Sport
Ronaldu Saudiyada norozi. Buyog‘iga nima bo‘ladi?
Krishtianu Ronalduning boykoti Karim Benzemaning «Al Ittihod»dan «Al Hilol»ga transferini to‘xtata olmadi. Endi 40 yoshli futbolchi kelajagi bo‘yicha bir qarorga kelishi kerak, unda uch variant bor: «An Nasr» bilan yarashish, yangi klub topish yoki faoliyatini yakunlash.
So‘nggi kunlarda Krishtianu Ronaldu yana barchaning e’tibor markazida paydo bo‘ldi. Bu safar qandaydir chiroyli goli yoki minglik dovon tomon qo‘yilgan navbatdagi qadam emas, futbolchining «An Nasr» klubi, hatto Saudiya Arabistoni davlat investitsiya fondi (PIF) bilan ziddiyati haqida so‘z bormoqda. Avvaliga ko‘pchilik bunga ishonmagan bo‘lsa-da, Saudiya Arabistoni chempionatining navbatdagi tur o‘yinida Krishtianu qatnashmadi. «Ar-Riyod»ga qarshi o‘yinni (1:0) boykot qilgan portugiyalik 40 yoshli yulduz klubning transfer bozoridagi faol emasligidan norozi bo‘lmoqda va uning fikricha «Al Hilol» bilan raqobatda notenglik yuzaga kelmoqda. Liganing eng yaxshi hujumchilaridan biri Karim Benzema ham «Al Ittihod»dan «Al Hilol»ga o‘tgani esa so‘nggi tomchi bo‘lishi mumkin.
Bir cho‘ntakdagi to‘rt klub
Avvalo, vaziyatni to‘liq anglash uchun bir muhim masalani aniqlab olish kerak. Aytaylik, Ronalduning «An Nasr»dan noroziligi shunchaki, boshqa bir klubga nisbatan raqobatda yengilishga nisbatan norozilikka mutlaqo o‘xshamaydi. Saudiya Arabistoni chempionati hukumat doirasidagi loyiha bo‘lib, davlat birato‘la to‘rt klub – «An Nasr», «Al Ittihod», «Al Hilol» va «Al Ahli»ning moliyaviy manbasi hisoblanadi. Bu klublar esa PIF tomonidan moliyalashtiriladi.
Ronaldu hozir nafaqat o‘z klubi boshqaruvidan, balki PIF’dan ham norozi bo‘layotgani shu bilan izohlanadi. Portugaliyalik futbolchining fikricha, Saudiya Arabistoni «An Nasr»ga nisbatan boshqa uch klubga ko‘proq e’tibor qaratmoqda, bu esa «An Nasr»ning sovrinlar yutishiga katta to‘siq bo‘lmoqda.
Shu o‘rinda Saudiya Arabistoni Ligasi, aniqrog‘i PIF so‘nggi yillarda o‘z siyosatini keskin o‘zgartira boshlaganini ham ta’kidlash kerak. Endi Saudiya Arabistoniga katta nomlar, yulduz futbolchilar emas, istiqbolli yosh futbolchilar ko‘proq olib kelinmoqda. Endi bu liga o‘z davrini o‘tkazib bo‘lgan yulduzlar uchun nafaqa varianti emas. Aksincha, endi arablar ancha yosh va iste’dodli bo‘lgan futbolchilarni ertaroq payqab, ular uchun o‘ziga xos tramplinga aylanishga ham qarshi emas.
«Al Hilol» bilan raqobat
«Al Hilol» Saudiya Arabistonining eng mashhur va xalqaro maydondagi eng muvaffaqiyatli klubi hisoblanadi. Klub 2024 yilda ichki chempionat g‘olibi bo‘ldi, o‘tgan yil yozida esa klublar o‘rtasidagi jahon chempionatida muvaffaqiyatli qatnashdi. Ayni damda «Al Hilol» «An Nasr»dan atigi bir ochko ko‘proq jamg‘argan holda chempionatda peshqadam bo‘lib turibdi.
Kuni kecha «Al Hilol» «Renn»dan 30 million yevroga iste’dodli hujumchi Muhammad Meyteni sotib oldi. Meyte nafaqat Fransiya, balki Yevropada ham ko‘zga ko‘rinib ulgurgan 18 yoshli futbolchi, APLning qator klublari ham u bilan qiziqayotgandi. Bu transfer ortidan «Al Ittihod» bilan yangi shartnoma bo‘yicha kelisha olmasdan, so‘nggi o‘yinlarni boykot qilib kelgan Karim Benzema ham 25 million yevro evaziga «Hilol» futbolchisiga aylandi.
Bunday yirik xaridlar fonida «An Nasr» «Al Hilol»da zaxirada qolib ketgan va endi erkin agentga aylangan Abdulloh Al Hamdam bilan kifoyalanishi esa, tabiiyki, Ronalduni jig‘ibiyron qildi. Futbolchi har qancha gol urib, shaxsiy rekordlar sari odimlamasin, jamoaviy sovrinlar ham kerak, «An Nasr» esa Krishtianu kelganidan beri biror sovrinni qo‘lga kirita olmadi. Bu esa baribir futbol jamoatchiligida salbiy fon yaratadi.
