Jamiyat
Nuqtai nazar: Ikkiyuzlamachilik
Hayotda har xil insonlarni uchratamiz: xushfe’l, yordamga shay, mehribon, shu bilan birga qo‘rs, tajang, dilozor, qonun-qoidalarni mensimaydiganlar. Bundaylarni-ku, xarakteridan kimligini bilasiz va shunga qarab muomalada bo‘lasiz. Ammo ikkiyuzlamachi odamlar borki, ularni dabdurustdan payqash oson kechmaydi.
Ikkiyuzlamachilar xuddi o‘g‘ri, yulg‘ich, poraxo‘r kabi insoniyatga kulfat keltiruvchi kishilar. Eng yomoni, el nazaridagi shaxslar, mashhurlar, amaldorlarning shu illatga mubtalo bo‘lgani, og‘iz ko‘pirtirib gapirgan gaplariga o‘zilari mutlaqo teskari ish tutishi — millat uchun xiyonat desak yanglishmaymiz.
Men havas qilgan ayol
2000-yillar. Yangam hamshira edi. Mahallada kimdir ukol olishi kerak bo‘lsa, yangamni izlab qolar, u hech qachon hech kimga yo‘q deyolmas, yosh bolasini tashlab qish-qirovli kunlardayam, yozning jaziramalarida ham hovlima-hovli yurib ukol qilishdan og‘rinmasdi.
Mahallamizda obro‘li bir xonadon bor: Farida buvining oilasi. Shundoqqina shahar biqinidagi qishloq bo‘lganimiz uchun ko‘pchilik shaharga qatnab ishlar, Farida buvining o‘g‘li va kelini ham viloyatimiz markazidagi universitetda dars berishardi. Nozim aka — buvining yolg‘iz o‘g‘li, xotini Ziyoda opa bilan birga o‘qishgan, endi birgalikda fan doktori bo‘lish uchun yana ilm olishyapti. Nozim aka mahallada kam ko‘rinardi. Mashinasini g‘izillatib o‘tib-qaytadigan Ziyoda opa esa qishloqdagi yagona haydovchi ayol bo‘lgani uchunmi menga yaxshi tanish, hatto unga havasim baland, opa kabi ilmli ayol bo‘lishni orzu qilardim. Shu ayol qaynonasiga ukol qilishni yangamdan ko‘p iltimos qilardi.
Bir gal buvinikiga men ham birga bordim. Eshikni taqillatdik, javob bo‘lmadi. Hovliga kirdik, yana jimlik. So‘ng buvi yotgan xona tomon yurdik. Uzun, qorong‘i dahlizdan borarkanmiz, Ziyoda opaning qattiq-qattiq gapirayotgani eshitila boshladi:
— Nega ming‘irlayverasiz?! Jonga tegib ketdingiz-ku! Namuncha tushunmaydigan kampirsiz?! Mana — ovqatingiz, mana — termos to‘la issiq choy! Televizor o‘lgur o‘chmasa. Sizga yana nima kerak?!
— O‘g‘limni sog‘indim-da, kelin… Ikki oydan beri kelmadi.
— Kelmaydi! Bekorchi emas!
— Sog‘indim…
— Sog‘inmang! Hozir chalg‘imasligi kerak o‘g‘lingiz, ilmiy ish yozyapti. Siz bularni qayerdanam tushunardingiz!? Shukur qiling, xabar olib turibman. Kasal bo‘lib qolganingiz-chi? Hech bo‘lmasa, shularga zararim tegmasin, deyish ham yo‘g‘-a sizda!
Malollanish va zardali ohangda gapirayotgan Ziyoda opani eshikka yetgunimizcha men, maktabni tugatayotgan o‘smir o‘zim uchun kashf qilib ulgurdim. Xonaga kirdik, sochlari “kare” kesilgan, yuz-ko‘zlaridan jahl yog‘ilib turgan qirq yoshlardagi ayol bizni ko‘rishi bilan birdan muloyimlashdi:
— Oyijon, ana do‘xtiringiz ham keldi, — dedi va buvining ust-boshlarini to‘g‘riladi. Keyin bizga qarab dedi: — Yosh bolaga o‘xshab qolganlar. Nuqul yomon xayollarga boradilar. Hozir ham “o‘lib qolaman”, deyaptilar. “Qo‘ying, bunday gaplarni!” deb urishib turaman-da shunaqa.
