Dunyodan
Prezident Trampning tarif tahdidiga Yevropa qanday javob berishi mumkin?
Darvail Jordan
Teo Reggetando
Jonatan Jozefs, BBC Business News
Getty Images
Yevropa Ittifoqi prezidenti Ursula fon der Leyen o‘tgan yili Donald Tramp bilan shartnoma imzolagan edi.
Donald Tramp shanba kuni Yevropaning sakkizta davlati Grenlandiyani sotib olish rejasini qo‘llab-quvvatlamasa, ularga tariflar joriy etish bilan tahdid qilganida hayratda qoldi.
AQSh prezidenti 1 fevraldan AQShga import qilinadigan tovarlarga 10 foizlik boj joriy etilishini, kelishuvga erishilmasa, yozdan boshlab 25 foizga oshishini ma’lum qildi. Ushbu bojlar mavjud soliqlarga qo’shimcha bo’ladimi yoki yo’qmi noma’lum.
Buyuk Britaniya, Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Niderlandiya va Finlyandiya kabi sakkiz davlatdan iborat Fransiya va Germaniya, agar prezident Tramp soliqlarni oshirishga urinsa, Yevropa Ittifoqi harakat qilishga tayyor bo‘lishi kerakligini aytdi.
Ammo Yevropa Qo’shma Shtatlarga qarshi qanday imkoniyatlarga ega?
Yevropa tariflar bilan kurasha oladimi?
Olti oydan kamroq vaqt oldin Qo’shma Shtatlar va Evropa Ittifoqi transatlantik savdoni barqarorlashtirish va biznes va iste’molchilar uchun ishonchni ta’minlashga qaratilgan kelishuvga kelishib oldilar.
Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leyen prezident Trampning Shotlandiyadagi golf maydonidan Yevropa Ittifoqi AQShga sotadigan barcha tovarlarga 15 foizlik boj bilan qaytdi, bu AQSh tahdid qilgan 30 foizdan ancha yaxshi.
Bu jarayonda Bryussel AQSh bilan kelishuvga erishilmasa, kuchga kiradigan bir qator tariflarni ham tayyorladi.
Bunga chorva mollaridan tortib samolyot qismlarigacha, viskigacha bo’lgan tariflar kiradi va AQSh tomonidan Yevropa Ittifoqiga sotilgan jami 93 milliard yevro (80 milliard funt sterling, 108 milliard dollar) tovarni tashkil etadi.
Yuqori darajadagi kelishuv tafsilotlar ishlab chiqilayotganda ushbu soliqlar to’xtatilishini anglatadi va Yevropa Parlamenti kelgusi hafta YI-AQSh savdo bitimini ratifikatsiya qilishi kerak edi.
Ammo Tramp tahdididan bir necha soat o‘tgach, yetakchi nemis qonunchisi Manfred Veber “hozirgi bosqichda ma’qullash imkonsiz” ekanini aytdi.
Yevropa Ittifoqi o‘tgan yilgi kelishuvni imzolamasa yoki moratoriyni uzaytirmasa, milliardlab yevrolik Amerika tovarlariga bojlar 7 fevraldan kuchga kiradi.
Bu AQSh eksportchilaridan Yevropaga janob Trampga nisbatan siyosiy qarama-qarshilikni keltirib chiqarishi xavfi mavjud.
Uning Evropa Ittifoqining barcha mamlakatlariga emas, balki ba’zilariga tariflar joriy qilish tahdidiga kelsak, Evropa Komissiyasi buni texnik jihatdan mumkin, ammo tovarlar AQShga eksport qilinishidan oldin Evropa Ittifoqi chegaralarini necha marta kesib o’tishi kerakligini hisobga olsak, amalga oshirish juda qiyin bo’lishini aytdi.
Yevrokomissiya matbuot kotibi Olof Gil Bryussel “Yevropa Ittifoqining iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish uchun zarur bo’lgan hamma narsani qilishini” aytdi, biroq tariflar oxir-oqibatda Atlantika okeanining ikkala tomonidagi biznes va iste’molchilarga zarar etkazishini aytdi.
Evropa Ittifoqining “savdo bazukasi” nima?
Rasmiy ravishda Majburlashga qarshi vositalar (ACI) deb nomlanuvchi “savdo bazukasi” Yevropa Ittifoqiga Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan davlatlarning iqtisodiy shantajiga qarshi turish imkonini beruvchi qonundir.
Agar ular Yevropa Ittifoqi yoki unga a’zo davlatlarga o‘z xohish-irodasini yuklamoqchi bo‘lsa, oqibatlari juda og‘ir bo‘lishi mumkin.
