Connect with us

Iqtisodiyot

oxirgi 7 yilda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 4,1 barobarga oshdi

Published

on


2017–2024 yillar davomida O‘zbekiston va AQSh o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 4,1 barobarga oshdi — 215 mln dollardan 881,7 mln dollarga yetdi.

Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi bergan ma’lumotga ko‘ra, bunda eksport 9,9 barobarga o‘sib, 32,1 mln dollardan 317,4 mln dollarga, import esa 3,1 martaga ko‘payib, 182,9 mln dollardan 564,3 mln dollarga yetdi. Ko‘rsatilgan davrda AQShning O‘zbekiston tashqi savdosidagi ulushi ham o‘sdi: umumiy tovar ayirboshlashda 0,8 foizdan 1,3 foizga, eksportda 0,3 foizdan 1,2 foizga, importda esa 1,3 foizdan 1,4 foizgacha ko‘tarildi.

2025-yilning 9 oyi yakunlariga ko‘ra, ikki mamlakat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 719,1 mln dollarni tashkil etdi (+5,6 foiz), shundan O‘zbekistonning AQShga eksporti — 317,4 mln dollar, AQShdan importi — 564,3 mln dollar.

Savdo tarkibi

AQShga eksport tarkibida asosiy ulushni xizmatlar — 50,6 foiz (dasturiy ta’minot, moliya, axborot va transport xizmatlari) hamda neft mahsulotlari — 36,9 foiz (dizel yoqilg‘isi, kerosin, neft vazelini va boshqalar) tashkil etadi. Shuningdek, sanoat mahsulotlari — 4,1 foiz (alyuminiy profillari, to‘qimachilik mahsulotlari, mis buyumlar), mashina va uskunalar — 3,7 foiz, oziq-ovqat mahsulotlari — 2,2 foiz (quritilgan mevalar, ziravorlar), nooziq-ovqat xomashyolari — 1,8 foiz (qimmatbaho metallar chiqindilari), tayyor mahsulotlar — 0,5 foiz, kimyoviy moddalar — 0,1 foiz, hamda ichimliklar va tamaki — 0,1 foizni tashkil etadi.

AQShdan import tarkibida asosiy o‘rinni mashina va uskunalar — 57,5 foiz (uchuvchi apparatlar, avtomobillar va ularning qismlari, hisoblash qurilmalari, dvigatellar, nasoslar, sanoat uskunalari) egallaydi. Shuningdek, xizmatlar — 22,2 foiz (moliyaviy, litsenziyaviy, lizing va transport xizmatlari) ham katta ulushga ega. Qolgan qismni kimyoviy moddalar — 6 foiz (dorivor vositalar, bog‘lovchi va kosmetik moddalar), tayyor mahsulotlar — 5,1 foiz (asbob-uskunalar, qog‘oz mahsulotlari), sanoat tovarlari — 4,3 foiz (plastmassa va elektr-texnika buyumlari), oziq-ovqat mahsulotlari — 2,6 foiz (parranda go‘shti va boshqa oziq mahsulotlar), nooziq-ovqat xomashyo — 1,5 foiz (sellyuloza va boshqalar) hamda ichimliklar va tamaki — 0,7 foiz tashkil etadi.

Investitsiyaviy hamkorlik

2025-yil 1-oktyabr holatiga O‘zbekistonda amerika kapitali ishtirokida 339 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Bu xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar umumiy sonining taxminan 2 foiziga teng. Shulardan 89 tasi — qo‘shma korxona, 250 tasi — AQSh kapitali to‘liq ishtirokidagi korxonadir.

So‘nggi 8 yilda AQShdan jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlar hajmi 63 baravarga oshib, 2017-yildagi 8,6 mln dollardan 2024-yilda 545,9 mln dollarga yetdi. Umuman olganda, 2017–2024 yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotiga AQShdan jalb etilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarining umumiy hajmi 2,6 mlrd dollardan oshdi.

Investitsiyalar asosan tog‘-kon-metallurgiya sanoati (tabiiy gaz qazib chiqarish), ishlab chiqarish sanoati (metallurgiya, avtomobil vositalari, ichimliklar va to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish), qurilish, xizmatlar sohasi (ko‘chmas mulk bilan operatsiyalar, ta’lim), qishloq xo‘jaligi sohalariga yo‘naltirilgan.

