Jamiyat
pul, hokimiyat va irkit sirlar
Jeffri Epshteyn – rasman moliyachi, amalda esa XX–XXI asrning eng dahshatli shaxslaridan biri. Uning nomi bolalarga qarshi jinoyatlar, elita uchun yaratilgan yashirin «qullik tizimi», siyosatchilar, milliarderlar va qirollik oilalariga bog‘liq shubhali aloqalar bilan tarixga muhrlandi. Epshteyn – pul orqali qonunni, axloqni va odamlar taqdirini sotib olish mumkinligini amalda isbotlab bergan iblis edi.
Olis bolalikdan elitagacha
Jeffri Edvard Epshteyn 1953-yil 20-yanvarda AQShning Bruklin shahrida tug‘ilgan. Oilasi yahudiy, oddiy o‘rta tabaqaga mansub edi. Otasi – bog‘bon, onasi – maktab xodimasi bo‘lib ishlardi. Bu oilaning hech qanday boylik, nufuz yoki siyosiy tayanchi yo‘q edi.
Jeffri yoshligidanoq yolg‘onga mohir, manipulyasiyaga moyil, odamlarni psixologiya orqali ermak qilishni yaxshi ko‘rgan bola bo‘lgan. Qizig‘i shundaki, Epshteyn hech qachon to‘liq oliy ma’lumot olmagan. Universitetni tugatmagan holda ham o‘zini «iqtidorli matematik» va «moliyaviy daho» sifatida ko‘rsata olgan.
Shubhali sabablar va millionlar sari
1970-yillarda Epshteyn xususiy maktabda o‘qituvchi bo‘lib ishladi. Ammo bu dargohdan shubhali sabablar bilan haydaldi. Rasmiy farazlar turlicha, lekin o‘sha paytdayoq uning yosh qizlarga nisbatan nosog‘lom qiziqishlari haqida gap-so‘zlar yura boshlagan.
Jeffri Epshteyn hech qachon rasman oliy ma’lumot olmagan bo‘lsa-da, o‘zini jamiyatga noyob aql egasi, moliyaviy strateg va sarmoya dunyosida sirli iste’dod sohibi sifatida taqdim eta olgandi. U bu timsolni yillar davomida puxta qurdi – sekin, hisob-kitob bilan va odamlar psixologiyasini chuqur his etgan holda.
Epshteyn qisqa vaqt ichida Uoll-stritga o‘tib oladi. U Bear Stearns investitsiya bankida ish boshlaydi. Qanday qilib? Bu savolga hozirgacha javob yo‘q. Axir, u diplomsiz bo‘lishi bilan birga tajribasiz ham edi. Lekin shunga qaramay, yuqori lavozimlarga ko‘tarildi. Yirik sarmoyadorlar, banklar va milliarderlar bilan ishlay boshladi. Epshteyn hech qachon o‘z mijozlarining to‘liq ro‘yxatini ochmagan. Lekin bir narsani aniq qilib ko‘rsatgan: u oddiy millionerlar bilan ishlamasdi.
Epshteynning asosiy «ijtimoiy kapitali» – sir saqlash, odamlarni bog‘lab qo‘yish va ularning zaif nuqtalarini bilish edi.
U hech qachon «ommaviy» boy bo‘lmagan. Forbes ro‘yxatlariga kirmagan, ochiq kompaniyalarga egalik qilmagan, biznes imperiya qurmagan. Epshteynning boyligi hamisha mavhum, yopiq va hisob-kitobdan tashqarida edi. Aynan shu holat uning shaxsini yanada sirli va ishonchli qilib ko‘rsatgan.
Epshteyn pulni «yashirib» boshqargan, soliqdan qochish sxemalarini tuzgan, aktivlarni ofshorlarga o‘tkazgan, ayrim hollarda esa shaxsiy muammolarni «hal qilib bergan».
Uning kompaniyalari ochiq hisobot bermas, aksiyalar bozorida yo‘q edi, faoliyati esa «xususiy maslahat» deb yopib qo‘yilardi.
