Iqtisodiyot
O‘zbekistonda sun’iy intellekt statistika to‘plash uchun odamlarga telefon qiladi
Janubiy Koreya hukumati O‘zbekiston statistika tizimini rivojlantirish uchun 3,8 mln dollar grant ajratdi. Statistika qo‘mitasining Kun.uz’ga ma’lum qilishicha, bu pullar hisobidan CATI tizimi joriy qilinadi. Hozirgi tanlanma kuzatuvlarda xodimlar joyiga chiqib, odamlar bilan intervyu o‘tkazayotgan bo‘lsa, CATI orqali kompyuter avtomatik ravishda aholi vakillaridan telefonda intervyu oladi.
O‘zbekiston Milliy statistika qo‘mitasi va Koreya Respublikasining Statistics Korea idorasi 2025-2028 yillarga mo‘ljallangan “Statistika salohiyatini oshirish” loyihasi doirasida hamkorlik boshladi.
Koreya hukumatining rivojlanishga rasmiy yordam dasturi (ODA) doirasida 3,8 million AQSh dollari miqdoridagi grant asosida moliyalashtiriladigan ushbu loyiha O‘zbekistonda statistika tizimini modernizatsiya qilish, raqamli texnologiyalar va xalqaro tajribalarni joriy etishga qaratilgan.
Qo‘mita matbuot kotibi Usmon Abdurasulov grant mablag‘lari nimaga ishlatilishi haqida Kun.uz’ga ma’lumot berdi.
“Janubiy Koreya tomonidan O‘zbekiston Statistika agentligiga ajratiladigan 3,8 mln dollarlik grant qaytarilmaydigan mablag‘ hisoblanadi. Bu O‘zbekisotn va Janubiy Koreya o‘rtasida imzolangan hamkorlik kelishuvi doirasida amalga oshirilyapti. Grant mabag‘lari asosiy 4 yo‘nalishga sarflanadi. Birinchisi – kadrlar malakasini oshirish. Bunda xorijiy ekspertlarni jalb qilgan holda xodimlar malakasi oshiriladi. Bundan tashqari, bizning xodimlarimiz Koreyaga borib, malaka oshirish maqsadida o‘quv seminarlariga qatnashishi mumkin. Keyingi yo‘nalishda statistik tadqiqotlar institutida kompyuter va audio qurilmalar bilan jihozlangan zamonaviy o‘quv xonalari tashkil etiladi.
Uchinchi yo‘nalish – CATI tizimini joriy etish. Bu orqali telefon yordamida intervyu o‘tkazish tizimi joriy etiladi. Ushbu tanlanma kuzatuvlarni tezkor, aniq amalga oshirish imkonini beradi. Bizda hozir kuzatuv jarayonlarida intervyular olish uchun joyiga chiqiladi, yoki boshqa tanlanma kuzatuvlar obektga chiqib o‘tkaziladi. Sun’iy intellektga asoslangan CATI tizimi orqali odamlarga avtomatik telefon qilib, savollarga javob olinadi. Bu statistik kuzatuvlar uchun vaqt va mablag‘ni tejaydi.
To‘rtinchisi – ma’lumotlar integratsiyasi. Statistik ma’lumotlarni beradigan davlat organlari, masalan bojxona, soliq organlaridan ma’lumotlar shakllanadi. Ma’muriy ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimi yaratilib, davlat organlari o‘rtasida ma’lumotlar integratsiyasi ta’minlanadi va statistik tahlillar avtomatlashtirilgan, ishonchli platformalarda amalga oshiriladi”, – dedi Usmon Abdurasulov.
Koreya statistikasini rivojlantirish instituti loyiha menejeri Kim Kvangsupning so‘zlariga ko‘ra, Koreya tomoni O‘zbekiston barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishida ushbu loyiha orqali o‘z hissasini qo‘shmoqchi.
Iqtisodiyot
O‘zbekiston olmasi eksportida asosiy ulush ikki davlat hissasiga to‘g‘ri keldi
2025 yilning yanvar–noyabr oylarida O‘zbekiston 11 ta xorijiy davlatga qiymati 13,2 mln AQSh dollariga teng bo‘lgan 25,5 ming tonna olma eksport qilgan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yilning yanvar–noyabr oylarida O‘zbekiston tomonidan 25,5 ming tonna olma eksport qilinib, eksport qiymati 13,2 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Ta’kidlanishicha, ushbu mahsulot 11 ta davlatga yetkazib berilgan.
Mazkur davrda O‘zbekiston eng ko‘p olma eksport qilgan davlatlar quyidagilar:
Qozog‘iston — 12,2 ming tonna;
Rossiya — 11,3 ming tonna;
Qirg‘iziston — 1,3 ming tonna;
Iroq — 204 tonna;
Turkmaniston — 167,4 tonna;
boshqa davlatlar — 283,5 tonna.
Ma’lumotlarga ko‘ra, eksport hajmida Qozog‘iston va Rossiya asosiy ulushni tashkil etgan.
Iqtisodiyot
«Iroq ishlab chiqaruvchilarimiz uchun istiqbolli bozor»
Prezident Shavkat Mirziyoyev yig‘ilishda iqtisodiy diplomatiyani kuchaytirish orqali eksport va investitsiyalar hajmini oshirish zarurligini ham ta’kidladi.
Zero, iqtisodiy diplomatiya – yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholi daromadlari va turmush darajasini oshirish orqali inson qadrini yuksaltirishga xizmat qiladi. Iqtisodiy xavfsizlik esa davlat xavfsizligining asosiy poydevori hisoblanadi.
Ikki va ko‘p tomonlama tadbirlar doirasida 2025-yilda umumiy qiymati 160 milliard dollarlik investitsiya loyihalari va savdo shartnomalari bo‘yicha bitimlar imzolandi.
Tarixda birinchi bor tashqi savdo aylanmasi 80 milliard dollardan oshib, eksport miqdori 33,5 milliard dollarga yetdi. Xorijiy investitsiyalar ham keskin ko‘payib, 43 milliard dollardan oshdi.
E’tiborlisi, o‘tgan yili 75 ta davlatga eksport hajmi qariyb 4,5 milliard dollarga ko‘paygan.
Elchilar xorijiy investorlar va yirik kompaniyalar bilan birga ishlasa, bu ko‘rsatkichlarni yanada oshirish uchun imkoniyatlar ko‘pligi ko‘rsatib o‘tildi.
Masalan, o‘z ishlab chiqarishi deyarli yo‘q bo‘lgan, ichki bozorni to‘ldirish uchun 100 milliard dollarlik mahsulotni chetdan solib oluvchi Iroq mamlakatimiz ishlab chiqaruvchilari uchun istiqbolli bozor hisoblanadi.
Shu munosabat bilan, Iroqdan 150 ta yirik kompaniya O‘zbekistonga olib kelingani ijobiy baholandi.
Ular bizdagi korxonalar faoliyati bilan yaqindan tanishib, hayron qolganini, oldinlari O‘zbekiston mahsulotlari to‘g‘risida deyarli tushunchasi bo‘lmaganini aytyapti. Ular Iroqda korxonalarimizning rasmiy distribyutorini ochib, Yaqin Sharq bozorlariga jadal kirib borishni reja qilyapti.
Natijada shu yilning o‘zida Iroqqa yuzlab million dollarlik mahsulotlar yetkazib berishga kelishildi.
Tegishli davlatlardagi elchilarimiz Vetnam, Bahrayn, Portugaliya bilan ham shu tartibda ishlab, hamkorlar topishi va bu bozorlarga kirish bo‘yicha ishlashi kerakligi qayd etildi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda eng ko‘p xorijiy korxonaga ega davlatlar ro‘yxati e’lon qilindi
2025 yil 1 yanvar holatiga O‘zbekistonda chet el investitsiyalari ishtirokida jami 18 164 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Ularning katta qismi xorijiy korxonalar hissasiga to‘g‘ri keladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning 4 247 tasi qo‘shma, 13 917 tasi xorijiy korxonalar hisoblanadi. Shuningdek, so‘nggi 5 yilda bunday korxonalar soni 1,9 barobarga oshgan.
Milliy statistika qo‘mitasi keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda chet el investitsiyasi ishtirokidagi korxonalar soni bo‘yicha top-10 davlat quyidagicha:
Xitoy — 5 044 ta;
Rossiya — 3 181 ta;
Turkiya — 2 137 ta;
Qozog‘iston — 1 212 ta;
Janubiy Koreya — 693 ta;
Afg‘oniston — 635 ta;
BAA — 414 ta;
Tojikiston — 389 ta;
Hindiston — 375 ta;
AQSh — 340 ta.