Huquqiy baza va erishilgan kelishuvlar

O‘zbekiston va AQSh o‘rtasida savdoda eng qulay sharoitlar rejimi amal qilmoqda.

2024 yil sentyabr oyida O‘zbekiston tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi hamda AQSh o‘rtasida “Strategik muhim minerallar sohasida anglashuv memorandumi” imzolandi. Hujjat geologik qidiruv ishlari, qazib olish va yuqori qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar zanjirini yaratishda hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan.

Shuningdek, 2024-yil sentyabrda “Bojxona hamkorligi va o‘zaro yordam to‘g‘risidagi bitim” imzolandi. U axborot almashinuvi va noqonuniy narkotik aylanmasiga, jinoiy daromadlarni legallashtirishga, bojxona to‘lovlaridan bo‘yin tovlashga, odam savdosi hamda transmilliy jinoiy guruhlar faoliyatiga qarshi qo‘shma choralarni nazarda tutadi.

Ikki tomonlama savdo-iqtisodiy va turizm sohalaridagi munosabatlarni yanada rivojlantirish maqsadida, O‘zbekiston Prezidentining 2025-yil 3-noyabrdagi farmoni bilan AQSh fuqarolari uchun 2026 yil 1 yanvardan boshlab mamlakatga kirishda vizasiz rejim joriy etildi.

Ko‘p tomonlama hamkorlik formati — “C5+1”

2015-yildan buyon Markaziy Osiyo davlatlari tashqi ishlar vazirlari va AQSh Davlat kotibi darajasidagi “C5+1” hamkorlik formati samarali faoliyat yuritib kelmoqda.

2023-yil sentyabr oyida Nyu-York shahrida Markaziy Osiyo davlatlari va AQSh rahbarlari darajasidagi ilk sammit bo‘lib o‘tdi.

2024 yil sentyabrda esa Markaziy Osiyo davlatlari tashqi ishlar vazirlari va AQSh Davlat kotibi ishtirokidagi navbatdagi uchrashuv doirasida “C5+1 mineral resurslar bo‘yicha muloqot” yo‘lga qo‘yildi hamda AQSh va mintaqadagi davlatlar o‘rtasidagi ishbilarmonlik aloqalarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida ilk “B5+1” forumi o‘tkazildi.

Vashingtonda bo‘lib o‘tadigan davlat rahbarlari darajasidagi C5+1 sammiti iqtisodiy, investitsiya va texnologik hamkorlikning yangi yo‘nalishlarini aniqlash, Markaziy Osiyo mamlakatlarining global ta’minot zanjirlarida ishtirokini kengaytirish va energetika, transport va “yashil” iqtisodiyot sohasidagi hamkorlikni chuqurlashtirish masalalarini hal qilishi kutilmoqda.

Shuningdek, innovatsiyalar, ta’lim va xavfsizlik bo‘yicha qo‘shma tashabbuslar muhokama qilinib, ular orqali barqaror rivojlanish va mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlar belgilab olinishi rejalashtirilgan.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

2026 yilda paxtani mashinada terish ulushi 70 foizga yetkaziladi

Published

on


13 mart kuni imzolangan prezident qarori bilan shunday vazifa belgilandi. Qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilishni moliyalashtirish uchun 400 mln dollargacha tashqi qarz olinadi.

13 mart kuni “Agrar sektorni zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnikalari bilan ta’minlashning navbatdagi chora-tadbirlari to‘g‘risida” prezident qarori qabul qilindi.

Qarorga muvofiq, qishloq xo‘jaligida mexanizatsiyalash darajasini oshirish, ayniqsa paxta terimini texnika vositalari orqali amalga oshirish ulushini kengaytirish asosiy vazifalardan biri sifatida belgilandi. Jumladan, 2026 yilda paxtani mashinalar yordamida terib olish ulushini 70 foizgacha yetkazish rejalashtirilmoqda.

Shu maqsadda 2026 yilda qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilishni moliyalashtirish uchun davlat kafolati ostida jalb qilinadigan xorijiy kredit liniyalari hisobidan tijorat banklari orqali 400 million AQSh dollarigacha mablag‘ yo‘naltirilishi ta’minlanadi.

Bundan tashqari, tijorat banklari barcha turdagi qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilish uchun milliy valutada 10 yil muddatga, 2 yillik imtiyozli davr bilan kreditlar ajratadi. Mazkur kreditlar Markaziy bankning asosiy stavkasiga qo‘shimcha 4 foiz bank marjasi asosida taqdim etiladi.