Epshteynning eng xavfli jihati – uning aloqalari bo‘lgan. Bu tovlamachi bilan bog‘liq ismlar orasida siyosatchilar, prezidentlar, shahzodalar, milliarderlar, mashhur olimlar va ishbilarmonlar bor.
Epshteyn shantajchi edi. Kameralar, hujjatlar, maxfiy yozuvlar… U elitani o‘z changalida ushlab turardi.
Shaxsiy orol va yashirin qullik tizimi
Jeffri Epshteynning eng qora ishi – Little Saint James xususiy orolidir. Ommaviy axborot vositalari uni «orzular oroli» deb atagan bo‘lsa, qurbonlar «dahshat oroli» sifatida biladi. Bu maskanga xususiy samolyotlar orqali kirilgan, tashqi nazorat deyarli bo‘lmagan,
Orolga voyaga yetmagan qizlar olib kelinar, ular pul, tahdid yoki aldov orqali tahqirlanar, elita mehmonlarga taqdim etilar edi. Qurbonlarning aksariyati kambag‘al oilalardan chiqqan, huquqiy himoyasiz qizlar edi. Ularga «massaj»,«modellik»,«ish» va’da qilinardi.
Gisleyn Maksvell – Epshteyn tizimining yetakchi figurasi. U britaniyalik, otasi – mediamagnat Robert Maksvell. Elita muhitida o‘sgan. Ayblovlarga ko‘ra, qurbonlarni Maksvell topgan, ularning ishonchiga kirgan va Epshteynga topshirgan (hozirgi kunda 20 yillik qamoq jazosini o‘tamoqda).
Sud, qamoq va «o‘z joniga suiqasd»
Epshteyn ilk bor 2008 yilda jazoga tortildi. Ammo og‘ir jinoyatlariga qaramay, yengil jazo oldi, hatto kunduzlari qamoqdan chiqib ishlash huquqiga ega bo‘ldi. Bu adolat emas, kelishuv edi.
2019 yil 6 iyulda esa Epshteyn tag‘in hibsga olindi. Bu safar vaziyat jiddiy edi. Voyaga yetmagan qizlarni jinsiy ekspluatatsiya qilish, odam savdosi va jinoiy tarmoqni yaratish ayblari qo‘yildi. Endi u avvalgiday «kelishuv» bilan qutulib keta olmasdi. Jinoyatlar juda ko‘p, guvohlar ham rosa bisyor edi.
Lekin Epshteyn sudgacha yetib bormadi: 9-dan 10 avgustga o‘tar kechasi u qamoqxonada “o‘zini osib” o‘ldirdi. Qarangki, ayni o‘sha paytda videokameralar ishlamagan, qo‘riqchilar uxlab qolgan va hujjatlar yo‘qolgan. Vaholanki, u maxsus nazoratda edi, advokatlari doim kameraga kirib-chiqib turishardi.
Jeffri Epshteyn o‘ldi, lekin savollar ochiq qoldi: u kimlar uchun ishlagan, uni kim himoya qilgan? Nima uchun o‘shanda asosiy mijozlar ochiqlanmadi? Darvoqe, suiqasdgacha – 23 iyul kuni Epshteyn kamerada behush holda topilgandi. Rasmiy faraz: “o‘zini bo‘g‘ishga uringan”. Shundan keyin uni qat’iy nazoratda ushlash kerak edi. Ammo aynan shu yerda eng katta shubhalar boshlanadi. Keyinchalik bu holat “noaniq hodisa” deb qayta tasniflandi.
Xullas, Epshteyn o‘ldi. Vaholanki, u har 30 daqiqada tekshirilishi shart edi, videokameralar ishlashidan tashqari ikki qo‘riqchi navbatda bo‘lishi kerak edi.
Jeffrining akasi, jamoatchilikdan uzoq yashagan Mark Epshteyn ukasining o‘limi “shubhali” ekanini bir necha bor omma oldida aytgan (Mark Jeffrining jinoyatlarini ochiq qoralagan, u bilan munosabati yaxshi emas edi).
