Iqtisodiyot
O‘zbekistonda quriladigan AES qiymati 9,5 milliard dollardan oshmaydi
“O‘zatom” rahbari Azim Ahmadxo‘jayevning ma’lum qilishicha, O‘zbekistonda quriladigan integratsiyalashgan AES qiymati 9,5 mlrd dollargacha yetishi mumkin. Umumiy summaga mahalliylashtirish xarajatlari kiritilmagan. Lokalizatsiya darajasini 30 foizgacha yetkazish rejalashtirilyapti. Qurilishda bitta maydonchada ikkita kichik va ikkita katta reaktorni joylashtirish formati tanlangan.
O‘zbekistonda quriladigan integratsiyalashgan atom elektr stansiyasi qiymati 9,5 milliard dollargacha yetishi mumkin. Bu haqda Atom energiyasi agentligi (“O‘zatom”) direktori Azim Ahmadxo‘jayevga tayanib, Spot xabar berdi.
“O‘zatom” rahbarining ta’kidlashicha, yagona infratuzilmadan foydalangan holda, bitta maydonchada ikkita kichik va ikkita katta reaktorni joylashtirish formati tanlangan. Bunday yondashuv xarajatlarni optimallashtirish imkonini beradi.
“Biz [2026 yil 24 martda] imzolagan shartnomaga muvofiq, bazaviy narximiz 9,5 milliard dollarni tashkil etadi. Bu umumiy, maksimal summadir”, — degan Ahmadxo‘jayev.
«O‘zatom» rahbarining qo‘shimcha qilishicha, umumiy qiymatda mahalliylashtirish darajasi hisobga olinmagan bo‘lib, uni 30 foizgacha yetkazish rejalashtirilyapti. Bu mahalliy ishlab chiqaruvchilarni jalb qilishni nazarda tutadi va loyiha qiymatini pasaytirishi kerak.
“Biz 85−90 foizini [kredit mablag‘lari shaklida] jalb qilmoqchimiz. „Katta to‘rtlik“ tarkibidagi xalqaro hamkorlarimiz bilan birgalikda olib borgan hisob-kitoblarimizga ko‘ra, agar loyihaga shuncha miqdorda mablag‘ kiritilsa, uning budjetga keltiradigan samarasi 165 milliard dollardan oshib ketadi. Turdosh xizmatlar paydo bo‘ladi, shuningdek, soliq ajratmalari tusha boshlaydi. Shu jihatdan loyiha o‘ta samarali hisoblanadi”, — degan Ahmadxo‘jayev.
AES loyihasi xronologiyasi
O‘zbekistonda atom elektr stansiyasi qurish haqidagi gap-so‘zlar kecha yoki bugun paydo bo‘lib qolgani yo‘q. Bu masala 2017 yildan beri turli davralarda muhokama qilib kelinadi. Xususan, 2018 yilning iyul oyida Rossiyaning “Rosatom” kompaniyasi bilan hamkorlikda har biri 1200 megavatt quvvatga ega 2 ta energoblokdan iborat AES qurish bo‘yicha kelishuvga erishilgani ma’lum qilindi. O‘shanda stansiyani 2028 yilgacha foydalanishga topshirish ko‘zda tutilgandi.
2018 yilning oktyabr oyida AES uchun Navoiy va Buxoro viloyatlari chegarasidagi To‘dako‘l suv ombori hududi tanlab olingani haqida xabarlar chiqdi. Bir muddat o‘tib, Rossiya prezidenti yordamchisi Yuriy Ushakov O‘zbekistondagi AES loyihasining taxminiy qiymati 11 mlrd dollarga baholanayotganini ma’lum qildi. “O‘zatom” loyiha to‘liq ishga tushirilsa, mamlakat energiya ehtiyojlarining 15 foizgacha qismini qoplashini aytgandi.
2020-2023 yillar oralig‘ida pandemiya va Ukrainadagi urush fonida O‘zbekistonda AES qurish masalasi faol kun tartibida bo‘lmadi. 2024 yilga kelib, bu mavzu yana muzokara stoliga qo‘yildi. Jizzaxdagi tanlangan maydonda 6 reaktorli quvvati 330 megavattlik kam quvvatli stansiya qurish bo‘yicha bitim imzolandi. Keyinchalik, loyiha konfiguratsiyasi yana o‘zgardi: kichik stansiya quvvati 330 MW emas, 110 MW bo‘ladigan bo‘ldi. Ya’ni AESda har biri 55 MW quvvat beradigan oltita emas, ikkita RITM-200N reaktorlari bo‘ladi.
Bundan tashqari, 2025 yilning yozida katta AES masalasida ham bitim imzolandi. Kelishuv kichik stansiyaning yonida an’anaviy o‘lchamdagi katta AESni ham qurishni ko‘zda tutadi. Katta stansiya har biri 1 GW quvvatli ikkita energoblokni o‘z ichiga oladi, energiya bloklari sonini keyinchalik to‘rttaga oshirish imkoniyati nazarda tutilardi.
Shu tariqa, Jizzax viloyatida Rossiya tomonidan ham kam quvvatli, ham an’anaviy katta quvvatli atom elektr stansiyalari quriladigan bo‘ldi. Bu – O‘zbekistonni ikki xil stansiya loyihasini bitta maydonga joylashtirgan dunyodagi birinchi davlatga aylantiradi. Integratsiyalashgan AESlar majmuasining umumiy quvvati 2,1 GW bo‘lishi ko‘zda tutilgan.
Qariyb 525 gektarlik maydondagi qo‘shma stansiya 2035 yilga borib yiliga 15,2 mlrd kWh elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Bu – O‘zbekistondagi bugungi kundagi umumiy iste’molning qariyb 15 foiziga teng, deya ma’lum qilgan bosh vazir o‘rinbosari Jamshid Xo‘jayev.
2026 yilning 24-mart kuni atom elektr stansiyasi qurilishining beton quyish bosqichiga o‘tildi. Shu kuni Toshkentda o‘tgan tadbirda “O‘zatom” va “Rosatom” mazkur loyiha bo‘yicha yana ikkita kelishuv tuzdi. Ulardan biriga asosan, stansiyaning yangilangan noyob konfiguratsiyasi tasdiqlandi. Unga ko‘ra, integratsiyalashgan AES majmuasi – har biri 55 MW quvvatga ega ikkita kam quvvatli, va har biri 1 GW’lik ikkita an’anaviy energoblokdan iborat bo‘ladi.
Oliy Majlis Qonunchilik palatasining navbatdagi majlisida O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg‘armalari budjetlarining 2025-yildagi ijrosi to‘g‘risidagi hisobot ko‘rib chiqildi.
Hisobotni Bosh vazir o‘rinbosari – iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov taqdim etdi.
Uning ma’lum qilishicha, global iqtisodiyotdagi noaniqliklar va geosiyosiy ziddiyatlarga qaramasdan, O‘zbekiston iqtisodiyotida barqaror o‘sish saqlanib qolgan.
2025-yil yakunlariga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti 7,7 foizga oshgan. Xizmatlar sohasi 14,7 foiz, qurilish sohasi 14,2 foiz va sanoat 6,8 foizga o‘sgan.
Shuningdek, tashqi savdo aylanmasi 81,2 mlrd dollarga yetgani, iqtisodiyotga 591,1 trln so‘m investitsiya jalb qilingani qayd etildi.
Deputatlar muhokamalarda iqtisodiy o‘sish aholi farovonligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatayotganini ta’kidladi.
O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalari quvvati 8 gigavattga yetdi. Bu haqda «O‘zbekiston 24» telekanalida efirga uzatilgan tahliliy ko‘rsatuvda ma’lum qilindi.
Qayd etilishicha, hozirgi kunda mamlakatda umumiy quvvati 8 gigavatt bo‘lgan yirik «yashil» energiya manbalari faoliyat yuritmoqda.
Shundan 5,6 gigavatti quyosh va shamol elektr stansiyalari hamda 2,4 gigavatti esa gidroelektr stansiyalari hissasiga to‘g‘ri keladi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yil boshidan buyon quyosh va shamol elektr stansiyalari tomonidan 4,7 mlrd kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqarilgan.
Gidroelektr stansiyalari ko‘rsatkichlari bilan birgalikda hisoblaganda, umumiy ishlab chiqarish hajmi 7,6 mlrd kilovatt-soatdan oshgan.
Ko‘rsatuvda «yashil» energetikaning mamlakat iqtisodiyoti va ekologik barqarorlik uchun ahamiyati, sohada amalga oshirilayotgan islohotlar hamda istiqboldagi rejalar haqida ham so‘z yuritiladi.
Mutaxassislar fikricha, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kengaytirish elektr energiyasiga bo‘lgan o‘sib borayotgan talabni qoplash, tabiiy resurslardan samarali foydalanish va atmosferaga chiqariladigan zararli chiqindilarni kamaytirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Yirik brendlardan biri bo‘lgan “Rotana Hotel Management Corporation PJSC” kompaniyasi O‘zbekiston bozoriga kirishga qiziqish bildirmoqda.
Turizm qo‘mitasi raisi A.Aqqulov hamda “Rotana Hotel Management Corporation PJSC” kompaniyasining Strategiya bo‘yicha direktori Amna al-Novays o‘rtasida uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Muzokaralar davomida tomonlar O‘zbekistonda turizm sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, mehmonxonalar infratuzilmasining jadal rivojlanishi va xorijiy investorlar uchun yaratilgan qulay shart-sharoitlar xususida fikr almashdilar.
Kompaniya vakillariga mamlakatimizda mehmonxonalarga bo‘lgan talabning o‘sishi, yangi turistik yo‘nalishlar va ziyorat turizmi imkoniyatlari haqida ma’lumot berildi. Shuningdek, Samarqand viloyatida barpo etilgan Imom al-Buxoriy majmuasi hamda uning atrofida shakllantirilayotgan zamonaviy turistik infratuzilma taqdimoti o‘tkazildi.
Uchrashuv davomida Amna al-Novays O‘zbekistonda turizm sohasida erishilayotgan natijalarni yuqori baholab, kompaniya mamlakat bozoriga bir nechta nufuzli brendlar orqali kirish imkoniyatini ko‘rib chiqayotganini ma’lum qildi. Jumladan, turli toifadagi mehmonlar talablarini qondirish maqsadida yuqori toifali mehmonlar uchun mo‘ljallangan 5 yulduzli “Rotana Hotels & Resorts”, 4 yulduzli “Edge by Rotana”” hamda zamonaviy va qulay formatdagi 3 yulduzli “Centro Hotels by Rotana” brendlari bilan O‘zbekistonda faoliyat boshlashi maqsadga muvofiqligi qayd etildi.
Bu tashabbus mamlakatimiz turizm infratuzilmasini yanada takomillashtirish, xizmatlar sifatini xalqaro standartlarga muvofiq oshirish hamda xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Uchrashuv yakunida kompaniya rahbariyatining Toshkent xalqaro investitsiya forumida ishtirok etishi hamda O‘zbekistonga tashrif doirasida mamlakatimizdagi mehmonxona obyektlari bilan yaqindan tanishishi bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Fitch Ratings O‘zbekistonning suveren kredit reytingini yana “BB” darajasida tasdiqladi, ammo bu safar prognozni “barqaror”dan “ijobiy”ga yaxshiladi. Agentlik bu qarorni iqtisodiy siyosat samarasi, makroiqtisodiy barqarorlikning mustahkamlanishi, budjet taqchilligining rejadan past bo‘lishi va xalqaro zaxiralarning sezilarli o‘sishi bilan izohladi.
Fitch Ratings xalqaro reyting agentligi O‘zbekistonning uzoq muddatli suveren kredit reytingi bo‘yicha prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga o‘zgartirdi va reytingni “BB” darajasida tasdiqladi.
Agentlikka ko‘ra, prognozning yaxshilanishi mamlakatda islohotlar izchil davom etayotgani va makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashga qaratilgan siyosat natijasida o‘rta muddatli istiqbolda iqtisodiy o‘sish yuqori darajada saqlanishi kutilayotgani bilan bog‘liq.
Fitch’ning qayd etishicha, davlat qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbatan past darajada ekani, katta tashqi zaxiralar va yuqori o‘sish salohiyati kabi omillar O‘zbekistonning “BB” reytingiga asos bo‘lgan.
Shu bilan birga, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadning nisbatan pastligi, iqtisodiyotning xomashyo tovarlariga qaramligi va inflatsiyaning hali ham yuqori ekani reytingni cheklab turibdi.
