Dunyodan
Rasmiylar namoyishchilarning jasadlarini qaytarish uchun katta miqdorda pul talab qilmoqda, deb xabar berdi BBC.
Reuters
Inson huquqlari guruhlari hukumatning norozilik namoyishlarini zo‘ravonlik bilan bostirishi natijasida 2400 dan ortiq odam halok bo‘lganini aytmoqda.
Erondagi norozilik namoyishlarida halok bo‘lganlarning oilalari Bi-bi-siga aytishlaricha, rasmiylar jasadlarni dafn qilish uchun qaytarish uchun katta miqdorda pul talab qilmoqda.
Manbalarning BBC Forsga aytishicha, jasadlar o‘likxonalar va kasalxonalarda saqlanmoqda va agar qarindoshlar pul topshirmasa, xavfsizlik kuchlari ularni qo‘yib yubormaydi.
Mamlakat bo‘ylab ikki haftadan ortiq davom etgan norozilik namoyishlarida kamida 2435 kishi halok bo‘ldi.
Shimoldagi Rasht shahridagi bir oilaning BBCga aytishicha, xavfsizlik kuchlari yaqinlarining jasadini ozod qilish uchun 700 million tuman (5000 dollar, 3700 funt sterling) talab qilgan.
Jasad va kamida 70 nafar boshqa norozilik namoyishchilari Prusina kasalxonasining o’likxonasida saqlangan.
Ayni paytda, Tehronda kurdlarning mavsumiy qurilish ishchisi oilasi jasadni olish uchun ketgan, ammo buning uchun ularga 1 milliard tuman (7,000 dollar, 5,200 funt) to’lash kerakligi aytilgan.
Oilaning BBCga aytishicha, xarajatlarni to‘lashga qurbi yetmay, o‘g‘lining jasadini tashlab ketishga majbur bo‘lgan. Erondagi qurilish ishchilari odatda oyiga 100 dollardan kam maosh oladi.
Ayrim hollarda kasalxona xodimlari halok bo‘lganlarning qarindoshlariga qo‘ng‘iroq qilib, xavfsizlik kuchlari pul undirishidan oldin ularni kelib jasadlarni olishlari haqida ogohlantirgan.
Bi-bi-si Fors 9-yanvar kuni kasalxona xodimlaridan telefon qo‘ng‘irog‘iga qadar eri o‘ldirilganini bilmagan ayol (xavfsizligi sababli uning shaxsi oshkor etilmagan) haqida xabar berdi.
Xavfsizlik kuchlari yetib kelguniga qadar jasadni tezroq olib ketishni aytishdi va uni ozod qilish uchun pul talab qilishdi.
BBC Forsga vaziyat haqida Londonda yashaydigan qarindoshi aytib berdi va u bilan suhbatlashdi.
Shundan so‘ng ayol ikki farzandi bilan kasalxonaga borib, erining jasadini topdi. U uni yuk mashinasining orqasiga qo’ydi va uni dafn etish uchun G’arbiy Erondagi ona shahriga yetti soat yurdi.
“Men pikapning orqa o’rindig’iga o’tirdim va bolalarim old o’rindiqda o’tirganlarida, uning tanasi ustida etti soat davomida yig’ladim”, dedi u Londondagi qarindoshlariga.
Bi-bi-si Fors ham Tehrondagi Behesht-e-Zahra o‘likxonasi rasmiylari oilalarga agar farzandlari Basij militsiyasi a’zosi ekanligini va namoyishchilar tomonidan o‘ldirilganini da’vo qilsalar, jasadlari hech qanday ayblovsiz qo‘yib yuborilishini aytgani haqida xabarlar oldi.
“Biz hukumat tarafdorlari mitingida qatnashdik va jasadni shahidnikidek tasvirlashni so‘rashdi. Biz bunga rozi bo‘lmadik”, – deydi oila BBCga.
Tehrondagi yana bir voqeada, manbalarning BBC Forsga aytishicha, bir necha oila rasmiylar tomonidan olib ketilishidan qo‘rqib, jasadlarni olish uchun o‘likxonaga bostirib kirgan.
“Hokimiyat jasadni o‘zlariga xabarsiz saqlashi yoki ko‘mib yuborishidan qo‘rqib, bir necha oila o‘likxona eshigini majburan ochib, jasadni tez yordam mashinasidan tortib oldi”, dedi BBCga manba.
Keyin oila jasadni olib ketish uchun shaxsiy tez yordam mashinasi topilmaguncha uni olib ketmaslik uchun bir necha soat kasalxona hovlisida yerda qo‘riqlab turdi.
Internet va aloqa uzilishlari yer yuzida sodir bo‘layotgan voqealar haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lishni qiyinlashtirdi. Xalqaro inson huquqlari guruhlari Eronga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniga ega emas va boshqa xalqaro axborot tashkilotlari kabi BBC ham Eron hukumati tomonidan joylarda xabar berish huquqiga ega emas.
29 dekabr kuni Eron valyutasining dollarga nisbatan narxi keskin tushib ketganidan keyin poytaxt Tehronda namoyishlar boshlandi. Namoyishlar o’nlab boshqa shahar va shaharlarga tarqalgach, ular Eron ulamolariga qarshi chiqishdi va xavfsizlik kuchlari zo’ravonlik bilan bostirish boshlandi.
O’tgan payshanba kuni noroziliklar sezilarli darajada avj oldi va rasmiylar tomonidan halokatli qurolli hujumlarga uchradi.
AQShda joylashgan Inson huquqlari himoyachilari axborot agentligi (HRANA) ma’lumotlariga ko’ra, qo’zg’olon boshlanganidan beri kamida 2435 namoyishchi, jumladan, 13 bola, 153 xavfsizlik kuchlari va hukumat amaldorlari halok bo’lgan. Unda qo’shimcha 18 470 namoyishchi hibsga olingani xabar qilingan.
Ayni paytda mamlakat bo’ylab hibsga olishlar birin-ketin sodir bo’lmoqda. Xavfsizlik kuchlari va inqilob gvardiyasi razvedka bo‘linmalari faollar, advokatlar va tinch aholini hibsga oldi.