Buvining qoq suyak qo‘liga yangam osma ukol ulab yubordi. Ziyoda opa zarur ishi borligini aytib chiqib ketdi. Xonani kuzataman, xuddi kasalxona palatasini eslatadi. Qandaydir sovuq, yurakni siqadigan yoqimsiz muhit. Karavot yonidagi kichik stolga gazeta to‘shalgan, ustida atir gul rasmi tushirilgan pushti termos, labi uchgan paxta gulli piyola, taqsimchada bir qisim oq qand turibdi.
— Buvi, nevaradan nechta? — oradagi jimlikni buzib kampirni gapga soldi yangam. Shunda buvining chehrasi yorishdi:
— Ikkita o‘g‘il nevaram bor. Kattasi chet elda o‘qiyapti, kichigi Toshkentda litseyda.
— Bu yerlarda ko‘rinishmaydi-da, shunga bilmas ekanmiz, — dedi yangam.
— Ta’tilda kelishadi. Bir yilda bir marta ko‘raman men ham…
Buvining mungli ko‘zlari, yurakni siquvchi xona va shu manzaraga yarashmay yaraqlab turgan pushti atirgulli termos anchagacha xayolimdan ketmadi. Ziyoda opaga havasim esa o‘z-o‘zidan so‘ndi. Qachon qaramang, qo‘li ko‘ksida, tavozeli bu ayolning qari qaynonasiga munosabati menga uning asl basharasini ko‘rsatgandek edi. Ammo bu hali hammasi emas ekan.
“Xalqimizga qanchalar isnod?!”
2020-yil. Poytaxt mahallalaridan birida “Hayot maktabining muallimlari” deb nomlangan, oila totuvligida qaynona-kelin roliga bag‘ishlangan bir tadbir bo‘ldi. Tadbirni yoritish uchun taklif qilishdi. Bordim. Fuqarolar yig‘ini raisi tadbirni ocharkan, mahallada oilaviy ajrashish bilan bog‘liq holatlar ko‘payayotgani, bunday muammolarni hal etishda ibratli onaxonlar maslahati nihoyatda zarurligini aytdi. Birinchi so‘z navbatini fan doktori, professor bir ayolga berdi. Ayol minbarga chiqdi.
— Men tadbir boshlanishidan oldin ajrashishga qaror qilgan kelinchak bilan gaplashib ko‘rdim. “Qizim, nima muammo?” deb so‘radim. “Muammo — qaynonam”, desa bo‘ladimi?! Men uyalib ketdim, azizlar. Eri yaxshi emishu, uni tug‘ib voyaga yetkazgan onasi yomonmish! Bu qanday gap axir?! Xalqimizga qanchalar isnod?!
To‘ladan kelgan, oltmishlarni qoralagan, sochlari “kare” kesilgan opaxon ishtirokchilarni o‘ziga “mixlab”, otashin nutq boshladi.
— Bilasizlarmi, — davom etdi u, — xalqimizda “buvisi, bobosi bor xonadonga quda bo‘ling”, degan ibora ko‘p aytiladi. Bu, bejiz emas. Ota-ona ko‘p hollarda ish, o‘qish, oila tashvishlari bilan bo‘lib bolalarini nazorat qilolmaydi, yaxshi tarbiyalay olmaydi. Buvijon va bobojonlar esa nabiralarini hayotga o‘rgatib, yaxshi gap, pand-nasihatlari bilan urf-odat va qadriyatlarimizni ular ongiga singdiradilar. Axir, qaynona-qaynotalar sizlar uchun tayyor ustoz-ku! Uyingizning qulfi-kaliti, farishtasi-ku shu insonlar! Nega ulardan noliysiz?!
Opa borgan sari ruhlanib, qo‘llarini nuqtab o‘tirganlarga murojaat qilar, qaynona-qaynotasini yomonlash — borib turgan pastkashlik ekanini bot-bot ta’kidlardi.
— O‘zimdan misol: qaynonamning hurmatini joyiga qo‘yganman. Hech qachon gap qaytargan emasman. Rahmatli, nihoyatda qattiqqo‘l edi, men yumshoq kelin bo‘ldim. O‘qishimga qarshilik qilganida indamadim, jahldan tushishini kutdim, bolalarimni tarbiyalashda unga suyandim, mehr bermasa-da, bor mehrimni ayamadim. Jon berayotib, “Mingdan ming roziman, qizim”, deb, yig‘lab kechirim so‘radilar. Farida ayajonim qo‘llarimda uzildilar.
Shundagina uni tanidim, axir bu — mahallamizning kelini o‘sha Ziyoda opa-ku. Professor bo‘libdi-da. Qulog‘imda uning nutqi emas, “Qanaqa tushunmagan kampirsiz?! Jonga tegib ketdingiz! Buncha ming‘irlayverasiz!” degan shang‘illashlar eshitilar, nevaralari haqida gapira turib, “bir yilda bir ko‘raman ularni”, deya ezilgan buvining beozorgina chehrasi, nochorligi, o‘sha yoqimsiz manzarali xona ko‘z o‘ngimda gavdalanardi. Professor esa avjida:
— Turmushning pastu balandini ko‘rgan, qiyinchilik va mashaqqatlarni yengib o‘tgan, hamisha qo‘ni-qo‘shni, mahalla-ko‘y tashvishi bilan yashagan nuroniylar tajribasi oilalar totuvligi, bolalarimizning to‘g‘ri tarbiya olishlarida haqiqatan ham katta hayot maktabidir!
Mazmundor nutq shu yerda yakun topdi. Qarsaklar yangradi. Minnatdorliklarni ayting. Kimdir oilaviy munosabatlar haqida savol ham berdi. Professor shunday donishmandona javob qaytardiki, boyagi savol bergan ayol ta’sirlanib ketdimi ro‘molini og‘ziga bosib yig‘lab yubordi.
Tadbirdan so‘ng uyga qaytarkanman, Farida buvi hech xayolimdan ketmasdi. Uning taqdiri bilan qiziqib, yangamga qo‘ng‘iroq qildim. Balki opa fan doktori bo‘lgach, qaynonasiga yaxshi qaragandir, sho‘rlik kampir umrining oxirida yakka o‘zi qolib ketmagandir?
— To‘g‘ri, yolg‘iz qolib ketmadi, qariyalar uyida, shifokorlar qurshovida jon berdi, — dedi xo‘rsingacha yangam. — Xabaringiz bor, bolalarim bog‘cha yoshiga yetgach, viloyat markazidagi qariyalar uyiga ishga kirgandim, qarangki, Farida buvini o‘sha yerga tashlab ketishgan ekan. Qo‘ni-qo‘shniga “Toshkentga ko‘chirib olib ketyapmiz”, deyishuvdi. Biror marta xabar olishmadi. Ahvoli og‘irlashganida chaqirtirdik, kelishmadi. Vafot etganidan so‘ng kelini va o‘g‘li kelib, aya va uning so‘nggi kunlari haqida emas, aksincha, “Termos bor edi, pushti termos. Qani?”, deb so‘rashsa, g‘alati bo‘lib ketdim. Qo‘shni xonadagi bemor qariyaga o‘sha termosda choy damlab, kiritib berishgan ekan. Eshitib jahllari chiqdi. Termosni topdirib opa sumkasiga joyladi. Hozir ular Toshkentdagi qaysidir universitetda dars berisharkan.
Ziyoda opa minbarda qaynonasini yomonlagan kelinchak uchun uyalib ketganini aytgandi. Men esa el oldida, minbarlarda, televizorlarda mehr-oqibat, oila, tarbiya, qariyalarga muravvatli bo‘lish haqida og‘iz ko‘pirtiradigan, ammo o‘zi teskarisini qiladiganlardan biri bilan ro‘baro‘ bo‘lganimdan, boz ustiga unga bir paytlar havas qilganimdan uyat ichida edim. Dono xalqimiz “Odobni odobsizdan o‘rgan”, deydi. Juda to‘g‘ri. Mahallada tashkil qilingan “Hayot maktabining muallimlari” tadbiri ham menga kattagina hayotiy saboq bergandi.
Ular eng yomon odamlardir
Imom Buxoriyning “Al-jome’ as-sahih” asarida ikkiyuzlamachilik borasida ushbu hadis keltiriladi: “Abu Hurayra rivoyat qiladilar: “Rasululloh (s.a.v.): “Qiyomat kuni Alloh taoloning dargohida bir odamga bu yuzi birlan, ikkinchi odamga ersa boshqa yuzi birlan yuzlanuvchi eng yomon odamlarni — ikkiyuzlamachilarni uchratasan, dedilar”. E’tibor bersak, hadisda “yomon odamlar” emas, “eng yomon odamlar” ikkiyuzlamachilardir deyilmoqda. Demak, ikkiyuzlamachilarning insonlarga, jamiyatga keltiradigan zarari boshqa yomon odamlar keltiradigan zararlaridan ko‘proqdir.