«Yuventus»dagi so‘nggi mavsum, keyin Manchesterdagi yillar ham qo‘shilib, Krishtianuning faqat o‘z gollarini o‘ylaydigan, ammo jamoaviy yutuqlarga xalaqit beradigan yulduz sifatida namoyon bo‘lishi, garchi asosli bo‘lmasa ham, futbolchining imijiga ta’sir ko‘rsatgani shubhasiz. Ronaldu esa boshi uzra jamoaviy sovrinni ham ko‘tarishni istaydi.
Aslini olganda, agar umumiy xarajatlar ko‘rib chiqilsa, so‘nggi uch yilda «Al Hilol» va «An Nasr»ga sarflangan pullarda juda katta farq yo‘q. Agar Krishtianu va Neymar uchun sarflangan pullar chiqarib tashlansa, deyarli tenglik yuzaga keladi. «Al Hilol» Leonardo, Teo Ernandes, Nunez, Akchichek, Malkom, Nevesh, Mitrovich, Kanselu, Milinkovich-Savich kabi futbolchilar uchun 420 million yevro atrofida pul sarflagan bo‘lsa, «An Nasr»ning Felish, Koman, Duran, Mane, Brozovich, Fofana, Simakan, Telles, Laporte, Inigo Martines uchun xarajati 400 million atrofida.
Ammo «An Nasr»da murabbiylar almashuvlari, omadsiz xaridlar ko‘proqligi, ayniqsa, keskin raqobat paytida «Al Hilol» tarkibini kuchaytirib olishi Ronalduning noroziligini keltirib chiqargan.
Ronaldu Saudiyani tark etishi mumkinmi?
Krishtianuning «An Nasr» bilan shartnomasi 2027 yil yozida tugaydi. Ba’zi manbalarga ko‘ra, Ronaldu jamoani ertaroq tark etishga tayyor va unda MLS va Yevropadan variantlar bor. Ammo kamida yozgacha bu ish sodir bo‘lishiga ishonish qiyin.
Avvalo Krishtianuning nafaqat «An Nasr», balki Saudiya Arabistoni hukumati bilan kelishuvi borligi, futbolchi u yerga faqat to‘p tepish uchun emas, mamlakatning ijobiy imijini shakllantiruvchi brend sifatida olib kelinganidan kelib chiqilsa, narigi tomon ham kerakli qadamlarni tashlashini kutish mumkin.
Krishtianu oldin ham bir necha bor xudbin shaxs sifatida namoyon bo‘lgan bo‘lsa-da, dunyoda uning tarafdorlari yetarlicha ko‘p va Saudiya Arabistoni shayxlari turli va’dalar bilan futbolchini olib kelib, yakunda mojaro bilan xayrlashishi – yaxshi imij yaratmaydi. Kerakli odamlar Krishtianu bilan muzokara qilishi, masalan, yozda klubga yetarlicha investitsiya qilinishi haqidagi va’dalar bilan ziddiyatga barham berilishi mumkin. Aslida ziddiyat cho‘zilishidan Ronalduning o‘zi ham manfaatdor emas – jahon chempionati oldidan o‘yin amaliyotisiz qolishni hech kim istamaydi.
Raqibning katta transferlari fonida «An Nasr»ga ham e’tiborni qaratish, hech kim olib kelinmaydigan bo‘lsa-da, oxirigacha chempionlik uchun kurashish va agar g‘olib chiqadigan bo‘lsa, ajoyib ertak bilan mundialgacha yetib olish mumkin bo‘ladi.
O‘zi umuman olganda ham Ronaldu keysida boshqa futbolchilar bilan sodir bo‘lmaydigan qiziq jihat bor. Tasavvur qiling, boshqa har qanday futbolchi «An Nasr» tarkibida shuncha gol urib, umuman, jamoaning shu darajada yurishiga asosiy sababchi bo‘lganida, u jamoaga faqat yordam bergan tomon pozitsiyasida turardi. Krishtianu bilan esa boshqacha – Saudiya Ligasi yoki «An Nasr» Krishtianuga qarata, «sen tufayli biz» emas, «biz tufayli sen, shuncha gol urib, minglikka yaqinlashyapsan, biz senga bu uchun sharoit qilib berdik» deya oladi ham.
Ya’ni Krishtianu Ronaldu atrofidagi umumiy fon, minginchi gol, uning shaxsiy natijalari har qanday klub maqsadlaridan ham kattalashib ketgani – mana shunday absurd fikrni ham jiddiy argumentga aylantira oladi.
Nimchorak final juftliklari ma’lum.
Jahon chempionatida 1/16 final bosqichi yakunlandi. Bosqichning oxirgi kunida Argentina Kabo-Verdeni qiyinchilik bilan mag‘lub etdi (3:2), Kolumbiya Gana masalasini hal qildi (1:0), Misr Avstraliyani penaltilar seriyasida mag‘lubiyatga uchratdi (1:1, pen. — 4:2).
Kabo-Verde jahon chempionlarini qiynadi
Argentina – Kabo-Verde 2:1
Gollar: Messi, 29 (1:0). D. Duarte, 59 (1:1). L. Martines, 92 (2:1). Lopesh Kabral, 103 (2:2). Diney Borjyes, 111 – avtogol (3:2)
Argentina: E. Martines, L. Martines, Romero, Medina (Talyafiko, 85), Molina (Montiel, 104), Makallister, Fernandes, Almada (Alvares, 63), de Paul (Paredes, 84), Messi, L. Martines (Gonsales, 63)
Kabo-Verde: Vozinya, Diney Borjyes, Lopesh, Lopesh Kabral, Moreyra, Lenini (Ya. Semedu, 100), D. Duarte (Benshimol, 100), L. Duarte (Monteyru, 67), Kabral (Varela, 80), Mendesh da Grasa (V. Semedu, 80), Da Koshta (Livramento, 67)
Ogohlantirishlar: Montiel, 115 – Lenini, 68
Argentina jahon chempionati g‘olibligi uchun asosiy da’vogarlardan biri. Qatardagi turnir chempionlari guruh bosqichida yorqin hujumkor o‘yin ko‘rsatdi, jamoa yetakchisi Lionel Messi hamon yuqori sport formasida ekanini namoyish etib, uchta o‘yinda oltita gol urdi. Jamoa pley-offda uzoqqa borishiga deyarli hech kimda shubha yo‘q edi. Ammo 1/16 finaldayoq janubiy amerikaliklar katta qiyinchilikka uchradi.
Holbuki Argentina ilk daqiqalardan tashabbusni qo‘lga olgan va kuling brekdan keyin hisobni ochgandi. Bu safar ham Messi aniq harakat qildi: u Lisandro Martinesning uzatmasiga ochilib, jarima maydonida to‘pni bir harakat bilan o‘ziga bo‘ysundirdi va ikkinchi teginishda to‘pni yaqin burchakka joylashtirdi. Bu ushbu hujumchining jahon chempionatlaridagi 20-goliga aylandi.
Shundan keyin «Albiseleste» hisobni yirik ko‘rinishga keltirishiga tayyorlana boshladi. Ammo Kabo-Verde kurash taklif qildi. 59-daqiqadagi hujumni Deroya Duarte gol bilan yakunladi – 1:1.
Argentinaliklar bosimni oshirishdi va ketma-ket xavfli vaziyatlar yaratishdi, ammo Vozinyani dog‘da qoldira olishmadi. Turnirda muxlislarning sevimli futbolchisiga aylangan ushbu darvozabon sakkiz bor seyv ijro etdi, jumladan, Messining yakkama-yakka vaziyatda bergan zarbasini, shuningdek, ikki bor ayyorona tarzda yo‘llangan jarima zarbalarini ham qaytardi.
«Akulalar» o‘yinni overtaymlarga olib o‘tishdi va qo‘shimcha bo‘limlarda muxlislar haqiqiy trillerga guvoh bo‘lishdi – yana uchta gol urildi. Kabo-Verde birinchi qo‘shimcha bo‘lim startidayoq Martinesdan gol o‘tkazib yuborishdi, ammo 103-daqiqada javob qaytara olishdi: Sidni Lopesh Kabral chap qanotdan jarima maydoniga yaqinlashib, aylanma zarba berdi va olis to‘qqizlikni aniq nishonga oldi.
Shundan keyin Messi yana tashabbusni o‘z qo‘liga olishiga to‘g‘ri keldi. Dastlab uning jarima maydoni markazidan yo‘llagan zarbasini yana Vozinya qaytarib qoldi. Ikkinchi overtaym boshlanganida esa u burchak zarbasidan to‘pni Kristian Romeroning boshiga aniq yetkazib berdi, uning zarbasidan keyin to‘p himoyachiga tekkan holda darvoza to‘riga borib tushdi – 3:2. O‘yinning oxirgi qismini kaboverdiliklar to‘liq hujumda o‘tkazishdi va ikkita qulay imkoniyatga ega bo‘lishdi, ammo Emiliano Martines o‘zini ko‘rsatdi. Argentina qiyinchilik bilan bo‘lsa-da, yurishini davom ettiradigan bo‘ldi va 1/8 finalda Misr bilan o‘ynaydigan bo‘ldi. Turnir davomida o‘yinning asosiy vaqtida biror marta yutqazmagan Kabo-Verde futbolchilari esa boshini tik ko‘targan holda turnirni tark etdi.
Kolumbiya Gana to‘sig‘idan o‘tdi
Kolumbiya – Gana 1:0
Gol: Arias, 14 (1:0)
Kolumbiya: Vargas, Lukumi, Sanches, Moxika, Munos, Lerma, Arias (Kintero, 73), Puerta, Dias (Kampas, 90), Xames Rodriges (Rios, 46), Kordoba (Suares, 8)
Gana: Ati-Ziji, Opoku, Lyukkassen, Mensa, Senayya (Seydu, 13), Parti, Yirenkiy (Nuama, 79), Sibo (Ovusu, 62), Semenyo, Inyaki Uilyams (Fatavu, 62), Ayyu (Adu, 79)
Ogohlantirishlar: Arias, 12. Rios, 78 – Yirenkiy, 49. Fatavu, 66. Seydu, 76
Kolumbiyaliklar bu o‘yinga yaqqol favorit sifatida yetib kelgandi. Va ilk daqiqalardanoq bu chempionatda yana bir sensatsiya ishtirokchisi bo‘lmoqchi emasligini ko‘rsatishga kirishdi.