Jeffri Epshteyn – yakka shaxs emas, jirkanch tizimning bir bo‘lagi, iflos mexanizmning markaziy vinti edi. Uning tarixi – pul adolatni sotib olishi, elita javobgarlikdan qochishi, qurbonlar ovozi esa eshitilmasligi haqidagi qora hikoyadir.
Epshteynning qo‘lida pullar bilan sirlar ham bor edi. Va aynan shu sirlar uni tirik qoldirmadi.
A.Fathullayev.
Yangiqo‘rg‘on, Uychi, Qiziriq, Dang‘ara, Rishton tumanlarida o‘tkazilgan tezkor tadbirlarda qator noqonuniy holatlarga chek qo‘yildi.
Departamentning Yangiqo‘rg‘on tumani bo‘limi xodimlari tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda fuqaro X.A. “U.Z.” fermer xo‘jaligining “Xadikent” MFY hududidagi 12 gektar yer maydonini fuqaro A.N.ga 60 000 AQSh dollariga sotishga kelishib, go‘yoki yuqori lavozimda ishlovchi tanishlari yordamida ushbu yer maydoni hujjatlarini rasmiylashtirib berishini va’da qilib, oldindan bo‘nak sifatida 15 000 AQSh dollarini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Departamentning Uychi tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tezkor tadbirda fuqaro G‘.V. “O.” fermer xo‘jaligining “Guliston” MFY hududidagi 2 gektar yer maydonini 100 000 AQSh dollari evaziga go‘yoki yuqori lavozimlarda ishlovchi tanishlari orqali yer maydonining toifasini o‘zgartirib va sotishini aytib, ushbu pullar hisobidan 60 mln so‘mni olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Departamentning Qiziriq tumani bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda Termiz shahar veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish bo‘limi boshlig‘i fuqaro Q.A.ga ushbu bo‘limning ma’muriy binosi va yer maydonini tanishlari yordamida auksion savdolari orqali sotib olib berishi evaziga 2 000 AQSh dollari va 12 mln so‘mni olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Departamentning Dang‘ara tumani bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda fuqaro U.Q. fuqaro X.R.ning ishonchiga kirib, “A.Q.” fermer xo‘jaligining “Qizilmusht” MFY hududidagi yer maydonining 10 sotix qismini 20 000 AQSh dollari evaziga go‘yoki yuqori lavozimlarda ishlovchi tanishlari orqali hujjatlarini rasmiylashtirib berishini aytib, fuqaroga soxta hujjat taqdim etib, kelishilgan puldan 2 000 AQSh dollarini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganligi aniqlangan.
Departamentning Rishton tuman bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda “Navbahor” MFY sobiq raisi B.M. va kadastr agentligining sobiq xodimi R.M. o‘zaro til biriktirib, go‘yoki kadastr agentligida ishlovchi tanishlari orqali “Navbahor” MFY hududidagi 2 sotix yer maydonini fuqaro S.I.ga onlayn auksion orqali yutib, hujjatlarini uning nomiga rasmiylashtirib berishni va’da qilib, 2 700 AQSh dollarini firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritganliklari aniqlangan.
Tergovga qadar tekshiruvda, R.M.dan 500 AQSh dollarining qaytarilishi protsessual tartibda rasmiylashtirilgan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Fuqarolarni yashash va turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi belgilandi.
Hukumat qarori (224-son, 05.05.2026-y.) bilan «O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini yashash va turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish hamda ro‘yxatdan o‘tkazilganligini bekor qilish tartibi to‘g‘risida» nizom tasdiqlandi.
Nizomga ko‘ra, ichki ishlar organlarining migratsiya va personallashtirish bo‘linmalari mazkur sohada vakolatli organ hisoblanadi.
Fuqaroni yashash joyi va turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish har ikki tomon (mulkdor va fuqaro) ishtirokida amalga oshiriladi va ularning roziligi «Face-ID» yoki «Mobile-ID» tizimi orqali tasdiqlanadi.
Bir nechta uyga yoki kvartiraga ega bo‘lgan turar joy mulkdori ulardan faqat bittasiga yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
18 yoshga to‘lmagan fuqaro ota-onasi yoki ulardan biri yoxud vasiysi (homiysi) ro‘yxatdan o‘tkazilgan manzilda yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
Fuqaro yangi yashash joyiga kelgan kundan e’tiboran 10 ish kuni ichida yashash joyi yoki turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tishi va turar joy mulkdori uni yashash joyi yoki turgan joyi manziliga ro‘yxatdan o‘tkazish uchun vakolatli organga xabar berishi shart.
Fuqarolar yoki turar joy mulkdori ro‘yxatdan o‘tkazish uchun o‘zlariga qulay bo‘lgan joydagi vakolatli organ yoki davlat xizmatlari markazlari,«Aqlli» migratsiya shoxobchalari orqali shaxsan yoxud YaIDXP, «E-xabar berish» tizimi orqali onlayn tarzda murojaat qilishlari mumkin.
O‘zbekistonning kuyidagi hududlarida fuqarolarning erkin harakatlanish, turar va yashash joyini tanlash huquqi cheklanishi mumkin:
– chegara zonasida;
– yopiq harbiy shaharchalarda;
– yopiq ma’muriy-hududiy tuzilmalarda;
– favqulodda holat yoki safarbarlik e’lon qilingan hududlarda va boshqalar.
Har yili 5 mayda Niderlandiya xalqi Bevrijdingsdag – natsistlar bosqinidan ozodlik milliy kunini bayram qiladi. Ammo bu quvonchli sana ortida Ikkinchi jahon urushining yurakni larzaga soladigan eng ta’sirli, fojiali va buyuk hikoyalaridan biri yashiringan. Bu -101 nafar o‘zbekistonlik askar haqidagi hikoya.
Bu hikoya o‘nlab yillar davomida noma’lumlik tamg‘asi va natsistlar yoqib yuborgan arxivlar kullari ostida qolib ketgan. Bu insonlar 1945 yil 5 maygacha jisman yetib kela olmadilar, biroq ularning ruhiy qudrati 1941 yilning o‘zidayoq Uchinchi reyx mashinasi ustidan buyuk g‘alabaga erishgandi.
Fojia miqyosi va xotira qadrini to‘la anglash uchun Ikkinchi jahon urushi davridagi Niderlandiyaga qaytish darkor. 1940 yil 10 may kuni natsistlar Germaniyasi neytral Hollandiyaga bostirib kirdi. Bir necha kundan so‘ng mamlakat taslim bo‘ldi. Niderlandiya besh yildan so‘ng, 1945 yil 5 may kuni fashistlar bosqinidan ozod bo‘ldi.
Shu kuni Niderlandiya yerlaridagi qamoqxona va konslagerlar darvozalari ochildi. Shunday dahshatli maskanlardan biri Amersfort konslageri (Kamp Amersfoort) edi. Aynan mana shu lager va mamlakatning ozod bo‘lishi natsistlarning eng sharmandali mafkuraviy mag‘lubiyati izlarini yo‘q qilish rejasini barbod qildi.
1941 yil kuzida, Smolensk jangi vaqtida “qizil armiyachilar” katta yo‘qotishlarga uchradi. Ular orasida o‘zbekistonlik askarlar ham bor edi. Ular oxirgi o‘qlari qolguncha jang qilishdi. O‘q-dorisiz, yordamsiz qolgan askarlar oxir-oqibat qurshovda qolib, asir olinishdi.
MUSEUM FLEHITE
Nemislar “Samarqand esheloni” deb atalgan (ular orasida o‘zbeklar, qozoqlar, qirg‘izlar va boshqirdlar bo‘lgan) minglab asirlar ichidan tashqi ko‘rinishi alohida ajralib turuvchi 101 kishini tanlab oldi.
Uchinchi reyxning bosh targ‘ibotchisi Yozef Gebbelsning miyasida chirkin va g‘ayrinsoniy reja paydo bo‘ldi. Bosib olingan Niderlandiyada qarshilik harakati kuchayib borayotgan, natsistlar “birodar xalq” deb hisoblagan hollandlar SS safiga kirish va Hitlerni qo‘llab-quvvatlashga shoshishmayotgandi.
Gebbels 101 nafar o‘zbek askarini Amersfort konslageriga olib kelishni buyurdi. Uning maqsadi oddiy va dahshatli edi: azoblangan bu odamlarni hollandlarga namoyish qilish, ularni Untermenschen (chala odamlar), “yovvoyi osiyoliklar galasi” sifatida ko‘rsatish, niderlandiyaliklarga “Kimlarga qarshi urushayotganimizni ko‘rib qo‘yinglar! Agar bizga qo‘shilmasangiz, bu yovvoyilar Yevropani egallab olishadi”, deyish edi.
1941 yil 27 sentabrda Amersfort vokzaliga poyezd keldi. Guvohlar, jumladan, Henk Brukhauzen shunday xotirlaydi: juldur kiyimdagi odamlar shahar ko‘chalari bo‘ylab olib yurilgan. Ular shu darajada holsiz ediki, oyoqlarida bazo‘r turishardi. Yo‘lda yiqilib qolganlarni sheriklari opichlab olib ketishardi.
Natsistlar hollandlar bu “yovvoyilar”ga nafrat bilan qarashadi deb o‘ylashgandi. Ammo aksi bo‘lib chiqdi. Mahalliy aholi asirlarning ahvolini ko‘rib yig‘idan o‘zlarini tiya olmadi. Odamlar ularga olma va non uzatishga urinishdi, biroq eseschilar hollandlarni ayovsiz do‘pposlab, ularning qo‘llaridagi yeguliklarni yerga tashlashga majbur qilishdi.
Amersfort konslagerida 101 nafar o‘zbekistonlik uchun hayvonlar uchun yaratiladigan sharoitdan ham og‘irroq muhit yaratildi. Ular ochiq osmon ostida, tikanli simlar bilan o‘ralgan maydonga joylashtirildi. Ularni ataylab va izchil ravishda ochlik bilan qiynashdi. Natsistlar ularning ochlik va umidsizlikdan insoniylik qiyofalarini yo‘qotishlarini, hayvonga aylanishlarini kutishardi.
Nihoyat “sinov kuni” keldi. Lagerga nemislarning suratga olish guruhi yetib keldi. Rejissyorlarning g‘oyasiga ko‘ra, bir necha kundan buyon ovqatlanmagan asirlar o‘rtasiga non uloqtirilishi, ochlikdan aqldan ozayozgan “chala odamlar” bir bo‘lak non uchun bir-birlarini bosib-yanchib, o‘ldirib tashlashlari kerak edi.
Nemis ofitseri (boshqa ma’lumotlarga ko‘ra novvoy) tirjaygancha hozirgina pishgan, shirin is taratayotgan nonni maydon o‘rtasiga uloqtirdi.
Qonli jangni tomosha qilish istagidagi natsistlarning butun vujudi ko‘zga aylandi.
Ammo konslagerda o‘lik sukunat hukm surayotgandi.
Birorta ham o‘zbek nonga tashlanmadi. Hech kim ovozini ham chiqarmadi, bir-birini urib-turtmadi. Asirlar orasidan eng yosh askar oldinga chiqib, tuproqli yerda yotgan nonni asta kaftiga oldi. O‘zbekona odatga ko‘ra, uni uch marta o‘pib, peshonasiga tekkizdi.
So‘ngra barcha asirlar bir davra bo‘lib, chordona qurib o‘tirishdi. Yosh askar nonni eng yoshi ulug‘ askarga uzatdi. U esa nondan bir ushoq olib, yonidagi sherigiga uzatdi. Non shu tarzda butun davra bo‘ylab qo‘lma-qo‘l bo‘ldi va 101 kishining har biriga bir ushoqdan tegdi.
Ular o‘zlariga tekkan ushoqni shoshmasdan, xotirjamlik bilan chaynab yeyishdi. Keyin esa Yaratganga shukrona aytib, qisqa du o qilishdi va o‘rinlaridan turishdi.
Suratga olish guruhi turgan joyida qotib qolgandi. SS ofitserlari biroz kalovlanib turgach, g‘azabga minishdi. Ularning rejasi chilparchin bo‘lgandi. Kameralar “hayvonlar” o‘rniga yuksak madaniyat, oqibat va yengilmas matonatga ega insonlarni muhrlagandi. “Buyuk” film olish rejasi yo‘qqa chiqdi. Gebbelsning targ‘iboti o‘zbeklarning asriy an’ana va qadriyatlari oldida ojiz qoldi.
Bu sharmandalik uchun natsistlar shafqatsiz qasos olishdi. Asirlarni chalajon qilib kaltaklashdi, og‘ir ishlarni qildirishdi. 1941-1942 yillar qishidan yengil yozgi kiyimda, tomsiz va ovqatsiz 77 kishi chiqa oldi, 24 kishi kasallik va ochlikdan vafot etdi.
NATIONAL ARCHIVES OF THE NETHERLANDS
Bahorga kelib, bu insonlarni ruhan sindirib bo‘lmasligini tushungan lager rahbariyati ularni yo‘q qilishga qaror qildi. 1942 yilning 9 aprel kuni 77 nafar askarni boshqa joyga ko‘chirish bahonasida lagerdan olib chiqib ketishdi. Ular lager yaqinidagi Kudrist (Koedriest) o‘rmoniga olib kelindi.
O‘limga olib ketilayotganini tushungan, eti suyagiga yopishgan, biroq ruhan taslim bo‘lmagan o‘zbek jangchilari boshlarini tik ko‘tarib mag‘rur holda qadam tashlashdi. Otuvga buyruq berilishi oldidan ular bir-birlarining qo‘llarini mahkam ushlashdi va baralla ovozda o‘zbek tilida vatan haqidagi qo‘shiqni kuylay boshlashdi. Shu onda pulemyotlar ovozi yangradi. 77 nafar qahramon yerga yiqildi, lekin ularning ruhi g‘olibligicha qoldi.
Uzoq yillar davomida bu qahramonlik to‘g‘risida deyarli hech kim bilmadi. Nima uchun?
Chunki 1945 yil bahorida mag‘lubiyat yaqinlashayotganini sezgan Amersfort konslageri rahbariyati barcha arxivlar va asirlar ro‘yxatini yoqib yo‘q qildi. 101 nafar o‘zbekistonlikning ism-sharifi ham kulga aylandi. Fashistlar o‘z sharmandaliklari va bu askarlarning matonati to‘g‘risidagi xotiralarni o‘chirib tashlashga urinishdi. Hozirga qadar ulardan ikki nafarining ism-sharifi ma’lum ekanligi aytiladi: Hotam Qodirov va Zoir Murotov.
Bu yerda 5 may sanasi hal qiluvchi tarixiy ahamiyatga ega.
Agar 1945 yil 5 may kuni Niderlandiya ozod qilinmaganida, natsistlar nafaqat qog‘oz arxivlarni, balki barcha tirik guvohlarni ham jismonan yo‘q qilishga ulgurgan bo‘lardi. Ammo aynan shu kuni kelgan ozodlik Amersfort shahri aholisini (asirlarning shaharga olib kelinganini ko‘rgan Henk Brukhauzen kabilarni) va boshqa millatlarga mansub tirik qolgan mahbuslarni saqlab qoldi. Ular bir burda non uchun o‘zini sotmagan mag‘rur osiyoliklar haqidagi hikoyani bir-birlariga yetkazib kelishdi. Aynan 5 may kuni millatning ozod qilinishi hollandlar ongida bu xotirani saqlab qoldi.
Urushdan chuqur jarohat olgan hollandlar ozodlikka erishgan kunidayoq o‘z erkinligi uchun jonini fido qilganlarni hech qachon unutmaslikka ont ichdilar. Ozodlik kuni (5 may) har doim Xotira kuni (4 may) bilan ketma-ket nishonlanadi. Aynan shu an’ana tufayli Amersfort yaqinida — “Sharaf maydoni” (Rusthof) memoriali bunyod etilgan. Bu yerga 865 nafar sovet askarining qoldiqlari, jumladan, o‘zbekistonliklarning nomsiz qabrlari ehtiyotkorlik bilan ko‘chirilgan.
5 mayga bag‘ishlangan bahoriy xotira tadbirlari davomida bu tarix asta-sekin yuz ko‘rsata boshladi. 1990-yillar oxirida yosh holland jurnalisti Remko Reyding bu yerga kelib, Niderlandiya markazida yuzlab ismi noma’lum sovet askarlari yotganidan hayratda qoladi.
Mahalliy aholidan 101 o‘zbek haqidagi uzuq-yuluq afsonani eshitgan Reyding 20 yildan ortiq umrini ushbu voqeani o‘rganishga bag‘ishladi. U Rossiya va O‘zbekistonga bordi, arxivlarni ko‘rdi, bedarak yo‘qolgan askarlarning yaqinlari bilan uchrashdi.
Har yili Ozodlik kunida yuzlab hollandlar ko‘p yillik an’anaga ko‘ra Kudrist memoriali va “Sharaf maydoni”da yig‘ilishadi. Ular 101 nafar o‘zbekistonlik xotirasiga shamlar yoqishadi. Bu kunlarda dunyo bo‘ylab filmlar namoyish etiladi, ko‘rgazmalar o‘tkaziladi. 2025 yil may oyida Lyosden shahrida “Soviet War Cemetery Experience” muzeyi ochilgan bo‘lib, u yerda O‘zbekiston hukumati qo‘llab-quvvatlovi ostida bu qahramonlarga bag‘ishlangan 101 ta ramziy qabr toshidan iborat yodgorlik barpo etilgan.
Holland zaminiga ozodlik kelganiga 80 yildan oshdi, Kudrist o‘rmonida 77 nafar yengilmas insonning qo‘shig‘i to‘xtaganiga esa 84 yil bo‘ldi.
101 nafar o‘zbekistonlik tarixi — bu shunchaki urush epizodi emas. Bu insonni insonligicha saqlab qoladigan qadriyatlar haqidagi buyuk hikoyadir. Natsistlar odam ochlik va qo‘rquv oqibatida hayvonga aylanishini isbotlamoqchi bo‘lishgandi. Ammo quyoshli O‘zbekistonda tug‘ilgan 101 askar uylaridan minglab kilometrlar olisda, konslagerdagi og‘ir sharoit va qahraton sovuqda buning aksini isbotlashdi. Ular madaniyat, ahillik, insoniylik hech qanday ochlik, qiynoq yoki qurollar sindira olmaydigan poydevor ekanini ko‘rsatishdi.
Dunyo AA
Bu askarlar jonajon vatanlariga, onalari yoki ayollari bag‘riga qaytishmadi. Ammo ular tarixda o‘chmas iz qoldirishdi. Niderlandiyada jaranglagan ozodlik qo‘ng‘iroqlari sadosi o‘sha 101 nafar o‘zbekistonlik teng taqsimlangan bir bo‘lak non ustida o‘qigan duoning ham aks-sadosidir.
5 may — bu haqiqat ovoz topgan kun. Ozodlik ularni Vatanga qaytarmadi, ammo ularning nomini abadiy qildi. Bugun Niderlandiya da erkinlik qo‘ng‘iroqlari jaranglaganda, u ovozda 101 o‘zbekistonlikning o‘sha muqaddas duosining aks-sadosi ham bor.