Yulduz Hojiyeva, jurnalist
Media haftalik 4-kun yakunlandi. Ushbu davrda OAV uchun muhim keyslar muhokama qilindi. Jumladan:
– axborot ko‘p – uni tekshirish kerak;
– krizisdan keyin reputatsiyani tez tiklash kerak;
– media tadbirlar natija berishi kerak;
– islohotlar xalqchil va ommabop yetkazilishi kerak;
– tasvir – sifatli montaj orqali kontentga aylanishi kerak;
– «virusli» holatlarda oqilona javob berish kerak;
– SMM va mobilografiya – shunchaki ko‘nikma emas, ustunlik bo‘lishi kerak.
Shu savollarning barchasi Media haftalikning 4-kunida amaliy keyslar orqali ochib berildi.
Bu kun nazariyani emas, aynan ish jarayonini eslatdi – har bir vaziyat real misolga aylandi, har bir yechim sinovdan o‘tdi.
Endi esa eng muhim bosqich boshlandi. 4 kun davomida olingan bilim va ko‘nikmalar – ish jarayoniga ko‘chadi.
Jamiyat
Kompensatsiya talabi, havo iflosligi va eriyotgan muzliklar. MO yetakchilari eko-sammitda nimalarni gapirdi?
O‘zbekiston prezidenti havo sifati yomonlashishiga qarshi qo‘shnilarni birgalikda kurashishga chaqirdi. Qirg‘iziston rahbari suv infratuzilmasini saqlash xarajatlari uchun qo‘shnilar kompensatsiya to‘lashi kerakligini aytdi. Qozog‘iston yetakchisi Orol fojiasidan saboq chiqarish zaruratini urg‘uladi. Tojikiston peshvosi muzliklar eriyotganidan xavotir bildirdi.
22-24 aprel kunlari Qozog‘iston poytaxti Ostona shahrida Mintaqaviy ekologik sammit bo‘lib o‘tdi. Unda Markaziy Osiyo yetakchilari suv tanqisligi va ekologik masalalarga doir tashabbuslarni ilgari surdi.
«Markaziy Osiyoda harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilyapti»
O‘zbekiston prezidenti o‘z nutqida bugungi kunda ekologik muammolarni global iqlim o‘zgarishlaridan ayri holda ko‘rib chiqib bo‘lmasligini qayd etdi.
«Global isish sur’atlarining tezlashishi davom etmoqda, Markaziy Osiyo mintaqasida esa harorat ikki barobar tezroq ko‘tarilmoqda. Mintaqa muzliklarining qariyb uchdan bir qismi yo‘qoldi, yog‘ingarchilik tartibining beqarorligi kuzatilmoqda, suv resurslari tanqisligi ortib bormoqda. Yer maydonlarining 80 million gektari allaqachon degradatsiyaga uchradi», – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Davlat rahbari ekologik muammolarni yumshatish uchun O‘zbekiston qilayotgan ishlarni sanadi.
«Yashil makon» loyihasi doirasida qariyb 1 milliard tup daraxt va buta ekildi. Orol dengizining qurigan tubida 2 million gektardan ortiq maydonda o‘rmonzorlar barpo etilib, yangi «yashil belbog‘»lar yaratilmoqda. Bizning tashabbusimiz bilan BMT Bosh Assambleyasining «O‘rmonlashtirish va o‘rmonlarni tiklash bo‘yicha harakatlar o‘n yilligi» rezolyutsiyasi qabul qilindi», – dedi O‘zbekiston yetakchisi.
Bundan tashqari, suvni tejash borasidagi keng ko‘lamli sa’y-harakatlar natijasida yiliga 10 milliard kub metr suv iqtisod qilinmoqda. Mamlakatimizning generatsiya quvvatlarida «yashil» energetika ulushi allaqachon 30 foizga yetdi, 2030 yilning oxiriga borib esa 50 foizdan oshadi.
