Dunyodan
Qamchibek Tasiyevning ishdan bo‘shatilishi sababi ma’lum qilindi
Qirg‘iziston Vazirlar Mahkamasi raisi o‘rinbosari va Milliy xavfsizlik qo‘mitasi (MXK) raisi Qamchibek Tashiyevning kutilmaganda ishdan bo‘shatilishi turli taxminlarni keltirib chiqardi. Markaziy osiyolik tahlilchilar va siyosatshunoslar Qirg‘izistonning qudratli maxsus xizmatlari rahbari nima uchun ishdan bo‘shatilgani haqida o‘z fikrlarini e’lon qildi.
“Qamchibek Tasiyevning iste’foga chiqishi va undan keyin xavfsizlik tizimining to‘liq qayta tashkil etilishi, jumladan, Chegara xizmatining Milliy xavfsizlik xizmati tarkibidan chiqarilishi, Prezidentning bevosita nazorati ostida Milliy xavfsizlik xizmatining tashkil etilishi, qudratli rahbarlarning almashtirilib, ishdan bo‘shatilishi hokimiyatga bo‘lgan jiddiy ishonch inqirozidan dalolat beradi. Biroq, rasmiy sharhlar jamiyatdagi vaziyatni o‘zgacha ko‘rishini aytadi. Elitaning haddan tashqari mustaqilligi prezident uchun strategik tahdid sifatida qabul qilingani boshqacha, “Tasiyev deputatlar va nufuzli doiralar bilan bog‘lanib, prezidentlik saylovi masalasini hokimiyat uchun qizil bayroq sifatida ko‘tardi”, deb yozadi siyosatshunos Otabek Akromov.
Uning fikricha, Qirg‘izistondagi hozirgi vaziyatdagi asosiy muammo prezidentlik muddatidir.
“2021-yilgi konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirishlar Prezident Japarovga shart-sharoitlarni tiklashga imkon bersa-da, bu mavzudagi ochiq muhokamalar rejim uchun beqarorlik manbai boʻlib koʻrindi, natijada muvofiqlashtirishning izchil buzilishi va xavfsizlik tizimining markazlashuvi prezident qoʻlida yanada mustahkamroq boʻldi”, – deydi u.
Mintaqa boʻyicha ekspert Arkadiy Dubnov Prezident Japarov hamkasbi Tashiyev bilan bir vaqtda oʻzining uchta oʻrinbosarini ishdan boʻshatgani va bu bilan sobiq spikerning oʻz lavozimini tiklashga urinishlarini barbod qilganiga eʼtibor qaratdi.
“Tasiyev iste’foga chiqqanini Myunxendagi kasalxonada bilgan. U bir necha yil oldin yuragiga jarrohlik amaliyotini o‘tkazgan va har ikki yilda bir marta tibbiy ko‘rikdan o‘tib turadi. Bishkekdagi vaziyatdan xabardor manbalarga ko‘ra, Japarov iste’foga chiqish qaroriga bir muddat avval Ukraina Kommunistik partiyasi rahbari bilan bo‘lgan baland ovozda telefon suhbati asos qilib olingan. Qirg‘iziston qahramoni Tasiyev, o‘sha yil Qamchiev. Yoshi Qirg‘iziston hukumatining sodiq do‘sti va hamkori bo‘lgan prezidentning “milliy tuzilmada tartibsizliklar yuzaga kelmasligi uchun” shunday qarorga kelgani haqida prezident matbuot bo‘limi nima dedi, ammo oradan bir necha soat o‘tgach, Qirg‘iziston matbuot kotibi vaziyatga oydinlik kiritib: “Jamiyatdagi tartibsizlikni bosh chekist emas, balki uning yaqinlari keltirib chiqardi. Janob Japarov deputatlar va boshqa muhim shaxslarga qo‘ng‘iroq qilib, ularni turli choralar ko‘rishga chaqirganini aytdi”.
Qayd etilishicha, Tasiyevga yaqin shaxs amaldorlarga qo‘ng‘iroq qilib, ularni general yoniga kelishga undagan.
“Qirg’izistonda ko’pchilik bu mamlakatda general birinchi shaxs bo’lishiga, haqiqiy birinchi shaxs esa unga yo’l berishiga shubha qilmaydi. Axir u (muharrir: Japarov) ikkinchidan qarzdor (muharrir: Tashiyev ma’nosi) va uning yordamisiz 202 2000 yilda birinchi rahbar bo’lishning iloji bo’lmagan. O’sha paytda ular Qirg’izistonning birinchi prezidenti, fironi, fironi edi. “Jenbekov hokimiyatdan qon to`kmasdan osonlik bilan chetlashtirildi,” dedi A.Dubnov olti yil avvalgi voqealarni eslab.
Tahlilchi Temur Umarovning fikricha, Ozarbayjon Respublikasi Davlat qoʻmitasining sobiq rahbari Tasiyev Germaniya kasalxonasida boʻlib, isteʼfoga chiqishini eʼlon qilmagan.
“Shunday ekan, voqealar rivoji hozircha mavhumligicha qolmoqda. Lekin Tasiyevning yangi voqelikka ko’nikishidan boshqa narsani tasavvur qilish qiyin. Axir uning ta’siri norasmiy munosabatlarga emas, balki prezident bilan do’stligi va tashkilotning kuchiga asos bo’lgan. Bu ikki ta’sir Boshqacha aytganda, Japarovning tuzum va Chemerk qaroriga qarshi bo’lishini tasavvur etib bo’lmaydi. (Iste’fo haqiqatdir).”Bishkek Kommunistik partiyasi rahbarining hibsga olingani haqidagi xabar ham janob Japarov va uning do’stlari/akalari o’rtasida janjal borligini inkor etib, janob Tasiyev bilan bog’lanib, janob Tassievni hokimiyatdan chetlatishlari bilanoq, uni tinchlantirishga undaydi xulosa qiladi.
Avval xabar qilinganidek, Prezident Sadir Japarov kecha 2020-yil 16-oktabrdan buyon Qirg‘iziston Respublikasi Davlat xavfsizlik davlat qo‘mitasi raisi lavozimida ishlab kelayotgan janob Kamtibek Tashiyevni lavozimidan ozod qildi.
Japarov bu qarorni “davlat manfaatlarini ko‘zlab” qabul qilganini aytdi.