Iqtisodiyot
Saudiya OPEC yetakchisi sifatida AQSh va Rossiya o‘rtasida qolib ketdi
Ar-Riyod Vashington va Moskva tufayli murakkab geosiyosiy vaziyatda qolmoqda: AQSh Rossiya neft kompaniyalariga sanksiya kiritgani ortidan, Rossiya OPEC’dan ishlab chiqarishni kamaytirishni so‘rayapti, Tramp esa 18 noyabr kuni Oq uyda Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon bilan uchrashuvda buning teskarisini talab qilishi kutilyapti.
O‘tgan hafta AQSh Rossiyaning eng yirik neft kompaniyalari – “Rosneft” va “Lukoil”ga sanksiyalar joriy qildi. Bu ikki kompaniya jahon neft ta’minotining taxminan 5 foizini ishlab chiqaradi. AQShning maqsadi – Rossiya budjetiga tushadigan neft daromadlarini qisqartirish va Kremlni Ukrainadagi urushni tugatish bo‘yicha muzokaralarga qaytarishdir.
Bu sanksiyalar tufayli 23 oktyabrdan buyon neft narxi 5 foizga oshib, barreliga 66 dollar atrofida savdolar ketyapti. Investorlar sanksiyalar va Rossiyaning mumkin bo‘lgan javob choralaridan qo‘rqmoqda – bu esa global ta’minot zanjirini qisqartirishi mumkin.
Saudiya Arabistoni uchun diplomatik bosim
Bu vaziyat Saudiya uchun murakkab diplomatik muammoga aylandi, deb yozmoqda Reuters. Neft eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti – OPEC’ning yetakchisi sifatida u o‘z strategik manfaatlarini saqlab qolish bilan birga, Rossiya va boshqa yirik ishlab chiqaruvchilar bilan hamkorlikni davom ettirishga majbur.
OPEC+ yig‘ilishi va qarama-qarshi manfaatlar
OPEC+ a’zolari 2 noyabr kuni dekabr oyidagi ishlab chiqarish kvotasini belgilash uchun yig‘ilish o‘tkazadi.
Reuters’ning 28 oktyabrdagi xabariga ko‘ra, guruh ishlab chiqarishni birozgina – kuniga 137 ming barrelga oshirishi ehtimolga yaqin, lekin taklifni ko‘paytirish imkoniyati atigi bir nechta davlat, xususan Saudiyada bor.
Apreldan buyon OPEC+ ishlab chiqarish maqsadini 2,7 million barrelga oshirdi, bunga global iqtisodiyotdagi o‘sish va yoqilg‘iga talabning ko‘tarilishi sabab bo‘ldi.
Biroq bu o‘sish ortiqcha ta’minotni keltirib chiqardi. Xalqaro energetika agentligi (IEA) bu muvozanatsizlik kamida yana bir yil davom etishini taxmin qilmoqda.
Rossiya esa OPEC+dan ishlab chiqarishni to‘xtatish yoki kamaytirishni so‘ramoqda, chunki bozorga ortiqcha neft chiqarish uning daromadlarini qisqartiradi.
Ammo Tramp 18 noyabrda Oq uyda Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon bilan uchrashuvda buning teskarisini talab qilishi kutilmoqda.
Tramp energiya narxlarini pasaytirish maqsadida OPEC’ni ko‘p marta ishlab chiqarishni oshirishga chaqirgan. Shu sababli, Saudiyaning hozirgi qarorlari qisman AQSh bosimi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Sanksiyalarning ta’minotga ta’siri noma’lum
Rossiyaning yil boshidan beri ishlab chiqargan 9,2 mln barrel/kun hajmidagi neftining yarmidan ko‘pi “Rosneft” va “Lukoyl”ga qarashli. Rossiya dengiz orqali eksport qiladigan neft hajmi esa 3,5 mln barrel/kun bo‘lib, shundan 47 foizi shu ikki kompaniyaga to‘g‘ri keladi .
Tramp sanksiyalar e’lon qilgach, Hindiston va Xitoydagi yirik xaridorlar AQSh sanksiyalaridan qo‘rqib Rossiya neftini xarid qilishni vaqtincha to‘xtatdi. Ammo bu qisqa muddatda Rossiya ishlab chiqarishi kamayadi degani emas.