Agentlik izohiga ko‘ra, hukumatning davlat korxonalarini xususiylashtirish, pul-kredit siyosati samaradorligini oshirish va budjet boshqaruvini takomillashtirishga qaratilgan islohotlari davom etmoqda. 2021–2025 yillarda davlat aktivlarini xususiylashtirishdan taxminan 5,1 mlrd dollar tushum olingan bo‘lib, shundan 1,6 mlrd dollari 2025 yilga to‘g‘ri keladi.
Fitch hisob-kitoblariga ko‘ra, iqtisodiy o‘sish 2026 yilda 6 foizgacha sekinlashadi, ammo 2027–2028 yillarda o‘rtacha 6,4 foizlik o‘sish kutilmoqda. O‘rta muddatli istiqbolda esa o‘sish sur’ati taxminan 6,3 foiz darajasida bo‘lishi prognoz qilingan.
Agentlik Eron atrofidagi mojaro tashqi xavflardan biri bo‘lib qolayotganini qayd etgan. O‘zbekistonning Eron bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri savdo aloqalari cheklangan bo‘lsa-da, importning taxminan 8 foizi va eksportning 4 foizi Eron portlari orqali amalga oshiriladi.
Shuningdek, Rossiya ham iqtisodiyot uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda: 2025 yilda eksportning 12,8 foizi ushbu mamlakat hissasiga to‘g‘ri kelgan, pul o‘tkazmalarining esa qariyb 70 foizi Rossiyadan kelgan.
Shu bilan birga, 2025 yilda konsolidatsiyalashgan budjet taqchilligi YaIMga nisbatan 2,1 foizni tashkil etib, belgilangan 3 foizlik chegaradan past bo‘lgan. Bunga asosan soliq va boshqa budjet tushumlarining rejadan yuqori bo‘lgani, jumladan oltin narxlarining o‘sishi hissa qo‘shgan.
Agentlik davlat qarzining YaIMga nisbati 2025 yildagi 32 foizdan 2027–2028 yillarda taxminan 28 foizgacha pasayishini prognoz qilmoqda. Bu ko‘rsatkich davlat qarzi uchun belgilangan 60 foizlik limitdan ancha past bo‘lib qoladi.
Inflatsiya bo‘yicha, Fitch Markaziy bankning qat’iy pul-kredit siyosati davom etayotganini ta’kidlagan. Asosiy stavka 2025 yil mart oyidan beri 14 foiz darajasida saqlanmoqda. 2026 yil aprelida yillik inflatsiya 7 foizni tashkil etgan bo‘lib, bu bir yil avvalgi 10,1 foizdan past, ammo Markaziy bankning 5 foizlik maqsadli ko‘rsatkichidan yuqori.
Agentlik O‘zbekistonning xalqaro valuta zaxiralari o‘sishda davom etishini ham qayd etgan. Fitch prognoziga ko‘ra, zaxiralar hajmi 2025 yildagi 66 mlrd dollardan 2026 yilda 71 mlrd dollargacha oshadi. Zaxiralarning katta qismi oltin hissasiga to‘g‘ri keladi.
Xalqaro agentlikning ta’kidlashicha, O‘zbekistonning reytingi kelgusida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlaydigan islohotlarning izchil davom etishi, davlat moliyasi boshqaruvining yaxshilanishi va boshqaruv sifati ko‘rsatkichlarining o‘sishi natijasida oshirilishi mumkin.
Aksincha, islohotlar sur’atining sekinlashishi, tashqi moliyaviy vaziyatning yomonlashishi yoki davlat qarzining sezilarli o‘sishi reytingga bosim o‘tkazishi mumkin.
Eslatib o‘tamiz, Fitch O‘zbekistonning suveren reytingini bundan oldin 2025 yil iyun oyida qayta ko‘rib chiqqan va mamlakatning uzoq muddatli kredit reytingini “BB-“dan “BB”ga oshirib, prognozni “barqaror” deb belgilagan edi.