Shavkat Mirziyoyev mintaqadagi iqlim va ekologiya muammolarini hal qilish bo‘yicha qator tashabbuslarni ilgari surdi:
atmosfera havosining sifati yomonlashayotgan sharoitda «Markaziy Osiyoning toza havosi» davlatlararo konsorsiumini ta’sis etish;
cho‘llanishga qarshi kurashish, qurg‘oqchilikning oldini olish hamda qum va chang bo‘ronlari haqida barvaqt ogohlantirish markaziga mintaqaviy maqom berish;
texnologik o‘tish jarayonlarini tezlashtirish uchun imtiyozli bojxona tartiblari va ekomahsulotlar uchun sertifikatlarni o‘zaro tan olishni nazarda tutuvchi «Markaziy Osiyo yashil savdo yo‘lagi»ni shakllantirish;
Markaziy Osiyo iqlim loyihalarining yagona investitsiya portfelini yaratish;
Biologik xilmaxillikni saqlash uchun «Markaziy Osiyo Qizil kitobi»ni ishlab chiqish;
Markaziy Osiyo atrof-muhitidagi o‘zgarishlarning yagona mintaqaviy atlasi yaratish.
«Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi»
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov iqlim o‘zgarishi mintaqa va dunyoda suv resurslari hamda energetika sohasidagi mavjud muammolarni yanada keskinlashtirganiga urg‘u berdi.
«Qirg‘iziston hissasiga global issiqxona gazlari chiqindilarining atigi 0,03 foizi to‘g‘ri keladi. Shunga qaramay, bizning mamlakat nomutanosib ravishda iqlim o‘zgarishi oqibatlarining katta yukini ko‘tarib kelyapti», – dedi Sadir Japarov.
Qirg‘iziston rahbari buni quyidagi raqamlar bilan izohladi:
2020 yildan beri sel va toshqinlar kabi favqulodda vaziyatlar soni uch barobarga oshgan, to‘g‘ridan to‘g‘ri moddiy zarar yiliga taxminan 16 mln dollarni tashkil etyapti;
Qirg‘izistondagi muzliklar maydoni 16 foizga qisqardi;
prognozlarga ko‘ra, 2100 yilga borib mamlakatdagi muzliklarning 80 foizigacha qismi yo‘qolishi mumkin;
so‘nggi o‘n yilliklarda Issiqko‘l sathi qariyb 14 metrga pasaydi, ko‘lga quyiladigan daryolar soni yuztadan o‘ttiztagacha kamaydi;
1968 yildan beri baland tog‘lardagi muzli ko‘llar soni 30 foizga oshgan.
Japarov mamlakati suv infratuzilmasini saqlash uchun katta pul sarflayotgani, biroq qo‘shni davlatlar buning uchun qazilma yoqilg‘i ko‘rinishida kompensatsiya taklif qilmayotganini aytdi.
«Qirg‘iziston hududida shakllanadigan yillik umumiy suv resurslari hajmi taxminan 50 mlrd kub metrga baholanadi. Shundan mamlakatimiz o‘z ehtiyojlari uchun atigi 12 mlrd kub metr suvdan foydalanadi, qolgan 38 mlrd kub metr esa qo‘shni davlatlarga oqib ketadi. Biz Qirg‘izistonda shakllanadigan suv resurslari Markaziy Osiyo davlatlarining qishloq xo‘jaligi, energetika, oziq-ovqat va ijtimoiy-iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashda katta ahamiyatga ega ekanini tushunamiz. Shu bois o‘nlab yillar davomida avvalgi suv taqsimoti limitlarini saqlab kelyapmiz, suvni to‘plash va chiqarib berish xizmatlarini amalga oshiryapmiz, gidrotexnik inshootlarni saqlash va xavfsizligini ta’minlayapmiz, favqulodda vaziyatlardan himoya choralarini ko‘ryapmiz. O‘tgan yil davomida suv xo‘jaligi sohasiga qariyb 80 mln dollar ajratdik. So‘nggi besh yil ichida bu yo‘nalishga davlat budjetidan 259 mln dollar yo‘naltirildi, bu mamlakat yillik budjetining 2 foizini tashkil etadi. Biroq bu mablag‘lar eskirgan infratuzilmani modernizatsiya qilish va samarali, zamonaviy tizim yaratish uchun yetarli emas», – dedi Qirg‘iziston prezidenti.
Japarov mintaqada suv-energetika sohasida o‘zaro manfaatli iqtisodiy tizim joriy etishni taklif qildi.
«Bizning tomonimizdan amalga oshirilayotgan barcha ishlar mohiyatan ekotizim xizmatlarini ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lib, ular barcha suv iste’molchilari tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi va birgalikda moliyalashtirilishi zarur. Mintaqa davlatlarining yagona kelishuvga erishishi oson emasligi ayon, ammo manfaatlar muvozanatini topish, shuningdek, mintaqadagi suv va energetika resurslarini taqsimlash mexanizmlariga samarali iqtisodiy vositalarni bosqichma-bosqich joriy etish orqali, kompleks yondashuv asosida o‘zaro maqbul yechimlarni ishlab chiqishimiz lozim», – dedi u.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi»
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev tanlab yondashish ekologiya masalasida ham mutlaqo nomaqbul yondashuv ekanini urg‘uladi.
«Ko‘plab hollarda ekologik kun tartibi turli mintaqa va davlatlarning rivojlanish ehtiyojlari yetarli darajada hisobga olinmasdan shakllantiriladi. Ayniqsa, bu hali ham o‘z iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash bilan band bo‘lgan rivojlanayotgan mamlakatlarga tegishli. Holbuki, rivojlangan davlatlar bugungi ekologik standartlariga uzoq davom etgan industrializatsiya jarayoni natijasida erishgan. Shu sababli global miqyosda yanada ekologik toza modellarga o‘tish adolatli, muvozanatli va rag‘batlantiruvchi bo‘lishi zarur», – dedi u.
Qozog‘iston prezidenti Markaziy Osiyo va qo‘shni mintaqalar quyidagi umumiy ekologik muammolarga duch kelayotganini aytdi:
suv tanqisligi va suv resurslarini samarasiz boshqarish;
cho‘llanish;
muzliklarning erishi;
havoning ifloslanishi;
biologik xilmaxillikning zaiflashuvi.
«Hozirda mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining umumiy hajmida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushi 7 foizdan oshdi. 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 15 foizdan yuqori bo‘lishi kutilyapti. Neft va gazning yirik ishlab chiqaruvchisi bo‘lib qolayotganimizga qaramay, barqaror energetika maqsadlariga sodiqmiz. Dunyodagi yetakchi uran eksportchilaridan biri sifatida Qozog‘iston uglerodsiz elektr energetikasini rivojlantirishni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ayni paytda ilk atom elektr stansiyamiz qurilish loyihasini ishlab chiqmoqdamiz va shu bilan birga, ko‘mir elektr stansiyalarini “toza ko‘mir” texnologiyalari asosida modernizatsiya qilyapmiz. Shu jihatdan yirik energetika obektlaridan chiqindilar qariyb 35 foizga kamayishi kutilyapti», – dedi To‘qayev.
Qozog‘iston rahbari oxirgi yillarda Orol dengizida erishilgan yutuqlar haqida ham to‘xtalib o‘tdi.
«Orol dengizi hanuzgacha noto‘g‘ri siyosat oqibatlarini eslatib turadi. Shu bilan birga, qat’iy va ilmiy asoslangan choralar orqali nimalarga erishish mumkinligini ham namoyish etadi. Bugungi kunda biz Shimoliy Orolning qariyb 36 foizini tiklashga erishdik – suv sifati yaxshilandi, baliq zaxiralari ko‘paydi va aholi turmush darajasi oshdi», – dedi u.
«14 mingta muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon to‘liq erib ketdi»
Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon ham mintaqa va Tojikistondagi ekologik vaziyat haqida gapirdi.
«Iqlim va suv masalalari birgalikdagi yechimlarni talab qiladi. Mintaqada muzliklarning tez sur’atlarda erishi, ekotizimlar degradatsiyasi va tabiiy ofatlar soni ortib boryapti. Iqlim o‘zgarishi va suv iste’molining oshishi resurslarga tushayotgan bosimni yanada kuchaytiryapti. Shu jihatdan davlatlararo energetika komissiyasini tashkil etish hamda suv va energiyani tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish kerak», – dedi u.
Tojikiston rahbarining ma’lum qilishicha, mamlakatdagi 14 ming muzlikdan 1300 dan ortig‘i allaqachon erib ketgan. Bu jarayon tezlashib boryapti, natijada suv balansi buzilmoqda va butun mintaqada tabiiy ofatlar xavfi ortyapti.
