Dunyodan
“Odamlar endi yanada g’azablangan va qat’iyroq.”
Minglab eronliklar poytaxt Tehron va boshqa bir qancha shaharlarda ko‘chalarga chiqib, Islom Respublikasini tugatish va ko‘p joylarda monarxiyani tiklashni talab qildi.
Mamlakat bo‘ylab turli qatlamlardan, yoshu qari, boyyu kambag‘al, qariyb yarim asrdan beri hukmronlik qilib kelayotgan ruhoniy tuzumga nisbatan g‘azabini izhor qilmoqda.
Tehronlik bir yosh ayol Bi-bi-siga norozilik bildirganini, chunki uning orzulari “o’g’irlangan” va u rejim “bizda chinqirish uchun ovozimiz bor va sizning yuzingizga musht tushirishga hali ham kuchimiz borligini” bilishini xohlayotganini aytdi.
Yana biri noroziliklarni keltirib chiqarayotgan umidsizlik va umidsizlik haqida gapirdi.
“Biz noaniqlikda yashayapmiz”, dedi u. “Men o’zimni ko’chib o’tishga qanotlarim va maqsadlarimga erishish umidim yo’qligini his qilyapman. Bu yerda hayot chidab bo’lmas holga aylanib bormoqda”.
Dekabr oyi oxiridan beri Erondagi norozilik namoyishlari chuqur iqtisodiy va siyosiy noroziliklar tufayli har kuni kengayib, kuchayib bordi.
29 yoshli Sino payshanba kuni poytaxt Tehron g‘arbidagi Karaj shahridan Bi-bi-si bilan suhbatda “Odamlar endi jasoratliroq bo‘layapti”, dedi. “Men oziq-ovqat sotib olgani borganimda, odamlar kunduzi baland ovozda hukumatga qarshi baqirishdi! Namoyishlar to’xtaydi deb o’ylagandim, ammo ular hech qanday kuchini yo’qotgani yo’q”.
Eronda mustaqil ommaviy axborot vositalarining erkin faoliyat yuritishiga ruxsat berilmagan, ko‘p odamlar ochiqchasiga gapirishdan qo‘rqishadi va hozirda internet qattiq cheklangan, nima bo‘layotgani haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lishni qiyinlashtiradi. BBC elektr ta’minotidagi uzilishlar oldidan odamlar bilan suhbatlashdi.
Biroq tasvirga olingan va ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilingan ayrim norozilik namoyishlarining ko‘lami qanchalik ko‘p ekanini yashirib bo‘lmaydi.
Eronliklarning o’z hukumatlariga nisbatan ko’plab noroziliklari bor: siyosiy erkinlikning yo’qligidan tortib, korruptsiyaga qadar, narxlarning halokatli oshishiga olib kelgan iqtisodiy vaziyatgacha.
Erondagi so‘nggi yirik norozilik namoyishlari 2022-yilda majburiy hijobni noto‘g‘ri kiymaganlikda ayblangan Mahsa Amini ismli yosh ayolning hibsda o‘ldirilgani sabab bo‘lgan.
Bu gal 28 dekabr kuni Tehrondagi tarixiy Katta bozorda do‘kon sotuvchilari Eron valyutasining keskin tushib ketganini bahona qilgan ish tashlashi Islom Respublikasi qonuniyligi uchun yangi inqirozni keltirib chiqardi.
Universitetlarda norozilik namoyishlari davom etdi. Hokimiyat zudlik bilan ob-havoning sovuqligi sababli obektni yopishni buyurgan. Ammo o‘sha paytga kelib uchqunlar mamlakatda yanada kengroq yong‘inlarni yoqib yubordi va ko‘plab kichik shahar va shaharlarda, xususan, g‘arbiy Eronda to‘qnashuvlar boshlandi.
So’nggi bir necha kun ichida ko’chalarda eshitilgan ba’zi qo’shiqlar tanish tuyuladi. “Diktatorga o‘lim” 86 yoshli oliy rahnamo Oyatulloh Xomanaiyga ishora. “Azadi, azadi” yoki “erkinlik, erkinlik” ko’pincha ishlatiladi.
Yana bir mashhur ashula: “Mullalar dafn etilmaguncha bu vatan vatan emas”.
Ammo bu so‘nggi noroziliklarda yangilik: “Pahlaviy qaytadi” degan shior. U 1979 yilda hokimiyatdan ag’darilgan marhum Eron shohining o’g’li Rizo Pahlaviy sharafiga nomlangan. Payshanbaga o’tar kechasi xalqni ko’chaga chiqishga chaqirgan ham aynan u edi.
So‘nggi kunlardagi norozilik namoyishlarida monarxiyaga qaytish talablari kuchaymoqda.
“Shaxsan menimcha, u bu vaziyatdan chiqishning yagona yo‘li”, — dedi Tehronlik 26 yoshli Sara BBCga.
Boshqa eronliklarning aytishicha, ular monarxiyani qo’llab-quvvatlash ifodalarini umidsizlik va amaldagi hukumatni ag’darish uchun alternativa yo’qligi belgisi sifatida ko’rishadi.
