobni olib borsam juda xursand bo‘ladi. Balki, kitobini keyinchalik maxluqchasiga ham o‘qib berar…
Mastura Abduraimova
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Siyosat5 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat5 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Siyosat3 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat3 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Sport3 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi