Dunyodan
Prezident Trampning tarif tahdidiga Yevropa qanday javob berishi mumkin?
Darvail Jordan
Teo Reggetando
Jonatan Jozefs, BBC Business News
Getty Images
Yevropa Ittifoqi prezidenti Ursula fon der Leyen o‘tgan yili Donald Tramp bilan shartnoma imzolagan edi.
Donald Tramp shanba kuni Yevropaning sakkizta davlati Grenlandiyani sotib olish rejasini qo‘llab-quvvatlamasa, ularga tariflar joriy etish bilan tahdid qilganida hayratda qoldi.
AQSh prezidenti 1 fevraldan AQShga import qilinadigan tovarlarga 10 foizlik boj joriy etilishini, kelishuvga erishilmasa, yozdan boshlab 25 foizga oshishini ma’lum qildi. Ushbu bojlar mavjud soliqlarga qo’shimcha bo’ladimi yoki yo’qmi noma’lum.
Buyuk Britaniya, Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Niderlandiya va Finlyandiya kabi sakkiz davlatdan iborat Fransiya va Germaniya, agar prezident Tramp soliqlarni oshirishga urinsa, Yevropa Ittifoqi harakat qilishga tayyor bo‘lishi kerakligini aytdi.
Ammo Yevropa Qo’shma Shtatlarga qarshi qanday imkoniyatlarga ega?
Yevropa tariflar bilan kurasha oladimi?
Olti oydan kamroq vaqt oldin Qo’shma Shtatlar va Evropa Ittifoqi transatlantik savdoni barqarorlashtirish va biznes va iste’molchilar uchun ishonchni ta’minlashga qaratilgan kelishuvga kelishib oldilar.
Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leyen prezident Trampning Shotlandiyadagi golf maydonidan Yevropa Ittifoqi AQShga sotadigan barcha tovarlarga 15 foizlik boj bilan qaytdi, bu AQSh tahdid qilgan 30 foizdan ancha yaxshi.
Bu jarayonda Bryussel AQSh bilan kelishuvga erishilmasa, kuchga kiradigan bir qator tariflarni ham tayyorladi.
Bunga chorva mollaridan tortib samolyot qismlarigacha, viskigacha bo’lgan tariflar kiradi va AQSh tomonidan Yevropa Ittifoqiga sotilgan jami 93 milliard yevro (80 milliard funt sterling, 108 milliard dollar) tovarni tashkil etadi.
Yuqori darajadagi kelishuv tafsilotlar ishlab chiqilayotganda ushbu soliqlar to’xtatilishini anglatadi va Yevropa Parlamenti kelgusi hafta YI-AQSh savdo bitimini ratifikatsiya qilishi kerak edi.
Ammo Tramp tahdididan bir necha soat o‘tgach, yetakchi nemis qonunchisi Manfred Veber “hozirgi bosqichda ma’qullash imkonsiz” ekanini aytdi.
Yevropa Ittifoqi o‘tgan yilgi kelishuvni imzolamasa yoki moratoriyni uzaytirmasa, milliardlab yevrolik Amerika tovarlariga bojlar 7 fevraldan kuchga kiradi.
Bu AQSh eksportchilaridan Yevropaga janob Trampga nisbatan siyosiy qarama-qarshilikni keltirib chiqarishi xavfi mavjud.
Uning Evropa Ittifoqining barcha mamlakatlariga emas, balki ba’zilariga tariflar joriy qilish tahdidiga kelsak, Evropa Komissiyasi buni texnik jihatdan mumkin, ammo tovarlar AQShga eksport qilinishidan oldin Evropa Ittifoqi chegaralarini necha marta kesib o’tishi kerakligini hisobga olsak, amalga oshirish juda qiyin bo’lishini aytdi.
Yevrokomissiya matbuot kotibi Olof Gil Bryussel “Yevropa Ittifoqining iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish uchun zarur bo’lgan hamma narsani qilishini” aytdi, biroq tariflar oxir-oqibatda Atlantika okeanining ikkala tomonidagi biznes va iste’molchilarga zarar etkazishini aytdi.
Evropa Ittifoqining “savdo bazukasi” nima?
Rasmiy ravishda Majburlashga qarshi vositalar (ACI) deb nomlanuvchi “savdo bazukasi” Yevropa Ittifoqiga Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan davlatlarning iqtisodiy shantajiga qarshi turish imkonini beruvchi qonundir.
Agar ular Yevropa Ittifoqi yoki unga a’zo davlatlarga o‘z xohish-irodasini yuklamoqchi bo‘lsa, oqibatlari juda og‘ir bo‘lishi mumkin.
Xususan, u Yevropa Ittifoqi yoki unga aʼzo davlatlarning “qonuniy va suveren tanlovlariga” aralashish deb hisoblangan mamlakatlar tomonidan savdo va investitsiya choralariga qaratilgan.
Ushbu javob savdo bo’yicha keng ko’lamli chora-tadbirlarni o’z ichiga olishi mumkin, jumladan tariflar, import va eksport cheklovlari, xizmatlar savdosiga cheklovlar, bank va kapital bozorlariga kirishni cheklash.
Oxir oqibat, bu Yevropa Ittifoqiga mavjud xalqaro shartnomalarni e’tiborsiz qoldirish va yagona bozorning katta qismlariga kirishni to’xtatish imkonini beradi.
Ammo bu yadroviy variant.
Bazukaning asl maqsadi boshqa mamlakatlarni muzokara stoliga kelishga majburlashdir. Bu oxirgi chora sifatida ko’riladi, chunki uning joriy etilishi EIda jiddiy iqtisodiy zarar keltirishi mumkin.
Bu ham tez tuzatish emas.
Amaldagi qoidalarga ko‘ra, Yevrokomissiya majburlash haqidagi ayblovlarni tekshirish uchun to‘rt oygacha vaqt sarflashi mumkin. Ishtirokchi davlatlar bilan muzokaralar olib borish va qasos olish haqidagi ayblovlar bor-yo‘qligini aniqlash uchun yana olti oy kerak bo‘lishi mumkin.
Keyin Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar harakatni tasdiqlash uchun 10 haftagacha vaqt oladi.
Shunday qilib, agar qo’mita hozir tetikni bosgan bo’lsa ham, bazuka haqiqatan ham yong’in boshlanishidan bir yil oldin bo’lishi mumkin.
Angliya-chi?
Bosh vazir Keir Starmer dushanba kuni qilgan chiqishida prezident Tramp bilan savdo urushidan qochishni istayotganini va Amerika Qo’shma Shtatlariga qarshi zudlik bilan javob bojlarini ko’proq yoki kamroq rad etdi.
Ser Keyr, Tramp savdo soliqlari tahdididan “shu tarzda ittifoqchilarimizga qarshi” foydalanmasligi kerakligini aytdi, biroq “bojlar urushi hech kimning manfaatiga mos emas”ligini qoʻshimcha qildi.
U qo’shimcha qildi: “Biz hali u erda emasmiz. Shuning uchun mening asosiy e’tiborim bu bosqichga etib bormasligimizga ishonch hosil qilishdir.”
Agar Buyuk Britaniya, Evropa Ittifoqi va AQSh Grenlandiya bo’yicha kelishuvga erisha olmasa, hukumatlar uchun boshqa yo’llar mavjud.
Masalan, Buyuk Britaniya raqamli xizmatlar solig’ini oshirishi mumkin, bu mamlakatning eng yirik texnologiya kompaniyalari, jumladan Amazon, Instagram, WhatsApp va Facebook operatori Metaga ta’sir qilishi mumkin.
Joriy soliq stavkasi 2% ni tashkil etadi va global aylanmasi 500 million funt sterlingni tashkil etuvchi va Buyuk Britaniyadagi aylanmasi 25 million funt sterling bo’lgan texnologiya giganti uchun qo’llaniladi.
Ammo bu bosqichda ko‘p narsa, jumladan, Prezident Trampning ba’zi tariflarining qonuniyligi ham noma’lumligicha qolmoqda.
AQSh Oliy sudi prezident xalqaro favqulodda iqtisodiy vakolatlar to‘g‘risidagi qonundan soliq joriy etish orqali o‘z vakolatlarini oshirib yuborganmi yoki yo‘qmi, degan xulosaga kelishi kerak.
Bunga prezident Tramp tomonidan o‘tgan yili joriy etilgan “qasos” deb ataluvchi tariflar kiradi, unga ko‘ra, turli Britaniya mahsulotlarini import qiluvchi amerikalik kompaniyalar Qo‘shma Shtatlarga kelganlarida 10% soliq to‘lashlari kerak.
Dunyodan
Rossiyada muhojirlar uchun patent olish va ularni uzaytirish uchun yangi shartlar belgilandi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin mehnat muhojirlari Rossiyada yashovchi o‘zlari va qaramog‘ida bo‘lgan shaxslarni hech bo‘lmaganda kunlik ish haqi bilan ta’minlashni talab qiluvchi qonunni imzoladi.
Qonunga ko‘ra, chet el fuqarosi patent olganida, u nafaqat o‘zi, balki voyaga yetmagan barcha farzandlari uchun ham belgilangan miqdorda shaxsiy daromad solig‘ini (NDFL) oldindan to‘lashi kerak.
Ushbu talab tadbirkorlik faoliyatidan qat’i nazar, jismoniy shaxslarga mahalliy yoki shaxsiy xizmatlar ko’rsatadigan chet el fuqarolariga ham tegishli.
Agar bu talablar bajarilmasa, immigrantning patenti yoki ishlash uchun ruxsatnomasi uzaytirilmaydi. Shundan so’ng, agar Rossiyada vaqtincha qolish uchun boshqa qonuniy asos bo’lmasa, ular 15 kun ichida voyaga etmagan bolalari bilan mamlakatni tark etishlari kerak.
Shuningdek, qonunga ko’ra, chet ellik voyaga etmagan bolaning Rossiyada vaqtincha bo’lish muddati uning ota-onasiga berilgan patentning amal qilish muddatidan (uzaytirish yoki qayta rasmiylashtirish) oshmasligi kerak. Biroq, bu muddat 18 yoshga to’lgunga qadar amal qiladi, buning uchun siz NDFL uchun ma’lum miqdorni oldindan to’lashingiz kerak.
Bola 18 yoshga to’lganda va Rossiyada qolish uchun boshqa qonuniy sabab bo’lmasa, u 30 kun ichida mamlakatni tark etishi yoki ushbu muddat ichida patent olish uchun ariza topshirishi va tegishli avans to’lovini amalga oshirishi kerak.
Yangi qonunga ko’ra, Rossiya Ichki ishlar vazirligiga chet elliklarning daromadlari va NDFLning belgilangan avans to’lovlari amalga oshirilganligini tekshirish vakolati berildi. Shuningdek, vaqtinchalik propiska yoki propiska olgan xorijliklarning davlat migratsiya axborot tizimi orqali soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tganligini nazorat qilish mumkin bo‘ladi.
Dunyodan
Yaponiyada 7,1 magnitudali zilzila yuz berdi
Kyushu yaqinida kuchli zilzila sodir bo’ldi. Bu haqda Osiyo OAVlari mamlakatning Yaponiya meteorologiya agentligiga asoslanib xabar berdi.
Zilzila magnitudasi: 7,1 Sana va vaqt: Bugun, 28-iyul, mahalliy vaqt bilan 16:27 atrofida Joylashuvi: Kumamoto prefekturasi yaqinida Zilzila o‘chog‘ining chuqurligi 10 km.
NHK telekanali zilziladan keyin sunami xavfi e’lon qilinganini ma’lum qildi.
Dunyodan
Isroil falastinlik mahbuslarni himoya qilish uchun timsohlardan foydalanmoqchi
Isroil atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Yidit Shirman Nil timsohini ko’payuvchi yovvoyi hayvon deb e’lon qildi. Bu chora Isroil qamoqxona maʼmuriyatiga falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanish imkonini beradi.
Euronews xabariga ko‘ra, vazirlik huquqshunoslari bu qarorga qarshi chiqishgan.
Mamlakat Tabiat va milliy bog‘lar vazirligi ham yovvoyi hayvonlarni faqat ilmiy va o‘quv maqsadlarida saqlash mumkinligi haqida bayonot berdi.
2025-yil dekabrida Isroil hukumatining radikal aʼzosi va Davlat xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanishni taklif qildi.
Tashabbus egalari timsohlardan AQSh va Janubiy Amerika mamlakatlaridagi qamoqxonalarni qo‘riqlashda foydalanilayotganini da’vo qilishdi. Biroq huquqshunoslarning aytishicha, amaliyot vaqti-vaqti bilan kuzatilgan bo‘lsa-da, muntazam ravishda amalga oshirilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlari Isroilni xavfsizlik nuqtai nazaridan falastinliklarni aybsiz qamoqqa tashlaganlikda tanqid qilmoqda. Bu amaliyot, ayniqsa, 2023-yil 7-oktabrdan keyin kuchaydi.
BBC maʼlumotlariga koʻra, Gʻarbiy Sohildagi deyarli har bir oila vakillari Isroil qamoqxonalarida vaqt oʻtkazgan. Harbiy asirlar Isroilning ichki qismida saqlanayotganligi sababli, ularning qarindoshlari ularning qayerda ekanligi haqidagi xabarlarga ega emaslar.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisobotiga ko’ra, 1967 yildan beri Isroil 800 mingdan ortiq falastinlikni sababsiz yoki mayda ayblar bilan hibsga olgan.
