Iqtisodiyot
O‘zbekiston iqtisodiyotning asosiy sohalarida biznes muhitining ijobiy dinamikasini namoyon qilmoqda
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (Markaz) joriy yil avgust oyi uchun biznes muhiti tahlili natijalarini e’lon qildi. Tahlil natijalariga ko‘ra, biznesning hozirgi holati va yaqin kelajakdagi rivojlanish bo‘yicha kutilmalarni aks ettiradigan Biznes muhiti indeksi shakllantirildi.
Biznes muhiti tahlili
Avgust oyida umumiy biznes muhiti indeksi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 2 punktga o‘sib, 55 bandni tashkil etdi. Bu o‘sish asosan hozirgi faollikning o‘sishi hisobiga kuzatildi. Biznes muhitining joriy holati indeksi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 10 bandga o‘sib, 49 bandni tashkil etdi.
Joriy holat indeksi tadbirkorlarning amaldagi vaziyatga, ya’ni sotuvlar, ish bilan ta’minlash, talab, resurslarga yetarli kirish imkoni va faoliyat muhitining barqarorligi kabi omillarga nisbatan munosabatini aks ettiradi.
Shu bilan birga, biznesning istiqboldagi kutilmalari indeksi 67 banddan 62 bandgacha biroz pasaygan bo‘lsa-da, hanuz yuqori darajada saqlanib qolmoqda. Bu esa tadbirkorlarning kelajakka bo‘lgan ishonchi barqaror ekanini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda biznes-muhiti dinamikasi
O‘zbekistonda tadbirkorlar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, barqaror ijobiy dinamika kuzatilmoqda. Joriy yil avgust oyida o‘z biznesining joriy holatini «yaxshi» deb baholagan respondentlar ulushi o‘tgan yil avgust oyidagi 41 foizdan joriy yil 45 foizgacha o‘sdi. Shu bilan birga, respondentlarning 39 foiz so‘nggi uch oyda biznes ko‘rsatkichlari yaxshilangannini ta’kidlagan bo‘lsa, 41 foiz talab o‘sganligini bildirgan.
Kelgusi oylarga oid kutilmalar ham yuqori darajada saqlanmoqda. Xususan, respondentlarning 69 foiz yaqin uch oy ichida o‘z biznesi o‘sishda davom etishiga ishonmoqda, 62 foiz qo‘shimcha talab o‘sishini kutmoqda, 53 foiz esa ishchilar soni ko‘payadi, deb prognoz bermoqda.
Sektor tahlili
Avgust oyida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sohasidagi biznes muhiti sektorning pozitsiyalari mustahkamlanayotganini va tadbirkorlar ishonchi ortayotganini ko‘rsatdi. Oy davomida indeks 7 bandga o‘sib, 57 bandni tashkil etdi va o‘tgan yilgi ko‘rsatkichdan 1 bandga yaxshilandi.
So‘rov natijalariga ko‘ra, qishloq xo‘jaligida tadbirkorlarning 50 foiz o‘z biznesi holatini «yaxshi» deb baholagan, bu esa o‘tgan yilgi ko‘rsatkichdan 10 bandga yuqori. Shu bilan birga, respondentlarning 42 foiz so‘nggi uch oyda biznesi yaxshilanganini qayd etgan. Qishloq xo‘jaligidagi istiqboldagi kutilmalar indeksi 68 bandga yetdi.
Sanoatda ishlab chiqarish faolligining jonlanishi kuzatildi. Jumladan, biznes-muhitining joriy holat indeksi 3 bandga o‘sib, 41 bandni tashkil etdi. Shu bilan birga, umumiy indeks 2 bandga pastlab, 48 bandni tashkil etdi.
Sanoatdagi tadbirkorlarning deyarli yarmi vaziyatni qoniqarli deb baholagan. Ishchilar sonining o‘sishi (28 foiz) ish o‘rinlari kengayayotganidan dalolat beradi. Shu bilan birga, respondentlarning 70% biznesining yaqin kelajakda yaxshilanishiga ishonmoqda.
Xizmatlar sohasida biznes-muhiti indeksi o‘tgan yilga nisbatan 5 bandga yaxshilanib, 57 bandga yetdi. E’tiborli jihati shundaki, joriy holat indeksi 16 bandga oshib, 52 ga yetgan.