«Ma’lumki, mamlakatimiz hududida Markaziy Osiyo suv resurslarining 60 foizigacha bo‘lgan qismi shakllanadi. Bu Tojikiston tog‘ ekotizimlarining mintaqa suv ta’minoti va barqaror rivojlanishidagi muhim rolini ko‘rsatadi. Shu nuqtayi nazardan, muzliklarning tez erishi va qor zaxiralarining kamayishi jiddiy xavotir uyg‘otyapti», – dedi Rahmon.
«Suvdan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida e’tibor qaratilishi lozim»
Turkmaniston prezidenti Serdar Berdimuhamedov ranschegaraviy suv resurslaridan oqilona va adolatli foydalanish masalasiga alohida urg‘u berdi. U suv masalalari quyidagi uchta asosiy tamoyil asosida hal etilishi lozimligini ta’kidladi:
suv masalalari bo‘yicha asosiy konvensiyalar va boshqa xalqaro hujjatlarga qat’iy rioya etish;
transchegaraviy daryolar bo‘yida joylashgan barcha davlatlarning manfaatlarini teng hisobga olish;
xalqaro tashkilotlarning, eng avvalo, BMTning keng ishtirokini ta’minlash.
«Turkmaniston BMT homiyligida Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun Suvdan foydalanish masalalari bo‘yicha Mintaqaviy kengash tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi. Ushbu tuzilma suv sohasidagi sa’y-harakatlarni muvofiqlashtiruvchi samarali platformaga aylanadi», dedi Berdimuhamedov.
Energiya resurslaridan noqonuniy foydalanish holatlari fosh etildi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Quvasoy shahri bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida nazorat tadbiri o‘tkazildi.
Unda «P.F.» MChJ mas’ul shaxslari MChJga qarashli umumiy ovqatlanish shoxobchasida umumiy foydalanishdagi tabiiy gaz tarmog‘iga tijorat maqsadida o‘zboshimchalik bilan ulanib, 903,6 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganliklari aniqlangan.
Shuningdek, Departamentning Farg‘ona viloyati boshqarmasi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda «A.Y.» MChJ rahbari M.J. Qo‘shtepa tumani,«Qumtepa» MFY hududidagi umumiy ovqatlanish shoxobchasida umumiy foydalanishdagi elektr tarmog‘iga tijorat maqsadida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanib, 264,5 mln so‘mlik elektr energiyasidan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Shu kabi, Departamentning Sergeli tuman bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda fuqaro D.R.«Ziyolilar» MFY hududidagi xonadonda ishlab chiqarish sexida umumiy foydalanishdagi elektr tarmog‘iga tijorat maqsadida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanib, 248,6 mln so‘mlik elektr energiyasidan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Departamentning Yangibozor tuman bo‘limi tomonidan o‘tkazilgan tergovga qadar tekshiruvda fuqaro G‘.A.«Obod» MFY hududidagi xonadonda umumiy foydalanishdagi tabiiy gaz tarmog‘iga o‘zboshimchalik bilan ulanib, 147,3 mln so‘mlik tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganligi aniqlangan.
Mazkur holatlar yuzasidan Jinoyat kodeksining 169-moddasi (o‘g‘rilik) va 185-2-moddasi (elektr, issiqlik energiyasi, gaz, vodoprovoddan foydalanish qoidalarini buzish) bilan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda
Amerikalik kardiolog Brett A. Silavening so‘zlariga ko‘ra, zaytun yurak salomatligini yaxshilashi mumkin.
U tadbirkor va teleboshlovchi Marta Styuartning veb-saytida mahsulotning nozik foydalari haqida suhbatlashdi.
Shifokor zaytunni ratsionga qo‘shishni tavsiya qildi, chunki uning tarkibidagi yog‘lar, ayniqsa olein kislotasi xolesterin miqdorini tartibga solishi mumkin: ular past zichlikdagi lipoprotein darajasini pasaytiradi va yuqori zichlikdagi lipoprotein darajasini oshiradi.
Olein kislotasi shuningdek, organizmda xavfli tizimli yallig‘lanish xavfini kamaytiradi, bu esa xolesterin plakalarining paydo bo‘lishiga va qon tomirlarining elastikligini pasayishi, qon bosimining oshishi va yurak muammolari kuchayishining oldini oladi.
Kardiolog zaytun tarkibida tola va antioksidantlar kabi yurak uchun foydali boshqa ozuqaviy moddalar ham borligini ta’kidladi.
«Va nihoyat, zaytun tarkibida qizil qon tanachalarining barqaror ishlashini ta’minlaydigan temir va yurak salomatligi va immunitetni qo‘llab-quvvatlaydigan mis mavjud», deb xulosa qildi Silave.