“Isroil harbiy bosqinchi rejimi bosib olingan Falastin hududlarini ochiq qamoqxonalarga aylantirdi”, – dedi BMT maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanese.
Hibsga olingan falastinliklarning ko‘pchiligining bolalar bo‘lishi xavotirga sabab bo‘lmoqda.
Xalqaro Amnistiya inson huquqlari tashkiloti Isroil qamoqxonalarida falastinlik mahbuslarga nisbatan qiynoqlar, jismoniy va jinsiy zo‘ravonliklardan xavotir bildirdi.
Tashkilotning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha direktor oʻrinbosari Sara Xasash Negev choʻlidagi Sde Teyman qamoqxonasida falastinlik mahbuslarga nisbatan gʻayriinsoniy muomala va qiynoqlarga oid dalillar borligini aytdi.
Mart oyida Isroil parlamenti (Knesset) terrorchilik hujumlarida ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Falastinlik qochqinlar agentligi rahbari va Yevropa davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Italiya vakillari qonunni demokratik tamoyillarga zid deb qoraladi.
Dunyodan
Yaponiyalik ayollar 41 marta rekord o’rnatdilar
Yaponiya ayollarning uzoq umr ko‘rishi bo‘yicha yana dunyoda birinchi o‘rinni egalladi
Yaponiya ayollarning umr ko‘rish davomiyligi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda. Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yapon ayollarining oʻrtacha umr koʻrishi 2025-yilda 87,33 yoshni tashkil qiladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, Yaponiya 41 yil davomida ayollarning o’rtacha umr ko’rish davomiyligi bo’yicha dunyoda yetakchilik qilmoqda.
Yaponiyalik erkaklarning o‘rtacha umri 81,35 yoshni tashkil qilgan. Bu borada Shvetsiya, Norvegiya, Italiya va boshqa bir qancha davlatlarni ortda qoldirib, dunyoda ettinchi o‘rinda turadi.
Bir necha yil oldin, COVID-19 pandemiyasi Yaponiyada o’rtacha umr ko’rishning biroz qisqarishiga olib keldi. Biroq, 2023 yildan boshlab bu ko’rsatkich yana o’sish nuqtasiga yetdi va pandemiyadan oldingi darajadan ham yuqori.
Dunyodan
Suriya prezidenti: “Biz Isroil bilan ziddiyatni istamaymiz…”
Suriya hukumati Isroil bilan ziddiyatni istamaydi va Isroil bilan xavfsizlik kelishuviga erishmoqchi, dedi Suriya prezidenti Ahmad al-Sharah Al-Jazira telekanaliga.
“Biz Isroil bilan to’qnashuvni istamaymiz va bundan manfaatdor ham emasmiz. Isroil bilan muvaffaqiyatli xavfsizlik kelishuvi Suriya bosib olingan Golan tepaliklariga bo’lgan huquqidan voz kechmasdan turib, dunyo tinchligiga yo’l ochadi”, – dedi al-Sharah.
Prezident Suriya va Isroildan tashqari barcha davlatlar kelishuv imzolashni taklif qilib, Damashq Livan ishlariga harbiy aralashuvni istamasligini aytdi. “Biz mintaqada urush zonasining kuchayishidan xavotirdamiz. “Biz Livanga harbiy aralashish niyatimiz yo’q”, dedi u.
Janob Al-Sharah Damashq Livan hukumatining kuch ishlatish va harbiy harakatlar bo‘yicha o‘z ixtiyori bilan foydalanish huquqini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Prezident “Livandagi har qanday tartibsizlik Suriyaga bevosita ta’sir qiladi”, deya qo‘shimcha qildi.
Aprel oyi o‘rtalarida al-Shara Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan diplomatik forumda Damashq Isroil bilan Suriya janubidan Isroil qo‘shinlarini olib chiqishni o‘z ichiga olgan xavfsizlik bo‘yicha kelishuvga erishish niyatida ekanini aytdi. Uning aytishicha, bunday kelishuv Suriya hukumatiga Isroil bilan bosib olingan Golan tepaliklari yuzasidan muzokaralarni boshlash imkonini beradi.
-
Siyosat3 days ago
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
-
Jamiyat5 days ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport5 days ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Jamiyat4 days ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Mahalliy2 days ago
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)
-
Jamiyat3 days ago
BYD CHAZOR UzPride – O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan maxsus taklif
-
Jamiyat3 days ago
Bu yilgi Mustaqillik bayrami ijtimoiy tarmoqlarda chin ma’noda portladi!
-
Siyosat4 days ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi
