Dunyodan
Prezident Trampning aytishicha, Rossiya va Xitoy Grenlandiyani bosib olishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun AQSh Grenlandiyaga “egalik qilishi” kerak
Prezident Donald Tramp Rossiya va Xitoy harakatlarining oldini olish uchun AQSh Grenlandiyaga “egalik qilishi” kerakligini aytdi.
“Mamlakatlar mulkka ega bo’lishi kerak, lekin biz ijarani emas, mulkni himoya qilamiz. Va biz Grenlandiyani himoya qilishimiz kerak”, dedi prezident Tramp juma kuni Bi-bi-si savollariga javob berar ekan.
Biz buni “oson yo’l” yoki “qiyin yo’l” bilan qilamiz, deya qo’shimcha qildi u. Oq uy yaqinda ma’muriyat NATOga a’zo bo’lgan Daniyaning yarim avtonom hududini sotib olish imkoniyatini ko’rib chiqayotganini e’lon qildi, biroq uni kuch bilan qo’shib olish variantini ham inkor etmaydi.
Daniya va Grenlandiya bu hudud sotilmasligini ta’kidlamoqda. Daniya harbiy harakatlar Transatlantik mudofaa ittifoqining tugashini anglatishini aytdi.
Juma kuni kechqurun Grenlandiya partiyasi rahbarlari, jumladan, muxolif partiyalar qo’shma bayonotida “AQShning mamlakatimizga nisbatan mensimasligini to’xtatish” chaqirig’ini takrorladi.
“Biz amerikalik, daniyalik bo‘lishni xohlamaymiz, Grenlandiyalik bo‘lishni xohlaymiz”, dedi ular. “Grenlandiyaning kelajagini Grenlandiya xalqi hal qilishi kerak.”
Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb oʻrtasida joylashgani aholi soni eng kam hudud boʻlishiga qaramay, uni raketa hujumi sodir boʻlganda erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun qulay qiladi.
AQSh prezidenti bir necha bor Grenlandiya AQSh milliy xavfsizligi uchun juda muhim ekanini ta’kidlagan va u “butun Rossiya va Xitoy kemalari bilan qoplangan” deb dalilsiz da’vo qilgan.
Amerika Qo’shma Shtatlarida allaqachon Grenlandiyaning shimoli-g’arbiy uchidagi Pitufik bazasida doimiy ravishda joylashgan 100 dan ortiq harbiy xizmatchilar mavjud bo’lib, u Ikkinchi Jahon urushidan beri Qo’shma Shtatlar tomonidan boshqariladi.
Daniya bilan amaldagi kelishuvlarga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyaga xohlagancha qo‘shin olib kirish huquqiga ega.
Ammo prezident Tramp Vashingtonda jurnalistlarga ijara yetarli emasligini aytdi.
“Mamlakatlar to’qqiz yillik shartnomalar yoki hatto 100 yillik shartnomalarni imzolay olmaydi”, dedi u va har bir davlat mulkka ega bo’lishi kerakligini qo’shimcha qildi.
Prezident Trump, “Men Xitoy xalqini yaxshi ko’raman. Men rus xalqini yaxshi ko’raman” dedi. “Ammo men Grenlandiyaga qo’shni bo’lishlarini istamayman. Bunday bo’lmaydi”.
“Aytgancha, NATO ham buni tushunishi kerak”, — deya qoʻshimcha qildi AQSh prezidenti.
Daniyaning NATO ittifoqchilari, Yevropaning yirik davlatlari va Kanada bu hafta Daniyani qo’llab-quvvatlab, “Faqat Daniya va Grenlandiya ikki tomonlama munosabatlarga oid masalalarni hal qilishlari mumkin” degan bayonot bilan chiqdi.
U AQSh kabi Arktika xavfsizligiga ishtiyoqi borligini ta’kidladi va bunga ittifoqchilar, jumladan, Qo‘shma Shtatlar “birlashish” orqali erishish kerakligini aytdi.
Shuningdek, “Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi tamoyillarini, jumladan, suverenitet, hududiy yaxlitlik va milliy chegaralar daxlsizligini qo‘llab-quvvatlash”ga chaqirdi.
Shanba kuni prezident Tramp Venesuelaga qarshi harbiy kuch ishlatib, prezident Nikolas Maduroni hibsga olganidan keyin hududning kelajagi haqidagi xavotirlar yana paydo bo‘ldi.
Avvalroq Tramp orolni 2019-yilda prezident sifatidagi birinchi muddatida sotib olishni taklif qilgan, faqat u sotilmasligini aytishgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio kelasi hafta Daniya bilan uchrashishi rejalashtirilgan.
So’nggi yillarda Grenlandiyaning noyob yer minerallari, uran va temir kabi tabiiy resurslariga qiziqish ortib bormoqda, ular iqlim o’zgarishi muzning erishi natijasida osonroq mavjud bo’lib bormoqda. Olimlarning fikricha, bu yerda katta miqdorda neft va gaz zaxiralari bo‘lishi mumkin.
Eron parlamenti spikeri Muhammad Boqir Kalibovning aytishicha, Qo’shma Shtatlar Eronga qarshi iqtisodiy kurashda asosiy “karta”larning aksariyatidan foydalangan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Tehronda hali foydalanilmagan imkoniyatlar mavjud.
“Ular o’zlarining ustunliklari bilan maqtanayapti. Ko’raylik: bu yerda taklif imkoniyati talab imkoniyatiga teng”, – deb yozadi Kalibuh X Networkda.
Uning ta’kidlashicha, Eronning asosiy imkoniyatlari orasida Hormuz bo’g’ozi, Bubble Mandab bo’g’ozi va neft quvurlari bor. Ayni paytda Qo’shma Shtatlar strategik neft zaxiralarini bo’shatish, talabni kamaytirish va narxlarni moslashtirish kabi choralar ko’rdi.
Shablonga ko‘ra, Eron qurollarining bir qismi hali o‘qqa tutilmagan, ammo Qo‘shma Shtatlar o‘z imkoniyatlarining bir qismini ishlatib bo‘lgan.
U, shuningdek, yozgi energiya talabining ortib borayotganini hisobga olish zarurligini ta’kidladi, bu esa Qo’shma Shtatlarga qo’shimcha bosim o’tkazadi.
Isroil Prezidenti Yitzhak Herzog Qozog’istonga rasmiy tashrif bilan keldi. Prezident Qosim-Jomart Tokayev uni Ostonadagi rasmiy marosimda kutib oldi. Uchrashuvda har ikki davlat delegatsiyalari a’zolari tanishtirilib, davlat madhiyalari yangradi.
Shundan so‘ng har bir davlat rahbarlari tor doirada muzokaralar o‘tkazdi. Janob Tokayev Isroil bilan munosabatlar 1992-yildan buyon izchil rivojlanib borayotgani, siyosiy va iqtisodiy sohalarda muhim yutuqlarga erishilganini ta’kidladi.
Prezident Tokayev Qozog‘istonning Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilish qarorini ta’kidlab, bu qadam Yaqin Sharqda barqarorlik va muloqotni mustahkamlashga yordam berishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yaqin orada Ostona shahrida kelishuvga rasman qo‘shilish marosimi o‘tkazilishi mumkin.
Ishoq Gertsog, o‘z navbatida, Qozog‘istonga tashrifini muhim voqea sifatida baholab, bu uning otasi, Isroilning sobiq prezidenti Xaim Gertsog boshlagan diplomatik yo‘lning davomi ekanini ta’kidladi. Uning aytishicha, ikki davlat o‘rtasida, ayniqsa, yuqori texnologiyalar sohasida hamkorlik qilish uchun katta imkoniyatlar mavjud.
Muzokaralar chog‘ida savdo-iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish, investitsiyalar hajmini oshirish, sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar sohasida hamkorlikni chuqurlashtirish masalalari muhokama qilindi. Shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri aviaqatnovlarni yoʻlga qoʻyish va ikki tomonlama shartnomalar bazasini kengaytirish rejalari ham muhokama qilindi.
Muzokaralar yakunida tomonlar muntazam siyosiy muloqotni davom ettirish va hamkorlikni yangi bosqichga ko‘tarishga kelishib oldilar.
Janubiy Koreyaning apellyatsiya sudi sobiq birinchi xonim Kim Gong Xiga chiqarilgan hukmni qayta ko‘rib chiqdi. U aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish va poraxo‘rlikda ayblangan.
Yanvar oyida u 20 oylik qamoq jazosiga hukm qilingan bo’lsa, bu safar jazo muddati to’rt yilga oshirildi. AFP axborot agentligi xabariga ko‘ra, u, shuningdek, 50 million von (taxminan 34 ming dollar) miqdorida jarimaga tortilgan.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Kim avtomobillar sotuvidagi aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish orqali 810 million von (564 ming dollar) ishlab topgan. U shuningdek, saylovoldi tashviqotini moliyalashtirish qonunlarini buzganlikda ayblangan.
Kimning turmush o‘rtog‘i, sobiq prezident Yun Sek Yol yanvar oyida hibsga olishga to‘sqinlik qilgani uchun besh yilga qamalgan edi.
Sobiq davlat rahbari hozirda to‘rtta ish bo‘yicha sudlanmoqda.
2025-yilda dunyo mamlakatlari qurol-yarog‘ga 2887 milliard dollar sarflagan. Bu 2024 yilga nisbatan 2,9 foizga ko‘pdir.
Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti (SIPRI) hisobotiga ko‘ra, harbiy xarajatlar bo‘yicha AQSh, Xitoy va Rossiya yetakchilik qilmoqda. Bu uch mamlakat jami global xarajatlarning 51 foizini (1,48 trillion dollar) tashkil qiladi.
“2025-yilda jahon harbiy xarajatlari oshadi, chunki davlatlar urush, abstraksiya va geosiyosiy to‘ntarishlarga harbiy kuchlarni ko‘paytirish orqali javob beradi”, — dedi Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti tadqiqotchisi Syao Lyan.
O‘tgan yili Qo‘shma Shtatlar qurol-yarog‘ uchun 954 milliard dollar sarflagan. Bu 2024-yilga nisbatan 7,5 foizga kam. Bunday holat o‘tgan yili AQShning Ukrainaga harbiy yordam bermagani bilan izohlanadi. Ammo Vashington G’arbiy yarimsharda o’z hukmronligini saqlab qolish va Hind-Tinch okeani mintaqasida Xitoyni ushlab turish uchun yadroviy qurol va boshqa qurollarga sarmoyani oshirmoqda.
Qo‘shma Shtatlar 2026-yilda qurol-yarog‘ uchun 1 trillion dollar, 2027-yilda esa 1,5 trillion dollar sarflashi kutilmoqda.
Yevropada ham oʻtgan yili mudofaa kuchlari keskin koʻpaygan, Yevropa davlatlari harbiy xarajatlarga 864 milliard dollar sarflagan.
Urushayotgan ikki davlat Rossiya va Ukraina 190 milliard dollar va 84,1 milliard dollar sarfladi.
Qurolli mojarolar va mintaqaviy raqobatga qaramay, Yaqin Sharqdagi harbiy xarajatlar nisbatan barqarorligicha qolmoqda. Mintaqa davlatlari bu maqsadda 218 milliard dollar sarfladi. Xususan, Isroil 48,3 milliard dollar, Turkiya 30 milliard dollar, Eron esa 7,4 milliard dollarni qurol-yarog‘ uchun sarflagan.
Harbiy xarajatlarning tez o’sishi Osiyo va Okeaniyada qayd etildi. Xususan, Xitoy bu sohadagi byudjetini 7,4 foizga oshirib, 336 milliard dollarga yetdi.
Yaponiya 1958-yildan beri birinchi marta yalpi ichki mahsulotining 1,4 foizini (62,2 milliard dollar) harbiy xarajatlarga sarfladi.
So’nggi yillarda harbiy xarajatlar doimiy ravishda oshib bormoqda.
Avvalroq ekspertlar AQSh va Rossiya o‘rtasida imzolangan Strategik qurollarni qisqartirish va cheklash to‘g‘risidagi bitimning tugatilishi sovuq urushdan keyingi ilk chegarasiz yadro qurollari poygasiga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
Rossiya Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqining sanksiyalariga javoban qator Yevropa rasmiylari va Ukraina harbiylarini qo‘llab-quvvatlovchi shaxslarning mamlakatga kirishi taqiqlanganini ma’lum qildi.
Avvalroq Yevropa Ittifoqi Rossiyaga qarshi 20-sanksiya paketi doirasida yangi cheklovlarni joriy qilgan edi.
Boshqa narsalar qatorida, kiberxavfsizlik sohasida xizmatlar ko’rsatish butunlay taqiqlangan. Eksport cheklovlari kimyoviy moddalar, moylash materiallari va kauchuklarga ham kengaytirildi. Murmansk va Tuapse portlarida operatsiyalar cheklandi, virtual valyuta va raqamli rubl faoliyati taqiqlandi.
Shu bilan birga, Rossiyaning ayrim ommaviy axborot vositalarining eshittirishlari ham cheklandi.
AESlarning “qaytishi” uranga talabni va bu sohaga investitsiya zaruratini oshirmoqda
O‘zbekistonda hayvonlarni asrash to‘g‘risidagi qonun loyihasi jamoatchilik e’tirozidan so‘ng ishlab chiqildi
«Karkidon» suv ombori hududida 635 mlrd so‘mlik majmua barpo etilmoqda: tafsilotlar
-
Siyosat5 days agoYevropa Ittifoqi Rossiya mudofaa sanoatiga xomashyo yetkazib bergan ikki O‘zbekiston shirkatiga sanksiyalar kiritdi
-
Iqtisodiyot5 days agoBirinchi chorakda O‘zbekistonga yuborilgan pul o‘tkazmalari 13 foizga oshdi
-
Dunyodan4 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Jamiyat3 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan3 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Siyosat5 days ago
Prezident eksport qilishda tadbirkorlarga yordam bermayotgan hokimlarni ogohlantirdi
-
Dunyodan4 days ago
267 nafar farzandni tarbiyalagan “Super dada” (foto)
-
Jamiyat4 days agoToshkentda elektr korxonasi muhandislari 8 ming dollar bilan ushlandi