Iqtisodiyot
O‘zmilliybank va Xitoyning Eksim banki strategik hamkorlikning yangi bosqichiga chiqmoqda
«O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ (O‘zmilliybank) Bosh ofisida Xitoy Eksport-import bankining (Xitoy Eksimbanki) 2025 yil fevral oyida lavozimiga tayinlangan Direktorlar kengashining raisi Chen Xuayuy boshchiligidagi delegatsiya bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi.
Muzokaralar davomida tomonlarning 20 yillik hamkorlik yakunlari sarhisob qilinib, uning doirasida O‘zbekistonda O‘zmilliybank tomonidan Xitoy Eksimbanki ko‘magida qator muhim infratuzilmaviy va ijtimoiy loyihalar amalga oshirilgani qayd etildi. Jalb qilingan kredit resurslarining umumiy hajmi 1,7 milliard AQSh dollardan oshdi. Moliyalashtirish iqtisodiyotning asosiy tarmoqlari – energetika, transport, telekommunikatsiya, sog‘liqni saqlash, ta’lim, suv xo‘jaligi va sanoatni rivojlantirish, shuningdek, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan.
O‘zmilliybank va Eksimbank o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik ikki davlat rahbarlarining shaxsiy e’tibori tufayli O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi misli ko‘rilmagan yuksak darajaga ko‘tarilgan har tomonlama strategik sheriklik munosabatlariga muvofiq rivojlanib borayotgani ta’kidlandi.
So‘nggi yillarda savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlik sezilarli darajada o‘sdi. O‘zbekistonda Xitoy kapitali ishtirokidagi 3500 dan ortiq korxona ro‘yxatga olingan. 2024 yil yakuniga ko‘ra ikki davlat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 13 milliard AQSh dollardan oshdi, Xitoy kompaniyalari ishtirokidagi investitsiyalar umumiy portfeli esa 60 milliard AQSh dollarga yetdi. 2024 yilda Xitoydan 10 milliard AQSh dollardan ortiq sarmoya o‘zlashtirildi, 2025 yilda esa bu ko‘rsatkichni 15 milliard AQSh dollardan oshirish rejalashtirilgan.
Tomonlar hamkorlikni yangi bosqichga chiqarishga tayyor ekanliklarini bildirdilar. Milliy valyutalarda o‘zaro hisob-kitoblarni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi. Bu borada 2023 yil may oyida Sian shahrida bo‘lib o‘tgan «Markaziy Osiyo-Xitoy» birinchi sammiti doirasida imzolangan 2 milliard yuan miqdoridagi kredit liniyasi muvaffaqiyatli o‘zlashtirilgani yuksak baholandi.
Hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlari sifatida qayta tiklanadigan energetika, metallurgiya, transport infratuzilmasi, turizm, aeroportlarni modernizatsiya qilish va xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish sohasidagi loyihalar ko‘rsatib o‘tildi. Xitoy Eksimbanki yuandagi moliyaviy vositalarni yanada kengaytirishdan manfaatdor ekanligini bildirdi hamda ustuvor investitsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlashni kengaytiruvchi va milliy valyutadagi hisob-kitoblar barqarorligini mustahkamlovchi yangi kredit liniyasini ko‘rib chiqishga tayyorligini ma’lum qildi.
Xitoy Eksimbanki bilan erishilgan yangi kelishuvlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining xalqaro moliya institutlaridan umumiy qiymati 1,2 milliard dollarlik kredit liniyalarini jalb qilish bo‘yicha topshiriqlarini amalga oshirishga xizmat qiladi.
Ma’lumot uchun: Xitoy Eksimbanki mamlakatning siyosiy moliyaviy instituti hisoblanadi. 2024 yil yakuniga ko‘ra, Eximbankning jami aktivlari 886 milliard AQSh dollarini, o‘z kapitali 54 milliard AQSh dollarini, sof foydasi esa 400 million AQSh dollarini tashkil qildi. Bank xalqaro loyihalarni moliyalashtirishda faol ishtirok etib, Xitoyning boshqa davlatlar bilan tashqi iqtisodiy aloqalarini mustahkamlashga yordam beradi.
Iqtisodiyot
Kimlar foyda solig‘ini ikki barobar kam to‘lashi mumkin?
Soliq kodeksining 337-moddasiga muvofiq, foyda solig‘i to‘lovchilarining ayrim toifasi belgilangan stavkaning 50 foizi miqdorida pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqiga ega.
Ushbu imtiyoz 2022-yil 1-sentyabrdan keyin joriy soliq davrida jami daromadi ilk bor 10 mlrd so‘mdan oshgan soliq to‘lovchilarga beriladi.
Pasaytirilgan stavka joriy soliq davrida hamda undan keyingi soliq davri mobaynida amal qiladi.
Imtiyozdan foydalanish uchun pasaytirilgan stavka qo‘llanilayotgan davrlarda soliq to‘lovchining jami daromadi 100 mlrd so‘mdan oshmasligi shart. Agar ushbu chegaradan oshib ketilsa, pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqi bekor bo‘ladi.
Mazkur imtiyoz yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq to‘lovchilari va aksiz solig‘i to‘lovchilariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Shuningdek, soliq to‘lovchi tugatilayotgan hollarda yoki imtiyoz olish maqsadida bir nechta tadbirkorlik subyekti o‘rtasida daromad sun’iy ravishda bo‘lingani aniqlansa, pasaytirilgan stavkadan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
Mazkur tartib Soliq kodeksining 337-moddasida belgilangan bo‘lib, tadbirkorlik subyektlarini halol soliq to‘lash va biznesni qonuniy kengaytirishga rag‘batlantirishga qaratilgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chetdan xomashyo olib keladigan yangi kompaniya tuzilib, unga 200 mln dollar ajratiladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilayotgan yig‘ilishda metallurgiya sanoatini rivojlantirish, xomashyo bazasini mustahkamlash va mahalliylashtirish darajasini oshirishga qaratilgan ustuvor vazifalar belgilandi.
Qayd etilishicha, Toshkent viloyati, Samarqand va Surxondaryoda ham temir zaxiralari mavjudligi prognoz qilinmoqda. Shu munosabat bilan temir sifati uchun zarur bo‘lgan marganets va ferrosilitsiy kabi minerallar zaxiralarini ko‘paytirish vazifasi qo‘yildi.
Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida geologik maydonlarni tahlil qilib, bir oy muddatda temir hamda uni boyitish uchun zarur minerallar zaxiralarini oshirish bo‘yicha geologiya dasturini ishlab chiqish topshirildi. Hudud rahbarlariga esa bu jarayonlarga yirik tadbirkorlarni jalb qilish vazifasi yuklatildi.
Bugungi kunda mamlakatda metallurgiya sohasida 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy korxona faoliyat yuritmoqda. Qurilish materiallari sohasidagi islohotlardan keyin hududlarda metall mahsulotlari ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar boshlangani qayd etildi.
Xususiy korxonalarni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida import xomashyoni markazlashgan tarzda olib kelish bo‘yicha alohida kompaniya tashkil etiladi. Ushbu tuzilmaga 200 million dollar ajratiladi, import qilingan xomashyo esa faqat birja savdolari orqali sotiladi.
Yig‘ilishda iqtisodiyotning yangi texnologik bosqichga o‘tayotgani munosabati bilan metall mahsulotlari turini ko‘paytirish, shuningdek, yirik metallurgiya korxonalari va xususiy sektor o‘rtasida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligi ham ta’kidlandi.
Ma’lum qilinishicha, mamlakatda choksiz quvurga bo‘lgan yillik talab 280 million dollarga teng. Asosiy tashqi savdo hamkorlari esa har yili 1,5 milliard dollarlik shunday mahsulot import qiladi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, choksiz quvur ishlab chiqarishni mahalliylashtirish uchun 275 million dollar investitsiya talab etiladi. Bu orqali yiliga 450 million dollarlik mahsulot ishlab chiqarish va uning 170 million dollarlik qismini eksport qilish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, ishga tushirilgan quyuv-prokatlash majmuasi avtomobilsozlik, maxsus transport, texnologik uskunalar, maishiy va qishloq xo‘jaligi texnikasi hamda qurilish materiallari uchun 1,5 milliard dollarlik mahsulotni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarish imkonini beradi. Mas’ullarga uch oy muddatda choksiz quvur, sovuq prokat, metallni 3D usulda bosib chiqarish va yuqori aniqlikda ishlov berish bo‘yicha loyihalar paketini tayyorlash topshirildi.
Iqtisodiyot
Apple yana dunyoning eng qimmat kompaniyasiga aylandi
Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi.
Foto: Adam Gray/Bloomberg
Bloomberg xabariga ko‘ra, Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi va dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasiga aylandi.
17 iyul kuni Nvidia aksiyalari 3,7 foizga arzonlashdi, oqibatda kompaniyaning bozor qiymati 4,8 trillion dollargacha tushdi. O‘z navbatida, Apple aksiyalari 0,4 foizga qimmatlab, kompaniya kapitallashuvi 4,9 trillion dollarga yetdi.
Nvidia 2025 yilning may oyidan buyon birjadagi eng qimmat kompaniyalar reytingini boshqarib kelayotgan edi. Oktabr oyida uning kapitallashuvi besh trillion dollarga yetgan.
Reuters nashrining qayd etishicha, eng qimmat kompaniyalar ro‘yxatida yetakchining o‘zgarishi investorlar e’tiborini Nvidia kabi «sun’iy intellekt bumining eng yaqqol benefitsiarlari» doirasidan tashqariga kengaytira boshlaganidan dalolat beradi. Tahlilchilarning so‘zlariga ko‘ra, Apple o‘z modellarini rivojlantirishga mablag‘ sarflamagani uchun sun’iy intellekt poygasida ortda qolayotgan hisoblanardi, biroq endi «kayfiyat o‘zgargan».
«Apple <…> sun’iy intellektni servislari orqali monetizatsiya qilish, foydalanuvchilarni o‘z ekotizimiga bog‘lash va uskunalarni yangilash uchun ancha qulayroq mavqega ega. Qayta baholash sun’iy intellekt bilan bog‘liq spekulyativ o‘sishni emas, balki [kompaniya] daromadining barqarorligiga bo‘lgan ishonchni aks ettiradi», deb ta’kidladi BRI Wealth Management investitsiya bo‘limi rahbari Toni Medouz.
Iqtisodiyot
Dollar kursi qimmatlashuvi davom etadi
Markaziy bank 2026-yil 14-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 16,89 so‘mga oshib, 12 092,87 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 24,14 so‘mga oshdi va 13 824,57 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 194,77 so‘m bo‘ldi (+0,88).
Rossiya rubli 157,13 so‘m etib belgilandi (-0,19).
Foto: Markaziy bank
Iqtisodiyot
Tadbirkorlar uchun valuta operatsiyalarida yangi yengillik joriy etildi
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari endilikda ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini qayta sotib olish amaliyotisiz o‘zgartirishi mumkin.
Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga kiritilgan o‘zgartirish davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi (3281-6-son, 2026 yil 16 iyul).
Amaldagi tartibga ko‘ra, “Valutani tartibga solish to‘g‘risida“gi qonunning 15-moddasiga muvofiq, joriy xalqaro operatsiyalar bilan bog‘liq hollarda chet el valutasini sotib olish yoki sotish cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, maxsus valuta hisobvaraqlariga o‘tkazilgan mablag‘lar buyurtmada ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarflanishi shart edi.
Ilgari bir shartnoma doirasida sotib olingan valuta mablag‘laridan boshqa shartnoma bo‘yicha foydalanish zarurati tug‘ilganda, tadbirkorlar ushbu valutani avval bankka sotishi, so‘ngra yangi maqsad uchun qayta sotib olishi talab etilardi.
Yangi o‘zgartirish mazkur jarayonni soddalashtirishga qaratilgan. Endi tadbirkorlik sub’yektlari ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini belgilangan tartibda o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Mazkur o‘zgartish tadbirkorlar uchun ortiqcha vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, valuta operatsiyalarini amalga oshirishda qo‘shimcha qulayliklar yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
-
Dunyodan1 day ago
Vengriya prezidenti isteʼfoga chiqish toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy oʻzgartirishni imzoladi
-
Jamiyat4 days agoXalqaro qidiruvdagi fuqaro Varshavadan Toshkentga olib kelindi
-
Siyosat4 days agoRustam Jo‘layev Prezident huzuridagi Milliy xavfsizlik agentligi rahbari etib tayinlandi
-
Mahalliy5 days ago
Oliy ta’lim muassasalari uchun kvotalar tasdiqlandi
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada kutubxonalar soni keskin kamaydi
-
Sport5 days agoJahon chempionati finaliga sloveniyalik hakamlar tayinlandi
-
Sport5 days agoFIFA prezidenti Infantinoga 200 dan ortiq mamlakat ishonch bildirmoqda
-
Jamiyat4 days agoZangiotadagi propan shoxobchasida sodir bo‘lgan portlash sababi ma’lum qilindi