Katta ehtimol bilan Rossiya nefti “soyadagi flot” deb ataladigan kemalarda vaqtincha saqlanib, keyinchalik Xitoyning kichik neft zavodlari yoki sanksiyalarga amal qilmaydigan xaridorlarga yetkaziladi.
Reuters hisob-kitobiga ko‘ra, bu jarayon kuniga 1,5 mln barrelga yaqin neftni sanksiyalarga rioya qiluvchi bozordan chiqarib tashlashi mumkin.
Shuningdek, bu bozorning bo‘linishiga, transport xarajatlari va logistika murakkabligining oshishiga olib keladi – natijada umumiy ta’minot kamaymasa ham, narxlarni oshiradi.
Saudiya uchun sinov davri
OPEC+ ittifoqi 2016 yilda tuzilgan edi va hozirda u o‘z tarixidagi eng muhim sinovlardan biriga duch kelyapti.
Saudiya – dunyodagi eng yirik neft eksportchisi – ishlab chiqarishni oshirib, Trampning “narxni past ushlab turish” talabini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Biroq bu Rossiya bilan ittifoqni zaiflashtiradi va OPEC+ birligiga putur yetkazadi.
Shunday bo‘lsa-da, hatto kichik qarorlar ham Saudiya strategiyasi uchun juda katta oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Markaziy bank 2026-yil 25-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 7,36 so‘mga oshib, 12 024,40 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 69,76 so‘mga tushdi va 13 642,88 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 843,35 so‘m bo‘ldi (-55,19).
Rossiya rubli 160,41 so‘m etib belgilandi (-0,22).
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida videoselektor yig‘ilishi boshlandi.
Davlatimiz rahbari asosiy masalaga o‘tishdan avval o‘tgan hafta yuksak saviyada o‘tkazilgan beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi yakunlariga to‘xtaldi. Forum doirasida xorijiy hamkorlar bilan 43 milliard dollarlik 177 ta kelishuvga erishilganini ta’kidladi.
«Har bir kelishuv loyihaga, ish o‘rniga, yuqori qo‘shilgan qiymatga aylanishi shart», — dedi Prezidentimiz.
Mutasaddilarga xorijiy investorlar ko‘targan 120 ta taklifning yechimi bo‘yicha qaror kiritish topshirildi.
Umuman, tarmoq rahbarlari va hokimlar investitsiya sifati va samaradorligi bo‘yicha yondashuvlarini o‘zgartirishi kerakligi ko‘rsatib o‘tildi.
So‘nggi besh yilda yurtimizga kiritilgan jami investitsiyaning yarmi 4 ta hududga to‘g‘ri kelgan. Lekin jalb qilingan sarmoyaning iqtisodiyotga qaytimi bo‘yicha hududlar o‘rtasidagi tafovut katta.
Masalan, 1 million so‘mlik investitsiya Farg‘onaning yalpi hududiy mahsulotiga qo‘shimcha 273 ming so‘mlik, Samarqandda 262 ming so‘mlik qo‘shilgan qiymat beryapti. Lekin Buxoroda bu atigi 117 ming so‘m. Ya’ni hududga olib kelinayotgan investitsiya samarasi boshqa hududlardan 2 karra past.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida qurilish materiallari tarmog‘ida amalga oshirilayotgan ishlar va kelgusidagi ustuvor vazifalarga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishi bo‘lib o‘tmoqda.
Yig‘ilishda hokimlar har bir tumanda qaysi tarmoqni rivojlantirish, qaysi loyihalarga investitsiya jalb qilish orqali eng yuqori iqtisodiy samaraga erishish mumkinligini aniq hisob-kitob qilishi zarurligi ta’kidlandi.
Davlat rahbari bu borada qarorlar chuqur tahlil va ilmiy yondashuv asosida qabul qilinishi kerakligini qayd etdi. Shu maqsadda iqtisodiyotning 12 ta tarmog‘iga 14 ta «aql markazi», shuningdek 37 ta sohaviy ilmiy institut va oliy ta’lim muassasasi biriktirildi.
Qurilish materiallari sohasiga «aql markazi» sifatida Makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti, Raqobat siyosati va iste’molchilar huquqlari markazi, Materialshunoslik instituti hamda Toshkent arxitektura-qurilish universiteti biriktirildi.