Janubiy amerikaliklar darhol to‘pga egalik qilishdi va raqibga amalda hech qanday imkon qoldirishmadi. Lekin o‘yin startidayoq jamoa uchun yoqimsiz holat ro‘y berdi. «Krasnodar» futbolchisi Jon Kordoba 7-daqiqadayoq jiddiy jarohat olib, maydonni tark etdi. Kolumbiyaliklar ustozi Nestor Lorenso kutilmaganda asosiy forvardni o‘zgartirishga majbur bo‘ldi va Luis Haviyer Suaresni jangga tashladi.
Kutilmagan o‘zgarish o‘yin tempiga ta’sir ko‘rsatmadi va tezkor gol o‘zini ko‘p kuttirmadi. 14-daqiqada aynan Suares raqib qo‘ygan «avtobus»ni yorib o‘tdi – uning uzatmasidan keyin to‘p olis ustun oldida bo‘sh turgan Jon Ariasga yetib bordi. Ushbu vinger bir teginishda to‘pni narigi burchak tomon yo‘llab, darvozabonni dog‘da qoldirdi.
Ganaliklar faqat bo‘lim oxirlariga kelib o‘yinni jarima maydoni atrofidan uzoqlashtirishga muvaffaq bo‘ldi, ammo chinakamiga xavfli vaziyatlar yarata olishmadi – afrikaliklar butun o‘yin davomida biror marta raqib darvozasi sohasiga to‘g‘ri borgan zarba yo‘llashmadi.
Tanaffusdan keyin kolumbiyaliklar ustunlik qilishda davom etishdi va bir necha bor ikkinchi golga yaqin kelishdi. Disa darvozani ishg‘ol etdi ham, ammo hakam ofsayd holati tufayli golni inobatga olmadi. Yakunda – minimal, ammo ishonchli g‘alaba saqlab qolindi. Pley-offning keyingi bosqichida janubiy amerikaliklarni Shveytsariyaga qarshi o‘yin kutmoqda.
Misrning tarixiy natijasi
Avstraliya – Misr 1:1 (penaltilar seriyasida 2:4)
Gollar: Ashur, 13 (0:1). Hani, 55 – avtogol (1:1)
Penaltilar seriyasi: Suttar – (0:0)(xato). Sobir – (0:1). Irvayn – (1:1). Robiya – (1:2). Mabil – (2:2). Saloh – (2:3). Herrington – (2:3)(ustun). Abdulmajid – (2:4)
Avstraliya: Bich (Rayan, 119), Suttar, Herrington, Chirkati, O`Nill (Okon-Engstler, 91), Irvayn, Behich, Bos (Truin, 46), Metkalf (Mabil, 91), Volpato (Xrustich, 74), Irankunda (Ture, 74)
Misr: Shubayr, Yosir Ibrohim, Robiya, Hofiz (Trezege, 80), Hani, Fati (Abdulmajid, 67), Ateya (Sobir, 120+1), Marmush (Abdulkarim, 106), Ashur, Saloh, Ziko (Hasan, 67)
Ogohlantirishlar: Hasan, 104. Yosir Ibrohim, 120
Avstraliya va Misr juftligi 1/16 final bosqichidagi eng «zerikarli» juftliklardan biri sifatida ko‘rilayotgandi. Sababi oddiy – ikki jamoa ham guruh bosqichida yorqin o‘yinlar ko‘rsata olmagan va faqat nisbatan kuchsiz guruhlarda ishtirok etishgani uchun pley-offga chiqishgandi. Shu bilan birga, «sokkeruz» mustahkam himoyaga egaligini namoyish etib, guruh bosqichida ikki o‘yinda darvozasi daxlsizligini saqlab qolgandi.
Lekin «firavnlar»ga qarshi o‘yinda avstraliyaliklar himoyasi uzoq dosh bera olmadi – 13-daqiqadayoq Imom Ashur Karim Hofizning uzatmasini golga aylantirdi. Shundan keyin o‘yin kutilgan ssenariy bo‘yicha kechdi va misrliklar hisobga qarab o‘ynashdi. Ammo ikkinchi bo‘lim boshida avstraliyaliklar hisobni tenglashtirishdi. Misrliklar himoyachisi Muhammad Hani avtogol muallifiga aylandi. Ushbu himoyachi shu turnirning o‘zida ikkinchi bor o‘z jamoasi darvozasini ishg‘ol etib qo‘ydi va JCh tarixida bunday natija qayd etgan ikkinchi futbolchiga aylandi – birinchisi 1966 yilda bolgariyalik Ivan Vutsov bo‘lgandi.
Hisob tenglashganidan keyin o‘yin yana sokinlashdi. Jamoalar vaqti-vaqti bilan oldinga o‘tishdi, ammo yaqqol vaziyatlar yuzaga kelmadi – qo‘shimcha bo‘limlar ham shu ruhda o‘tdi va o‘yin taqdiri penaltilar seriyasida hal etiladigan bo‘ldi. Futbol lotereyasida esa misrliklarga omad kulib boqdi – jamoa asosiy yulduzi Muhammad Saloh esa «panenka» zarbasi ijro etdi. «Firavnlar» tarixiy natijaga erishdi – jamoa o‘z tarixida ilk bor jahon chempionati 1/8 finalida o‘ynaydi.