Xususan, u Yevropa Ittifoqi yoki unga aʼzo davlatlarning “qonuniy va suveren tanlovlariga” aralashish deb hisoblangan mamlakatlar tomonidan savdo va investitsiya choralariga qaratilgan.
Ushbu javob savdo bo’yicha keng ko’lamli chora-tadbirlarni o’z ichiga olishi mumkin, jumladan tariflar, import va eksport cheklovlari, xizmatlar savdosiga cheklovlar, bank va kapital bozorlariga kirishni cheklash.
Oxir oqibat, bu Yevropa Ittifoqiga mavjud xalqaro shartnomalarni e’tiborsiz qoldirish va yagona bozorning katta qismlariga kirishni to’xtatish imkonini beradi.
Ammo bu yadroviy variant.
Bazukaning asl maqsadi boshqa mamlakatlarni muzokara stoliga kelishga majburlashdir. Bu oxirgi chora sifatida ko’riladi, chunki uning joriy etilishi EIda jiddiy iqtisodiy zarar keltirishi mumkin.
Bu ham tez tuzatish emas.
Amaldagi qoidalarga ko‘ra, Yevrokomissiya majburlash haqidagi ayblovlarni tekshirish uchun to‘rt oygacha vaqt sarflashi mumkin. Ishtirokchi davlatlar bilan muzokaralar olib borish va qasos olish haqidagi ayblovlar bor-yo‘qligini aniqlash uchun yana olti oy kerak bo‘lishi mumkin.
Keyin Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar harakatni tasdiqlash uchun 10 haftagacha vaqt oladi.
Shunday qilib, agar qo’mita hozir tetikni bosgan bo’lsa ham, bazuka haqiqatan ham yong’in boshlanishidan bir yil oldin bo’lishi mumkin.
Angliya-chi?
Bosh vazir Keir Starmer dushanba kuni qilgan chiqishida prezident Tramp bilan savdo urushidan qochishni istayotganini va Amerika Qo’shma Shtatlariga qarshi zudlik bilan javob bojlarini ko’proq yoki kamroq rad etdi.
Ser Keyr, Tramp savdo soliqlari tahdididan “shu tarzda ittifoqchilarimizga qarshi” foydalanmasligi kerakligini aytdi, biroq “bojlar urushi hech kimning manfaatiga mos emas”ligini qoʻshimcha qildi.
U qo’shimcha qildi: “Biz hali u erda emasmiz. Shuning uchun mening asosiy e’tiborim bu bosqichga etib bormasligimizga ishonch hosil qilishdir.”
Agar Buyuk Britaniya, Evropa Ittifoqi va AQSh Grenlandiya bo’yicha kelishuvga erisha olmasa, hukumatlar uchun boshqa yo’llar mavjud.
Masalan, Buyuk Britaniya raqamli xizmatlar solig’ini oshirishi mumkin, bu mamlakatning eng yirik texnologiya kompaniyalari, jumladan Amazon, Instagram, WhatsApp va Facebook operatori Metaga ta’sir qilishi mumkin.
Joriy soliq stavkasi 2% ni tashkil etadi va global aylanmasi 500 million funt sterlingni tashkil etuvchi va Buyuk Britaniyadagi aylanmasi 25 million funt sterling bo’lgan texnologiya giganti uchun qo’llaniladi.
Ammo bu bosqichda ko‘p narsa, jumladan, Prezident Trampning ba’zi tariflarining qonuniyligi ham noma’lumligicha qolmoqda.
AQSh Oliy sudi prezident xalqaro favqulodda iqtisodiy vakolatlar to‘g‘risidagi qonundan soliq joriy etish orqali o‘z vakolatlarini oshirib yuborganmi yoki yo‘qmi, degan xulosaga kelishi kerak.
Bunga prezident Tramp tomonidan o‘tgan yili joriy etilgan “qasos” deb ataluvchi tariflar kiradi, unga ko‘ra, turli Britaniya mahsulotlarini import qiluvchi amerikalik kompaniyalar Qo‘shma Shtatlarga kelganlarida 10% soliq to‘lashlari kerak.
Ukraina bilan urushda muvaffaqiyat qozona olmagan Rossiya Federatsiyasi NATO davlatlariga qarshi provokatsiyalar uyushtirib, vaziyatni izdan chiqarishi mumkin. Bu haqda Polsha razvedka xizmati rahbari Pavel Shota ma’lum qildi.