Mazkur tashkilotlar bozorda yangi turdagi qurilish materiallariga bo‘lgan talabni o‘rganadi, ushbu ehtiyojni qondirish uchun qaysi hududda qanday loyihalarni amalga oshirish mumkinligini tahlil qiladi.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari, soha uchun zarur mutaxassislar tayyorlash yo‘nalishlari va investitsiya samaradorligi bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.
Yig‘ilishda barcha tarmoq rahbarlariga «aql markazlari», ilmiy institutlar va oliygohlar bilan hamkorlikda har bir tuman salohiyatini chuqur tahlil qilish vazifasi qo‘yildi. Ular hududlarning resurslari, iqtisodiy imkoniyatlari va bozor ehtiyojlaridan kelib chiqib, yalpi hududiy mahsulot o‘sishiga kuchli turtki beradigan loyihalar paketini shakllantirishi lozim.
Prezident Shavkat Mirziyoyev qurilish materiallari sohasini quruvchilar ishonchiga sazovor bo‘lgan, sifat, standart, assortiment va narx bo‘yicha kompleks yechimlar taklif etadigan tarmoqqa aylantirish zarurligini ta’kidladi.
Qayd etilishicha, o‘n yil avval mahalliy qurilish materiallari deganda asosan qum-shag‘al, g‘isht, sement, oyna va shifer tushunilgan. Bu mahsulotlar qurilishda foydalaniladigan materiallarning bor-yo‘g‘i 35–40 foizini tashkil etar edi.
So‘nggi o‘n yil davomida sohaga 12 milliard dollar investitsiya kiritilib, 4 mingdan ortiq zamonaviy korxona ishga tushirildi. Natijada qurilish materiallari sanoati mamlakat iqtisodiyotining muhim drayverlaridan biriga aylandi.
O‘tgan yillar davomida sement, oyna, bazalt, keramik buyumlar, gazoblok va quruq qorishmalar kabi 20 dan ortiq asosiy mahsulot turlari bo‘yicha ichki talabni to‘liq qoplaydigan ishlab chiqarish quvvatlari shakllantirildi.
Shu bilan birga, issiqlik saqlovchi materiallar, kompozit mahsulotlar, ekologik pardozlash vositalari va pol qoplamalari kabi yuqori qo‘shilgan qiymatga ega yangi yo‘nalishlar ham jadal rivojlanmoqda.
Bugungi kunda yangi uy-joylar va sanoat obyektlari qurilishi uchun zarur bo‘lgan materiallarning 98 foizi mamlakatning o‘zida ishlab chiqarilmoqda. Bu ko‘rsatkich sohada mahalliylashtirish darajasi sezilarli oshganini ko‘rsatadi.
Mahalliy ishlab chiqarishning kengayishi sohaning iqtisodiy ko‘rsatkichlarida ham aks etdi. Oxirgi o‘n yilda qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmi 7 trillion so‘mdan 53 trillion so‘mgacha oshdi. Tarmoq eksporti esa o‘tgan yil yakunlariga ko‘ra 1,2 milliard dollarga yetdi.
Korzinka, Uzum, Click, Payme, Artel, Akfa, Coca Cola va Pepsi kabi brendlar ostida faoliyat yurituvchi ko‘plab yirik kompaniyalar O‘zbekistonda jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar reyestriga kiritildi. Reyestrdagi jami 425 ta tashkilot 2027 yildan boshlab MHXSga o‘tishi va 2028 yil yakuniga ko‘ra moliyaviy hisobotini audit xulosasi bilan birga ochiq e’lon qilishi talab etiladi.
O‘zbekistonda ilk marta Jamoat ahamiyatiga molik tashkilotlar (Public interest entities) reyestri e’lon qilindi.
Reyestr bo‘yicha maxsus vakolatli organ – Iqtisodiyot va moliya vazirligi xabariga ko‘ra, 425 ta tashkilot jamoat ahamiyatiga molik deb topilgan.
Qonunchilikka ko‘ra, “jamoat ahamiyatiga molik tashkilot” deganda – qimmatli qog‘ozlari ommaviy savdoga chiqarilgan kompaniyalar, banklar va qator moliya tashkilotlari, shuningdek, ketma-ket ikki yil davomida aktivlarining balans qiymati va yillik sof tushumi BHMning 1 mln baravari (412 mlrd so‘m) yoki undan ortiqni tashkil etgan hamda xodimlarining o‘rtacha yillik soni kamida 500 nafar bo‘lgan tashkilotlar tushuniladi.
E’lon qilingan reyestrda Korzinka, Uzum, Click, Payme, Paynet, Artel, Akfa, Alutex, Hydrolife kabi brendlarga egalik qiluvchi yirik xususiy kompaniyalarni ko‘rish mumkin.
Sanoat korxonalaridan Coca Cola va Pepsi ishlab chiqaruvchilari, avtosanoatdagi ADM Jizzakh va Samarqand avtomobil zavodi, farmatsevtikada Meros Pharm, Grand Pharm va Nika Farm, transport sohasidan My Freighter, yoqilg‘i-energetika sohasidan Sanoat Energetika Guruhi va UNG Petro, qurilish sektoridan Discover Invest Global, Koc Construction va To‘palang HPD Holding kabilar ro‘yxatga kiritilgan.
Shuningdek, Agromir, Indorama, Global Textile, Fergana Global va Biryuza Group kabi qishloq xo‘jaligi va to‘qimachilik korxonalari reyestrdan joy olgan.
Toshkentda yirik savdo obektlariga egalik qiluvchi Tashkent Trade Center hamda Darvoza Savdo ham jamoat ahamiyatiga molik kompaniyalar deya e’tirof etilgan.
Joriy yilda reyestrga kiritilgan jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar 2027 yil 1 yanvardan boshlab moliyaviy hisobotning xalqaro standarti (MHXS) asosida buxgalteriya hisobi yuritishi, 2028 yil yakuniga ko‘ra moliyaviy hisobotlarni MHXSga muvofiq tuzishi va auditorlik xulosalari bilan birga e’lon qilishi kerak. Qonunchilikda MHXSga o‘tishining ertaroq muddatlari nazarda tutilgan yuridik shaxslar bundan mustasno.
Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestriga kirgan tashkilotlar umumiy soni joriy yilning iyun oyida jami 425 tani tashkil etib, mezonlar bo‘yicha quyidagilarni tashkil etadi:
listingga kiritilgan va ommaviy savdolardagi (Publicly Traded Entity) tashkilotlar – 96 ta;
tijorat banklari, mikromoliya banklari, mikromoliya tashkilotlari, faktoring tashkilotlari, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari va kafolatlar berish tashkilotlari, to‘lov tizimi operatorlari, to‘lov tashkilotlari – 226 ta;
investitsiya fondlari va birjalar – 14 ta;
ustav fondida (ustav kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan hamda aktivlari va sof tushumiga qo‘yilgan talablarga to‘g‘ri keladigan davlat ishtirokidagi korxonalar – 44 ta;
ketma-ket oxirgi 2 kalendar yil davomida aktivlari va sof tushumi bazaviy hisoblash miqdorining 1 mln baravari va undan ortiq bo‘lgan hamda xodimlari soni 500 nafardan kam bo‘lmagan tashkilotlar – 132 ta.
Iqtisodiyot va moliya vazirligiga ko‘ra, jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestrining shakllantirilishi – O‘zbekistonda moliyaviy hisobot va audit tizimining shaffofligi hamda sifatini oshirishga xizmat qiladi.
“Bu – jamoatchilik va investorlar manfaatlariga ta’sir ko‘rsatuvchi tashkilotlar faoliyati ustidan samarali monitoringni ta’minlaydi, korporativ boshqaruvni takomillashtiradi, moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini qo‘llashni kengaytiradi va mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini oshiradi”, – deyiladi rasmiy axborotda.
JCh kundaligi. Messi yana gol urdi, Ronaldu yana soyada qoldi, Eron guruhda qolib ketdi
Zilzila qurbonlari soni 1400 dan oshadi, 69 000 kishi bedarak yo’qolgan
O‘zbekiston jahon chempionatini tark etdi
-
Sport5 days ago🔴 LIVE: AQSh-Eron muzokaralari va Starmer iste’fosi
-
Jamiyat3 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport2 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan1 day agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Jamiyat2 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Sport4 days agoEldor Shomurodov muxlislardan uzr so‘radi
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev Qatar amiriga gaz zavodi portlashi munosabati bilan hamdardlik bildirdi
-
Dunyodan4 days ago
BAAda 15 yoshgacha bo’lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlar taqiqlangan