Urgut tumanining «Bahrin» mahallasida joylashgan 21-sonli «Navoiy» oilaviy poliklinikasi kapital rekonstruksiyadan so‘ng mutlaqo yangi qiyofa kasb etdi.
O‘zbekiston Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Samarqand viloyatiga tashrifi doirasida mazkur tibbiyot maskanida amalga oshirilgan keng ko‘lamli qurilish va ta’mirlash ishlari, aholiga sifatli xizmat ko‘rsatish uchun yaratilgan sharoitlar bilan tanishdi.
Loyiha doirasida poliklinikaning mavjud binosi to‘liq yangilanib, unga qo‘shimcha bino hamda zamonaviy talablarga javob beradigan 20 o‘rinli yangi tug‘ruq bo‘limi qad rostladi.
Mazkur yangilanishlar hududdagi 13 mingdan ziyod aholining tibbiy ehtiyojlarini to‘laqonli qondirishga qaratilgan. Hozirda yangi binolarni zamonaviy tibbiy jihozlar va qo‘shimcha zarur anjomlar bilan to‘liq ta’minlash ishlari jadal olib borilmoqda.
Ushbu maskanning foydalanishga topshirilishi nafaqat «Bahrin», balki unga tutash mahallalar aholisi uchun ham sifatli tibbiy xizmatdan bahramand bo‘lish imkoniyatini kengaytirdi.
«Bahrin»da istiqomat qiluvchi Javlon Xaydarovning xonadoni tomorqadan unumli foydalanish va oilaviy tadbirkorlikni yo‘lga qo‘yishda namuna bo‘lib kelmoqda.
Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Samarqand viloyatiga tashrifi davomida ushbu xonadon faoliyati bilan yaqindan tanishib, yerdan oqilona foydalanish borasidagi namunali tajribani ko‘zdan kechirdi.
0,38 gektar maydonga ega bo‘lgan ushbu tomorqada chorvachilik va parrandachilik tarmoqlari tizimli tashkil etilib, bugungi kunda 15 ta qoramol, 21 ta qo‘y va 2 500 ta tovuq parvarishlanmoqda. Shuningdek, bir yilda 2-3 marotaba hosil olish yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, tomorqada 7 turdagi poliz mahsulotlari yetishtirilmoqda.
Mazkur serqirra faoliyat natijasida xonadon egalari yiliga 300-350 million so‘m miqdorida barqaror daromad olishga muvaffaq bo‘lmoqdalar. Muhimi, ushbu kichik xo‘jalik nafaqat oilaning iqtisodiy farovonligini ta’minlamoqda, balki 4 nafar fuqaroning ish bilan bandligini ham tashkil etgan.
Tashrif davomida Javlon Xaydarovning mehnatsevarligi va yerning har bir qarichidan unumli foydalanish borasidagi yondashuvi aholi farovonligini oshirishda o‘ziga xos tajriba maktabi ekanligi ta’kidlandi.
Superliga. «Paxtakor» va «Neftchi» ta’qibchilardan ilgariladi
Bolgariyadagi parlament saylovlarida sobiq prezident koalitsiyasi g‘alaba qozondi
Media haftalikda 4-kun: bilimdan amaliyotga o‘tgan bosqich
-
Siyosat4 days agoSaida Mirziyoyeva xalqaro forumda Prezident murojaatini o‘qib eshittirdi
-
Siyosat5 days agoGiyohvand moddalar savdosini moliyaviy tomirlarni kesish orqali to’xtatish mumkin.
-
Siyosat5 days agoSamarqandda narkotiklarning transmilliy tahdidlariga qarshi kurash bo‘yicha xalqaro forum bo‘lib o‘tmoqda
-
Siyosat4 days agoHukumat mehnat muhojirlariga til oʻrgatish va malaka olish xarajatlari uchun kompensatsiya toʻlashi kerak
-
Siyosat3 days agoPrezident Mirziyoyev mintaqaviy sammitda yashil savdo yoʻlaklari va yagona iqlim investitsiya strategiyasini taklif qildi
-
Siyosat3 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev JSST bosh direktorini qabul qildi
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp Eron rahbariyati bilan uchrashishga tayyorligini ma’lum qildi
-
Iqtisodiyot2 days ago
Markaziy bank: 24-aprelda dollar pasayadi