“Biz Ukrainada nimalar bo‘layotganini, jumladan, urush Rossiya uchun barbod bo‘layotganini ko‘rib turibmiz. Bu Rossiya tomonidan yanada avj olishi ehtimolidan xavotir uyg‘otmoqda”, – dedi polkovnik Pavel Shota.
Polsha razvedka xizmati rahbariga ko’ra, Rossiyaning Boltiqbo’yi davlatlariga kichik miqyosdagi hujumi “yashil odam” desantini ko’rinishida bo’lishi mumkin. Bu ibora 2014-yilda Qrim anneksiya qilinganidan keyin paydo bo‘lgan Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari bilan bog‘liq holda qo‘llaniladi va rossiyalik harbiy xizmatchilarning ajralib turmagan kiyim-kechaklarini nazarda tutadi.
Polsha tashqi ishlar vaziri Radoslav Sikorski bir necha kun avval Rossiya qo‘shinlari xorijiy bayroqlar ostida operatsiya o‘tkazishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
“Biz (Rossiya prezidenti Vladimir) Putinga uning rejalaridan xabardor ekanimizni, tuzoqqa tushmasligimizni, bu mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan holat ekanligini va NATO hududining har bir qarichini himoya qilishimizni aytishimiz kerak”, — dedi polshalik diplomat CBS telekanaliga bergan intervyusida.
So’nggi paytlarda Rossiya va NATO o’rtasida keskinlik kuchaygan.
Kreml Rossiya Shimoliy Atlantika ittifoqchilariga hujum qilish niyatida emasligini bir necha bor ta’kidlagan. Ammo NATOning ko‘plab mamlakatlari rasmiylari va razvedka xizmatlari Rossiya hukumati hujumga tayyorlanayotganini aytadi.
2025-yil 12-16-sentabr kunlari Rossiya Belarus bilan hamkorlikda “Zapad-2025” strategik harbiy mashg‘ulotlarini o‘tkazdi. Harbiy razvedka bo’yicha tahlilchi Rebekka Kofflerning aytishicha, rus harbiylari ham bu mashg’ulotlar davomida taktik yadro qurolidan foydalanishni mashq qilgan. Harbiy kiyimdagi prezident Putin jarayonni boshqargan.
Shunisi e’tiborga loyiqki, na Rossiya, na G’arb yadroviy urushni xohlamaydi, ammo tobora beqaror vaziyat yadro urushi har qachongidan ham ko’proq ehtimoli borligini ko’rsatmoqda.
Myunxen xalqaro xavfsizlik kengashi raisi Kristof Xoysgenning fikricha, agar Putin jang maydonida Ukrainani mag‘lub etsa, NATO bilan urush boshlaydi.
Avvalroq Amerika urushni o‘rganish instituti (ISW) Boltiqbo‘yi davlatlari Ukrainadan keyin Kremlning navbatdagi nishoniga aylanishini taxmin qilgan edi.
Avval xabar berganimizdek, Estoniya, Latviya va Litva Rossiya hujumi sodir bo‘lgan taqdirda o‘z fuqarolarini evakuatsiya qilish rejalarini ishlab chiqmoqda.
Pokiston xavfsizlik kuchlarining ma’lum qilishicha, Afg‘oniston bilan chegaradosh hududlarda quruqlik va havo amaliyotlari chog‘ida kamida 29 jangari yo‘q qilingan. Tolibon havo hujumida kamida 38 nafar tinch aholi vakili halok bo‘lganini ma’lum qildi.
Pokiston Axborot vaziri Aturo Tarar 29-iyun kuni Afg‘onistonning Paktiya, Paktika va Kunar viloyatlaridagi uchta nishonga berilgan aviazarbalar natijasida 25 nafar jangari o‘ldirilgani, katta miqdordagi qurol-yarog‘ va o‘q-dorilar yo‘q qilinganini aytdi.
Shuningdek, Pokistonning Xayber-Paxtunxva viloyatining Bajaur tumanida o‘tkazilgan quruqlik amaliyotida “Jamoat-ul-Ahror” guruhiga mansub yana to‘rt nafar jangari yo‘q qilingani qayd etildi.
Afg‘oniston Tolibon hukumati rahbari Hamdulloh Fitratning aytishicha, Pokiston havo hujumlarida kamida 38 nafar tinch aholi halok bo‘lgan, 163 nafari, jumladan, ayollar va bolalar yaralangan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, qurbonlarning aksariyati Paktiya viloyatidagi uylarga berilgan aviazarbalar tufayli sodir bo‘lgan. Mahalliy ma’muriyatning xabar berishicha, qutqaruv ishlari davom etayotgan paytda hudud ikkinchi havo hujumiga uchragan.
