Jamiyat
O‘zbekistonda yangi moliyaviy piramida avj oldi. Uni “organ” xodimlari targ‘ib qilmoqda
O‘zbekistonda shakli va uslubi oldingilaridan mutlaqo farq qilmaydigan XCM moliyaviy piramidasi tobora ommalashib bormoqda. Achinarlisi, bu cho‘pchakka uning oldini olishi kerak bo‘lgan xizmatlar xodimlari ham ishonishyapti. Hatto ayrim xodimlar XCM targ‘ibotiga qo‘shilib, u “ishonchli ekani”ni aytmoqda. Ushbu moliyaviy piramidaga pul tikayotgan minglab fuqarolar aldanib qolish arafasida.
O‘zbekistonda XCM nomi ostida navbatdagi moliyaviy piramida avj oldi. U boshqa shu kabi moliyaviy piramidalardan farqli ravishda mehnat jamoalari, hatto ichki ishlar tizimiga ham faol kirib boryapti: xodimlar bilib-bilmasdan XCM targ‘ibotiga, demak ko‘proq odam aldanishiga “hissa” qo‘shmoqda.
XCM nima?
O‘tgan bir yilda video ko‘rish orqali pul topishni targ‘ib qilgan HNK, Whats va Aif kabi moliyaviy piramidalar to‘riga ko‘plab o‘zbekistonliklar ilindi. Hatto ushbu loyihalarga bankdan kredit olib yoki yoki biror mulkini sotib pul tikish orqali bor-budidan ayrilganlar ham bo‘ldi. XCM shakl va uslub jihatdan ana shu moliyaviy piramidalarning “ukasi”: bunda ham aldov nuqtasi videolarga like bosish va izoh yozishga asoslangan.
XCM, ya’ni X Connection Media Avstraliyada tashkil etilgan onlayn media kompaniyasi ekani, 2024 yil 4 avgustda tashkil qilingani va sertifikat olgani aytiladi. Internetda reklama va onlayn marketing loyihaning maqsadi sifatida qayd etilgan.
“Ishga olish” niqobi
XCM faoliyatiga rasmiy tus berish maqsadida “ishga olish” niqobidan foydalanilgan. Faqat boshqa moliyaviy piramidalardan farqli ravishda buning uchun talablar ishlab chiqilgan. Ya’ni ishga qabul qilinuvchilar 18-60 yosh orasida bo‘lishi, muloqot qobiliyati muhimligi, vaqtni boshqara olishi zarurligi belgilangan.
Ammo bu shunchaki niqob bo‘lib, XCM’ga ishonchni oshirish uchun o‘ylab topilganini sezish qiyin emas.
Depozit – ilmoq
XCM moliyaviy piramida ekaniga oddiy dalil – bu unga qo‘shilish uchun depozit qo‘yish, ya’ni pul to‘lash majburiyati borligidadir. Depozit qo‘yish majburiyati “xavfsiz hamkorlik muhiti yaratishga yordam berishi” bilan izohlangan.
“Blog maxfiyligini himoya qilish va hamkorlikning xavfsizligi va muvaffaqiyatini ta’minlash maqsadida biz oddiy xodimlar uchun depozit to‘lov tizimini joriy qildik. Biz maxfiylikni himoya qilishga juda jiddiy qaraymiz va blogerlar duch keladigan maxfiylik xavflarini to‘liq tushunamiz. Ushbu chora xavfsiz hamkorlik muhitini yaratishga yordam beradi. Biz haqiqatan ham biz bilan ishlashni va o‘z ishiga jiddiy yondashishni, ishonchli munosabatlar o‘rnatishni hamda xavf va potensial mojarolarni kamaytirishni xohlaydiganlarni tekshiramiz. Shunday qilib, biz resurslarni yaxshiroq rejalashtirishimiz va bloglarning platformada barqaror daromad va imkoniyatlar olishini ta’minlashimiz mumkin”, deyiladi XCM platformasida.
Aslida ana shu izohning o‘ziyoq XCM moliyaviy piramida ekanini bildirib turibdi. Negaki, xavfsiz hamkorlik muhiti pul to‘lovi bilan emas, odatda huquqiy asoslar bilan yaratiladi. Aksincha, biror bir qonuniy asosga ega bo‘lmagan va kelib chiqishining tayini bo‘lmagan kelishuv bilan depozitga pul qo‘yish muqarrar aldanib qolish degani.
Shuningdek, XCMga “ishga olingan” xodimlarga majburiyatlar ham qo‘yilgan. Bu salbiy izohlar yozmaslik, boshqa xodimlarni kamsitmaslik bilan bog‘liq.