Loyiha Orol dengizi mavzusiga bag‘ishlangan, biroq bunda u faqatgina ekologik fojia timsolida talqin qilinmagan.
61-Venetsiya biyennalesida O‘zbekistonning “The Aural Sea” milliy paviloni ochildi. Bu haqda Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva ma’lum qildi.
“Zamonaviy jahon san’atining eng nufuzli minbarlaridan biri bo‘lgan Venetsiya biyennalesi joriy yilda “In Minor Keys” (“Minor ohanglarda”) shiori ostida o‘tkazilmoqda. Mavzu biz yashayotgan davr uchun juda aniq tanlangan, unda dunyoni anglash borasidagi nozik va murakkab qarashlar mujassam.
61-Venetsiya biyennalesida O‘zbekistonning “The Aural Sea” milliy paviloni ochilish marosimida nutq so‘zladim. Bu men uchun o‘ta ahamiyatli chiqish bo‘ldi. Loyiha Orol dengizi mavzusiga bag‘ishlangan, biroq bunda u faqatgina ekologik fojia timsolida talqin qilinmagan. Ushbu ekspozitsiyada Orol bizning xotiralarimiz, afsona va rivoyatlarimiz hamda ijodiy izlanishlar makoni sifatida namoyon bo‘lgan”, deb yozdi Saida Mirziyoyeva o‘z Telegram kanalida.
Uning ta’kidlashicha, O‘zbekiston paviloni biyennale ishtirokchilari va mehmonlarining katta qiziqishiga sazovor bo‘lib, madaniyatimiz bilan yaqindan tanishish va mintaqamizga sayohat qilish istagini uyg‘otdi.
Qashqadaryo viloyati hokimiga yangi o‘rinbosarlar tayinlandi.
Muratov Shuhrat Kaxarovich — Qashqadaryo viloyati hokimi o‘rinbosari – viloyat investitsiyalar, sanoat va savdo boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Shuhrat Muratov 1978-yilda Qarshi shahrida tug‘ilgan. Qarshi davlat universitetini tamomlagan.
Tayinlovga qadar u Qarshi shahridagi «Alp Texno Servis» xususiy korxonasi rahbari sifatida faoliyat yuritgan.
Amanov Oybek Anvarovich — Qashqadaryo viloyati hokimining cho‘l hududlari va agrar sohaga investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi.
Oybek Amanov 1984-yil Dehqonobod tumanida tug‘ilgan. U Toshkent davlat agrar universitetini tamomlagan.
U tayinlovga qadar Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazi direktori o‘rinbosari lavozimida faoliyat yuritib kelayotgan edi.
Yer maydonlarini sotish bilan bog‘liq firibgarlik holatlari fosh etildi
Biz telefoningiz qo’lingizda emas, havoda ishlay oladigan yoki iPhone ekransiz ishlaydigan davrda yashayapmiz.
Fuqarolarni ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi belgilandi
-
Jamiyat5 days ago
Prezident Buyuk Britaniyaning ikki marhum fuqarosini mukofotladi
-
Jamiyat5 days agoChustda qalbaki dollar sotuvchilari qo‘lga tushdi
-
Dunyodan5 days ago
Amirliklar neft eksport qiluvchi arab davlatlari tashkilotini tark etadi
-
Dunyodan4 days agoXitoyda pirotexnika zavodining portlashi oqibatida 26 kishi halok bo‘ldi
-
Siyosat2 days agoOʻzbekistonda Mudofaa vazirligi tarkibida sunʼiy intellekt boʻlimi va kiberxavfsizlik instituti tashkil etildi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Endi chet el valyutasida obligatsiyalar chiqarish mumkin bo‘ladi
-
Jamiyat3 days ago
Askiya nozikfahm zakiylar bahsi, «tor» hazillar emas!
-
Iqtisodiyot4 days ago
budjet tarkibida qaysi soliqlarning ulushi ko‘proq?