“Men Rizo Pahlaviyning eng ashaddiy muxlisi emasman, lekin rostini aytsam, mening shaxsiy fikrim hozir muhim emas”, dedi tehronlik 27 yoshli Mariam BBCga. “Birlashish va birlashish muhimroq. Atmosfera “Ayollar hayoti erkinligi” norozilik namoyishlaridan farq qiladi (2022 yilda).”
Uning so’zlariga ko’ra, ularni ajratib turadigan narsa Marta Amini uchun qayg’ulari edi.
“Ammo odamlar endi g’azablangan va qat’iyatliroq ko’rinadi.”
Iroq bilan chegara yaqinidagi g‘arbiy Ilam shahrida yashovchi yana bir ayolning aytishicha, odamlar hukumatga aloqador supermarketlarga hujum qilib, hukumatdan jirkanishlarini ko‘rsatish uchun mahsulotlarni uloqtirmoqda.
U BBCga namoyishlarda qatnashayotgan rejim arboblari oilalaridagi yoshlarni ham bilishini aytdi. “Mening bir do‘stim va uning uch singlisi, otasi razvedkada taniqli shaxs bo‘lib, unga bildirmasdan qatnashyapti.
Bu mamlakatda favqulodda holat. Va uning qaerga borishini hech kim aniq bilmaydi.
Qirg‘izistonda prezidentlik saylovlari 2027-yilning 27-yanvarida o‘tkazilishi mumkin.
“Report.az”ning Qirg‘iziston OAVlariga tayanib xabar berishicha, Jogoruk Kenesh (parlament) “Prezident va Jogoruk Kenesh deputatlarini saylash bo‘yicha konstitutsiyaga o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida”gi qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qildi.
Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, ovoz berish yanvar oyining oxirgi yakshanbasida bo‘lib o‘tishi kerak. Shu bois navbatdagi prezidentlik saylovi 2027-yil 31-yanvarga belgilangan edi.Ammo parlament tomonidan maʼqullangan tuzatishga koʻra, saylov yanvar oyining oxirgi chorshanbasida (27-yanvar) oʻtkaziladi.
Tuzatishdan maqsad saylovchilarning faolligini oshirishdan iborat. Qonun prezident tomonidan imzolanishi kerak.
AQSh Senati prezident Donald Trampning Eronga qarshi harbiy harakatlar uchun vakolatlarini cheklashga qaratilgan rezolyutsiyani ma’qulladi.
Ovoz berish natijalariga ko‘ra, 50 senator hujjatni qo‘llab-quvvatlagan, 48 senator esa qarshi chiqqan. Demokratlar tomonidan ilgari surilgan tashabbusni to‘rt nafar respublikachi senator ham qo‘llab-quvvatladi.
Shu bilan birga, ushbu qaror ramziy ma’noga ega va yuridik kuchga ega emas. Shuning uchun prezident qarorini bevosita bekor qilish joiz emas.
Hujjat Kongressda Tramp ma’muriyatining Eronga nisbatan siyosatidan norozilik kuchayib borayotganini aks ettiradi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat vakillari prezidentning fevral oyi oxirida Kongress ruxsatisiz Eronga qarshi harbiy amaliyotlar boshlash haqidagi qarorini tanqid qildi.
AQSh Konstitutsiyasiga ko’ra, Kongress rasman urush e’lon qilish huquqiga ega.
AQSh Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) axborot agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 19-iyun kuni AQSh harbiylari Suriya shimoli-g‘arbidagi IShID marralariga havodan zarbalar berdi.
Hujum natijasida IShIDning yuqori martabali rahbari Ali Husayn al-Ulaviy o‘ldirilgan.
“CENTCOM va bizning hamkorlarimiz IShIDning qolgan kuchlarini yo‘q qilishga sodiq qoladilar, bu esa ularning doimiy mag‘lubiyatini ta’minlaydi”, — dedi admiral Bred Kuper.
AQSh va uning ittifoqchilari Suriyada IShIDga qarshi amaliyotlarni 2014-yil sentabr oyida boshlagan.2024-yilda mamlakat hukumati o‘zgarib, IShIDga qarshi kurashayotgan guruh rahbari Ahmad al-Shara prezident etib tayinlangan.
2026-yil fevralida Vashington operatsiya yakunlanganini e’lon qildi va aprel oyida Qo‘shma Shtatlardagi bazalardan qo‘shinlarini olib chiqdi.
Rossiyaning “Spravedrivaya Rossiya” (“Adolatli Rossiya”) partiyasi deputatlari Davlat Dumasiga muhojirlardan har bir xalqaro bank o‘tkazmasi uchun 3 foizlik yig‘im undirilishini talab qiluvchi qonun loyihasini taqdim etdi. Bu haqda “Gazeta.Ru”ga partiya yetakchisi Sergey Mironov ma’lum qildi.
