Iqtisodiyot
Prezident bozor va savdo majmualarida soliq nazorati to‘liq yo‘lga qo‘yilmaganini aytdi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 6-aprel kuni soliq ma’murchiligini takomillashtirish va soliq organlari faoliyatini isloh qilishga doir taqdimot bilan tanishdi.
So‘nggi ikki yilda soliq bazasi kengaygani hisobiga budjetga tushumlar hajmi iqtisodiyot sur’atlariga nisbatan tezroq o‘smoqda. Xalqaro valyuta jamg‘armasi ham mazkur natijalarga soliq ma’murchiligini kuchaytirish va yashirin iqtisodiyotni qisqartirish orqali erishilayotganini e’tirof etmoqda. Shu bilan birga, tizimni izchil isloh qilish orqali 2030-yilga borib, soliq tushumlarini 491,5 trillion so‘mga yetkazish, iqtisodiyotda kuzatilmaydigan ulushni esa 28 foizdan 19,6 foizgacha qisqartirish maqsad qilingan.
Yig‘ilishda soliq tushumlarini oshirishdagi eng katta zaxira yashirin iqtisodiyotni qisqartirish ekani ta’kidlandi.
Prezidentimiz raqamli tahlil va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan keng foydalanib, «aqlli» nazorat tizimini joriy etish orqali joriy yilda budjetga qo‘shimcha 30 trillion so‘m tushumni ta’minlash zarurligini ko‘rsatib o‘tdi. Bu savdo va xizmatlar, sanoat, qurilish, umumiy ovqatlanish hamda boshqa sohalarda P2P-operatsiyalar monitoringi, tovarlarni markirovkalash, raqamli nazoratni kuchaytirish, yuklarni hujjatsiz tashish faoliyatini avtomatik aniqlash va norasmiy bandlikni rasmiylashtirish kabi mexanizmlardan keng foydalanish hisobiga ta’minlanishi mumkin.
Bozorlar va savdo majmualarida nazorat to‘liq yo‘lga qo‘yilmagani, raqamlashtirish ishlari yetarli emasligi oqibatida ushbu yo‘nalishdagi imkoniyatlar to‘liq ishga solinmayotgani qayd etildi. Bugungi kunda bu yerlarda 72 mingdan ortiq chakana savdo sub’yekti faoliyat yuritmoqda. Biroq ularning 38 mingdan ortig‘i tovar aylanmasini oyiga 1 million so‘mdan kam ko‘rsatgan, 40 mingdan ziyodi esa kuniga atigi 2-3 ta chek bermoqda. Shuningdek, bozorlardagi 12 mingta savdo nuqtasi bo‘yicha ijara shartnomalari hisobga qo‘yilmagan. Natijada 37 ming tadbirkor oyiga 500 ming so‘mdan kam soliq to‘lagan.
Shu bois, bozorlar va savdo majmualarini to‘liq raqamlashtirish hisobiga qo‘shimcha tushum manbalarini ishga solish, nazorat, soliq xizmati va raqamli kuzatuvni o‘zaro integratsiya qilish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Yig‘ilishda strategik bo‘lmagan yirik soliq to‘lovchilarga hududlarda xizmat ko‘rsatish masalasi haqida ham so‘z bordi.
Xususan, 209 mingta QQS to‘lovchi soliq organlaridan uzoqda joylashgani sababli xizmat ko‘rsatish va nazorat samaradorligi pasaygani qayd etildi. Shu munosabat bilan 500 ta strategik bo‘lmagan korxona nazoratini viloyat darajasiga, 103 mingdan ziyod qishloq xo‘jaligi, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarini tuman darajasiga o‘tkazish taklif qilindi. Mazkur yondashuv soliq to‘lovchilarga joyida xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, muammolarni tezkor hal qilish va nazorat samaradorligini kuchaytirishga xizmat qiladi.
Tadbirkorlar uchun soliq ma’murchiligini soddalashtirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratildi.
O‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, tadbirkorlarning aksariyati tekshiruvlar, hisobot topshirish va soliq to‘lash jarayonlarining murakkabligidan norozi ekani aytildi. Shu munosabat bilan «avtokameral» nazoratni jazolash vositasidan xatoni barvaqt aniqlab, tuzatishga xizmat qiladigan profilaktika tizimiga aylantirish, korxonalarni xavf darajasiga qarab,«yashil»,«sariq» va «qizil» toifalarga ajratib ishlash zarurligi ta’kidlandi.
Shuningdek, 6 turdagi hisobotni inson aralashuvisiz avtomat shakllantirish va yagona soliq hisobvarag‘iga o‘tish ishlarining borishi haqida axborot berildi. Bugungi kunda 198 ming holatda hisobot muddati buzilgani, 14,7 ming soliq to‘lovchi hisobot bermagani uchun 396,6 milliard so‘m jarima qo‘llanilgani, soliqlarni to‘lashda hisobvaraqlar soni ortib ketgani bois, 20 mingta xatolikka yo‘l qo‘yilgani aytildi.
Yangi tizim joriy etilsa, asossiz soliq qarzi, ortiqcha to‘lov va penya qo‘llash amaliyoti qisqartirilib, tadbirkorlar 8,4 trillion so‘m mablag‘ni tejashi mumkinligi qayd etildi. Yangi yondashuv natijasida tekshiruvlar soni kamayishi, hisobotlardagi xatolar keskin qisqarishi, murojaatlarni ko‘rib chiqish tezlashishi hamda koll-markazlar faoliyati sezilarli yaxshilanishi kutilmoqda.
Taqdimotda soliq organlari faoliyatidagi eng asosiy masala kadrlar salohiyati ekani ham ko‘rsatib o‘tildi.
So‘nggi yillarda bu yo‘nalishdagi ishlar yetarli darajada tashkil etilmagani sababli kadrlar qo‘nimsizligi oshgan. Xodimlarning malakasini oshirish darajasi pastligi, moddiy rag‘batlantirish tizimi zamon talablariga javob bermasligi, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari yetarli emasligi qayd etildi. Xususan, 2022-yilda 3 mingdan ortiq xodim malaka oshirgan bo‘lsa, o‘tgan yili bor-yo‘g‘i 700 nafari qayta o‘qitilgan.
Shu munosabat bilan kadrlar malakasini oshirish, uzluksiz ta’limni yo‘lga qo‘yish, xodimlarni moddiy va ijtimoiy rag‘batlantirish bo‘yicha yangi takliflar taqdim etildi. Kadrlar salohiyatini mustahkamlash maqsadida Soliq qo‘mitasi huzuridagi Soliq akademiyasining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash choralari belgilab olindi.
Davlatimiz rahbari soliq ma’murchiligida raqamli texnologiyalar, tahlil va sun’iy intellekt asosida mutlaqo yangi ish uslubini joriy etish, tadbirkorlar uchun qulay va adolatli soliq muhitini yaratish hamda sohada malakali kadrlar korpusini shakllantirish yuzasidan mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Soliq tizimi faoliyatini «tekshiruvdan – servisga» tamoyili asosida transformatsiya qilish, xizmat ko‘rsatish sifatini yanada oshirish va nazoratning zamonaviy, samarali mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish ustuvor vazifa sifatida belgilandi.
2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekistondagi yirik korxonalar tomonidan 2,5 trln so‘mlik mebel mahsulotlari ishlab chiqarildi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 28,7 foizga oshgan.
Ishlab chiqarish hajmi bo‘yicha Toshkent shahri yetakchilikni saqlab qoldi. Poytaxtda to‘rt oy davomida 472,5 milliard so‘mlik mebel mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Keyingi o‘rinlarni Farg‘ona viloyati (298,2 milliard so‘m) va Andijon viloyati (280,6 milliard so‘m) egalladi. Toshkent viloyatida esa 248,3 milliard so‘mlik mahsulot tayyorlangan.
Statistikaga ko‘ra, Namangan viloyatida 217,3 milliard so‘mlik, Samarqand viloyatida esa 203,6 milliard so‘mlik mebel mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Xorazm viloyati 163,5 milliard so‘mlik ko‘rsatkich bilan yuqori o‘rinlardan joy olgan. Buxoro viloyatida bu raqam 137,8 milliard so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida 123 milliard so‘mlik, Surxondaryo viloyatida esa 100,3 milliard so‘mlik mebel mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Qashqadaryo viloyati 88,7 milliard so‘m, Jizzax viloyati 80,7 milliard so‘m va Navoiy viloyati 62,7 milliard so‘mlik natija qayd etgan.
Eng past ko‘rsatkich Sirdaryo viloyati hissasiga to‘g‘ri kelib, hududda 33 milliard so‘mlik mebel mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
17 iyun kuni beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumining ochilish marosimi o‘tkazildi. Unda prezident Shavkat Mirziyoyev nutq so‘zladi. Bundan qashqari, yalpi sessiyada Albaniya prezidenti, bosh vazir va vazirlar, xalqaro tashkilotlar rahbarlari va siyosatchilar qatnashdi. Investorlarni “siz” deyishga tayyormiz, dedi Mirziyoyev o‘z chiqishida.
Forumda bu yili 4 mingdan ortiq delegatlar qatnashmoqda. Prezidentga ko‘ra, so‘nggi yillarda O‘zbekistonga 150 mlrd dollardan ortiq investitsiya jalb qilingan, shundan 123 milliardi oxirgi 5 yilga to‘g‘ri kelmoqda.
Yalpi sessiyada shuningdek, forum uchun kelgan xorijiy davlat prezident va hukumat rahbarlari ham chiqish qildi. Masalan, so‘zga chiqqan Albaniya prezidenti O‘zbekistondan ko‘proq turistlarni davlatiga taklif etdi.
“So‘nggi 10 yilda Albaniya iqtisodi rivojlandi, infratuzilma va aholi hayoti yaxshi tomonga o‘zgardi. Shu o‘rinda aytmoqchiman, Albaniya bugun xorijiy investorlarga o‘z investitsiyasiga 100% egalik huquqini beruvchi huquqiy asoslarga ega davlat. Jiddiy transformatsion bir davrda investitsiyaviy sheriklikni kengaytirish kerak, deb bilaman”, deydi Albaniya prezidenti.
Rossiya bosh vaziriga ko‘ra, oxirgi yillarda O‘zbekiston bilan Rossiyaning tovar aylanmasi 12,5 foizga o‘sgan.
“Bugungi kunda O‘zbekiston bozorida 3 mingdan ortiq rus kompaniyalari faoliyat ko‘rsatmoqda. 150 ga yaqin investitsiya loyihalariga egamiz, bu kamida 4 trln dollar degani. Istiqbolli yo‘nalishlarimiz ancha, masalan Samarqanddan Sankt-Peterburggacha bo‘lgan turistik yo‘nalishni ishlab chiqdik. Rossiya ishbilarmonlarini yanayam O‘zbekistonda faol bo‘lishga chaqiraman”, dedi Mixail Mishustin.
Ozarboyjon bosh vaziri ham global bozorlardagi o‘zgarishlar sabab investitsiyaviy yaqinlikni kengaytirishni gapirdi.
Belarus bosh vaziriga ko‘ra esa, Minsk Toshkentga sanoat sherikligini taklif qilmoqda.
“Belarus O‘zbekistonga investitsiya kiritish bo‘yicha MDH regionida 2-o‘rinda turibdi. Biz bu davlatga o‘z takliflarimizni berganmiz, ulardan biri sanoat sherikligi. Bizning qishloq xo‘jaligi texnikalarimiz, ayniqsa traktorlar allaqachon O‘zbekistonda ishlab chiqarilmoqda”, dedi Belarus bosh vaziri.
Investitsiya forumi ikki kun davomida turli sessiyalarda ham davom etadi. Unda energetika sektori, siyosiy xatarlar va aralash moliyalashtirish, korporativ boshqaruvning kelajagi, mas’uliyatli biznes yuritish, islomiy moliya va sukuk bozorlari, maxsus iqtisodiy zonalar, suv-energiya-oziq-ovqat zanjiri, yengil sanoat loyihalari, elektrotexnika va mashinasozlik, iqlimga mos agro platforma va boshqa mavzular muhokama qilinadi.
O‘zbekiston investorlar uchun ochiqligini saqlab qolishi kerak, deydi Kun.uz bilan gaplashgan Germaniyadagi KfW IPEX Banking Group vakili.
“Prezidentning gaplari ta’sirli, biz allaqachon O‘zbekistonda 2 mlrd yevrodan ortiq portfelga egamiz. Xususan, metallurgiya, tog‘-kon sanoati, energetika va qayta tiklanuvchi energiya manbalari, bank sohalarida juda faolmiz”, deydi Yekaterina Galitsina.
– Kredit reytinglarini yanada yaxshilash uchun O‘zbekiston yana nimalar qilishi kerak?
“Bu ko‘p masalalarga bog‘liq, lekin menimcha, shunchaki islohotlarni davom ettirish, xalqaro sarmoyalar oqimiga ochiq bo‘lish juda muhim. Chunki ko‘rib turganingizdek, bu yerga butun dunyodan, barcha mamlakatlardan juda ko‘p sarmoyalar kirib kelmoqda, to‘g‘rimi? G‘arb kompaniyalaridan tortib, Ko‘rfaz mintaqalari, Shimoliy mamlakatlar, Janubiy Osiyogacha. Va har bir mamlakat, har bir sarmoya mamlakat uchun yangi tajriba va yangi ko‘mak olib kelishi mumkin”, deya qo‘shimcha qildi u.
AQShning FLS kompaniyasi vitse-prezidenti Peter Flanagan fikricha esa O‘zbekiston mis sanoati bo‘yicha jahondagi yetakchilardan biriga aylanishi mumkin.
“Kecha prezident bizni, amerikalik investorlarni o‘z saroyida qabul qildi. Biz tog‘-kon sanoatida ishlaymiz, ya’ni oltin, mis, litiy kabi strategik muhim xomashyolarni chiqarishga yordam beruvchi texnologiyalarni ishlab chiqaramiz. O‘zbekistonda strategik minerallarning anchasi mavjud. Ular allaqachon o‘zlashtirilmoqda, masalan Olmaliqdagi yirik mis loyihasida qatnashyapmiz. Prezident nimalar bo‘layotganiga shaxsan qiziqadi. 38 yildan beri shu sohada ishlayman, qaysi kanalni qo‘ysangiz hozir strategik xomashyolarni gapiradi. Bilasizmi, mis bo‘yicha O‘zbekiston jahondagi yetakchilarga aylanishi mumkin”, deydi amerikalik investor.
Dunyoga mashhur arxitektura kompaniya Zaha Hadid Architecs direktori ham forum qatnashchilari qatorida. Uning kompaniyasi Yangi Toshkentdagi Alisher Navoiy tadqiqot markazini loyihalayapti.
“Birinchi marta investitsiya forumidaman. Mintaqada ancha yillardan beri faoliyat olib boramiz, O‘zbekiston uchun sarmoyaviy imkoniyatlar va qiziqarli loyihalar ko‘payotganini ko‘rish yoqimli”, deydi Manuela Gatto.
– O‘zbekiston bilan bog‘liq loyihangiz haqida eshitdim. Bizning tomonimiz bilan ishlash qanchalik qulay yoki oson bo‘ldi?
– Biz uchun juda oson bo‘ldi. Biz Yangi Toshkent direksiyasi bilan, ya’ni hukumat tomoni bilan ishladik va biz uchun hamma narsa juda oddiy va tushunarli edi, shu bois hech qanday muammoga duch kelmadik.
– U qachon amalga oshiriladi?
– Xo‘sh, hozirda u qurilish bosqichida, poydevor qismini qurib bo‘lishdi va u keyingi bir necha yil ichida qad rostlaydi.
– Loyihangiz haqida ko‘proq ma’lumot bera olasizmi? Uni qanday tanladingiz va O‘zbekiston tomonidan moliyalash haqida nima deya olasiz?
-Xo‘sh, biz me’mormiz, shu sababli moliyaviy tomoni bilan bevosita shug‘ullanmadik. Bu Yangi Toshkentni, ya’ni shu yerda, Toshkent yonida quriladigan ikki million aholiga mo‘ljallangan yangi shaharni moliyalashtirishning bir qismi hisoblanadi. Demak, bu hukumat tomonidan moliyalashtiriladi va biz me’mor sifatida o‘z xizmatlarimizni taqdim etyapmiz, deya qo‘shimcha qildi ZHA direktori.
Eslatib o‘tamiz, prezident Mirziyoyev o‘z nutqida shuningdek, nufuzli iqtisodiy reytingda mamlakat 14 pog‘ona yuqorilagani, bu yili O‘zbekiston YaIM 180 mlrd dollardan oshishini ma’lum qildi. Forum 18 iyun kuni o‘z ishini yakunlaydi.
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil may oyi yakunida O‘zbekiston hududlarida tadbirkorlik faolligining asosiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha barqaror o‘sish qayd etildi.
Monitoring Soliq qo‘mitasi, Bojxona qo‘mitasi, Markaziy bank hamda Respublika tovar-xom ashyo birjasining tezkor ma’lumotlari asosida o‘tkazilgan. Natijalar iqtisodiyotning turli yo‘nalishlarida ijobiy dinamika saqlanayotganini ko‘rsatdi.
Xususan, soliq tushumlari o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 39,8 foizga oshdi. Eng yuqori o‘sish Navoiy, Sirdaryo, Toshkent, Qashqadaryo va Samarqand viloyatlarida qayd etildi. Ushbu hududlarda o‘sish sur’atlari o‘rtacha 30 foizdan yuqori bo‘lgan.
Shu bilan birga, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i tushumlari 18,6 foizga, mol-mulk solig‘i 15,2 foizga va yer solig‘i 31,9 foizga ko‘paygan.
Tashqi iqtisodiy faoliyat ko‘rsatkichlari ham yuqori o‘sishni namoyon etdi. Tovarlar eksporti hajmi yillik hisobda 31,8 foizga oshgan.
Bu borada Navoiy viloyati 53,7 foizlik o‘sish bilan birinchi o‘rinni egalladi. Toshkent viloyatida eksport 52,8 foizga ko‘paygan. Andijon, Samarqand, Surxondaryo, Buxoro viloyatlari hamda Toshkent shahrida ham yuqori natijalar qayd etildi.
Bojxona to‘lovlari 20,1 foizga o‘sdi. Namangan viloyatida bu ko‘rsatkich 63,3 foizni, Navoiy viloyatida esa 52,8 foizni tashkil qildi. Farg‘ona, Samarqand va Qoraqalpog‘istonda ham barqaror o‘sish kuzatildi.
Kreditlash sohasida eng yuqori o‘sish Samarqand viloyati hissasiga to‘g‘ri keldi. Hududda ajratilgan kreditlar hajmi 54,8 foizga oshgan.
Hisobot davrida mamlakat bo‘yicha 36 ming 957 ta yangi korxona ro‘yxatdan o‘tkazildi. Eng ko‘p yangi subyektlar Toshkent shahrida — 8 ming 29 ta qayd etildi.
Shuningdek, Toshkent viloyatida 3 ming 857 ta, Xorazm viloyatida 3 ming 151 ta, Samarqand viloyatida 2 ming 994 ta va Farg‘ona viloyatida 2 ming 662 ta yangi korxona tashkil etildi.
Respublika tovar-xom ashyo birjasidagi bitimlar hajmi esa 14,2 foizga oshdi. Birja faolligi bo‘yicha Navoiy viloyati 46,6 foizlik o‘sish bilan yetakchilik qildi. Buxoro, Surxondaryo, Sirdaryo va Xorazm viloyatlarida ham mazkur ko‘rsatkich o‘rtacha 30 foizdan yuqori o‘sgan.
Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Toshkent xalqaro forumida ishtirok etish uchun kelgan Rossiya hukumati raisi Mixail Mishustin bilan uchrashdi.
Foto: Saida Mirziyoyeva / Telegram
Mirziyoyevaning so‘zlariga ko‘ra, suhbat chog‘ida ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy hamkorlik masalalari muhokama qilingan.
“O‘zbekiston va Rossiya munosabatlari jadal rivojlanishda davom etmoqda. Bugungi kunda biznes, infratuzilma va madaniyat sohalarida ko‘plab qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda. Yaqin kunlarda Hukumatlararo komissiya hamda Hududlar kengashining navbatdagi yig‘ilishlari bo‘lib o‘tadi.
Ushbu tadbirlar sheriklikdagi faoliyatimizning barcha yo‘nalishlariga qo‘shimcha turtki berishiga ishonaman”, – deya yozdi PA rahbari o‘z Telegram-kanalida.
Suratlar:
Markaziy bank 2026-yil 16-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 1,98 so‘mga tushib, 11 979,83 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,26 so‘mga oshdi va 13 904,99 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 085,32 so‘m bo‘ldi (+4,53).
Rossiya rubli 164,99 so‘m etib belgilandi (-0,14).
Investorlar uchun yangi kafolatlar va aholidagi mobil telefonlar miqdori
O‘zbekiston va Ronaldu boshlamoqda – JCh kundaligi
O‘zbekistonda mebel ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat2 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat3 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Mahalliy3 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekiston qaysi davlatlarga gilam eksport qilmoqda?
-
Jamiyat4 days ago16−18 iyun kunlari Toshkent shahriga yuk mashinalari kiritilmaydi
-
Sport2 days agoEron Amerikaga bordi, Osiyo Yevropaning ta’zirini berayotir – JCh kundaligi
-
Sport4 days agoJCh-2026. Osiyoning ikki jamoasi Yevropa vakillariga qarshi maydonga tushadi
-
Mahalliy3 days ago
Quyoshda turgan suvning ta’mi emas, tarkibi o‘zgaradi… bu esa juda xavfli