Pokiston rasmiylari bu amaliyotlar so‘nggi teraktlarga javoban amalga oshirilganini da‘vo qilmoqda. Xususan, 28-iyun kuni Karachi shahridagi chegara qo‘riqlash postiga uyushtirilgan hujumda uch askar halok bo‘ldi, to‘rt nafari yaralandi.
30-iyun kuni ertalab Tojikiston Favqulodda vaziyatlar qo‘mitasi qutqaruvchilari tog‘li Badaxshon muxtor viloyati raisi Alisher Mirzonavotning jasadini topdi. Bu haqda agentlikning OAV bo‘limi boshlig‘i Arif Nozimyan ma’lum qildi.
Uning aytishicha, jasad Xatlon viloyati Shamsiddin Shohin tumanidagi Kisht qishlog‘i yaqinidagi Panj daryosi yuzasidan topilgan.
Tibbiy ekspertiza natijasida marhumning shaxsi aniqlangan.
Hozirda qutqaruv guruhlari Alisher Mirzonavottning turmush o‘rtog‘i va voyaga yetmagan qizini qidirmoqda.
Qidiruv-qutqaruv ishlari 17 iyundan beri davom etmoqda. O‘sha kuni tog‘li Badaxshon muxtor viloyati rahbari Alisher Mirzonavot hamrohlari bilan Darvoz tumanida yo‘ldan chiqib ketib, Panj daryosiga qulagan.
Avvalroq qutqaruv guruhlari YTHda halok bo‘lgan haydovchi va tuman boshlig‘i maslahatchisining jasadlarini topgan edi.
Tojikiston Ichki ishlar vazirligi ish bo‘yicha tergov jarayoni mamlakat prezidenti Imomali Rahmonning shaxsan nazorati ostida olib borilayotganini ma’lum qildi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi Eron delegatsiyasining shu hafta Qatar poytaxti Dohaga tashrif buyurishini, biroq AQSh bilan muzokaralar rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.
Mutaxassislar delegatsiyasi AQSh bilan shu oy boshida imzolangan anglashuv memorandumini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish uchun Dohaga tashrif buyuradi, dedi vazirlik vakili. Biroq bu tashrif AQSh bilan bevosita muzokaralar boshlanganini anglatmaydi.
Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili: “Biz hali yakuniy kelishuvni muhokama qilish bosqichiga yetganimiz yo’q. Yaqin kelajakda AQSh tomoni bilan hech qanday muzokara bo’lmaydi”, dedi.
Avvalroq AQShning ko‘plab ommaviy axborot vositalari, jumladan Axios va CNN seshanba kuni Dohada ikki davlat o‘rtasidagi texnik muzokaralar davom etishi haqida xabar bergan edi. Keyinroq Eron Tashqi ishlar vazirligi direktori oʻrinbosari Kozim Gʻaribobodiy bu maʼlumotni rad etdi.
Shunga qaramay, AQSh prezidenti Donald Tramp Eron muzokaralar o‘tkazishni so‘ragani va muzokaralar Dohada o‘tkazilishini ma’lum qildi. Oq uy matbuot kotibi Karolin Levittning ma’lum qilishicha, AQSh maxsus vakili Stiv Uitkoff va katta maslahatchi Jared Kushner shu hafta yuqori darajadagi muzokaralar uchun Qatarga tashrif buyurishadi.
Qayd etilishicha, 17-iyun kuni imzolangan doiraviy kelishuv tomonlarga Eron yadro dasturi, sanksiyalarni yumshatish va Hormuz bo‘g‘ozining kelajakdagi maqomi bo‘yicha yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun 60 kun muhlat bergan.
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Keyn Angliyani qutqardi, Belgiyada dahshatli kambek
O‘zbekistonga pul o‘tkazmalarida Rossiyaning ulushi pasayishda davom etmoqda
Germaniyaga ishga yuborishni va’da qilgan shaxs ushlandi
-
Dunyodan3 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Jamiyat4 days agoToshkent davlat agrar universiteti sport kompleksida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Prezident raisligida videoselektor boshlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?
-
Sport5 days agoJCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama
-
Mahalliy3 days ago
Birov bildi, birov bilmadi…
-
Iqtisodiyot5 days ago
12 ta tarmoqqa 37 ta sohaviy ilmiy institut va OTM biriktirildi
-
Sport4 days agoo‘zbek futbolchisi «Chelsi» egalariga tavsiya qilindi