Iqtisodiyot
MANAR Development ESG-kengashi Qibrayda sayyor yig‘ilish o‘tkazdi
8-yanvar kuni Toshkent viloyatining Qibray tumanida MANAR Development ekspert ESG-kengashining sayyor yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Tashrif maqsadi kompaniyaning o‘z yashil ko‘chatzorini tashkil etish uchun ko‘rib chiqilayotgan yer uchastkasini dastlabki baholashdan iborat edi.
Tashabbus MANAR Development loyihalarining barqaror ko‘kalamzorlashtirish tizimini shakllantirishga qaratilgan. Ushbu maydonchada kelajakda kompaniya ob’yektlarini obodonlashtirishda foydalaniladigan daraxtlar, butalar va boshqa turdagi yashil o‘simliklar yetishtirilishi rejalashtirilmoqda. Bunday yondashuv O‘zbekistonning iqlim sharoitlari va muayyan loyihalarning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda ekish materiallarini oldindan tayyorlash imkonini beradi.
Sayyor yig‘ilish davomida ESG-kengashi a’zolari uchastkaning xususiyatlari bilan tanishdilar, uning salohiyatini baholadilar va yakuniy qaror qabul qilinishidan oldin qo‘shimcha o‘rganilishi lozim bo‘lgan asosiy ko‘rsatkichlarni muhokama qildilar. Dastlabki ko‘zdan kechirish natijalariga ko‘ra, hudud joylashuvi, maydoni va tabiiy sharoitlari bo‘yicha istiqbolli deb topildi.
Muhokama chog‘ida tuproq sifati va suv balansi masalalariga alohida e’tibor qaratildi. ESG-kengashi a’zosi, Fanlar akademiyasi Botanika bog‘ining yetakchi dendrolog mutaxassisi Atirgul Xolmirzayeva ekspert tavsiyalari bilan chiqdi.
Yashil ko‘chatzor barqaror natija berib, samarali ishlashi uchun hududni har tomonlama o‘rganish zarur. Bu o‘rinda, avvalo, tuproqning laboratoriya tahlili, uning tuzilishi, tarkibi va unumdorligini baholash haqida gap bormoqda. Yer osti suvlari sathi, ularning mavsumiy o‘zgarishi va chuqurligini aniqlash ham muhim ahamiyatga ega, chunki bu o‘simlik turlarini tanlash va ularni parvarish qilish usullariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, – dedi Atirgul Xolmirzayeva.
Uning so‘zlariga ko‘ra, aynan poytaxt iqlimiga moslashgan o‘simliklarni tanlash ham prinsipial ahamiyatga ega: Bu o‘rinda gap, avvalo, tuproqning laboratoriya tahlili, uning strukturasi, tarkibi va unumdorligini baholash haqida bormoqda.
Gap bir lahzalik dekorativ yechimlar haqida emas, balki uzoq muddatli barqarorlik haqida borishi kerak. Bular mahalliy iqlim sharoitiga, qurg‘oqchilik davrlariga, harorat o‘zgarishlariga yaxshi chidaydigan, shahar muhitida to‘laqonli rivojlana oladigan daraxt va butalar bo‘lishi lozim. Bunday yondashuv yashil o‘simliklarning sog‘lomligi va ularning haqiqiy ekologik vazifasini ta’minlaydi, – deb ta’kidladi mutaxassis.
ESG-kengashi MANAR Development kompaniyasiga soha mutaxassislarini jalb qilgan holda uchastkada qo‘shimcha muhandislik-geologik va agrokimyoviy tadqiqotlar o‘tkazishni tavsiya etdi. Olingan ma’lumotlar asosida yakuniy ekspertiza xulosasi tayyorlanadi va bo‘lajak yashil ko‘chatzor konsepsiyasi shakllantiriladi. Uning yaratilishi kompaniya tomonidan loyihalarning ekologik barqarorligini oshirish, tabiiy resurslarga mas’uliyatli munosabatda bo‘lish va sifatli shahar muhitini shakllantirishga qaratilgan tizimli ESG yondashuvining bir qismi sifatida ko‘rib chiqilmoqda.
ESG kengashi MANAR Development kompaniyasiga soha mutaxassislarini jalb qilgan holda uchastkada qo‘shimcha muhandislik-geologik va agrokimyoviy tadqiqotlar o‘tkazishni tavsiya qildi. Olingan ma’lumotlar asosida yakuniy ekspertiza xulosasi tayyorlanadi va bo‘lajak yashil pitomnik konsepsiyasi shakllantiriladi. Uning yaratilishi kompaniya tomonidan loyihalarning ekologik barqarorligini oshirish, tabiiy resurslarga mas’uliyatli munosabatda bo‘lish va sifatli shahar muhitini shakllantirishga qaratilgan tizimli ESG yondashuvining bir qismi sifatida ko‘rib chiqiladi.
