Siyosat
parda ortidagi shaxs – Qolibof (video)
Yevropa nuqtai-nazaridan “Yaqin Sharq” yoki “O‘rta Sharq”, ba’zan esa “G‘arbiy Osiyo” deb ataladigan hudud, ya’ni Fors ko‘rfazida keskinlik kuchayib borayotgan bir paytda, Eronning qattiq pozitsiyasi bilan tanilgan siyosatchilaridan biri — Muhammad Boqir Qolibof diplomatik jarayonlar markazida paydo bo‘ldi. Vashington tomonidan bildirilgan “nomi oshkor etilmagan muloqot” haqidagi bayonotlardan so‘ng uning nomi yana e’tibor markaziga chiqdi.
Xo‘sh, parda ortida nima bo‘layapti? Qolibof urush yo‘nalishiga ta’sir qila oladimi? Bu savollarga javob ko‘ringanidan ko‘ra murakkabroq.
Qolibof qanday qilib muzokaralar markaziga chiqdi? AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy harakatlari fonida, Eron siyosatining “qat’iy qanoti”ga mansub bo‘lgan Muhammad Boqir Qolibof diplomatik yechim izlash jarayonlarida tilga olinayotgan asosiy shaxslardan biriga aylandi. Eron parlamenti raisi bo‘lgan Qolibof nafaqat siyosatchi, balki qattiq xavfsizlik siyosati, namoyishlarga qarshi qat’iy pozitsiyasi va rejimga sodiqligi bilan tanilgan shaxsdir.
“Nomsiz muloqot” bayonoti ortida kim turibdi?
Donald Tramp intervyusida Eron bilan muloqotlar haqida shunday degan edi: “Biz juda hurmatga sazovor insonlar bilan muloqotdamiz. Ichkaridagilar ular kimligini biladi va ehtimol, ulardan biri aynan biz qidirayotgan shaxs bo‘lishi mumkin”.
Bu bayonotdan keyin ayrim xalqaro OAVlarda gap aynan Qolibof haqida ketayotgani taxmin qilindi. Ayrim tahlilchilarga ko‘ra, Vashington cheklangan doiradagi eronlik siyosatchilar bilan yopiq muloqotlar olib bormoqda va Qolibof ham ular orasida bo‘lishi mumkin.
Biroq Qolibof bu iddaolarni qat’iy rad etdi. U AQSh bilan hech qanday muzokara bo‘lmaganini ta’kidlab, bu kabi xabarlarni “manipulyasiya” deb atadi. “Amerika bilan hech qanday muzokara o‘tkazilmadi. Bunday xabarlar moliya va neft bozorlariga ta’sir qilish hamda AQSh va Isroilning muammodan chiqishi uchun tarqatilmoqda”, — dedi u.
Hech qanday urush qisqa bo‘lmaydi
Qolibof mintaqadagi davlatlarni AQSh harbiylarini hududdan chiqarishga chaqirdi. Uning fikricha, AQSh bilan harbiy hamkorlik qilgan davlatlar “dushman” sifatida baholanishi mumkin. U avvalroq bergan intervyusida shunday degan edi: “Bu mintaqadagi hech qanday urush qisqa muddatli bo‘lmaydi va faqat bitta hudud bilan cheklanib qolmaydi». Bugungi voqealar fonida bu fikr jiddiy tahlil sifatida baholanmoqda.
Qat’iy siyosatchi va muzokara
Qolibofning diplomatik muloqotlarda tilga olinishi yangi holat emas. Eron tarixida qattiq pozitsiyadagi siyosatchilar muzokaralarda ishtirok etmagan, degan qarash noto‘g‘ri. Bu yerda gap ideologiyadan voz kechishda emas, balki ishonchli shaxslarni muzokaraga jalb qilishda.
Jorj Vashington universiteti tadqiqotchisi Sina Azodi Qolibofni “pragmatik, lekin qat’iy pozitsiyadagi siyosatchi” deb ta’riflaydi. Uning fikricha, Qolibof amaliy qarorlar qabul qilish qobiliyatiga ega va ehtimoliy kelishuvlarni amalga oshirish imkoniyati bor.
Boshqa tahlilchi Ali Voiz esa Qolibof ehtiyotkor siyosatchi ekanini ta’kidlaydi. Uningcha, agar AQSh bilan muzokaralar boshlansa, Qolibof Eron ichidagi qattiq pozitsiyadagi guruhlar qarshiligiga duch kelishi mumkin.
AQSh uchun maqbul sherik bo‘lishi mumkinmi?
Sobiq AQSh Milliy xavfsizlik kengashi vakili Maykl Singxning fikricha, Qolibofning o‘tmishdagi qat’iy siyosatlari Vashington uchun jiddiy to‘siq emas. AQSh pragmatik natija berishi mumkin bo‘lgan shaxslar bilan ishlashga tayyor.
Shu bilan birga, tahlilchilar: Qolibof AQSh sanksiyalari ro‘yxatida emasligi, uning harbiy va siyosiy tajribasi unga keng vakolat va ishonch bergani, biroq u mustaqil qaror qabul qilolmasligi — yakuniy qarorlar Eronning oliy rahbariyati tomonidan qabul qilinishini ta’kidlab keladi.
Harbiy va siyosiy faoliyati haqida
Qolibof sobiq Inqilob gvardiyasi havo kuchlari qo‘mondoni bo‘lib, Eron-Iroq urushida qatnashgan. U harbiy va siyosiy sohada katta tajribaga ega. 2005–2017-yillarda Tehron shahri hokimi sifatida ishlab, infratuzilmani rivojlantirish, metro va yo‘l qurilish loyihalari bilan tanilgan. Ammo unutmasligimiz kerakki, bu davrda korrupsiya ayblovlari ham bo‘lgan.
“Qattiq” o‘tmish
Qolibofning o‘tmishida namoyishlarni kuch bilan tarqatishda ishtirok etgani ham ma’lum. 2013-yilda tarqalgan audioyozuvda u shunday degan: “Meni mototsiklda, tayoq bilan namoyishchilarni urib yurgan holatdagi suratlarim bor. Men ko‘chada urganlar orasida edim”. Bu so‘zlar uning faqat siyosatchi emas, balki xavfsizlik tizimida faol ishtirok etgan shaxs ekanini ko‘rsatadi.
Xulosa
Muhammad Boqir Qolibof — qattiq pozitsiyasiga qaramay, amaliy yondashuvga ega siyosatchi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Uning nomi diplomatik jarayonlarda tilga olinayotgani Eronning hatto keskin vaziyatlarda ham muloqot eshiklarini to‘liq yopmasligini ko‘rsatadi. Biroq urush taqdiri faqat bitta shaxsga bog‘liq emas — qarorlar Eronning oliy siyosiy tizimi doirasida qabul qilinadi.
Bugun, 25-sentyabr kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xitoy Xalqaro madaniy kommunikatsiya markazi raisi Long Yuysyan va Gonkongning «JDB Group» kompaniyasi asoschisi Chan Xuntoni qabul qildi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Qayd etilishicha, O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasidagi barcha sharoitlarda har tomonlama strategik sheriklik munosabatlarini yanada chuqurlashtirish va madaniy-gumanitar aloqalarni mustahkamlash masalalari ko‘rib chiqildi.
Markaz O‘zbekistonning Xitoy bilan ko‘p qirrali hamkorligini mustahkamlashga katta hissa qo‘shib kelayotgani qayd etildi. Birgalikda infratuzilmani rivojlantirish, investitsiyalar va «yashil» sanoat sohalarida qator loyihalar amalga oshirildi.
«JDB Group» kompaniyasining O‘zbekistondagi faoliyatining ustuvor yo‘nalishlari sifatida zamonaviy shahar, transport va sanoat infratuzilmasini rivojlantirish hamda geologiya sohasi belgilandi.
Uchrashuv yakunida mazkur kompaniya ishtirokida amalga oshirilayotgan va yangi loyihalarni jadallashtirish yuzasidan kelishuvga erishildi.
Siyosat
Saida Mirziyoyeva Diyene Keyta bilan demografik barqarorlik va inson kapitali bo‘yicha hamkorlikni muhokama qildi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva BMT Bosh kotibi o‘rinbosari, BMT Aholishunoslik jamg‘armasi (UNFPA) ijrochi direktori Diyene Keyta bilan uchrashdi.
Muloqotda demografik barqarorlik, inson kapitali va aholi farovonligini ta’minlash bo‘yicha hamkorlikni yanada rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.
Saida Mirziyoyeva O‘zbekistonning asosiy kapitali yosh avlod ekanini ta’kidladi. U demografik salohiyatni kelgusida dividend manbaiga aylantirish uchun inson, ayniqsa, ayollar va bolalarning salomatligi, ta’limi hamda xavfsizligiga investitsiya kiritish zarurligini bildirdi.
Saida Mirziyoyeva o‘zining Telegram kanalida demografik prognozlash tizimini yo‘lga qo‘yilayotganini ma’lum qildi. Shuningdek, «Demografik dividend — 2050» strategiyasini ishlab chiqish rejalashtirilayotganini aytdi.
Tomonlar demografik barqarorlikni faqat aholi soni bilan bog‘liq masala sifatida emas, balki ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik, ijtimoiy himoya va oilalarni qo‘llab-quvvatlashni qamrab oladigan uzoq muddatli taraqqiyot masalasi sifatida ko‘rish zarurligini ta’kidladi.
Shuningdek, demografik ma’lumotlar va tahliliy prognozlar asosida qarorlar qabul qilish hamda inson kapitali va ijtimoiy xizmatlarga investitsiyalarni kuchaytirish bo‘yicha xalqaro hamkorlikni rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.
Muloqotda aholining farovonligini oshirish va demografik jarayonlarni samarali boshqarishda ma’lumotlar hamda prognozlarning ahamiyatiga e’tibor qaratildi.
Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Nyu-Yorkda «BlackRock» rahbariyati bilan uchrashdi.
Unda kompaniya prezidenti Robert Kapito, vitse-rais Tomas Donilon, «Global Infrastructure Partners» raisi va bosh ijrochi direktori Adebayo Ogunlesi, Moliyaviy va strategik investorlar guruhi global rahbari hamda kompaniyaning Yaqin Sharq mintaqasi bo‘yicha rahbari Charlz Hatami qatnashdi.
Muloqot davomida 2027-yilda Toshkent xalqaro moliya markazi faoliyatini yo‘lga qo‘yish masalasini muhokama qilindi. «BlackRock» ushbu Markaz konsepsiyasi va tuzilmasini ishlab chiqishda ko‘maklashmoqda.
AQSh ishbilarmon doiralari vakillari ishtirokidagi qo‘shma davra suhbatida O‘zbekiston hamda mintaqamizning yaqin o‘n yilliklarga mo‘ljallangan rivojlanish istiqbollari yuzasidan fikr almashildi.
O‘zbekiston yirik, samarali, sifatli sarmoyalar uchun yangi imkoniyatlar maydoniga aylanmoqda, dedi Saida Mirziyoyeva.
Mudofaa vaziriga ikki o‘rinbosar tayinlandi. Bu haqda vazirlik matbuot xizmati xabar berdi.
Jumladan, Prezidentning tegishli qaroriga muvofiq, polkovnik Zoidov Qahramonjon Obidjonovich O‘zbekiston mudofaa vazirining qurollanish va qurollantirish bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi.
Adliya polkovnigi Muratov Jahongir Dilshatovich vazirning komplayens va korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Andijon viloyatiga tashrif buyuradi.
Ikki kunlik safar dasturidan hududning sanoat va investitsiya salohiyati, energetika, qishloq xo‘jaligi, transport, turizm va boshqa sohalardagi loyihalar bilan tanishish o‘rin olgan. Davlatimiz rahbari mahallalardagi bunyodkorlik ishlarini ham ko‘zdan kechiradi. Qator yangi quvvatlarni ishga tushirish va istiqbolli loyihalar qurilishini boshlash ko‘zda tutilgan.
Shuningdek, Andijon viloyatini yanada rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari muhokamasiga bag‘ishlangan yig‘ilish bo‘lib o‘tadi.