“Muhojirlarning aksariyati Rossiyada soliq toʻlamaydi, lekin ular mamlakatdan katta miqdorda pul olib chiqib ketishadi va bu mablagʻlar Markaziy Osiyo davlatlarining rivojlanishiga yordam beradi. Shu bilan birga, Rossiya budjetiga bu pul oqimidan bir tiyin ham tushmaydi – soliq ham, qoʻshimcha toʻlovlar ham yoʻq. Barcha foyda pul oʻtkazmalari tizimlari va banklar tomonidan yigʻimlar orqali olinadi. Endi vazirning soʻzlariga koʻra, deputatsiya qilish vaqti keldi”, dedi vazir.
Mironovning soʻzlariga koʻra, statistik maʼlumotlarga koʻra, transchegaraviy pul oʻtkazmalarining asosiy qismi migrantlar tomonidan amalga oshiriladi. O‘tgan yili Qirg‘izistonga pul o‘tkazmalari 3,2 milliard dollarni tashkil qilib, rekord darajaga yetdi, 2025-yilga borib O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari 15 milliard dollarga yetishi kutilmoqda.
Qonunchilar transchegaraviy pul o‘tkazmalari uchun 3 foizgacha bo‘lgan majburiy yig‘imlarni joriy etishni taklif qilmoqda.
“Bizning hisob-kitoblarga ko‘ra, agar bu qonun qabul qilinsa, byudjetga yiliga 45 milliard rubldan ko‘proq mablag‘ tushadi. “Menimcha, bu pul ortiqcha emas, muhimi, bu safar byudjet biznesdan ham, xalqdan ham tushmayapti”, – deydi Mironov.
Yevroparlament Gruziyadagi vaziyat bo‘yicha tanqidiy hisobotni mutlaq ko‘pchilik ovoz bilan qabul qildi.
Hujjatda aytilishicha, mamlakatning Yevropa integratsiyasiga oʻzgarishi fonida parlament aʼzolari “demokratik Gruziya uchun kurashni davom ettirayotgan Yevropa va Gruziya xalqi bilan toʻliq birdamligini izhor qilmoqda”.
Gruziya hukumati namoyishchilar va dissidentlarni hibsga olish, namoyishchilarga hujum qilish va qiynoqqa solish, ommaviy axborot vositalari va nodavlat tashkilotlar faoliyatini cheklash, ozchilik huquqlarini buzish, maʼmuriy va jinoiy qonunlarni “tajovuz quroli” sifatida qoʻllash va namoyishchilarga nisbatan “haddan tashqari kuch” qoʻllash, jumladan, Yevropa parlamenti hisobotiga koʻra, “chek”dan foydalanish mumkinligi uchun tanqid qilingan.
Demak, 2004 yildan 2025 yilgacha hukumatga qarshi namoyish va mitinglar tarqatib yuboriladi. Hisobotni 436 deputat yoqlab, 145 deputat qarshi ovoz berdi.
Yevropa parlamenti barcha “bosqinchilik qonunlari”ni bekor qilishga chaqirdi. Agar so‘rov rad etilsa, qonunchilar Yevropa Kengashi va Komissiyaga “demokratik me’yorlarni buzganlikda aybdor bo‘lganlar”, jumladan, “Gruziya orzusi” asoschisi Bidzina Ivanishvili, partiya yetakchilari, sudyalar va prokurorlarga qarshi maqsadli sanksiyalar qo‘llashni tavsiya qiladi.
Hujjatda taʼkidlanishicha, YeI huquq-tartibot idoralarining Gruziyada kechayotgan jarayonga munosabati yetarli emas, chunki hisobot mualliflari “hokimiyatning avtoritar birlashuvi”ning tezlashishini tasvirlaydi.
Agar Gruziya rahbariyatiga qarshi ko‘rilgan choralar bilan vaziyat yaxshilanmasa, Yevroparlament oxirgi chora sifatida “barcha Gruziya fuqarolari uchun Yevropa Ittifoqi bilan vizasiz rejimni bekor qilishni” zarur va maqsadga muvofiq deb hisoblaydi.
123 mingdan ortiq fuqaro shubhali xaridorlar reyestriga kiritildi
Sanoat o‘sishida qaysi tarmoqlar yetakchilik qilmoqda?
Quva tumani hokimi ham fermerni haqoratlagani aytilmoqda
-
Dunyodan5 days agoEron Hormuz boʻgʻozi yopilganini eʼlon qildi
-
Jamiyat4 days ago
Bugun ayrim hududlarda havo harorati 44 darajaga yetishi mumkin
-
Sport5 days agoNodirbek Abdusattorov jahon shaxmat reytingida eng yuqori uchtalikka kirdi
-
Siyosat4 days ago
«Endigi vazifa erishilgan kelishuvlarni real loyihalarga aylantirish»
-
Jamiyat5 days ago
Uy qurmoqchimisiz? Hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi bilan tanishing
-
Iqtisodiyot3 days agoO‘zbekiston qaysi mamlakatlarga ko‘proq mahsulot sotmoqda?
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev Ozarbayjon elchisini oʻz nihoyasiga yetgan “Mehnat Shufrati” ordeni bilan taqdirladi
-
Dunyodan4 days agoAQSh va Eron o’rtasidagi urushning iqtisodiy oqibatlari hisoblanmoqda