Iqtisodiyot
Xitoyning Rossiya bilan savdo hajmi 5 yilda ilk bor qisqardi
Reuters Xitoy Bosh bojxona boshqarmasi ma’lumotlariga tayanib xabar berishicha, 2025 yilda Xitoy va Rossiya o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 2024 yildagi rekord ko‘rsatkichdan pasaygan. Bu so‘nggi besh yil ichida birinchi qisqarish hisoblanadi.
Foto: IZVeSTIYa/Sergey Lantyuxov
Xitoyning Rossiya bilan savdo hajmi 2025 yilda so‘nggi besh yil ichida ilk bor qisqardi va 2024 yilda qayd etilgan rekord darajadan past bo‘ldi. Bu haqda Reuters agentligi 14 yanvar, chorshanba kuni Xitoy Bosh bojxona boshqarmasi ma’lumotlariga tayanib yozdi.
Ushbu statistikaga ko‘ra, 2025 yilda Xitoy—Rossiya tovar ayirboshlash hajmi 1,63 trln yuanni tashkil etgan (taxminan 201 mlrd yevro). Bu bir yil avvalgiga nisbatan 6,5 foizga kam. Jumladan, Xitoyning Rossiyaga eksporti 9,9 foizga, Rossiyadan import esa 3,4 foizga qisqargan.
Rossiyaning Ukrainaga to‘liq ko‘lamli harbiy hujumi boshlangandan va G‘arb sanksiyalari joriy etilgandan keyin Rossiya—Xitoy o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi sezilarli darajada oshgan edi.
Ma’lumotdan kelib chiqishicha, savdo hajmining pasayishi Rossiyada Xitoy avtomobillariga talab tushib ketgani hamda Xitoyning RFdan xom neft import qilish qiymati arzonlashgani bilan bog‘liq.
The Moscow Times nashri Gaydar instituti ma’lumotlariga tayanib yozishicha, utilizatsiya yig‘imi oshirilgani va avtokreditlar keskin qimmatlashgani sababli Xitoydan olib kelingan avtomobillar 2024 yilga nisbatan ikki baravar kam xarid qilingan. Nashrda, shuningdek, G‘arb texnologiyalarining o‘rnini bosish uchun Xitoydan keltirilayotgan boshqa uskunalar yetkazib berish ham yillik hisobda 11 foizga kamaygani aytiladi.
Rossiya va Xitoy o‘rtasida savdo hajmining so‘nggi marta qisqarishi 2020 yilda qayd etilgan bo‘lib, u COVID-19 pandemiyasi oqibatlari bilan izohlangan.
Rossiyaning Xitoyga eksport qilayotgan tovarlari qiymatining asosiy qismini neft, tabiiy gaz va ko‘mir tashkil etadi. Boshqa tovarlar qatorida mis va mis rudalari, yog‘och, yonilg‘i hamda dengiz mahsulotlari bor. Xitoy esa Rossiyaga avtomobillar, traktorlar, kompyuterlar, smartfonlar, sanoat va ixtisoslashgan uskunalardan tortib, bolalar o‘yinchoqlari, kiyim-kechak va poyabzalgacha bo‘lgan keng turdagi mahsulotlarni eksport qiladi.
-
Jamiyat4 days ago«Ўзгидромет» тезкор ахборот эълон қилди
-
Dunyodan3 days agoPrezident Tramp Eron bilan biznes yurituvchi davlatlarga 25 foizlik bojlar joriy etishini eʼlon qildi
-
Jamiyat1 day agoMast holda mashina boshqargan ayol 15 sutkaga qamaldi
-
Dunyodan5 days agoSer Piter Mandelson jinsiy jinoyatchi Jeffri Epshteynning mulkiga tashrif buyurganida hech qachon qiz ko’rmaganligini aytdi
-
Jamiyat5 days agoEron AQShga jiddiy «signal» yubordi —Reuters
-
Sport4 days ago«Barselona» 16-marta Ispaniya Superkubogini qo‘lga kiritdi
-
Jamiyat4 days agoFarg‘onada “prava”siz ayol uch odamni urib yubordi, bir kishi to‘shakka mixlandi: jabrlanuvchilar sud hukmidan norozi
-
Dunyodan5 days agoAyolning yuragi yonmaydi…