Nimchorak final juftliklari
Navbatdagi o‘yinlar
Oldinda muxlislarni 1/8 final bosqichi kutmoqda — 4 iyul kuni kechqurun va 5 iyulga o‘tar kechasi quyidagi uchrashuvlar bo‘lib o‘tadi:
22.00. Kanada — Marokash
02.00. Paragvay — Fransiya
Germaniya milliy terma jamoasining sobiq bosh murabbiyi Yulian Nagelsman iste’foga chiqqanidan so‘ng, taniqli mutaxassis Yurgen Klopp mamlakat terma jamoasini boshqarish imkoniyatini ko‘rib chiqishga tayyor ekanini ma’lum qildi. Uning ta’kidlashicha, Germaniya futboli tub o‘zgarishlar arafasida turibdi va yig‘ilib qolgan muammolarni hal etish uchun jiddiy islohotlar zarur.
Yurgen Klopp bu haqda 3 iyul kuni MagentaTV telekanali efirida so‘zlagan.
Bungacha Germaniya terma jamoasi 2026 yilgi jahon chempionatida 1/16 final bosqichida musobaqani tark etganidan keyin bosh murabbiy Yulian Nagelsman lavozimidan ketgan edi. Shundan so‘ng Germaniya futbol ittifoqi (DFB) Klopp bilan muzokaralar o‘tkazish niyatida ekanini ma’lum qildi.
Yurgen Klopp 2024 yil o‘rtasida o‘z xohishiga ko‘ra Angliyaning «Liverpul» klubini tark etganidan beri murabbiylik faoliyati bilan shug‘ullanmagan. 2025 yil yanvaridan buyon u Red Bull kompaniyasining global futbol yo‘nalishi rahbari sifatida ishlab kelmoqda.
«Mening Red Bull bilan amaldagi shartnomam bor va men har doim shartnoma bo‘yicha zimmamdagi majburiyatlarga amal qilishga odatlanganman. Biroq muzokaralar o‘tkazishga qiziqishim bor», — dedi Klopp.
Uning fikricha, Germaniya futboli hozir hal qiluvchi bosqichga kirgan va mavjud muammolar Yulian Nagelsman shaxsi bilan bog‘liq emas. Kloppning ta’kidlashicha, vaziyatni yaxshilash uchun futbol tizimida ko‘plab asosiy o‘zgarishlarni amalga oshirish lozim.
59 yoshli murabbiy faoliyati davomida Germaniyaning «Borussiya Dortmund» hamda Angliyaning «Liverpul» klublari bilan mamlakat chempionligi va boshqa milliy sovrinlarni qo‘lga kiritgan. Shuningdek, u «Liverpul» bilan UEFA Chempionlar ligasi hamda FIFA klublar o‘rtasidagi jahon chempionati g‘olibi bo‘lgan.
Yulian Nagelsman Germaniya terma jamoasini 2023 yildan boshqarib kelgan. Uning rahbarligida jamoa Yevro-2024 musobaqasida chorak finalgacha yetib borgan va keyinchalik chempion bo‘lgan Ispaniyaga mag‘lub bo‘lgan edi.
Biroq 2026 yilgi jahon chempionati Germaniya uchun omadsiz kechdi. Terma jamoa 29 iyun kuni Paragvayga qarshi 1/16 final uchrashuvida asosiy va qo‘shimcha vaqtda 1:1 hisobini qayd etgach, penaltilar seriyasida 3:4 hisobida mag‘lub bo‘lib, musobaqa bilan xayrlashdi.
O‘zbekiston milliy jamoasi ilk mundialdagi ishtirokini yakunlab qaytdi.
3 ta mag‘lubiyat va 11 ta o‘tkazib yuborilgan golga qaramay ishtirokimizni ijobiiy deyish mumkinmi?
Tarkibida Ronaldo bor Portugaliyaga qarshi o‘yindan jamoa qanday xulosa chiqardi?
Ilk jahon chempionatidagi “natija” uchun asosiy sababchi kim(lar)?
Kun.uz’ning sport jurnalisti Yaxyoxo‘ja Ulug‘xo‘jayev jamoa yetakchilaridan biri Rustam Ashurmatovdan mundial haqidagi eng ko‘p berilayotgan savollarga javob oldi.
PS: Tez orada suhbatning to‘liq matni saytga joylashtiriladi.
Bu rekord 60 yildan ortiq vaqtdan buyon saqlanib turibdi. Jyust Fonten 1958 yilgi mundialda 13 ta gol urgandi. Va buni boshqaning butsalarida amalga oshirgan.
Lionel Messi bu safargi jahon chempionatini shunday boshladiki, barcha uning yoshini unutib yubordi. Uchta o‘yinda olti gol – salmoqli ko‘rsatkich. Parallel ravishda Messi jahon chempionatlarida urgan jami gollari soni bo‘yicha Miroslav Klozeni ortda qoldirdi. Leoning gollari soni 19 taga yetdi, germaniyalik futbolchida 16 ta gol bor edi. Boshqa tomondan, bu turnirda Messiga Kilian Mbappe ham yaqinlashib oldi (18). Ammo abadiydek ko‘rinadigan yana bir rekord bor. U olis 1958 yildan buyon saqlanib turibdi. O‘shanda fransuzlar jamoasi hujumchisi Jyust Fonten bitta jahon chempionatida 13 ta gol urgandi. «Chempionat» o‘z materialida ushbu rekord tarixini esga oldi va Messining bu rekordni yangilash imkoniyatlarini baholadi.
Fonten rekordni begona butsalarda urgan. 1958 yilgi turnirdan oldin u Fransiya termasining asosiy futbolchisi emasdi
1958 yilgi jahon chempionati to‘rt yil oldingi turnir kabi gollarga boy kechmagandi. Shveytsariyadagi mundialni esa jamoalar o‘ta sermahsul o‘tkazishgandi – bir o‘yinda o‘rtacha 5,38 tadan gol urilgan. Shvetsiyadagi jahon chempionatida esa bu ko‘rsatkich ancha pastroq bo‘ladi – bir o‘yinga o‘rtacha 3,6 tadan gol to‘g‘ri keladi. Ammo aynan shu turnirda qariyb 70 yil mobaynida saqlanib qolayotgan rekord o‘rnatilgandi.
Fonten 1958 yilgi jahon chempionatigacha Fransiya milliy jamoasining asosiy futbolchisi hisoblanmasdi. Jyust faqat Rene Bliyarning jarohati tufayli boshlang‘ich tarkibda o‘ynash imkoniyatini qo‘lga kiritadi. «1957 yil dekabrida tizzam operatsiya qilingandi. 1958 yil 15 fevralida esa men maydonda edim. Iyun oyiga yaxshi formada yetib borish uchun qo‘limdan kelganini qildim. Isodek suv ustida yurdim desam ham bo‘ladi», – degandi keyinroq Fonten.
Jamoadoshlari Jyustni olqishlashmoqda
Foto: Keystone-France/Getty Images
Fonten Skandinaviyaga faqat bir juft butsa olib keladi. U shunchaki maydonga tushishiga to‘g‘ri kelishini o‘ylamagandi. Fransiya milliy jamoasi murabbiylar shtabi jarohatlar tufayli uni tarkibga qo‘shgandi. Ammo Fontenning xursandchiligi o‘rnini tezda xafagarchilik egallaydi – o‘yindan oldingi oxirgi mashg‘ulot chog‘ida uning butsasi yirtilib ketadi.
«Men tamom bo‘ldim. Imkoniyatni qo‘ldan boy berdim, deb o‘ylardim», – deya xotirlaydi Jyust. Uning baxtiga Fransiya milliy jamoasi safida oyoq o‘lchami unikiga to‘g‘ri keladigan bir futbolchi topiladi. Stefan Bryui boshlang‘ich tarkib uchun raqobatchisi bo‘lganiga qaramay, butsalarini Jyustga berib turadi. Oyoq kiyimini almashtirish esa Fontenning o‘yinini ochib yuboradi.
Fransuz futbolchisi dastlab Paragvay darvozasiga het-trik qayd etadi, Yugoslaviya darvozabonini ikki bor ranjitadi hamda Shotlandiya darvozasini ham bir bor ishg‘ol etadi. Guruh bosqichining uchta o‘yinida – 6 gol. Chorakfinalda Jyust dubl rasmiylashtiradi, yarimfinalda bitta gol bilan cheklanadi, bronza uchun kechgan bahsda esa raqib darvozasini naq 4 bor ishg‘ol etadi. Turnir davomida fransuzlarning barcha raqiblari undan gol o‘tkazishgandi.
Fontenning 13 golidan birortasi penaltidan urilmagandi.
Fransuz bitta gol uchun o‘rtacha 42 daqiqa sarflaydi.
1958 yilda FIFA hali JCh yakunlari bo‘yicha «Oltin butsa» topshirishni yo‘lga qo‘ymagandi. Ammo Shvetsiyadagi gazetalardan biri Fontenni turnirning eng yaxshi to‘purari bo‘lgani munosabati uchun noyob ov quroli bilan taqdirlagandi.
1958 yilgi jahon chempionati – Jyustning karerasidagi yagona mundial bo‘lib qoladi. U jarohatlar tufayli 28 yoshdayoq futbolchilik faoliyatini yakunlashga majbur bo‘lgan.
1950-yillarda nega buncha ko‘p gol urishgan?
E’tiborga olish kerakki, 1958 yilda futbol hozirgidan mutlaqo boshqacha edi. O‘shanda ko‘p jamoalar bugungi kun uchun tasavvur ham qilib bo‘lmaydigan 3-2-2-3 taktik sxemasidan foydalangan. Bu o‘sha davr uchun inqilobiy sxema edi, ammo bunday sxemada himoya va yarimhimoya chizig‘i o‘rtasida katta bo‘shliq qoldirilgan. Bunday sxemada raqib hujumlarini birinchi bo‘lib qarshi olishi kerak bo‘lgan yaqqol tayanch yarimhimoyachisi bo‘lmagan. O‘shanda «oltilik» tushunchasi mavjud emasdi.
O‘yinlar nisbatan ochiq va xaotik kechar, ikki tomon ham muntazam ravishda hujum uyushtirardi. Shu tufayli Fonten oldingi chiziqda bugungi kundagi hujumchilar faqat orzu qilishi mumkin bo‘lgan erkinlikka ega edi. Qoidaga ko‘ra, 1958 yilda himoyachilar personal harakatlanishgan. Yaxshi hujumchi maydon bo‘ylab aqlli harakatlanish orqali ta’qibchisini osonlik bilan ortda qoldirishi mumkin edi.
Jyust Fonten 1958 yilgi turnirdagi o‘yinlardan birida
Foto: DB/Getty Images
Boshqa tomondan, 1958 yildagi sharoitlar yuqori darajadagi jismoniy tayyorgarlikni talab etardi. Fonten uch haftada beshta o‘yin o‘tkazadi, holbuki o‘sha vaqtlarda almashtirish qilishga ruxsat berilmagandi. Agar o‘yinni boshlang‘ich tarkibda boshlagan bo‘lsang, hakamning so‘nggi hushtagi chalinguniga qadar o‘ynash kerak bo‘lardi. Albatta, agar oyoqda turib bera olsang. Jyustning eng kuchli o‘yini Fransiya uchun so‘nggi o‘yinda bo‘ladi. Bu o‘yin uning organizmi uchun jiddiy sinov bo‘lishi kerak edi. Ammo jismoniy tayyorgarlik borasida unda hammasi joyida ekani ma’lum bo‘ladi.
Fontenning rekordini o‘sha davrning statistik yodgorligi deb ham atashadi. Ko‘pchilik bu rekordni hech qachon yangilab bo‘lmaydi, deb hisoblaydi. Chunki zamonaviy futbol butunlay o‘zgarib ketgan. Ayrim jamoalar raqib hujumchilariga harakatlanish uchun hududlar qoldirmasdan, chuqur himoyalanishadi. Qolaversa, besh nafargacha futbolchi almashtirish mumkin bo‘lgan zamonda qaysidir hujumkor futbolchi turnirni xuddi Fonten kabi boshdan oxirigacha to‘liq maydonda o‘tkazishini tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Fonten o‘z rekordi haqida nimalar degan?
Jyust 2023 yilda olamdan o‘tgandi. Albatta, undan bir necha bor kimdir uning natijasini ortda qoldira oladimi, deb so‘rashgan. FIFA rasmiy saytiga bergan intervyusida Fonten bunga o‘ziga xos yumor bilan javob qaytargan:
«Kunlarning birida misrshunoslar zarar yetmagan mumiyoga duch kelishadi. Ular bog‘lamlar ostida qandaydir harakatni ko‘rishadi. Uni yechishadi va u so‘raydi: «Kechirasiz, bitta jahon chempionatida gol urish bo‘yicha rekord hali ham Jyust Fontenga tegishlimi?» Kimdir rekordni yangilaydimi, yo‘qmi, bilmayman. Men bashoratchi emasman. Lekin rekord saqlanib qolsa, yomon bo‘lmasdi».
2014 yilda Jyust Fontenga FIFA kongressi oldidan maxsus «Platina butsa» topshirilgandi
Foto: Alexandre Schneider/Getty Images
Shu bilan birga, u boshqa bir intervyusida aniq qilib gapirgan: u kimdir bu natijani yaxshilay olishiga ishonmasligini aytgan. Qolaversa, Fonten 1958 yilda ham gol urish oson bo‘lmaganini qayd etgan. «Jahon chempionatida gol urish oson emasdi. To‘pning holati, uzoq safarlar, murabbiylar shtabi professional emasligi barchasini bugungidan ko‘ra qiyinroq qilgan. Yetmaganiga men begona butsalarda o‘ynaganman. Va eng asosiysi: mening davrim bilan solishtirganda, hozir hakamlar hujumchilarni ko‘proq himoya qiladi. 13 gol – ulkan natija. Kimdir mening rekordimni yo‘qqa chiqara oladi, deb o‘ylamayman».
Jyustning rekordini yangilashga kimlar yaqin kelgandi?
Fontenga qadar bir jahon chempionatida ko‘p gol urish bo‘yicha eng yaxshi natija vengriyalik Shandor Kochish tomonidan o‘rnatilgandi. U 1954 yilgi turnirda 11 ta gol urgan. Jyustdan keyin hech kim bitta jahon chempionatida 10 tadan ortiq gol urmaydi.
1966 yilda portugaliyalik Eysebio 9 gol, 1970 yilda germaniyalik Gerd Myuller 10 ta gol urgan holda unga eng yaqin kelgandi. 1978 yildan 1998 yilgacha bo‘lgan davrda jahon chempionatlarida eng yaxshi to‘purarlar oltitadan ortiq gol urishmagan. 2002 yilda braziliyalik Ronaldo nafaqat g‘alati soch turmagi bilan, balki sakkizta gol urishi bilan ham yodda qolgandi. 2022 yilda fransiyalik Kilian Mbappe finaldagi het-trigi evaziga uning natijasini takrorlaydi.
Kilian Mbappe 2022 yilgi finalda Argentina darvozasiga urgan golini nishonlamoqda
Foto: Dmitriy Golubovich, «Chempionat»
Shunday bo‘lib chiqmoqdaki, Fontenning natijasiga eng yaqin kelgan futbolchi Myuller bo‘lgandi. Ushbu germaniyalik hujumchi 1970 yilgi turnirning guruh bosqichida juda kuchli o‘yin ko‘rsatib, uchta o‘yinda yetti gol urishga erishadi. Chorakfinalda o‘z hisobiga bitta, yarimfinalda ikkita gol qo‘shib qo‘yadi. Gerd faqat bronza uchun kechgan bahsda raqib darvozasini ishg‘ol eta olmagan. Bitta jahon chempionatida 10 gol urish – ajoyib ko‘rsatkich. Ammo ushbu buyuk to‘purar ham Fontenga yeta olmagan.
