Dunyodan
Prezident Trampning aytishicha, Rossiya va Xitoy Grenlandiyani bosib olishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun AQSh Grenlandiyaga “egalik qilishi” kerak
Prezident Donald Tramp Rossiya va Xitoy harakatlarining oldini olish uchun AQSh Grenlandiyaga “egalik qilishi” kerakligini aytdi.
“Mamlakatlar mulkka ega bo’lishi kerak, lekin biz ijarani emas, mulkni himoya qilamiz. Va biz Grenlandiyani himoya qilishimiz kerak”, dedi prezident Tramp juma kuni Bi-bi-si savollariga javob berar ekan.
Biz buni “oson yo’l” yoki “qiyin yo’l” bilan qilamiz, deya qo’shimcha qildi u. Oq uy yaqinda ma’muriyat NATOga a’zo bo’lgan Daniyaning yarim avtonom hududini sotib olish imkoniyatini ko’rib chiqayotganini e’lon qildi, biroq uni kuch bilan qo’shib olish variantini ham inkor etmaydi.
Daniya va Grenlandiya bu hudud sotilmasligini ta’kidlamoqda. Daniya harbiy harakatlar Transatlantik mudofaa ittifoqining tugashini anglatishini aytdi.
Juma kuni kechqurun Grenlandiya partiyasi rahbarlari, jumladan, muxolif partiyalar qo’shma bayonotida “AQShning mamlakatimizga nisbatan mensimasligini to’xtatish” chaqirig’ini takrorladi.
“Biz amerikalik, daniyalik bo‘lishni xohlamaymiz, Grenlandiyalik bo‘lishni xohlaymiz”, dedi ular. “Grenlandiyaning kelajagini Grenlandiya xalqi hal qilishi kerak.”
Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb oʻrtasida joylashgani aholi soni eng kam hudud boʻlishiga qaramay, uni raketa hujumi sodir boʻlganda erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun qulay qiladi.
AQSh prezidenti bir necha bor Grenlandiya AQSh milliy xavfsizligi uchun juda muhim ekanini ta’kidlagan va u “butun Rossiya va Xitoy kemalari bilan qoplangan” deb dalilsiz da’vo qilgan.
Amerika Qo’shma Shtatlarida allaqachon Grenlandiyaning shimoli-g’arbiy uchidagi Pitufik bazasida doimiy ravishda joylashgan 100 dan ortiq harbiy xizmatchilar mavjud bo’lib, u Ikkinchi Jahon urushidan beri Qo’shma Shtatlar tomonidan boshqariladi.
Daniya bilan amaldagi kelishuvlarga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyaga xohlagancha qo‘shin olib kirish huquqiga ega.
Ammo prezident Tramp Vashingtonda jurnalistlarga ijara yetarli emasligini aytdi.
“Mamlakatlar to’qqiz yillik shartnomalar yoki hatto 100 yillik shartnomalarni imzolay olmaydi”, dedi u va har bir davlat mulkka ega bo’lishi kerakligini qo’shimcha qildi.
Prezident Trump, “Men Xitoy xalqini yaxshi ko’raman. Men rus xalqini yaxshi ko’raman” dedi. “Ammo men Grenlandiyaga qo’shni bo’lishlarini istamayman. Bunday bo’lmaydi”.
“Aytgancha, NATO ham buni tushunishi kerak”, — deya qoʻshimcha qildi AQSh prezidenti.
Daniyaning NATO ittifoqchilari, Yevropaning yirik davlatlari va Kanada bu hafta Daniyani qo’llab-quvvatlab, “Faqat Daniya va Grenlandiya ikki tomonlama munosabatlarga oid masalalarni hal qilishlari mumkin” degan bayonot bilan chiqdi.
U AQSh kabi Arktika xavfsizligiga ishtiyoqi borligini ta’kidladi va bunga ittifoqchilar, jumladan, Qo‘shma Shtatlar “birlashish” orqali erishish kerakligini aytdi.
Shuningdek, “Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi tamoyillarini, jumladan, suverenitet, hududiy yaxlitlik va milliy chegaralar daxlsizligini qo‘llab-quvvatlash”ga chaqirdi.
Shanba kuni prezident Tramp Venesuelaga qarshi harbiy kuch ishlatib, prezident Nikolas Maduroni hibsga olganidan keyin hududning kelajagi haqidagi xavotirlar yana paydo bo‘ldi.
Avvalroq Tramp orolni 2019-yilda prezident sifatidagi birinchi muddatida sotib olishni taklif qilgan, faqat u sotilmasligini aytishgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio kelasi hafta Daniya bilan uchrashishi rejalashtirilgan.
So’nggi yillarda Grenlandiyaning noyob yer minerallari, uran va temir kabi tabiiy resurslariga qiziqish ortib bormoqda, ular iqlim o’zgarishi muzning erishi natijasida osonroq mavjud bo’lib bormoqda. Olimlarning fikricha, bu yerda katta miqdorda neft va gaz zaxiralari bo‘lishi mumkin.