Tadbirkorlarning yarmi (47 foiz) o‘z biznesining joriy holatini «yaxshi» deb baholagan. Respondentlarning uchdan biridan ko‘prog‘i (39 foiz) so‘nggi uch oyda yaxshilanganini qayd etgan. Shu bilan birga, bozor ishtirokchilarining chorak qismi (26 foiz) yaqin uch oyda sezilarli o‘zgarishlar bo‘lmasligini taxmin qilgan.
Qurilish tarmog‘ida biznes-muhiti o‘tgan yilga nisbatan 5 bandga o‘sib, 61 bandga yetgan. Joriy holat indeksi 15 bandga oshib, 60 bandni tashkil etgan — bu biznes faolligining sezilarli darajada yaxshilanayotganini ko‘rsatadi. Joriy faoliyatdagi ijobiy o‘zgarishlarga qaramasdan, istiqboldagi kutilmalar indeksi biroz pasayib, 62 bandni tashkil etdi.
So‘rovga ko‘ra, tarmoqdagi tadbirkorlarning 37 foiz so‘nggi uch oyda biznesi yaxshilanganini ma’lum qilgan, bu o‘tgan yilning avgust oyidagi ko‘rsatkichdan 8 foiz bandga ko‘p. Yanada muhimrog‘i — respondentlarning 69 foiz yaqin oylarda biznes holati yanada yaxshilanishini kutayotgan bo‘lsa, bir yil oldin bu ko‘rsatkich 61 foizni tashkil etgan edi
***
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, O‘zbekistonda tadbirkorlikni barqaror rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar shakllanmoqda. Bandlik sohasidagi ijobiy kutilmalar, ichki talabning kengayishi hamda qishloq xo‘jaligi, sanoat, xizmatlar va qurilish kabi asosiy tarmoqlarning mustahkamlanishi kelgusidagi o‘sish uchun zamin yaratmoqda. Ayrim kutilmalardagi tuzatishlarga qaramasdan, biznes kelajakka ishonch bilan qaramoqda. Bu esa investorlar uchun muhim signal va mamlakat iqtisodiy barqarorligining asosiy omillaridan biri hisoblanadi.
O‘zbekiston biznes muhiti indeksi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi tomonidan sanoatning turli tarmoqlaridagi 1000 dan ortiq korxonalarda o‘tkazilgan so‘rovlar asosida hisoblab chiqiladi. Biznes muhitining o‘zgarishi indekatori IFO instituti (Germaniya) metodologiyasiga asoslangan. So‘rovlar davomida korxona rahbarlari ishlab chiqarish dinamikasi, talab, narxlar va boshqa ko‘rsatkichlar asosida tadbirkorlik faoliyatidagi joriy va kutilayotgan o‘zgarishlarni baholaydilar.
Ta’kidlanishicha, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar o‘zlarining ixtiyoriy tanlovi asosida davlat reyestriga kitirilgan to‘lov tashkilotlarining QR-kodlari hamda bank kartalari, naqd pul va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa to‘lov usullaridan foydalanishi mumkin. Soliq organlari tomonidan ushbu jarayonga aralashuvga yo‘l qo‘yilmaydi.
Sun’iy intellektda qayta ishlangan surat
2026 yil 1 iyuldan barcha savdo va xizmat ko‘rsatish sohasidagi yuridik shaxslar tomonidan yagona QR-kodli to‘lov tizimi orqali to‘lovlarni qabul qilish majburiyligi belgilandi. Soliq qo‘mitasi mazkur tartib bo‘yicha tushuntirish berdi.
Qo‘mitaning bildirishicha, bu talab to‘lovlar faqat yagona QR-kod orqali qabul qilinishi shart degani emas.
“Yagona QR-kod xaridor uchun qo‘shimcha to‘lov usullaridan biri sifatida mavjud bo‘lishi kerak, xolos. Shuningdek, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar o‘zlarining ixtiyoriy tanlovi asosida davlat reyestriga kitirilgan to‘lov tashkilotlarining QR-kodlari hamda bank kartalari, naqd pul va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa to‘lov usullaridan foydalanishi mumkin”, deyiladi qo‘mita izohida.
