Turk dunyosi
Prezident Tramp Anqarada NATO sammiti boshlanishi munosabati bilan Turkiyaga F-35 samolyotlariga ega boʻlishiga ruxsat berishni koʻrib chiqmoqda
VASHINGTON – Prezident Trump seshanba kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo’g’an bilan Turkiyadagi NATO sammitini ochdi va Turkiya AQSh uchun ko’plab an’anaviy G’arb ittifoqchilaridan ko’ra yaxshiroq do’st ekanligi haqida aniq xabar berdi. Natijada Tramp sanksiyalarni bekor qilish va partiyasining xavotirlariga qaramay Turkiyaga yana F-35 qiruvchi samolyotlariga ega bo‘lishiga ruxsat berish haqida o‘ylayotganini aytdi.
Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan birga jurnalistlarga “Biz NATOdan juda hafsalamiz pir bo‘ldi”, dedi. “Ochig’ini aytsam, agar Turkiyada o’tkazilmaganida, men qatnashmagan bo’lardim, chunki mening do’stim juda kuchli rahbar va juda kuchli odam bo’lib chiqadi. Men o’zimni qatnashishim kerakdek his qildim”.
Anqaradagi prezidentlik saroyida Erdo‘g‘an bilan birga o‘tirgan Tramp, Turkiyaning uzoq vaqtdan beri orzu qilgan F-35 qiruvchi samolyotlarini sotib olishga AQShga ruxsat berishni “ko‘rib chiqish”ini aytdi. Faqat cheklangan miqdordagi mamlakatlar texnologiyadan foydalanish imkoniyatiga ega va birinchi Trump ma’muriyati Turkiyani Rossiya harbiy texnologiyasidan foydalangani uchun 2019 yilda dasturdan taqiqlagan. 2020-yilda Kongress F-35 samolyotlarining Turkiyaga oʻtkazilishini amalda taqiqlovchi qonun loyihasini qabul qildi.
Ammo seshanba kuni Tramp seshanba kuni Qo‘shma Shtatlar Turkiyaga yordam berishi kerakligini aytdi, uning ta’kidlashicha, “ko‘plab an’anaviy davlatlarga qaraganda Qo‘shma Shtatlar bilan ochiqroq hamkorlik qilgan”.
Ayni paytda Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘on AQSh prezidenti beshta F-35 qiruvchi samolyotini joylashtirishga va’da berganini aytdi.
“Ma’lumki, F-35 mavzusi biz uchun yangilik emas. Biz bu masalani avvalroq (AQSh) bilan muhokama qilganmiz”, – dedi Erdo’g’an, CBS News tomonidan tarjima qilingan. “Va biz beshta reaktiv samolyotni qo’lga oldik, janob Tramp ham bizga va’da berdi. Endi sammitdagi muzokaralarda biz olgan majburiyatlar ijobiy qabul qilinishiga umid qilamiz. Va bu borada janob Tramp doimo o’z so’zida turadi”.
Qaysi jahon yetakchisi haq ekan, degan savolga Oq uy prezidentning avvalgi bayonotlarigagina ishora qildi va masalaga qo‘shimcha oydinlik kiritishga intilmadi.
Seshanba kuni muxbir prezidentdan F-35 ning Rossiya mudofaa qurollari tizimlari bilan aralashib ketishidan xavotirdami, deb so‘radi. U yo’q dedi.
“Men hech narsadan xavotir olmayman”, dedi u. “Demak, u yaxshiroq mamlakat, kuchliroq mamlakat qurgan mamlakatning rahbari. Bilasizmi, aytmoqchimanki, go’zal, pastga tushing, yo’llar chiroyli, bu ajoyib. Yo’q, Turkiya bilan hech qanday aloqasi yo’q.”
Prezidentning F-35 dasturi haqidagi mulohazalari oldidan respublikachi senator Jon Kornin prezident Turkiyani dasturga qaytarmasligiga umid bildirdi va Turkiyaning dasturga qayta kirishiga ruxsat berish talablarini batafsil bayon qildi.
Tramp, shuningdek, xorijiy kuchlarning dushman Eron, Rossiya va Shimoliy Koreya bilan biznes qilishiga to‘sqinlik qiluvchi qonun bo‘yicha Amerikaning dushmanlariga sanksiyalar orqali qarshi kurashish qonuni orqali Turkiyaga nisbatan joriy qilingan sanksiyalarni bekor qilishini aytdi.
“Biz sanksiyalarni bekor qilamiz”, dedi Tramp jurnalistlarga. “Buni qilish vaqti keldi. Tushundingizmi? Biz do’stlarimizni jazolashni xohlamaymiz. Bu juda oddiy.”
Bu yilgi NATO sammiti haqida ma’lumot
Sammit janob Trampning NATO va Amerikaning dunyodagi roli boʻyicha davom etayotgan oʻzgarishlarini davom ettiradi, AQShning ittifoqchilar bilan anʼanaviy munosabatlarini oʻzgartiradi va NATO aʼzolarini Qoʻshma Shtatlar Ikkinchi Jahon Urushidan beri ushlab turgan mudofaa masʼuliyatini oʻz zimmasiga olishga undaydi. Sammitda AQSh prezidenti NATO davlatlarini yalpi ichki mahsulotining 5 foizini mudofaaga sarflashga undashda davom etadi.
U buni Qo’shma Shtatlar o’z aktivlarining bir qismini Yevropadan sekin-asta olib chiqib ketayotgani, Italiya Bosh vaziri Giorgia Meloni bilan janjalni qayta boshlagani va Grenlandiyani qo’lga kiritishga bo’lgan qiziqishi Yevropa ittifoqchilarini bezovta qilgani va og’irlashtirgani uchun shunday qiladi. Prezident ba’zan NATOning foydaliligi va hayotiyligini shubha ostiga qo‘yib, 32 davlatdan iborat alyans a’zolarini bundan keyin nima deyishini bilmay qoldi.
Sammitning Turkiyaning poytaxti Anqarada oʻtkazilishi diqqatga sazovor va Turkiyaning xalqaro maydondagi yirik gʻalabasini ifodalaydi. Tramp, ba’zi Yevropa davlatlari bilan ziddiyatli vaziyatda Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an bilan ikki muddat davomida munosabatlarini mustahkamladi. Turkiya 1952-yildan beri NATO aʼzosi, ammo Rossiya bilan murakkab iqtisodiy munosabatlari va bir qator tizimli inson huquqlari muammolari bilan baʼzan munozarali aʼzodir.
Seshanba kuni Turkiyaga kelgan Tramp ikki tomonlama muzokaralar oldidan Prezident Erdog’adan qisqa salom oldi. Prezident va NATOning boshqa yetakchilari davlat rahbarlari bilan kechki ovqatda qatnashmoqda.
mudofaa xarajatlari
Janob Tramp uzoq vaqtdan beri Ikkinchi jahon urushidan keyingi NATO mamlakatlaridagi mudofaa xarajatlari darajasi va ularning AQSh harbiy salohiyati va infratuzilmasiga bog‘liqligidan noroziligini bildirgan. Birinchi muddatdan beri u NATO a’zolarini mudofaa xarajatlarini oshirishga chaqirdi.
O‘tgan yili Gaagada bo‘lib o‘tgan 2025-yilgi NATO sammitida NATO ittifoqchilari 2035-yilgacha yalpi ichki mahsulotining 5 foizini mudofaa sohasiga sarmoya kiritishga va’da berishdi, bu ko‘p jihatdan Trampning tashabbusi tufayli oldingi maqsadlari – 2 foizdan ko‘p.
“Bizning maqsadimiz an’anaviy Yevropa mudofaa yukini Yevropa ittifoqchilari va Kanadaga yuklashni davom ettirishdir”, dedi AQShning NATOdagi elchisi Mett Uitaker yakshanba kuni bo’lib o’tgan qo’ng’iroqda jurnalistlarga. “Qo’shma Shtatlar NATOning mag’rur a’zosi bo’lib qolsa va men har kuni Prezident Tramp nomidan alyansning muhim ishlarida qatnashishda davom etsam-da, biz dunyodagi yagona super kuch sifatida dunyoning boshqa joylarida mas’uliyatga egamiz”.
Uittakerning aytishicha, boshqa davlatlar tomonidan mudofaa xarajatlarini oshirish va “yukning o’zgarishini” rag’batlantirish Turkiya prezidenti uchun asosiy e’tibor bo’ladi.
“Polsha, Shimoliy va Boltiqboʻyi davlatlari yetakchilik qilayotgan bir paytda, Germaniya esa 2029-yilda bu koʻrsatkichni 5% ga yetkazish yoʻlida borayotgan bir paytda, boshqa koʻplab mamlakatlar ortda qolmoqda. Prezident Tramp barcha ittifoqchilar hozirdanoq qadam tashlashini va bizni nafaqat 5% ga barqaror yoʻlga qoʻyishini, balki imkon qadar tezroq yetib borishini kutmoqda.”
Hozirda Qo‘shma Shtatlar yalpi ichki mahsulotining taxminan 3 foizini mudofaaga sarflaydi.
Uitakerning CNBCga aytishicha, mudofaa xarajatlarini oshirishdagi noqulay lahza shunchaki “o’sib borayotgan og’riqlar”, chunki AQSh NATOda “ko’p” ish qilmayapti.
Janob Trampning fikricha, NATO aʼzolari oʻz vazniga mos kelmaydi va ularga nisbatan qattiqroq soʻzlar bor. Joriy yilning boshida prezident Ispaniyani 5 foizlik va’dasidan chetga chiqqanini tanqid qilib, mamlakat bilan “barcha savdo-sotiqni to‘xtatish” bilan tahdid qilgan edi.
AQShning Yevropadagi harbiy bazasini qisqartirish
Amerikaning Yevropadagi harbiy ishtirokining bosqichma-bosqich qisqarishi NATO mamlakatlari yalpi ichki mahsulotining ortib borayotgan qismini mudofaaga sarflashini kutish bilan chambarchas bog’liq.
Pentagon allaqachon AQShning 5 mingga yaqin askarini Germaniyadan olib chiqib ketish va qiruvchi samolyotlar va tanklar kabi jihozlarni qisqartirish rejasini e’lon qilgan edi.
“AQSh Milliy xavfsizlik strategiyasi ham, Milliy mudofaa strategiyasi ham AQSh Evropadagi yukni o’zgartirishga ustuvor ahamiyat berayotganini va bizning Evropadagi yanada qobiliyatli ittifoqchilarimiz Evropada mavjud bo’lgan tahdidlarga to’liq qarshi tura olishi, AQShning boshqa mamlakatlarga e’tiborini qaratishiga imkon berishini aytadi”, dedi yuqori martabali amerikalik mulozim jurnalistlarga Sunday chaqiruvida. “Shunday ekan, biz holatni ko’rib chiqayotganimiz ajablanarli emas va bu holatni ko’rib chiqish bizning holatimizni o’zgartirishga olib kelishi mumkinligiga hayron bo’lmasligimiz kerak, chunki biz yukni Evropaga o’tkazishga harakat qilmoqdamiz va biz asosiy strategiya hujjatimizda bu haqda juda aniq aytamiz.”
Grenlandiya
Tramp Grenlandiyani qo‘lga kiritishdan umidini uzgani yo‘q, biroq Grenlandiya NATO a’zosi Daniya tarkibidagi yarim avtonom hudud ekanligini hisobga olsak, bu NATO uchun muammo tug‘diradi. Grenlandiya va Daniya bu fikrga keskin qarshi. Tramp seshanba kuni Turkiya prezidenti bilan uchrashuvda AQShning Grenlandiyani qo‘lga kiritishi muhimligini yana bir bor ta’kidladi.
“Bu mening NATO bilan munosabatlarimga putur yetkazdi”, – deydi u. “Chunki Grenlandiya Daniyaga yordam bermayapti. Daniya Grenlandiyaga haqiqatan ham yordam berish uchun pul sarflamayapti. Lekin bu Qo’shma Shtatlar uchun muhim qism… U Daniya emas, Qo’shma Shtatlar tomonidan boshqarilishi kerak”.
Prezidentning izlanishlari nafaqat Grenlandiya va Daniya, balki boshqa Skandinaviya mamlakatlari va Yevropaning katta qismini ham yomonlashtirdi. Tramp maʼmuriyatining Venesuela va Erondagi harbiy amaliyotlari hozirgacha Grenlandiyaga qaratilgan boʻlib, Tramp shu yil boshida Grenlandiyani qoʻlga kiritish uchun harbiy kuch ishlatish mumkin emasligini aytdi, biroq bu prezident Arktika orolini unutganini anglatmaydi.
“Grenlandiya haqidagi noto’g’ri va chuqur noto’g’ri da’volarni takrorlash prezidentning Anqarada qilgan eng zararli bayonotlaridan biridir”, dedi Demokratiyalarni Mudofaa Jamg’armasi Harbiy va Siyosiy Qudrat Markazining katta direktori Bred Bowman. “Bu mulohazalar Yevropada keng tarqalgan, AQSh hukumatiga ishonib bo’lmaydigan, beqarorlik va yo’ldan adashgan, degan og’riqli va zaharli tuyg’uni kuchaytiradi. Rostini aytsam, Amerika prezidentining bunday izohlarini ko’rishni kutmagandim. Prezident (Vladimir) Putin uchun qanday o’z-o’zini mag’lub etgan sovg’a”.
Italiya bosh vaziri bilan ziddiyat
Bir paytlar Trampning sevimli xorijiy yetakchilaridan biri bo‘lgan Italiya bosh vaziri Giorgia Meloni tezda AQSh prezidentining nazaridan tushib ketdi.
Tramp o‘tgan oy Meloni “u bilan suratga tushishni iltimos qilganini” da’vo qilgan, biroq Hormuz bo‘g‘ozi va Eronda Tramp ma’muriyatini yetarlicha qo‘llab-quvvatlamagani uchun uni “muxlis” sifatida istamasligini qo‘shimcha qilgan. Bunga javoban Italiya tashqi ishlar vaziri AQShga rejalashtirilgan tashrifini bekor qildi.
Meloni o‘zi prezidentning so‘zlaridan “hayratda qolganini” aytdi va Trampning o‘z ittifoqchilariga munosabatini tanqid qildi. Ammo Tramp janjallashishni to‘xtatgani yo‘q. Yakshanba kuni, kontekstdan tashqari, u o‘zi va Meloni suratini joylashtirdi va unga “Ehtiyotkorlik haqida buyruq kerak” degan yozuv qo‘ydi.
Agar shunday bo’ladigan bo’lsa, Anqarada vaziyat qiyinlashishi mumkin. Ammo seshanba kuni Turkiya prezidenti bilan suhbatlashgan Trampning ohangi biroz boshqacha edi.
“Bilmayman, lekin aslida u yaxshi odam deb oʻylayman”, dedi u va uning Hormuz boʻgʻozi haqidagi fikriga qoʻshilmasligini aytdi.
Hurmuz bo’g’ozi
Hormuz boʻgʻozidagi xavfsizlik Yevropa ittifoqchilari uchun ustuvor vazifa boʻlib, ularning aksariyati AQShdan koʻra Yaqin Sharq neftiga koʻproq qaram. AQSh va Eron o‘tgan oy 60 kunlik o‘zaro anglashuv memorandumi doirasida suv yo‘lini qayta ochishga kelishib olganidan so‘ng, Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish harakati kuchaymoqda, biroq yuk jo‘natuvchilar ehtiyotkor bo‘lib qolmoqda.
Amerika Qo’shma Shtatlari va Eron o’rtasidagi muzokaralar, hozirda notinch sulh, birinchi hujumda halok bo’lgan Eronning marhum oliy rahbari Ali Xomanaiyning ko’p kunlik dafn marosimi tufayli to’xtatildi.
Tramp dushanba kuni Qo‘shma Shtatlar Eron bilan urushda “bu yoki bu tarzda” g‘alaba qozonishini aytdi.
“Biz yo kelishuvga erishamiz yoki ishni tugatamiz”, dedi u Oval ofisdan. – Ishni tugatish qiyin bo‘lmaydi.
Janob Tramp Yevropa ittifoqchilari Eronga qarshi kurashga qo‘shilmayotganidan norozi va ular bo‘g‘ozni qayta ochish uchun yetarli harakat qilmayotganini da‘vo qilmoqda. O‘tgan oy Oq uyga tashrifi chog‘ida janob Rutte janob Trampga yevropalik ittifoqchilar AQShning Erondagi sa’y-harakatlarini yetarli bo‘lmasa-da, qo‘llab-quvvatlayotganini takrorladi.
ukraina
Oxirgi jadvalga ko‘ra, Tramp sammit doirasida Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy bilan uchrashishi rejalashtirilgan. Tramp uzoq vaqtdan beri Rossiya ham, Ukraina ham kelishuvga erishishni xohlayotganiga ishonishini aytdi, biroq Rossiyaning Ukrainaga keng koʻlamli bostirib kirishidan toʻrt yildan koʻproq vaqt oʻtib ham yechim noaniq qolmoqda.
Janob Zelenskiy va NATOning Yevropadagi a’zolari, ular AQShdan ko’ra urushga yaqinroq, sammitda so’nggi xavotirlarni ko’tarishlari aniq.
CBS News dan ko’proq
The Free Press bilan chuqurroq qazing
Turk dunyosi
Sayohat agentliklari bu yozda Turkiyaga tashrif buyuruvchilar uchun maslahatlar e’lon qiladi | Sayohat yangiliklari | Sayohat
Bu yozda Turkiyaga tashrif buyurishni rejalashtirganlar uchun sayyohlik agentliklari G’arbiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning birlashgan sayyohlik nuqtasida keng tarqalgan “katta firibgarlik” haqida ogohlantirish berishdi.
Jeyk Kullum-Xollins TikTok’dagi firibgarlik haqida batafsil ma’lumot berib, o‘z izdoshlariga ko‘p odamlar firibgarning hiyla-nayranglariga ilgari ham tushib qolishganini aytdi. “Turkiyada xarid qilganingizda, yevro yoki ingliz funt sterlingida to‘lash texnik jihatdan sizni aldashayotganingizni anglatadi”, deb boshladi u.
Sayohat agentligi batafsil ma’lumot berib, agar siz do’konda bo’lsangiz va ikki valyutadan birida baholangan buyumni ko’rsangiz, ushbu do’kon “allaqachon noto’g’ri ish qilyapti” ekanligini ta’kidladi. Jake, “Turkiya hukumati barcha do‘konlardan narxlarni turk lirasida reklama qilishni talab qiladi”, dedi.
Aks holda, agar dam oluvchi evro yoki funt sterlingda to’lasa, do’kon pulni bankka olib, ko’proq pul ishlash uchun mahalliy valyutaga aylantirishi mumkin. “Ammo eng katta firibgarlik, ular sizga pul o’tkazishadi”, deb davom etdi Jeyk.
“Buning sababi, ular deyarli har safar turk lirasida berishadi. Va bu erda ular yuqoridan ham ko’proq suzadilar.”
Jeyk narxni “savdo qilish” sizning ishingizga yordam bermasligi haqida ogohlantirdi. “Bu yerda biror narsa uchun Britaniya funt-sterlingi yoki yevroda savdolashib, keyin karta orqali to‘laganingizda vaziyat yanada yomonlashadi”, dedi u.
Buning sababi, sotuvchining karta mashinasi faqat turk lirasini to’lashi mumkin. “Shunday qilib, ular boshqa summani turk lirasiga qo‘yishadi, chunki ular sizdan valyuta kursini bilishingizni kutishmaydi”, dedi u.
Jeyk klipni xulosa bilan yakunladi. “Bilmasdan kerak bo’lganidan ko’proq pul to’lamaslik uchun har doim turk lirasida to’lashga ishonch hosil qiling”, dedi u. “Iltimos, naqd pulda to’lang yoki karta bilan to’lash uchun turk lirasidagi narxga rozi bo’ling.”
Bunga javoban britaniyalik sayyohlardan biri shunday deb yozgan: “Men hozir Turkiyadaman va hamma narsani lirada to’layman. Menda pasport bank kartasi bor, shuning uchun funt yoki evro ishlatmaslikni tavsiya qilaman”.
Bunga javoban Jeyk shunday maslahat berdi: “Ajoyib maslahat, lekin bankomat kartalari tariflari dahshatli. Siz deyarli mukammal stavkalarni olish uchun chet elda tovarlar sotib olish uchun komissiya undirmaydigan Starling yoki Monzo kabi banklardan foydalanganingiz ma’qul.”
Bu orada ikkinchi bir kishi: “Men 2016-yildan beri har yili Turkiyaga borib kelaman va har doim evroda to`layman, bu mening shaxsiy xohishimdir” dedi.
Jeyk qayta-qayta javob qaytardi: “Evroda to’lash, ularning rahm-shafqatiga ega ekanligingizni anglatadi. Qanchalik to’xtatsak, turk lirasi norma bo’lib qolganini va Turkiya hukumati qoidalariga rioya qilinayotganini ko’ramiz”.
Turk dunyosi
Bosh vazir Aunning Anqaraga tashrifidan maqsad Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlarga oydinlik kiritish
Livan prezidenti Jozef Aun payshanba kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan muzokaralar o‘tkazish uchun Anqaraga tashrif buyuradi, bu ikki davlat o‘rtasidagi o‘rnatilgan, lekin tobora noaniq munosabatlarga oydinlik kiritish maqsadida bir kunlik safardir.
Janob Aun prezident maslahatchilaridan iborat kichik delegatsiya bilan, vazirlar mahkamasi vazirlarisiz tashrif buyurishi rejalashtirilgan va uning tashrifi davomida ikki tomonlama shartnomalar imzolanishi kutilmaydi.
Livan va turk manbalarining Middle East Eye nashriga bildirishicha, muzokaralar oʻrniga Bayrut va Anqara oʻrtasidagi kengroq siyosiy munosabatlar, jumladan Turkiyaning Livanning mintaqaviy pozitsiyasi hamda harbiy va diplomatik hamkorlikni kengaytirish imkoniyatlaridan xavotirlari muhokama qilinadi.
“Ushbu sayohat biror narsaning boshlanishi”, dedi MEEga Livandagi yuqori martabali manba.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada. Biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak”.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Rasmiy Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlar saqlanib qolayotganini aytdi, biroq ikki davlat har doim ham o’zlarining siyosiy ustuvorliklari haqida aniq gapirmaganligini tan oldi.
“Ehtimol, har ikki tomonda aloqa yoʻq boʻlgandir, lekin Turkiya tomonida Livanning siyosiy yoʻnalishidan norozilik alomatlari yoʻq”, – dedi rasmiy.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada, biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak.
– Livandagi katta manba
“Bu tashrif ikki prezident oʻrtasidagi toʻliq, ochiq va samimiy muloqot boʻladi”.
Shuning uchun bu tashrif yarashish yoki munosabatlarni tiklashga qaratilgan emas edi. Aksincha, bu diplomatik, iqtisodiy va xavfsizlik kanallari orqali davom etgan, ammo aniq ifodalangan strategik asosga ega bo’lmagan munosabatlarga kattaroq siyosiy ta’rif berishga urinishni aks ettiradi.
Livan uchun muzokaralar mamlakat Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlari, AQSh, Yevropa va boshqa mintaqaviy ishtirokchilar bilan munosabatlarni faqat bitta blokga qo’shilmagan holda yo’lga qo’yishga intilayotgan paytda o’tmoqda.
Anqara uchun bu Livanning energiya yo’llari, dengiz chegaralari, mudofaa sohasidagi sheriklik va Isroil bilan munosabatlari bo’yicha raqobat kuchayib borayotgan mintaqadagi pozitsiyasiga oid umidlarini bildirish imkoniyatidir.
Turkiyaning janubdagi roli
Tashrifi oldidan Aoun Turkiyaning Anadolu agentligiga bergan intervyusida, Livan Turkiyaning Livan janubidagi xalqaro kelishuvlarda, ayniqsa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livandagi Muvaqqat kuchlarining kelajagi borasidagi muhokamalar davom etar ekan, Turkiyaning mumkin bo’lgan rolini olqishlashini aytdi.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan HAMASning yangi saylangan rahbari bilan uchrashdi
ko’proq o’qish ”
Turkiya ilgari UNIFIL dengiz kuchlariga hissa qo’shgan va Livan davlati bilan harbiy va xavfsizlik sohasida hamkorlik qilgan.
Aunning izohlari Bayrut Anqaraga nafaqat tashqi mintaqaviy kuch, balki Livan barqarorligiga hissa qo’shadigan kuch sifatida qarashini ta’kidlashni maqsad qilgan ko’rinadi.
Livan prezidenti, shuningdek, Livan janubidagi vaziyatni tartibga soluvchi kelishuvning amalga oshirilishi, jumladan, Isroilning qo‘shinni olib chiqib ketishi va Livan armiyasiga xalqaro yordamni davom ettirish zaruriyatini muhokama qiladi.
Biroq Turkiya rasmiylari bu uchrashuvdan Livan tashqi siyosatining yo‘nalishi, ayniqsa Bayrut va Kipr bilan dengiz chegarasi bo‘yicha kelishuvlardan so‘ng aniqroq ma’lumot olish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Kipr dengiz kelishuvi Anqarada savollar tug’dirmoqda
Turkiyaning yuqori martabali mulozimining MEEga aytishicha, Turkiya Livan bir tomonlama ravishda Kipr bilan dengiz chegarasi kelishuvini Turkiya bilan bog’lanmasdan davom ettirganidan “hayratda”.
Xavotir shunchaki Turkiya hukumatining muhokamadan chetda qolishi emas edi. Turkiya rasmiylari Kiprning Gretsiya va Isroil bilan yaqin strategik va energetika aloqalari tufayli kelishuvni kengroq mintaqaviy ta’sir ko’rsatdi.
Sharqiy O‘rta yer dengizi raqobatlashgan energetika, transport va siyosiy loyihalar maydoniga aylandi.
Bir hamkorlik Isroil, Kipr va Gretsiyani taklif qilingan elektr tarmoqlari, gaz infratuzilmasi va Sharqiy O’rta er dengizini Yevropa bilan bog’lashga qaratilgan transport yo’llari orqali bog’laydi. Turkiya, Turkiyani Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa bozorlarini bog‘lovchi energiya va tijorat yo‘nalishlarining markaziga qo‘yadigan raqobatdosh yo‘laklarni ilgari surdi.
Livan va Kipr bilan tuzilgan shartnomalar Bayrutni Isroil bilan rasman ittifoqchi emas. Ammo Anqara kelishuv Livanni asta-sekin Kipr, Gretsiya va Isroil atrofida qurilgan mintaqaviy tuzumga jalb qilishi va Anqaraning strategik ambitsiyalariga zid kelishidan xavotirda.
“Hech bo’lmaganda, Turkiya hukumati Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”.
– Katta diplomatik manba
Turkiya nuqtai nazaridan, savol Livan-Kipr munosabatlarining mavjudligida emas, balki Bayrutning dengiz iqtisodiy qarorlari oxir-oqibat kengroq siyosiy ma’noga ega bo’lishi mumkinmi?
MEEga yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Erdo‘g‘on bu masalani Aun bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘tarishni rejalashtirmoqda.
Manbaning ta’kidlashicha, Erdo’g’an Turkiya Livanni Isroilning ittifoqchisi deb hisoblay olmasligini aniq aytib beradi, chunki Turkiya hukumati Livan prezidentiga yaqin bo’lgan ba’zi odamlarda xayrixohlik bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi.
“Turkiya hukumati hech bo‘lmaganda Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”, — dedi rasmiy.
Turkiyaning xavotirlari Livan allaqachon Isroil boshchiligidagi mintaqaviy blokka qo’shilgan degan fikrni aks ettirmaydi. Aksincha, bu yangi dengiz, energiya va xavfsizlik choralari paydo bo’lganda Bayrut o’zini qanday joylashtirish niyatida ekanligi haqidagi noaniqlikni aks ettiradi.
Uchrashuv Aunga Livanni Kipr va boshqa mintaqaviy aktyorlar bilan aloqalari Turkiyaga qaratilmaganiga ishontirish imkoniyatini berishi kutilmoqda.
Shuningdek, bu Livan prezidentiga Bayrutning Isroil bilan muzokaralarga yondashuvini tushuntirishga imkon beradi, Livan rasmiylari buni Isroil bilan strategik ittifoq oʻrnatishdan koʻra, Isroilning chiqib ketishini taʼminlash, milliy suverenitetni mustahkamlash va jangovar harakatlarni toʻxtatishga qaratilgan saʼy-harakatlar sifatida taqdim etadi.
harbiy hamkorlik
Livanning mintaqaviy pozitsiyasini yanada aniqroq qilish evaziga Turkiya Livan davlatiga, ayniqsa Livan armiyasiga yordamini oshirishga tayyor.
Yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Turkiya hukumati Livan harbiy qo‘mondonini Turkiyaning mudofaa sanoati va ishlab chiqarish ob’ektlariga tashrif buyurishga taklif qilmoqchi.
Turkiya Livan armiyasi o‘z talablarini rasman aniqlab, qiziqish bildirsa, uni muhim harbiy texnika bilan ta’minlashi mumkin, deya qo‘shimcha qildi rasmiy.
Turkiyaning mudofaa sanoati uchuvchisiz uchish apparatlari, zirhli transport vositalari, aloqa tizimlari, dengiz platformalari va boshqa harbiy texnika ishlab chiqaradi va Turkiya hukumati mintaqaviy diplomatiya doirasida mudofaa sohasidagi hamkorlikdan tobora koʻproq foydalanmoqda.
Rasmiyning ta’kidlashicha, Turkiyaning Livan bilan aloqasi Usmonli imperiyasining tarixiy merosi orqali talqin qilinmasligi kerak.
Amerikalik senator Grem Isroilning Livanga qarshi urushiga harbiy yordam taklif qildi, deb xabar beradi yangi video
ko’proq o’qish ”
“Turkiya NATO aʼzosi va Livanga Usmonlilar imperiyasining tarixiy doirasidan koʻra zamonaviy strategik nuqtai nazardan yondashadi”, dedi manba.
Livan uchun Turkiya harbiy yordami qo’shimcha yordam manbai bo’lishi mumkin, chunki armiya butun mamlakat va uning chegaralari bo’ylab xavfsizlik bo’yicha katta mas’uliyatni o’z zimmasiga oladi.
Biroq, Bayrut AQSh, Frantsiya va boshqa G’arb davlatlari bilan ilgari o’rnatilgan harbiy aloqalarni almashtirayotgandek taassurot qoldirmaslik uchun hamkorlikni kengaytirishni diqqat bilan boshqarishi kerak.
Aunning tashrifining ahamiyati zudlik bilan kelishuvga erishish istiqbolidan ko’ra, Livan-Turkiya munosabatlarining siyosiy chegaralarini belgilashga intilishidadir.
Ikki davlat allaqachon diplomatik aloqalar, savdo almashinuvi va xavfsizlik sohasida hamkorlikni davom ettirmoqda. Turkiya, shuningdek, Livanning ayrim hududlarida siyosiy, madaniy va gumanitar ta’sirga ega.
Ammo munosabatlar noaniqligicha qolmoqda, chunki mintaqadagi tez o’zgarishlar sharoitida hech bir tomon boshqasidan nima kutayotgani to’liq aniq emas.
Aunning safari bu savollarning barchasini bir kunda hal qilishi dargumon.
Biroq, bu ikki prezident o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri aloqa o’rnatishi va Livanning kelajakdagi qarorlarining oldindan muloqotsiz Anqarada talqin qilinishi ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Livandagi yuqori martabali manbaning ta’kidlashicha, tashrif ikki davlat o’rtasidagi munosabatlarning boshlanishi emas, balki munosabatlar qayerga ketayotgani haqida ochiqroq muloqotning boshlanishi bo’ladi.
Turk dunyosi
Ota va o’g’il Vespada Sidneydan chiqqanidan 7 oy o’tib Turkiyaga kelishadi – Video | Avstraliya yangiliklari
Mario Gabrieli va uning oʻgʻli Leonardo oʻz sayohatini yanvar oyi boshida Sidneydan 50 yoshli Vespada I Due Caschi deb atagan, italyancha “ikki dubulgʻa” degan maʼnoni anglatuvchi loyiha doirasida boshlagan. Ular hozir Turkiyaning Amasiya shahriga yetib kelishdi. Ular Turkiyani Kapadokiya va Antaliya orqali kesib o’tishlari va nihoyat Italiya shimolidagi Triest shahriga etib kelishlari va taxminan 40 000 kilometrlik yo’lni bosib o’tishlari kerak edi. Triestda tug‘ilgan va Avstraliyada 20 yildan ortiq yashab kelayotgan Gabrieli o‘g‘lining sayohatlari davomida turli madaniyatlar, manzaralar va tarixni boshdan kechirishini istaydi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Vashingtonga qaytib kelganida, Al-Monitor Eron, Saudiya Arabistoni va Turkiya bo‘yicha bo‘linishlar Prezident Donald Tramp davrida AQSh-Isroil munosabatlarini qanday sinovdan o‘tkazayotgani haqida jonli vebinar o‘tkazdi. Al-Monitor diplomatik muxbiri Elizabet Xagedorn o‘z vaqtida olib borilgan muhokamaga moderatorlik qildi:
Ben Kuspit, Al-Monitor’ning Isroil Pulse sharhlovchisi Daniel B. Shapiro, AQShning Isroildagi sobiq elchisi va Atlantika Kengashining Scowcroft Yaqin Sharq xavfsizligi tashabbusining hurmatli xodimi Gonur Tolu, Yaqin Sharq instituti Turkiya dasturi asoschisi
AL-MONITOR All Access sizga haftasiga $2 dan kam evaziga barcha jurnalistikamiz, to’liq kundalik brifing, eksklyuziv intervyular, premium axborot byulletenlari va jonli tadbirlardan cheksiz foydalanish imkonini beradi.
Mashina Istanbulning qarovsiz qoldirilgan Otaturk aeroportining xalqaro qatnovlariga olib boruvchi yon ko’chaga chiqayotganda, qurilish ishlarining tovushlari va kirish tepasidagi yangi qizil harflar eski xotiralarni uyg’otadi.
Bir paytlar Istanbulning yuragi boʻlgan bu ulkan aeroport 1950-yillardan to 2018-yilda yopilguniga qadar millionlab yoʻlovchilarni dunyo boʻylab yoʻlovchilarga yetkazgan. Hozirda aeroport shahar transport tarmogʻining markazida boʻsh.
Turkiya rasmiylari ayni damda Terminal Istanbulni startaplar va tadbirkorlar uchun dunyodagi eng yirik markazga aylanishi umidida butunlay boshqa narsaga aylantirish ustida ishlamoqda.
Middle East Eye loyiha saytiga eksklyuziv kirish huquqiga ega bo’ldi.
Bir paytlar yo‘lovchilar, bagaj va ro‘yxatdan o‘tish stollari joylashgan zallar ochiq rejali ofislar, majlislar xonalari, kovorking xonalari va inkubatsiya markazi sifatida qayta ishlangan. Majmuada kompaniyalar va investorlar uchun xalqaro akselerator dasturlari ham o‘tkaziladi.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Terminal Istanbul tashabbusi bosh ijrochi direktori Erkam Tuzgen Middle East Eye nashriga bergan intervyusida maqsad faqatgina texnologiya kompaniyalari uchun markaz tashkil etish emas, balki mahalliy va xalqaro investorlar, kompaniyalar va tadbirkorlarni jalb qila oladigan ekotizim yaratish ekanligini aytdi.
Uning so’zlariga ko’ra, innovatsion g’oyalar va hayotiy yo’l xaritalariga ega bo’lganlar global bozorlarga kengayishni qo’llab-quvvatlash uchun xalqaro yo’l-yo’riq va kapitaldan foydalanishlari mumkin.
yangi maqsad toping
Bir qarashda loyihaning ko‘lami hayratlanarli. Taxminan 200 ming kvadrat metrlik terminal binosi bosqichma-bosqich zamonaviy ish joylariga aylantiriladi.
Loyihaning birinchi bosqichi kelgusi oyda ishga tushirilishi rejalashtirilgan va 5000 kvadrat metr maydonni 50 ta startap va boshqa tashabbuslar uchun ochadi. Rasmiylar yil oxirigacha bu raqam 100 taga yetishini taxmin qilmoqda.
“Tadbirkorlik sohasida dunyodagi eng yirik tashkilotlardan biri bo‘lgan “Techstars” bilan hamkorlik memorandumini imzolaganmiz, – dedi Tuzgen.
“Kompaniya o’zining inkubatsiya va akselerator dasturlarini, shuningdek, investitsiya fondlarini boshqaradi va minglab investitsiyalar bilan shug’ullanadigan tarmoqqa ega. Techstars shuningdek, Terminal Istanbulda joylashgan bo’lib, u erda inkubatsiya va globallashuv dasturlarini amalga oshiradi.”
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylanishidan oldingi ko’rinishi (tarqatma)
Tuzgen, 47 milliard dollarlik aktivlarni boshqaradigan Xitoy davlat agentligi Shanghai State Capital Investment ham Terminal Istanbulda ofis ochish uchun shartnoma imzolaganini aytdi. Uning mavjudligi fondga texnologiya startaplari va sarmoya izlayotgan tadbirkorlar bilan bevosita aloqada bo‘lish imkonini beradi.
Turkiya hukumati 2018-yilda tijoriy operatsiyalarni Otaturk aeroportidan yangi qurilgan Istanbul aeroportiga o‘tkazganida qattiq tanqidga uchradi.
O‘shandan beri yangi aeroport Yevropadagi eng gavjum aeroportlardan biriga aylandi, iyul oyida kuniga o‘rtacha 1623 ta reys amalga oshirildi.
Aksincha, Istanbul terminali hozirgacha jiddiy tanqidlarga uchramagan. Sababi, sobiq aeroport binosi aniq maqsadsiz yillar davomida bo‘sh turgan.
Ko’rfazga yangi muqobil
Eski transport infratuzilmasini texnologiya markazlariga aylantirishda Turkiya yolg’iz emas.
2017 yilda Fransiya Parijdagi sobiq temir yo‘l yuk omborini F stansiyasiga aylantirib, uni dunyodagi eng mashhur startap kampuslaridan biriga aylantirdi.
Tuzgenning aytishicha, Terminal Istanbulning ambitsiyalari dunyodagi eng yirik inkubator va tadbirkorlik markazini yaratishdan tashqarida. Uning so’zlariga ko’ra, kengroq maqsad Turkiyani Pekin, San-Fransisko va Nyu-York kabi shaharlar bilan bir qatorda global texnologiya suhbatida joylashtirishdir.
Tuzgenning aytishicha, Disrupt and Enhance Ventures va O’zbekistonning UzVC kabi venchur kapitali firmalari Istanbul terminal majmuasida baza tashkil etish bo’yicha alohida shartnomalar bo’yicha muzokaralar olib bormoqda.
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylantirilgandan keyin ko’rinishi (tarqatma)
Turkiya hukumati, shuningdek, moliyaviy xizmatlar kompaniyalari, tadbirkorlar va raqamli ko’chmanchilarga imtiyozlar taklif qilmoqda va bu mamlakatni Fors ko’rfazini tark etadigan kompaniyalar va investorlar uchun potentsial manzil sifatida joylashtirishga intilmoqda.
Iyun oyida hukumat chet ellik investorlar uchun shaxsiy soliq rejimini joriy qildi, jumladan Turkiyada istiqomat qiluvchi ayrim jismoniy shaxslar uchun 20 yillik imtiyoz. Shuningdek, u texnologik startaplar uchun qo’shimcha soliq imtiyozlarini taqdim etdi.
Mustaqil moliyaviy markaz bo’lgan Istanbul moliya markazi muhim korporativ soliq imtiyozlarini taklif qiladi.
Tuzgen, Terminal Istanbul, Eron va Fors ko’rfazi davlatlari ishtirokidagi urushdan foydalanishga urinmayapti. Shu bilan birga, u ushbu loyiha Dubayga texnologiya kompaniyasi ochish uchun ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan mintaqadagi tadbirkorlar uchun muqobil variant bo‘lishi mumkinligini tan oldi.
Shaxsiy samolyot va gurme taomlari
Yaqin Sharqdagi eng yirik startap ekotizim quruvchilardan biri Flat6Labs loyihada ishtirok etish bo‘yicha shartnoma imzoladi. Saudiya Arabistonining Kichik va o‘rta korxonalar bosh direktori Monshat ham kelishuv bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda.
“Ushbu makon darhol o’zining ijodiy va innovatsion dizayni bilan ajralib turadi, turli sohalarni to’ldiradigan o’ylangan sohalar”, dedi shveytsariyalik Raad Arjuni, MEE nashriga.
“Turkiyaning sharq-g’arbiy aloqasi, boy merosi, kuchli infratuzilmasi va o’sib borayotgan bozorini inobatga olgan holda, men terminal Istanbulda global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega ekanligiga ishonaman. Aynan shuning uchun men bu sayohatning bir qismi bo’lishdan juda xursandman.”
MEEga anonimlik sharti bilan investorlar Turkiyaning tez-tez o’zgarib turadigan tartibga solish muhiti, qonun ustuvorligi va murakkab immigratsiya tizimi bilan bog’liq xavotirlar biznesni mamlakatga ko’chirishni qiyinlashtirayotganini aytdi.
Turkiya hukumati 2023-yildan boshlab qattiq moliyaviy va pul-kredit siyosatini qabul qilganiga qaramay, Turkiyaning iqtisodiy qiyinchiliklari davom etmoqda. Yillik inflyatsiya yil oxirigacha 30% atrofida qolishi kutilmoqda.
“Terminal Istanbul global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega.”
– Raad Aljouni, AI Venture Builder
Biroq, Terminal Istanbul ushbu tashvishlarning bir qismini hal qilishga yordam beradigan bir qancha imtiyozlarni taklif qilishni maqsad qilgan.
Tuzgenning so’zlariga ko’ra, parlament mamlakatda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar duch keladigan asosiy to’siqlardan birini hal qiluvchi raqamli kompaniya shakllanishiga ruxsat beruvchi qonun loyihasini ma’qullashi kutilmoqda.
Terminal Istanbulda immigratsiya, ijtimoiy sug’urta va soliqlar bo’yicha yagona markazga ega bo’ladi. Bu investorlar va ularning xodimlariga bir nechta davlat idoralariga bormasdan, mashaqqatli va ko‘p vaqt talab qiladigan jarayonlarni talab qilmasdan, byurokratik muammolarni hal qilish imkonini beradi.
Yana bir afzalligi shundaki, aeroportda VIP terminal mavjud bo‘lib, u majmua yonida shaxsiy samolyotlar uchib, qo‘nish imkonini beradi.
Investorlar kelishi, pasport nazoratidan o’tmasdan majmuaning ayrim qismlariga kirishi va keyingi manzilga borishdan oldin loyihani nazorat qilish uchun bir necha soat uchrashishi mumkin.
Majmua, shuningdek, MSA nomi bilan tanilgan Pazandachilik san’ati akademiyasi tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan, zamonaviy turk taomlarini taqdim etadigan bir nechta oshxonalarni o’z ichiga oladi.
Loyiha allaqachon katta qiziqish uyg’otdi. Tuzgen uni xalqaro konferentsiyada taqdim etganini esladi, keyin Fors ko’rfazi shahzodasi unga yaqinlashdi.
Shahzoda: “Bu mukammal loyiha. Men uni juda yaxshi ko’raman” dedi. “Shuning uchun biz o’z mamlakatimizda xuddi shunday qilamiz.”
Tuzgen shu kungacha bu izohdan xursand bo’ladimi yoki hafsalasi pir bo’ladimi, bilmay qolganini tan oldi.
Turistik startaplarga 1 mlrd so‘mgacha subsidiya beriladi
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
O‘zbekistonda xorijiy investitsiyali korxonalar soni 21 mingga yaqinlashdi
-
Iqtisodiyot4 days agoХоразмда бугуннинг ўзида 176 млн долларлик лойиҳалар ишга туширилди
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston avtomobil bozorida pasayish kuzatilmoqda
-
Iqtisodiyot4 days agoIjtimoiy tadbirkorlik uchun davlat ko‘magi beriladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Muddatli to‘lov operatorlari faoliyati yo‘lga qo‘yiladi
-
Siyosat4 days ago
Prezident bugun Xorazm viloyatiga boradi
-
Mahalliy3 days ago
Toshkentda maktabgacha ta’lim markazi tashkil etiladi
-
Mahalliy5 days ago
Dadamning bir gaplari…
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda qaysi xizmat turlariga talab ortmoqda?