XCM faoliyati ham boshqa moliyaviy piramidalar kabi “pul tiking va daromad ko‘ring” qoidasiga asoslangan. Buning uchun 7 ta daraja bosqichi ishlab chiqilgan. Masalan, X-C2 darajadan boshlash uchun 460 USDT (kriptovaluta, odatda 1 USDT 1 dollar qiymatga ega bo‘ladi) to‘lash kerak bo‘ladi. Bu darajada kuniga 5 ta vazifa beriladi. Har bir vazifa 2,6, kunlik daromad 13 USDT. Xullas, depozitga qo‘yilgan 460 USDT’ni 4745 USDT’ga aylantirish mumkinligi va’da qilingan.
Daraja yuqorilagani sari depozitga qo‘yiladigan pul va ko‘riladigan daromad miqdori oshirib borilgan. X-C8 darajasi uchun 40 ming USDT qo‘yish kerak bo‘ladi. Bu 40 ming dollar degani. Shunchaki kuniga 80 ta videoni ko‘rib, layk bosib turilsa bu pul bir yilda 414 640 dollarga aylanarmish go‘yo. Bu ming foizdan yuqoriroqni tashkil etadi. Aslida, ushbu raqamlarning o‘ziyoq eng sodda odamni ham shubhaga qo‘yishi kerak. Biroq bunga ishonayotganlar afsuski, bor va ular ko‘pchilik.
“Targ‘ibotchi” IIB
XCM’da imkon qadar ko‘proq odamni depozit qo‘yishga chorlash maqsadida boshqalarni taklif qilganlik uchun alohida pul to‘lash tizimi taklif etilgan. Oqibatda do‘st-u qarindoshlar, mehnat jamoalari orasida uni targ‘ib qilish holatlari ko‘payib, moliyaviy piramida o‘z domiga ko‘proq odamni tortib ketmoqda.
Hatto aslida ushbu holatning oldini olishi kerak bo‘lgan IIB xodimlari ham XCM’ga ishonib, uning targ‘ibotiga kirishgan. Shulardan biri Samarqand viloyati Past Darg‘om tumani IIB profilaktika inspektori.
“Haqiqatan ham bu jamoa bilan ishlab, ko‘p bonuslar, undan tashqari, topshiriqlar bajarish orqali yuqori sarmoyaga ega bo‘lyapman. Bu to‘g‘risida o‘z hamkasblarimga ham ma’lumot berib, ularga ham a’zo bo‘lishga taklif qildim. Ko‘pchilik ijobiy fikr bildirib, a’zo bo‘lmoqda”, degan profilaktika inspektori.
XCM guruhlarida e’lon qilingan suratlarga qaraganda ushbu moliyaviy piramida targ‘ibotiga qo‘shilgan IIB xodimlari ko‘pchilikni tashkil etadi. Bu loyiha ortida turgan firibgarlar “mana, bizga hatto IIB xodimlarining o‘zi ishonch bildirgan”, deya ko‘proq odamni chuv tushirishiga xizmat qilmoqda.
Harbiy akademiyada o‘qituvlik qilishi aytilgan mayor Zuhriddin Toyirov ham ushbu moliyaviy piramidaga qo‘shilganini bildirgan:
“Men XCM firmasiga qo‘shildim. Kelajakda bu kompaniyaga omad tilayman. Kelajakda oila a’zolarimni ham, jamoamni ham qo‘shib, kengaytirishga harakat qilaman”, degan u.
Bot bilan suhbat
O‘zbekistonda XCM moliyaviy piramidasining bir nechta guruh va kanallari faol ishlamoqda. Faqat ular yopiq bo‘lib, to‘g‘ridan to‘g‘ri a’zo bo‘lish imkonsiz: a’zolik so‘rovi jo‘natilganidan so‘ng qabul qilinishingiz yoki rad etilishingiz mumkin.
Ushbu guruhlarda asosan Westin Noah ismli admin siz bilan savol-javob qilishi mumkin. Ko‘pchilik kompaniya menejeri deb o‘ylaydigan Westin Noah aslida shaxs emas, Telegram-bot. Messenjerni biroz tushunadigan odam buni anglab olishi qiyin emas.
So‘nggi 2-3 yilda O‘zbekistonda turli moliyaviy piramidalar avj oldi: powerbank ijarasini taklif etgan “Parker”, video ko‘rish orqali pul topishni targ‘ib qilgan HNK, Whats va Aif, tabiat g‘amxo‘ri niqobidagi “Blue culture”, sovg‘a ulashuvchi “Dari poluchay” kabi moliyaviy piramidalarga minglab odamlar aldandi.
Biri yo‘qolsa, boshqasi paydo bo‘layotgan bu kabi moliyaviy piramidalar hamon ko‘plab vatandoshlarimizni o‘z domiga tortmoqda. Ularning tegirmoniga hatto ichki ishlar xodimlari ham suv quya boshlagani vaziyat ancha jiddiy nuqtaga yetib kelganini ko‘rsatadi.
Kun.uz yurtdoshlarimizni ogoh bo‘lishga, turli platformalarga ishonmaslikka hamda o‘z mablag‘larini shubhali loyihalarga tikmaslikka chaqiradi.
Ruslan Saburov,
Kun.uz
Ota chaqalog‘i yig‘lagani uchun uni urgan va ovozi chiqmasin, deya og‘ziga paypoq tiqib qo‘ygan. Oqibatda bola nafas yetishmovchiligidan vafot etgan. Ushbu bolaga nisbatan qiynoq va zo‘ravonlik haqida jamoatchilikni Kun.uz o‘z manbalariga tayanib xabardor qilgandi.
Jinoyat ishlari bo‘yicha Xatirchi tuman sudida farzandini o‘ldirgan otaga hukm o‘qildi. Kun.uz mazkur hukm bilan tanishdi.
Hukmda yozilishicha, 2026 yil 9 yanvar kuni 1993 yilda tug‘ilgan F.N. dam olish maqsadida xonasiga kirganida 6 oylik o‘g‘li yig‘lab, xarxasha qilib unga xalal berganidan jahli chiqqan. Shunda u yaqinlarining ko‘z o‘ngida bolaning og‘ziga paypoq tiqib, bir necha marta ikki qo‘lidan ushlab siltab qo‘yib yuborishi oqibatida bolaning boshi divan yog‘ochiga tekkan va sog‘ligi yomonlashib klinik o‘lim qayd etiladi.
Sud tibbiy ekspertizasi xulosasida chaqaloqning o‘limi miya qattiq va yumshoq pardalari ostiga va miyachaga qizil qora qon quyilishi, miya va o‘pkalar shishi, o‘tkir nafas yetishmovchiligidan kelib chiqqanligi aytilgan.
F.N. Jinoyat kodeksining 97-moddasi 2-qismi “v” (aybdorga ayon bo‘lgan ojiz ahvoldagi shaxsni) va “j” (o‘ta shafqatsizlik bilan) bandlarida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlikda aybdor deb topilib, 15 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi.
Eslatib o‘tamiz, 9 yanvar kungi ushbu qiynoq va zo‘ravonlik haqida jamoatchilikni Kun.uz o‘z manbalariga tayanib xabardor qilgandi. Jumladan, yig‘lagani uchun ota o‘zining 6 oylik o‘g‘il bola chaqalog‘iga tan jarohati yetkazgan va uning og‘ziga paypoq tiqqan. Shundan so‘ng chaqaloqning ahvoli og‘irlashib, ko‘kara boshlagan.
Chaqaloq onasi tomonidan zudlik bilan shifoxonaga olib borilgan. Ammo ko‘rsatilgan tibbiy yordamga qarama bola 14 yanvar kuni soat 11:30 lar atrofida shifoxonada vafot etgan.
Dastlab holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 104-moddasi 1-qismi (qasddan og‘ir tan jarohati yetkazish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgandi.
Jamiyat
Malayziyaga sayohatga borgan uch o‘zbekistonlik “aybsiz aybdor” bo‘lib o‘limga hukm qilingandi
Bundan 10–11 yil avval Malayziyada giyohvandlik moddalari bilan ushlangan o‘zbekistonliklar osib o‘ldirish jazosiga hukm qilingan. Ular o‘zlari tanimagan odamlarga tegishli giyohvand moddalarni olib kirgani uchun qo‘lgan olingan. E’tiborlisi ular jomadonlariga giyohvand modda yashirilganidan bexabar bo‘lgan. Bu haqda sobiq DXX xodimi o‘z xotiralari bilan bo‘lishgan.
Iste’fodagi DXX xodimi O‘ktam Suvonov Xavfsizlik YouTube kanaliga bergan intervyusida aytishicha, bundan 10-11 yil avval o‘zbekistonlik 2 ayol va 1 erkak sayohat maqsadida Malayziyaga borishadi. Ular o‘zlari tanimagan odamlarga tegishli giyohvand moddalarni olib kirishgani uchun qo‘lga olingan. E’tiborlisi ular jomadonlariga giyohvand modda yashirilganidan bexabar bo‘lgan. Suvonov xizmat faoliyati davomida mazkur ishga oydinlik kiritish maqsadida Malayziyaga borib, o‘lim jazosiga hukm qilingan o‘zbekistonliklar bilan uchrashuv tafsilotlarini shunday xotirlaydi:
“Bir o‘rmon ichida joylashgan qamoqxonaga bordim. Juda ayanchli, ayollar qamoqxonasi. Kameraga kirib, o‘lim jazosiga hukm qilingan o‘zimizning fuqarolarni kutdim. Eshik ochilib, bir onaxonni olib kelishdi: 56 yoshda, qo‘l-oyog‘ida kishanlar, boshi egilgan. Kiyim ham allambalo rangda. Olib kelganlar o‘zlarining tilida “to‘g‘ri qara” dedi. Ayol meni ko‘rdi-yu, ikki ko‘zidan duv yosh oqdi. “Mening hayotimda oxirgi ko‘rayotgan vatandosh o‘zbek siz bo‘lsangiz kerak.
O‘sha ayollardan birining qizi xorijlik fuqaroga erga tekkan, ma’lum vaqt o‘tgandan keyin onasini Malayziyada tekinga dam olib ketishga taklif qilyapti. Onasi qo‘shnisini oladi, bu qo‘shni 54 yoshli, bir umr 25 yoshdagi nogiron qiziga qarab o‘tayotgan ayol edi. Uni olishgan, yana bir tanish yigitni olib uchovi xursand bo‘lib Toshkentga kelishgan. Uchib ketish oldidan aeroportda ularning oldiga bir notanish yigit kelib uchta bo‘sh chemodan bergan, “shu chemodanga narsalaringizni joylaysizlar, uchib ketasizlar” degan. Ular nima bo‘layotganiga tushunmay chemodanni olib narsalarini joylab, samolyotga kechikib borishgan va o‘tib ketishgan. Kuala-Lumpurda tushgandan keyin ularni hech kim kutib olmagan.
Aeroport xavfsizlik xizmati tekshiruvida ularning chemodanidan har biridan 4 kilogrammdan sintetik giyohvand modda (metamfetamin tabletkasi) chiqadi. So‘roqda ular buni kimdan olganini, kim olib kelib berganini ham ayta olishmagan va aybsiz aybdorga aylanishgan.
Ikkinchi ayol bilan gaplashganimda shunchalik ezilganmanki, tasavvur qiling u ayol 25 yil davomida uyda o‘tirib nogiron bolasini tarbiyalab-o‘stirgan. “Yuring, bir dam olib, havo almashtirib kelasiz, muammolaringizni sal unutasiz”, deb olib ketilib, o‘limga olib boryapti. Xayoliga ham kelmagan narsa”.
Sobiq DXX xodimi intervyu davomida mazkur safarni tashkil etgan shaxslarni, jumladan, onasini Malayziyaga taklif qilgan qiz ortida kim turganini aniqlashga harakat qilganini, biroq buning uddasidan chiqa olmaganini aytdi. Ayni paytda bu 3 nafar o‘zbekning keyingi taqdiri noma’lumligicha qolgan.
Toshkent viloyatining Chirchiq shahrida Bo‘zsuv kanaliga tushib ketgan fuqaro Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi qutqaruvchilari tomonidan tezkorlik bilan qutqarildi. Jabrlanuvchiga voqea joyida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatilib, shifokorlarga topshirildi.
26 iyun kuni soat 09:50 atrofida Chirchiq shahrining Do‘stlik mahallasi hududidan oqib o‘tuvchi Bo‘zsuv kanalida suv oqimida oqib ketayotgan fuqaro aniqlandi.
Dastlab uni Kamolot GES xodimlari payqab qolgan. Ular zudlik bilan holat haqida Chirchiq shahar Favqulodda vaziyatlar boshqarmasiga xabar bergan.
Xabardan so‘ng qutqaruvchilar qisqa vaqt ichida voqea joyiga yetib kelib, suvga sho‘ng‘igan holda fuqaroni qirg‘oqqa olib chiqishga muvaffaq bo‘lgan.
Jabrlanuvchiga voqea joyining o‘zida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatilgan va u keyinchalik shifokorlar nazoratiga topshirilgan. Ma’lum qilinishicha, hozirda uning ahvoli yaxshi.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, fuqaro ehtiyotsizligi sababli kanalga tushib ketgan. U suzishni bilmagani uchun kuchli suv oqimida oqib ketgan.
Favqulodda vaziyatlar xizmati fuqarolarni suv havzalari yaqinida ehtiyotkor bo‘lishga, xavfsizlik qoidalariga qat’iy amal qilishga chaqirmoqda.
O‘zbekistonda aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi izchil o‘sib bormoqda. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda ushbu ko‘rsatkich 75,4 yoshga yetgan bo‘lib, bu 1991 yilga nisbatan 9 yoshga ko‘pdir.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qilishicha, 2025 yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekistonda doimiy aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 75,4 yoshni tashkil etgan.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, mustaqillikning dastlabki yillarida bu ko‘rsatkich ancha past bo‘lgan. Xususan, 1991 yilda aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 66,4 yoshni tashkil etgan. Shu tariqa, so‘nggi 34 yil ichida mazkur ko‘rsatkich 9 yoshga oshgan.
Yillar kesimidagi dinamikaga nazar tashlansa, 1995 yilda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 69,1 yosh, 2000 yilda 70,8 yosh, 2005 yilda 71,8 yosh, 2010 yilda 73 yosh, 2015 yilda 73,6 yoshni tashkil etgan.
2020 yilda bu ko‘rsatkich 73,4 yoshgacha biroz pasaygan bo‘lsa-da, keyingi yillarda yana o‘sish kuzatildi. Jumladan, 2024 yilda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 75,1 yoshga, 2025 yilda esa 75,4 yoshga yetgan.
Mutaxassislar bunday o‘sishga sog‘liqni saqlash tizimidagi islohotlar, tibbiy xizmatlar qamrovining kengayishi, profilaktika choralarining kuchaytirilishi hamda aholining turmush sifati yaxshilanib borayotgani kabi omillar ta’sir ko‘rsatganini qayd etadi.
Toshkent shahrining Yunusobod tumanida hovlidagi hojatxona chuquriga tushib ketgan 5 yoshli qizaloq Favqulodda vaziyatlar vazirligi qutqaruvchilari tomonidan tezkorlik bilan qutqarildi. Bolaga voqea joyida tibbiy yordam ko‘rsatildi, hozirda uning ahvoli yaxshi.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma’lum qilishicha, hodisa 25 iyun kuni soat 17:33 da Yunusobod tumanidagi Obiravon ko‘chasida joylashgan xususiy uylardan birida sodir bo‘lgan.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, 2021 yilda tug‘ilgan qizaloq ehtiyotsizlik va nazoratdan chetda qolgani oqibatida hovlidagi hojatxona chuquriga tushib ketgan.
Xabar kelib tushgach, Toshkent shahar Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi qutqaruvchilari zudlik bilan voqea joyiga yetib borib, qutqaruv ishlarini boshlagan. Qutqaruvchilardan biri hojatxona chuquriga tushib, bolani xavfsiz tarzda yuqoriga olib chiqqan.
Shifokorlar tomonidan qizaloqqa voqea joyining o‘zida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatilgan. Shundan so‘ng u yaqinlariga topshirilgan. Ma’lum qilinishicha, hozirda bolaning sog‘lig‘i qoniqarli.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ota-onalarga farzandlarini nazoratsiz qoldirmaslik, ayniqsa hovlilardagi quduq, hojatxona va boshqa xavfli joylar atrofida bolalar xavfsizligiga alohida e’tibor qaratish zarurligini eslatdi.
Xatirchida 6 oylik o‘g‘lining og‘ziga paypoq tiqib o‘ldirgan ota 15 yilga qamaldi
Malayziyaga sayohatga borgan uch o‘zbekistonlik “aybsiz aybdor” bo‘lib o‘limga hukm qilingandi
JCh kundaligi. Kabo-Verdeda mo‘jiza, Urugvayda sharmandalik, Dembeleda het-trik, Eronda drama
-
Sport4 days ago🔴 LIVE: AQSh-Eron muzokaralari va Starmer iste’fosi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston uchun nimalar muhim? (video)
-
Siyosat5 days agoPrezident Mirziyoyev Ozarbayjon elchisini oʻz nihoyasiga yetgan “Mehnat Shufrati” ordeni bilan taqdirladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Octobank xalqaro hamkorlikni va global kapital bozorlariga kirishni kengaytirmoqda: TXIF-2026 natijalari
-
Jamiyat2 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport1 day agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Jamiyat4 days ago
Biz 34 yil kutgan voqea
-
Dunyodan3 days ago
BAAda 15 yoshgacha bo’lgan bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlar taqiqlangan