Qayd etilishicha, soliq organlari tomonidan ushbu jarayonga aralashuvga yo‘l qo‘yilmaydi.
“Ta’kidlash kerakki, Soliq qo‘mitasi hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibini belgilash vakolatiga ega organ hisoblanmaydi. Agar soliq xodimlari tomonidan davlat reyestriga kiritilgan to‘lov tashkilotlarining QR-kodlarini olib tashlash bo‘yicha noqonuniy harakatlar bo‘lsa, bu haqda Soliq qo‘mitasining 71 244-98-98 raqamli ishonch telefonlariga murojaat qilishi mumkin”, deyiladi qo‘mita rasmiy munosabatida.
2026 yil iyun oyida eskrou hisobvaraqlari orqali ko‘chmas mulk va transport vositalari oldi-sotdisi bo‘yicha 34 ming 387 ta bitim rasmiylashtirildi. Bu may oyiga nisbatan qariyb 18,5 foiz, aprelga nisbatan esa 8,3 foiz ko‘p bo‘lib, so‘nggi uch oy ichidagi eng yuqori ko‘rsatkichni tashkil etdi.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, iyun oyidagi bitimlarning 19 ming 241 tasi (55,9 foiz) transport vositalari, 15 ming 146 tasi (44,1 foiz) esa ko‘chmas mulk oldi-sotdisiga to‘g‘ri kelgan. Yana 834 ta bitim ko‘rib chiqilish jarayonida.
Taqqoslash uchun, aprel oyida eskrou hisobvaraqlari orqali 31 ming 757 ta bitim rasmiylashtirilgan bo‘lib, shundan 18 ming 960 tasi transport vositalari, 12 ming 797 tasi ko‘chmas mulk oldi-sotdisiga oid bo‘lgan. O‘sha paytda 1 ming 516 ta bitim jarayonda qolgan.
May oyida esa jami bitimlar soni 29 ming 23 taga tushgan. Ularning 16 ming 584 tasi transport vositalari, 12 ming 439 tasi ko‘chmas mulk oldi-sotdisiga to‘g‘ri kelgan, 1 ming 113 ta bitim esa ko‘rib chiqilish bosqichida bo‘lgan.
Shunday qilib, iyun oyida nafaqat rasmiylashtirilgan bitimlar soni oshgan, balki ko‘rib chiqilish jarayonidagi bitimlar soni ham ketma-ket uchinchi oy kamayishda davom etgan. Bu esa arizalarni ko‘rib chiqish va bitimlarni yakunlash jarayoni tezlashganini ko‘rsatishi mumkin.
Hududlar kesimida yetakchilik o‘zgarmadi. Iyun oyida Toshkent shahrida 9 ming 373 ta bitim qayd etilib, bu respublika bo‘yicha jami bitimlarning 27,3 foizini tashkil etdi. Aprelda poytaxtda 9 ming 177 ta, mayda esa 8 ming 575 ta bitim rasmiylashtirilgan edi.
Faollik yuqori bo‘lgan boshqa hududlar qatorida Farg‘ona viloyati (iyun — 3 ming 456 ta, may — 2 ming 708 ta, aprel — 3 ming 42 ta), Samarqand viloyati (iyun — 2 ming 990 ta, may — 2 ming 523 ta, aprel — 2 ming 766 ta) hamda Andijon viloyati (iyun — 2 ming 737 ta, may — 2 ming 383 ta, aprel — 2 ming 354 ta) qayd etildi.
Natijada may oyidagi qisqa pasayishdan so‘ng iyunda eskrou hisobvaraqlari orqali rasmiylashtirilayotgan ko‘chmas mulk va transport vositalari oldi-sotdi bitimlari soni yana o‘sish trayektoriyasiga qaytdi.
Eslatib o‘tamiz, eskrou hisobvaraqlari xaridor va sotuvchi o‘rtasidagi hisob-kitoblarni xavfsiz amalga oshirish mexanizmi bo‘lib, mablag‘lar bitim shartlari bajarilgandan keyingina sotuvchiga o‘tkaziladi.
Markaz baliq yetishtiruvchilar va naslchilikka ixtisoslashgan baliqchilik xo‘jaliklarining suvga bo‘lgan ehtiyoji bo‘yicha ma’lumotlarni Suv xo‘jaligi vazirligiga taqdim etadi. Vazirlik ro‘yxatga asosan suv olish limitlarining oyma-oy grafigini tasdiqlaydi.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
Prezidentning “Baliqchilik tarmog‘ini rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” gi farmoni qabul qilindi.
Farmonga ko‘ra, Suv xo‘jaligi vazirligi huzurida davlat muassasasi shaklida Baliqchilikni rivojlantirish markazi hamda uning hududiy bo‘linmalari tashkil etiladi.
Sun’iy suv havzalarida baliq yetishtiruvchilar va naslchilikka ixtisoslashgan baliqchilik xo‘jaliklari quyidagi tartibda kafolatlangan suv bilan ta’minlab boriladi:
Suv xo‘jaligi vazirligi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyat hokimliklari har yili 15 yanvarga qadar sun’iy suv havzalarida baliq yetishtiruvchilar va naslchilikka ixtisoslashgan baliqchilik xo‘jaliklari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni Markazga kiritib boradi.
Markaz har yili 30 yanvarga qadar baliq yetishtiruvchilar va naslchilikka ixtisoslashgan baliqchilik xo‘jaliklarining suvga bo‘lgan buyurtmanomalari asosida yil davomidagi suvga bo‘lgan ehtiyoji bo‘yicha ma’lumotlarni oylar va sub’yektlar kesimida shakllantirgan holda Suv xo‘jaligi vazirligiga taqdim etadi.
Suv xo‘jaligi vazirligi har yili 1 martga qadar shakllantirilgan ro‘yxatga asosan suv manbalarini ko‘rsatgan holda suv olish limitlarining oyma-oy grafigini tasdiqlaydi.
2027 yil 1 mayga qadar baliqchilik xo‘jaliklarida suv resurslaridan foydalanish, baliq yetishtirish hajmi, ozuqa sarfi va qo‘llanayotgan texnologiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni yagona tizimda yuritish hamda ijaraga beriladigan suv obektlari hisobini yuritish bo‘yicha “e-baliq” elektron platformasi joriy etiladi.
Prezident farmoniga ko‘ra, Baliqchilikni rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi tashkil etiladi.
2027 yil 1 mayga qadar baliqchilik xo‘jaliklarida suv resurslaridan foydalanish, baliq yetishtirish hajmi, ozuqa sarfi va qo‘llanayotgan texnologiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni yagona tizimda yuritish hamda ijaraga beriladigan suv obektlari hisobini yuritish bo‘yicha “e-baliq” elektron platformasi joriy etiladi.
Toshkent davlat agrar universiteti va Xitoyning Daliyan universiteti bilan hamkorlikda 2027/2028 o‘quv yilidan boshlab baliqchilik va akvakultura bo‘yicha qo‘shma fakultet tashkil etiladi.
Bunda:
yiliga 50 nafargacha abituriyent talabalikka davlat granti asosida qabul qilinadi;
ta’lim jarayonlari “2+1” shaklida tashkil etiladi va qabul kvotalari har yili o‘rnatilgan tartibda davlat buyurtmasi qabul parametrlari doirasida tasdiqlanadi.
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
Source link
Shavkat Mirziyoyev Gruziya qahramonlari yodgorligi poyiga gulchambar qo‘ydi (foto)
Fransiya va Italiya Livan janubiga qo‘shin yuborishi mumkin
Talabalar turar joylarini qurish bo‘yicha yangi tartib joriy etildi
-
Siyosat1 day agoO‘zbekiston va Gruziya strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi
-
Dunyodan3 days ago
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
-
Jamiyat4 days agoSog‘liqni saqlash vaziri korrupsiyaga qarshi murojaat bilan chiqdi
-
Jamiyat4 days agoNavoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
-
Sport4 days agoJCh kundaligi. Mbappe Messini ta’qib qilmoqda
-
Siyosat2 days agoShavkat Mirziyoyev Gruziyaning oliy milliy mukofoti bilan taqdirlandi
-
Jamiyat3 days agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
-
Dunyodan3 days ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.