Qarorda paxta va g‘alla kombaynlarini imtiyozli kredit va lizing shartlari asosida xarid qilish tartibi ham belgilangan. Xususan, 2026 yildan boshlab ushbu texnikalar bo‘yicha kredit va lizing to‘lovlarini amalga oshirish muddati yil davomida ikki marta — 31 yanvar va 31 iyul sanalari etib belgilandi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston Afg‘oniston bilan imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitimni tasdiqladi

Published

on


2025 yil 10 iyun kuni Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida imzolangan O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim ratifikatsiya qilindi. Ma’lumot uchun, o‘tgan yilda rasmiy Kobul va Toshkent o‘rtasidagi o‘zaro savdo hajmi 47,5 foizga oshgan.

O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasida imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitimni ratifikatsiya qilish bo‘yicha prezident qarori imzolandi.

Kelishuv 2025 yil 10 iyun kuni Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Qudratov va Afg‘oniston sanoat va savdo vaziri Nuriddin Aziziy o‘rtasida tuzilgandi.

Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda Bojxona qo‘mitasi ushbu xalqaro shartnomani amalga oshirish uchun mas’ul etib belgilandi.

Tashqi ishlar vazirligiga xalqaro hujjat kuchga kirishi uchun zarur bo‘lgan davlat ichidagi tartib-taomillar O‘zbekiston tomonidan bajarilgani to‘g‘risida Afg‘oniston tomoniga tegishli bildirishnoma yuborish topshirildi.

Ma’lumot uchun, 2025 yilda O‘zbekiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi tashqi savdo aylanmasi hajmi 47,5 foizga oshib, 1 mlrd 678 mln dollarga yetdi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasida yangi bitim tasdiqlandi

Published

on


O‘zbekiston prezidentining “Xalqaro shartnomani tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra, O‘zbekiston hukumati bilan Turkiya hukumati o‘rtasida mintaqaviy rivojlanish sohasida hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan bitim rasman tasdiqlandi.

Ma’lum qilinishicha, mazkur bitim 2024 yil 6 iyun kuni Turkiyaning Anqara shahrida imzolangan bo‘lib, u ikki davlat o‘rtasida mintaqaviy rivojlanish sohasida o‘zaro hamkorlikni kengaytirish, tajriba almashish va qo‘shma loyihalarni amalga oshirishga xizmat qiladi.

Qarorga muvofiq, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ushbu xalqaro shartnomani amalga oshirish uchun mas’ul vakolatli organ etib belgilandi. Vazirlik tegishli idoralar bilan hamkorlikda bitimda nazarda tutilgan vazifalarni hayotga tatbiq etishni ta’minlaydi.

Shuningdek, Vazirlar Mahkamasi hamda tegishli vazirlik va idoralar rahbarlariga xalqaro shartnoma kuchga kirganidan keyin uning qoidalari bajarilishi ustidan belgilangan tartibda nazoratni ta’minlash vazifasi yuklatildi.

Mazkur bitim O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasidagi iqtisodiy va mintaqaviy hamkorlikni yanada mustahkamlash, yangi investitsiya loyihalarini amalga oshirish hamda hududlarni barqaror rivojlantirishga xizmat qiladi.

 



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Keyingi haftada ham dollar tushadi

Published

on



Keyingi haftada ham dollar tushadi



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Yaqin Sharqdagi urushning «soyadagi g‘olibi». Rossiya neftdan kuniga yuz millionlab dollar qo‘shimcha daromad olyapti

Published

on


Sanksiyalar fonida Rossiyaning neft eksporti oxirgi 4 yillikdagi eng past darajaga tushib ketgandi. Yaqin Sharqda boshlangan urush fonida rasmiy Moskva daromadlari sezilarli darajada ko‘paya boshladi. Harbiy harakatlarning dastlabki 12 kunida mamlakat budjetiga kuniga 110–160 million dollar, jami 1,3–1,9 milliard dollar qo‘shimcha daromad kelib tushgan. Hozirda Rossiya nefti so‘nggi uch oydagi o‘rtacha narxiga nisbatan barreliga 20–30 dollar qimmatroq sotilyapti, sanksiyalari ham qisman yumshatilgan.

Rossiya neft savdosidan kuniga 150 mln dollargacha qo‘shimcha budjet daromadi olyapti. Bu esa Yaqin Sharqdagi urushdan eng katta foyda ko‘rayotgan aynan Moskva ekanini ko‘rsatadi, deya yozadi Financial Times.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozining amalda yopilib qolishi natijasida Hindiston va Xitoyda Rossiya neftiga talab oshdi. Natijada Moskva neft eksportidan soliqlar orqali 1,3–1,9 milliard dollar atrofida qo‘shimcha daromad olgan deb hisoblanyapti. Shu bilan birga AQSh ayrim sanksiyalarni yumshatdi va Hindistonga Rossiya neftini sotib olmaslik bo‘yicha bosimni kamaytirdi. Bu esa ko‘plab tankerlarning Hind okeani tomon yo‘l olishiga sabab bo‘lyapti.

Financial Times’ning sanoat va tahlilchilar baholariga asoslangan ma’lumotlariga ko‘ra, mart oyining oxirigacha Rossiya hukumati 3,3–4,9 milliard dollar qo‘shimcha daromad olishi mumkin. Bu hisob-kitoblar rasmiy Moskvaning Urals markali neft narxi oy davomida o‘rtacha 70–80 dollar atrofida bo‘ladi degan prognozlarga asoslangan. Avvalgi ikki oyda esa bu ko‘rsatkich o‘rtacha 52 dollar atrofida edi.

Bu Kreml uchun vaziyat keskin o‘zgarishini anglatadi. Chunki Eron bilan urush boshlanishidan oldin Rossiya neft narxlarining pasayishi va Vashington bosimi tufayli Hindiston bilan savdosining katta qismini yo‘qotib, qiyinchiliklarga duch kelayotgandi.

Xalqaro energetika agentligi (IEA) payshanba kuni e’lon qilgan hisobotga ko‘ra, fevral oyida Rossiyaning neft va neft mahsulotlari eksporti 11,4 foizga kamayib, kuniga 6,6 million barrelga tushib ketgan. Bu ko‘rsatkich 2022 yilda Ukraina urushi boshlanganidan beri qayd etilgan eng past daraja hisoblanadi.

«Neft narxining qimmatlashishi Yaqin Sharqdagi mojaro qancha davom etishiga bog‘liq. Hozirgi yuqori narxlar Rossiyaga birinchi chorakda budjet ko‘rsatkichlarini bajarish va hatto biroz mablag‘ jamg‘arishni boshlashga yordam beradi», deydi Kiyev Iqtisodiyot maktabining energetika va iqlim tadqiqotlari bo‘limi rahbari Boris Dodonov.

Sanksiyalarni yumshatish haqidagi signallar

Yaqin Sharqdagi harbiy harakatlar Rossiyaga energetika bozorlarida o‘z ta’sirini kuchaytirish imkonini ham beryapti. Chunki Fors ko‘rfazi davlatlari hozircha o‘z mahsulotlarini eksport qila olmayapti. Moskva esa ushbu vaziyatdan foydalanishga harakat qilyapti. Vladimir Putin dushanba kuni energetika bozorlarida «yangi narx realligi» shakllanayotganini aytib, Yevropaga energiya eksportini qayta tiklash g‘oyasini ham ilgari surdi.

Bir necha soat o‘tib Kreml Putin bilan Tramp o‘rtasida «juda samarali suhbat» bo‘lib o‘tganini ma’lum qildi. Keyinroq Amerika prezidenti narxlarni pasaytirish maqsadida ayrim noma’lum davlatlarga nisbatan «sanksiyalarni olib tashlash imkoniyati» haqida ham gapirdi.

Mazkur vaziyat AQSh ittifoqchilarini xavotirga soldi. Yirik energetika kompaniyasi o‘tkazgan tadqiqotga ko‘ra, agar Yaqin Sharqdan yetkazib berishdagi uzilishlar davom etsa, Yevropa hukumatlari Rossiyaning suyultirilgan tabiiy gaziga qo‘yiladigan taqiqni kechiktirish bosimi ostida qolishi mumkin. Bu esa Moskva izolyatsiyasiga qaratilgan ko‘p yillik sa’y-harakatlarni bekor qilishi ehtimoli bor.

Kpler kompaniyasining suvdagi transport vositalari harakatini kuzatish bo‘limi ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya neftining katta qismi dengizda tashilyapti va tankerlarning aksariyati Hind okeani orqali Hindiston portlari tomon harakatlanyapti. 11 fevral holatiga Hindistonning Rossiyadan neft importi kuniga 1,5 million barrelga yetgan. Bu o‘tgan oy boshiga nisbatan 50 foizga ko‘p.

«Agar hozirgi yuk tashish jadvali va bozor harakatlari davom etsa, bu oy Hindistonga Rossiya neftining kelishi kuniga qariyb 2 million barrelga yetishi mumkin», deydi Kpler tahlilchisi Sumit Ritolia.

Rossiyaning daromadi keskin oshdi

Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi uzilishlar global neft va gaz bozorlarida jiddiy beqarorlik keltirib chiqardi. Energiya va toza havo tadqiqot markazi tahlilchisi Vaibhav Raghunandanning ta’kidlashicha, oy davomida bozordan 60 million tonna neft va 7 million tonna suyultirilgan gaz chiqib ketishi xavfi bor.

Yaqin Sharqdan keladigan yo‘qotishlarni qoplash uchun Hindiston va Xitoy Rossiyadan importni keskin oshirdi. Xususan, urush boshlanganidan bir hafta o‘tib, bu ikki davlatning Rossiyadan amalga oshirgan importi fevraldagi o‘rtacha kunlik ko‘rsatkichiga nisbatan 22 foizga ko‘paygan.

«Agar inqiroz uzoq davom etsa, Hindiston va Xitoy Rossiya nefti uchun o‘zaro raqobat qila boshlaydi», deydi Berlin shahridagi Carnegie Russia Eurasia Center tadqiqotchisi Sergey Vakulenko.

Shu bilan birga, Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, dengizdagi tankerlar ichida qolib ketgan Rossiya nefti hajmi Yaqin Sharqda urush boshlanganidan keyin 11 million barrelga kamayib, 125 million barrelgacha qisqargan.

Hozirda Rossiya nefti so‘nggi uch oydagi o‘rtacha narxiga nisbatan barreliga 20–30 dollar qimmatroq sotilmoqda. Vakulenko hisob-kitobiga ko‘ra, neftning o‘rtacha oylik narxi har barrel uchun 10 dollarga oshsa, Rossiya eksportchilari qo‘shimcha 2,8 milliard dollar daromad oladi. Shundan 1,63 milliard dollar davlatga soliq sifatida tushadi. Taxminiy hisob-kitoblarga ko‘ra, bu kuniga 54 million dollar qo‘shimcha budjet daromadi degani. Umuman olganda, urushning dastlabki 12 kunida Rossiya budjeti kuniga 110–160 million dollar, jami 1,3–1,9 milliard dollar qo‘shimcha daromad olgan bo‘lishi mumkin. Agar shu sur’atda davom etsa, bir oy davomida Rossiya davlat budjetiga 3,3–5 milliard dollar rejadan tashqari mablag‘ tushadi. Shunday bo‘lsa-da yil boshidagi energiya daromadlaridagi pasayishni qoplash uchun hozirgi bozor sharoiti yana bir necha oy davom etishi kerak bo‘ladi.

Ma’lumot uchun, 2026 yilning dastlabki ikki oyida energetika daromadlari (asosan neft qazib olish solig‘i hisobiga) o‘tgan yilga nisbatan qariyb 50 foizga kamaydi. Natijada Rossiya budjet taqchilligi butun yil uchun rejalashtirilgan ko‘rsatkichning 90 foizidan oshib ketdi.

Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, 2022 yildan beri ilk bor sanksiya bosimi Rossiya budjetiga jiddiy zarba bera boshlagandi va hukumat joriy yilgi xarajatlarni kamida 10 foizga qisqartirish imkoniyatini ko‘rib chiqqan. Ammo, ayni paytda Rossiya hukumatidagi amaldorlar vaziyatdan chiqib ketish mumkinligiga ishonyapti.

Tahlilchilarga ko‘ra, agar inqiroz uzoq davom etsa, Rossiya neft ishlab chiqarishni oshirish imkoniyatiga ham ega. Hozir mamlakat ishlab chiqarishni OPEC+ kvotasidan kuniga 300 ming barrel kam darajada ushlab turibdi.

«Bizning fikrimizcha, Rossiya qisqa muddat ichida ishlab chiqarishni kuniga kamida 400 ming barrelga oshirish imkoniyatiga ega, ammo bu hajmni bozorga chiqarish uchun bir necha oy vaqt kerak bo‘lishi mumkin», deydi Emerging Markets Oil and Gas Consulting Partners asoschisi Ronald Smit.



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.