Messi «abadiy» rekordni buza oladimi?
Fonten 1958 yilgi jahon chempionatida jami 6 o‘yinda maydonga tushgan. Hozirgi format esa bir jamoa uchun sakkiz o‘yin o‘tkazish imkoniyatini taqdim etadi. Agar Messi bir o‘yinda o‘rtacha ikki gol urish tempini davom ettiradigan bo‘lsa, u yarimfinaldayoq Fontenni quvib o‘tishi mumkin. Albatta, buning uchun amaldagi chempionlar o‘sha bosqichgacha yetib borishi talab etiladi. Ammo Argentina yana beshta o‘yin o‘tkazsa va Leo har bir o‘yinda o‘rtacha bittadan gol ursa, bu rekordni yangilash uchun yetarli bo‘lmaydi.
Uanalyse tahliliy platformasi Messining Fontenning natijasini yangilash imkoniyatini baholagan. Lekin bu ancha kamtarona baho bo‘lgan. Modellashtirish natijalariga ko‘ra, Leoda bitta jahon chempionatida 13+ gol urish ehtimoli 4,4 foizni tashkil etadi. Kilian Mbappening pley-offdan oldingi imkoniyati esa (fransuz hujumchisi guruh bosqichida to‘rt gol urgandi, pley-offda Shvetsiyaga qarshi o‘yinda gollari sonini Messiniki bilan tenglashtirib oldi) yanada pastroq – 0,8 foiz edi. Shu tariqa, Fontenning rekordi 2026 yilgi jahon chempionatidan keyin ham saqlanib qolishi ehtimoli yuqori. Lekin bu oqshom Messi Kabo-Verdega qarshi o‘yinda (o‘yin Toshkent vaqti bilan 4 iyulga o‘tar kechasi, soat 3.30 da boshlanadi) imkoniyatini yaxshilab olishi ham mumkin.
Barcha o‘yinni yutqazgan Tunis milliy jamoasining sakkiz nafar futbolchisi doping-testi musbat natija ko‘rsatdi.
Tunis milliy jamoasining 2026 yilgi jahon chempionatida ishtirok etgan kamida 8 nafar futbolchisi doping-testi musbat natija ko‘rsatdi, deb xabar berdi Daily Mail.
Tekshiruvlar o‘pkadagi nafas yo‘llarini bo‘shashtiruvchi dori — klenbuterol borligini ko‘rsatdi. U Butunjahon antidoping agentligi (WADA) tomonidan taqiqlangan moddalar ro‘yxatiga kiritilgan.
Biroq, keyinchalik rasmiylar moddaning mavjudligi Meksikadagi jamoa bazasida mahalliy go‘shtni iste’mol qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini aniqladi.
Futbolchilarning klublari allaqachon vaziyatdan xabardor qilingan, biroq o‘yinchilarga nisbatan qo‘shimcha sanksiyalar qo‘llanilishi dargumon.
Ba’zi mamlakatlarda, jumladan, Meksikada, klenbuterol chorvachilikda qoramollarning o‘sishini tezlashtirish uchun ishlatiladi, shu sababli ilgari ham sportchilarning organizmiga ovqat orqali modda tushishi holatlari qayd etilgan. 2011 yilda Meksikada bo‘lib o‘tgan o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatida 109 nafar futbolchi ijobiy test topshirgan, ammo FIFA va WADA oziq-ovqat ifloslanishini sabab qilib, sanksiyalar qo‘llamagan edi.
Tunis milliy jamoasi turnirda muvaffaqiyatsiz ishtirok etdi: Shvetsiya (1:5), Yaponiya (0:4) va Niderlandiyaga (1:3) yutqazib, guruh bosqichidagi ishtirokini yakunladi.
Birinchi o‘yindan so‘ng federatsiya bosh murabbiy Sabri Lyamushini ishdan bo‘shatdi – Tunis jahon chempionatlari tarixida bir o‘yindan so‘ng murabbiyni almashtirgan ilk davlat bo‘ldi.
Transport sohasida xavf tahlili raqamlashtiriladi
“Malibu bolani 100 metrgacha sudrab ketgan” – Andijondagi mudhish hodisa tafsilotlari
JCh kundaligi. Kabo-Verde yana qahramonlik ko‘rsatdi, Misrda tarixiy natija
-
Dunyodan2 days ago
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
-
Turk dunyosi5 days agoAsaddan keyin Suriya: Turkiya yuksaladi, Eron chidaydi
-
Jamiyat4 days agoNavoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
-
Jamiyat2 days agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
-
Dunyodan3 days ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.
-
Jamiyat3 days agoSog‘liqni saqlash vaziri korrupsiyaga qarshi murojaat bilan chiqdi
-
Turk dunyosi4 days agoEksklyuziv – Turkiya NATO xavfsizlik muhitiga moslashishini ta’kidlamoqda, AQSh esa undan chiqmaydi
-
Iqtisodiyot4 days agoAl Kaponedan Gulnora Karimovagacha: “Kir pullar” qanday yuviladi?