AQShning “McKim and Company” kompaniyasi boshchiligidagi moliyaviy investorlar va sohaviy texnologik hamkor “JVR Enterprises LLC” ishtirokidagi konsorsium O‘zbekistondagi Mobiuz aloqa operatorining 100 foiz ulushini 351 mln dollarga sotib oldi. Ular telekommunikatsiya infratuzilmasiga 500 mln dollargacha investitsiya kiritishi ham ko‘zda tutilgan.
“Universal Mobile Systems” MChJ (Mobiuz) ustav kapitalidagi 100 foiz davlat ulushi xususiylashtirildi.
Davlat aktivlarini boshqarish agentligi xabariga ko‘ra, AQShning “McKim and Company” kompaniyasi boshchiligidagi moliyaviy investorlar va sohaviy texnologik hamkor “JVR Enterprises LLC” (DBA – “JVR Capital Group”) ishtirokidagi konsorsium taklifi g‘olib deb topilgan.
Ushbu taklifga muvofiq, MobiUz kompaniyasi 351 mln dollarga baholangan. Shuningdek, telekommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirishga 500 mln dollargacha investitsiya kiritish rejalashtirilgan.
“Mazkur taklifning sotish samaradorligini ko‘rsatuvchi EV/EBITDA multiplikatori 7,4x ni tashkil etib, bitimning yuqori samaradorligini aks ettiradi. Mazkur ko‘rsatkich qiyosiy bitimlar bilan solishtirganda biznesning raqobatbardosh baholanganini kshrsatadi hamda mustaqil baholovchi tomonidan aniqlangan qiymatdan sezilarli darajada yuqoridir”, – deyiladi Davaktiv bayonotida.
Bitimni yakunlash uchun tegishli tartibga soluvchi organlarning zarur ruxsatnomalarini olish, shuningdek belgilangan korporativ va huquqiy tartib-taomillarni bajarish talab etiladi.
Mobiuz’ni sotish bo‘yicha xalqaro savdo jarayoni 2025 yil iyun oyida boshlangan edi. Rasmiy axborotga ko‘ra, bu jarayonda AQSh, Yaponiya, Fors ko‘rfazi mamlakatlari, Yevropa hamda Kavkazorti mintaqalaridan 15 dan ziyod (aksariyati xorijiy) investor ishtirok etgan.
10 nafar ishtirokchi dastlabki narx taklifini bergan, ulardan faqat 6 tasi majburiyatga ega takliflar bilan chiqqan. 2026 yil yanvariga kelib, hukumat qat’iy taklif bildirgan 6 ta talabgor orasidan eng jozibali deb topilgan 3 tasiga o‘z taklifini yaxshilash uchun 23 yanvargacha muddat berilganini ma’lum qilgandi.
Xususiylashtirish jarayonida Rothschild & Co xalqaro investitsiya banki strategik konsultant, katta to‘rtlikka kiruvchi “KPMG moliyaviy konsultant hamda Deloitte mustaqil baholovchi sifatida ishtirok etdi.
Shavkat Mirziyoyev va Vladimir Putin O‘zbekistondagi birinchi atom elektr stansiyasi qurilishini boshladi
O‘zbekistonda quriladigan AES qiymati 9,5 milliard dollardan oshmaydi
Koreyaga ishga va o‘qishga yuborishni va’da qilganlar ushlandi
-
Dunyodan4 days ago
Myanmadagi portlash 46 kishining hayotiga zomin bo’ldi: tafsilotlar
-
Sport5 days agoParijda «PSJ» fanatlari tartibsizlik keltirib chiqardi – fotolar YeChLdagi g‘alabani nishonlash chog‘ida ko‘chalarda mashinalar yoqib yuborilgan, politsiyachilar bilan to‘qnashuvlar ro‘y bergan va yuzlab fanatlar qo‘lga olingan.
-
Iqtisodiyot4 days agoMetan-shoxobchalarda gaz narxi ko‘tarildi
-
Jamiyat2 days agoTrackerʼdan 8,9 kg gashish topildi
-
Iqtisodiyot3 days ago
2-iyundan dollar yana keskin pasayadi
-
Siyosat5 days agoPutin Armanistonga jiddiy tahdid qildi
-
Jamiyat5 days ago
Onani norozi qilib baxtga erishib bo‘lmaydi
-
Dunyodan15 hours ago
Qirgʻiziston Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga aʼzo etib saylandi